# حنك (ح-ن-ك) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%86%D9%83
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D9%86%D9%83

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Hanek çene demektir

- Harfler: ح - ن - ك
- Kur'an'da: 1 geçiş · 1 ayet · 1 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [لَأَحْتَنِكَنَّ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%86%D9%83/siga/%D9%84%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D8%AD%D9%92%D8%AA%D9%8E%D9%86%D9%90%D9%83%D9%8E%D9%86%D9%8E%D9%91.md) | لَأَفْتَعِلَنَّ | Kesinlikle yular takacağım | 1 | 1 | [17:62](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%86%D9%83/ayet/17:62.md) |

## Mücavir kökler — 8 mücavir (13 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [ذرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%B1%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Zerre toz demektir
2. [كرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B1%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Üzüm salkımıdır
3. [قلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Az
4. [أخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Uhur ense demektir
5. [رأي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
6. [يوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · “Yemm” durgun akan su demektir
7. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Hayvanların ön ayaklarına denir
8. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | حنك |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [لجم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AC%D9%85.md), [قود](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D8%AF.md), [سخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AE%D8%B1.md), [أطر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B7%D8%B1.md) |
| Zıt Kök | [أبق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%A8%D9%82.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Ağzın iç tavanı veya alt çene kemiği; bu bölgeye bağ, yular veya ip takılarak canlının hareketinin bütünüyle kontrol altına alınması. |
| Çekirdek Özet 2 | İblis'in insan neslini iradesini elinden alırcasına gemleyip peşine takması ve kökünü kurutacak biçimde istila etmesi. |
| Çekirdek Özet 3 | Kontrol mekanizmasının merkeze doğrudan müdahale edilerek dışarıdan yönetilmesi; iradenin güdüm altına sokulması veya tüketilmesi. |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca basit bir aldatma veya soyut saptırma sanılması; yular takma ve kökünü kurutma biçimindeki tam boyun eğdirme ve tüketme dinamiğinin gözden kaçması. |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| حن | Eğilme, bükülme, içe doğru yönelme, kavrayıcı sıkışma ve esneme hareketi; nitekim [حنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%86%D9%86.md) kökünde içten gelen eğilim ve şefkat, [حنف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%86%D9%81.md) kökünde bir yöne meyil, [حنث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%86%D8%AB.md) kökünde yeminden dönme meyli, [حنجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%86%D8%AC%D8%B1.md) kökünde boğazın daralıp büküldüğü kanal anlamı mevcuttur. | ك | Avuç içi gibi kavrama, sıkıştırma ve sabitleme etkisi yapan harfin eklenmesiyle bükülme hareketi ağız ve çene anatomisine odaklanmış; kavrayıcı bir baskı ve gemleme vasıtasıyla mutlak sevk ve idare anlamı kazanmıştır. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ح | Çit, duvar | Bir alanı çevreleme, dışarıya kapatma, sınırlandırma ve koruma altına alma veya hapsetme hareketi. |
| ن | Filiz, yılan, balık | Süreklilik, esneklik, canlı bir akış ve kıvrılarak yönelme gücü. |
| ك | Avuç içi | Kavrama, eğme, mülkiyet altına alma, kaplayarak bastırma ve tutma. |
| حنك | Çit ile çevrelenmiş esnek yapının avuçlanıp tutulması | Canlının hassas ve yönlendirici iç organı olan ağız ve çene boşluğunun dışarıdan kavranarak hareket serbestisinin tamamen kısıtlanması, canlının bütünüyle zapturapt altına alınması. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | İnsanda veya hayvanda ağzın iç tavanı (damak) ya da alt çene kemiği; ayrıca bu noktaya yular, gem veya ip bağlayarak hayvanı yönlendirme, yeni doğanın damağına hurma sürme (tahnîk) ve çekirgenin ekinleri kökünden tüketmesi. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şairi Râ‘î en-Nümeyrî, boynuna ve çenesine bukağı vurulmuş bir esiri tasvir ederken kökü çeneye geçirilen bağ anlamında şöyle kullanır: إذا ما اشْتَكَى ظلْمَ العَشِيرة، عَضَّهُ / حِناكٌ وقَرَّاصٌ شديدُ الشَّكائمِ |
| Erken Arapça kullanım | Recez şairi el-Accâc, aklı ve yaşı kemale ermiş kimseyi överken kökü akıl dişlerinin çıkması ve tecrübeyle yoğrulma anlamında kullanmıştır: مُحتَنِكٌ ضَخْم شؤون الراسِ |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Lisānü’l-ʿArab, Maqāyīsü’l-Luğa.

### Sami etimolojik katman

Sami dillerinde حنك kökü ortak bir bedensel ve işlevsel mirasa dayanmaktadır. İbranicede חָנַךְ (ḥānakh) biçimi eğitmek, alıştırmak, bir nesneyi ilk kullanımına hazırlamak veya adamak anlamlarına gelirken; חֵךְ (ḥēkh) kelimesi damak ve ağız içi bölgesini ifade eder. Süryanicede ܚܢܟܐ (ḥnākā) aynı şekilde damak, çene altı ve eğitme anlamlarıyla mevcuttur. Akkadcada ise *enēqu* kökü emzirme ve ağızla beslenme ilişkisi taşır. Arapçada kök, hem damağın ve çenenin doğrudan fiziksel adlandırması olarak korunmuş hem de çeneye gem vurulması eylemi üzerinden bir varlığı bütünüyle sevk ve idare etme, zapt etme ve kökünü kurutma (istîsâl) yönünde güçlü bir anlamsal genişleme göstermiştir. Bu genişleme, İbranicedeki terbiye ve adama anlamının Arapçada hayvanın yular takılarak boyun eğdirilmesiyle somutlanan aşamasıyla doğrudan fonetik ve anlamsal paralellik arz eder.

Güven: Kesin

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Çene ve damak organından gem vurmaya, oradan da istilaya geçiş | Ağız içi kemik yapısından (el-hanek) hareketle hayvana yular takma (ahneke/ihteneke), buradan da muhatabı çekirge sürüsü gibi kökten kazıma veya tam idareye alma türemiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice חנך (ḥ-n-kh) ve Süryanice ܚܢܟ (ḥ-n-k) | Damak, çene, tat alma organı ve buradan türeyen eğitme, boyun eğdirme, ilk tecrübeyi kazandırma anlam ortaklığı mevcuttur. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Mısır hiyerogliflerinde çene/boğaz belirteçleri | Afro-Asyatik katmanda yutak ve ağız boşluğuyla ilişkili anatomik köklerle muhtemel akrabalıklar tartışılmıştır. | Muhtemel |

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Maqāyīsü’l-Luğa, Lisānü’l-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| حنك | Anlamlı | Çene, damak, gemleme, tüketme | Canlının ağız ve çene mekanizması, yularla zapt edilmesi ve kökünden kazınması. | Hedef köktür; Kur'an'da geçer. |
| [حكن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%83%D9%86.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'e göre mühmeldir. |
| نحك | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'e göre mühmeldir. |
| [نكح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AD.md) | Anlamlı | Birbirine geçme, birleşme, evlilik | İki şeyin birbirine iyice kenetlenmesi, kavuşması ve nikâh bağı. | Kur'an'da geçer; zıt ve kalb yönüyle kenetlenme ortaklığı taşır. |
| كحن | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'e göre mühmeldir. |
| كنح | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'e göre mühmeldir. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| حنك | Merkez | Çeneden kavrayarak zapt etme ve kökünü kurutma | Yularını doğrudan çenesine takarak iradesiz kılma ve tamamen peşine takma. | Merkez köktür. |
| [لجم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AC%D9%85.md) | Komşu | Ağza gem vurma, engelleme | [لجم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AC%D9%85.md) doğrudan susturma, gemleme ve taşkınlığı durdurma yönündedir; حنك ise çekip sürükleme ve tüketme boyutuna sahiptir. | Gem takarak frenleme. |
| [قود](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D8%AF.md) | Komşu | Önüne düşüp sevk etme, önden çekme | [قود](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D8%AF.md) önden çekip götürmektir; حنك kökündeki gibi canlının en duyarlı yerinden kavranıp iradesinin kırılması şart değildir. | Genel sevk ve idare. |
| [سخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AE%D8%B1.md) | Komşu | Boyun eğdirme, hizmete alma | [سخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AE%D8%B1.md) bir varlığı emre amade kılmaktır; حنك ise hayvani bir yularlama ve istila ile yok etme vurgusu taşır. | Görevlendirme ve itaat. |
| [أبق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%A8%D9%82.md) | Zıt | Efendisinden kaçma, boyunduruktan kurtulma | Sahibinin kontrolünden sıyrılarak başına buyruk kaçış hareketidir; حنك ile kurulan mutlak boyunduruk ilişkisinin tam zıddıdır. | Zapturaptı reddedip kaçma. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | حنك | Çenelemek, gem vurmak, istila etmek | Bir canlının çenesine yular takıp sürüklemek veya ekinin kökünü kuruturcasına ele geçirmek. | Kesin |
| Latince | Capistrare, subjugare | Yular takmak, boyunduruk altına almak | Hayvanın başına yular takıp zapt etmeyi ve tahakküm kurmayı karşılar; damak anatomisini dışarıda bırakır. | Güçlü |
| İngilizce | To bridle, to bridle and master, to eradicate | Dizginlemek, tam kontrol altına almak, kökünü kazımak | Hayvana gem vurup iradesine el koymayı ve bütünüyle tüketmeyi ifade eder; kökün tekil organik anlamını tam vermez. | Güçlü |
| Almanca | Zügeln, unterjochen, vertilgen | Dizginlemek, boyunduruk altına almak, kökünden tüketmek | Gem takarak gütme ve istila edip ortadan kaldırma boyutlarını karşılar. | Güçlü |
| Fransızca | Enbrider, subjuguer, extirper | Gem vurmak, boyunduruk altına almak, kökünü kurutmak | Zapt etme ve istila yoluyla yok etme eylemlerini verir. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Lane's Lexicon, Wehr.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| لَأَحْتَنِكَنَّ (İftial kalıbı) | Boyunduruk altına alma, yular takıp sürükleme | İblis'in Âdemoğlunu azdırıp bütünüyle kendi peşine takacağını, iradelerini teslim alacağını bildirdiği meydan okuma bağlamı (İsrâ [17:62](https://lisan.digital/tr/ayet/17:62.md)). |
| لَأَحْتَنِكَنَّ (İftial kalıbı) | Kökünü kurutma, istila edip tüketme | Çekirge sürüsünün ekinleri kökünden yemesi gibi, İblis'in insan neslini manen silip süpüreceği ve helake sürükleyeceği bağlamı (İsrâ [17:62](https://lisan.digital/tr/ayet/17:62.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Şeytanın insan üzerindeki tesiri ve irade | İblis'in insanı cebren mi yoksa vesveseyle iradesini teslim alarak mı yönlendirdiği tartışması; kök, iradenin zaafından yararlanıp yular takmayı modeller. | İrade hırsızlığı ve mutlak güdüm. |
| Fıkıh | Yeni doğan çocuğa yapılan tahnîk sünneti | Çocuğun doğumunda damağına tatlı sürülmesinin fıkhî hükmü ve terbiyeye hazırlık boyutu. | Organik damak işlemi ve terbiye başlangıcı. |
| Tefsir | İsrâ [17:62](https://lisan.digital/tr/ayet/17:62.md) ayetindeki lafzın tevili | Müfessirlerin lafzı 'gem takıp yönetmek' (ülcimenne) ile 'kökünü kazımak' (este'silenne) arasında açıklamaları. | İstila ve boyunduruk. |
| Hadis | Tahnîk uygulaması ve fitne rivayetleri | Hz. Peygamber'in ensar çocuklarının damaklarını hurma ile ovması ve fitnelerin toplumu sürüklemesi bağlamları. | Fiziksel temas ve zihinsel olgunlaşma. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İblis ile insan arasındaki varoluşsal çatışma | İradenin ifsadı ve şeytani tahakküm | İnsanın ilahi rehberliği bırakıp hevasının yularını şeytana teslim etmesi. | Din, insanın çenesindeki yuları şeytandan alıp Allah'a itaate bağlamayı hedefler. | Kesin |
| İlmi | Zihinsel manipülasyon ve şartlandırma | Zihni güdüm altına alma | Düşüncenin kritik merkezlerine gem vurarak bağımsız akıl yürütmeyi engelleme. | Bilgi mekanizmasını tekelde tutarak kitleleri edilgen hale getirme işlevi görür. | Güçlü |
| Siyasi | Otoriter yönetim ve zapturapt | Güdümleme ve mutlak kontrol | Toplumun karar alma merkezlerine yön verici mekanizmalar yerleştirme. | Kitlelerin kendi rızalarıyla veya zorla yularlanarak güdülmesi mekanizmasıdır. | Güçlü |
| İktisadi | Tüketim istilası ve tekelci sömürü | Kaynakların kökünü kurutma (istîsâl) | Çekirge istilası gibi piyasadaki bütün değerleri tüketip kitleleri borç bağıyla bağlama. | Bağımlılık yaratarak ekonomik aktörlerin hareket kabiliyetini sıfırlama. | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Sibernektik geri besleme ve uzaktan yönlendirme mekanizması (servomekanizma) | Sistemin ana kumanda noktasına bağlanan harici bir aygıtın, tüm gövdenin yönünü ve çıktısını mutlak olarak belirlemesi. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Psikolojik manipülasyon ve kitle gütme (hegemonya tesisi) | Bireyin temel zaaf veya arzularına gem vurarak onun kendi iradesiyle hareket ettiğini zannederken aslında efendinin arkasından sürüklenmesi. | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Âyetteki kelimenin yalnızca 'saptıracağım' veya 'kandıracağım' biçiminde basit bir aldatmaca düzeyine indirgenmesi. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün çekirdeğindeki 'yular vurup sevk etme' ve 'çekirge gibi kökünü kazıyıp silip süpürme' (istîsâl) boyutlarının birlikte kavranması. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Şeytanın insan üzerindeki operasyonunun sadece gelip geçici bir vesvese sanılması; insanın irade organını tamamen teslim ederek hayvani bir güdüme girmesi tehlikesinin gözden kaçırılması. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'da yalnızca bir defa ve İblis'in insan nesline yönelik en kapsamlı stratejisini açıkladığı anda geçmesi bakımından, şeytanın nihai amacının insanın hür iradesini felç edip onu güdülen bir sürüye dönüştürmek olduğunu gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İsrâ suresindeki İblis-Âdem kıssasında (İsrâ [17:62](https://lisan.digital/tr/ayet/17:62.md)) ve insanın şeytanın adımlarına tabi olması, hevasına boyun eğmesi temasını işleyen ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İnsanın kötülüğe sürüklenişini sadece anlık bir hata olarak görme yanılgısını düzeltir; kötülüğün çeneye vurulan bir gem gibi zamanla insanı bütünüyle kontrol eden bir sisteme dönüştüğünü gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Ağız içi damak ve çene kemiği; bu bölgeye bağlanan yular vasıtasıyla hayvanın bütünüyle sevk edilmesi veya bir şeyin kökünden tüketilmesi.
- Soyut anlam: İradenin kritik merkezinden zapturapt altına alınması, varlığın özerkliğini yitirerek dış bir iradenin mutlak güdümüne girmesi ve manevi istila.
- Sistematik karşılık: Sistemin sevk ve idare düğümüne harici bir kontrol elemanı yerleştirilerek tüm bileşenlerin bağımsız hareketinin engellenmesi ve tek bir hedefe sürüklenmesi.
- LaTeX modeli: $$I(t) = I_0 \cdot e^{-k \cdot C(t)} \implies \lim_{C(t) \to 1} \Delta \theta = \Delta \theta_{\text{harici}}$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $I(t)$ bireyin zamana bağlı bağımsız irade kapasitesini, $I_0$ fıtrî başlangıç iradesini, $C(t)$ ise çeneye takılan kontrol ve güdüm parametresini temsil eder. Kontrol katsayısı $C(t)$ mutlak sınıra (1 değerine) yaklaştıkça, bireyin yönelimi ($\Delta \theta$), kendi iç kararından bütünüyle koparak harici yönlendiricinin sapma açısına ($\Delta \theta_{\text{harici}}$) eşitlenir ve bağımsız irade sıfırlanır.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D9%86%D9%83/occurrences?meal=IK

### [İsra 17:62](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%86%D9%83/ayet/17:62.md) — لَأَحْتَنِكَنَّ

قَالَ أَرَأَيْتَكَ هَذَا الَّذِي كَرَّمْتَ عَلَيَّ لَئِنْ أَخَّرْتَنِ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ لَأَحْتَنِكَنَّ ذُرِّيَّتَهُ إِلَّا قَلِيلًا

Meal (IK): Benden üstün kıldığını görüyor musun? Eğer beni kıyamet gününe kadar tehir edersen; pek azı müstesna, onun soyunu emrim altına alırım, demişti.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Hanek çene demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%86%D9%83/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء والكاف والنون معهما
ن ك ح، ح ن ك مستعملان فقط
نكح:
نَكَحَ يَنكِحُ نَكْحاً: وهو البَضْع. ويُجرَى نَكَحَ أيضاً مُجْرَى التزويح. وامرأةٌ ناكِحٌ: أي ذاتُ زَوح، ويجوز في الشعر ناكحة بالهاء، قال:
ومثلك ناحَتْ عليه النِسـا		ءُ من بين بِكْرٍ إلى ناكِحَهْ
وقال:
أحاطَتْ بخطّابِ الأيامَى وطُلِّقَتْ		غَداتئِذٍ منهُنَّ من كان ناكـحـا
وكانَ الرجلُ يأتي الحَيَّ خاطباً فيقوم في ناديهم فيقول: خِطبٌ، أيْ جئتُ خاطباً، فيقال له: نِكحٌ، أي أنْكَحْناك.
حنك:
رجلٌ مُحَنَّك : لا يُستقلّ منه شيء مما عضَّه الدهر . والمُحتَنِك : الذي تَمَّ عقًلُه وسنُّه ، يُقال : حَنَّكَتْه السِّنُّ حَنْكاً وحَنَكاً. وحنَّكَتْه تحنيكاً: إذا نَبَتَتْ أسنانُه التي تُسَمَّى أسنان العقل، قال العجاج:
مُحتَنِكٌ ضَخْم شؤون الراسِ
ويقال: هم أهلُ الحُنْك، ومنهم من يكسر الحاء، ومنهم من يثقّل فيقول: أهل الحُنُك والحُنْكة يَعني أهلَ الشَرَف والتَجارِب.
والتَّحنيك: إن تغرِزَ عوداً في الحَنَك الأعلى من الدابَّة أو في طَرَف قَرْنٍ حتى يُدميه لِحَدَث يحدُثُ ليه.
واستَحنَكَ الرجلُ: اشتَدَّ أكْلُهُ بعد قِلَّة. وحَنَّكْتُ الصبيَّ بالتّمْر: دَلَكتُه في حَنَكه. والحَنَكانِ: الأعلى والأسفل، فإذا فَصلَوهما لم يَكادوا يقولون للأعلى حَنَك، قال حميد:
فالحَنَكُ الأعلى طُوالٌ سَرطُم
والحنك الأسفل منه أفقمُ
وفي الحديث: أن النبي -صلى الله عليه وسلم- كانَ يُحنِّك أولادَ الأنصار. واحتَنَكتُ الرجلَ: أخذتُ مالَه ومنه قوله تعالى: "لأَحَتنِكَنَّ ذُرِّيَتَه إلا قليلاً".

##### Türkçe

باب **الحاء** ve **الكاف** ve **النون** onlarla birlikte

**ن ك ح** ve **ح ن ك** yalnızca kullanılmış ikisidir.
**نكح**:
**نَكَحَ يَنكِحُ نَكْحاً**: ve o, **البَضْع**’dır. Ve **نَكَحَ** da ayrıca **التزويح**’in yürütüldüğü tarz üzere yürütülür. Ve bir kadın **ناكِحٌ**: yani **زَوح** sahibi. Ve şiirde **الهاء** ile **ناكحة** caiz olur, dedi ki:
ومثلك ناحَتْ عليه النِسـا		ءُ من بين بِكْرٍ إلى ناكِحَهْ
Ve dedi ki:
أحاطَتْ بخطّابِ الأيامَى وطُلِّقَتْ		غَداتئِذٍ منهُنَّ من كان ناكـحـا
Ve erkek, bir mahalleye talip olarak gelirdi; onların meclisinde ayağa kalkar da şöyle derdi: **خِطبٌ**, yani talip olarak geldim; ona şöyle denirdi: **نِكحٌ**, yani seni evlendirdik.

**حنك**:
Bir adam **مُحَنَّك**: zamânın ısırdığı şeylerden ondan hiçbir şey eksilmez. Ve **المُحتَنِك**: aklı ve yaşı tamam olan kimsedir; şöyle denir: **حَنَّكَتْه السِّنُّ حَنْكاً وحَنَكاً**. Ve onu **تحنيكاً** ile **حنَّكَتْه**: eğer **أسنان العقل** diye adlandırılan dişleri biterse. **العجاج** dedi ki:
مُحتَنِكٌ ضَخْم شؤون الراسِ
Ve denir: onlar **أهلُ الحُنْك**’tur; onlardan **الحاء**’ı kesreleyen vardır, onlardan da ağırlaştırıp şöyle diyen vardır: **أهل الحُنُك** ve **الحُنْكة**; yani şeref ve tecrübeler ehli.

Ve **التَّحنيك**: bir değneği binek hayvanının üst **حَنَك**’ına yahut bir boynuz ucuna, onu kanatıncaya kadar saplamandır; onun için bir hâdise meydana geldiğinde.

Ve adam **استَحنَكَ**: azlıktan sonra yemesi şiddetlendi. Ve çocuğu hurma ile **حَنَّكْتُ**: onu **حَنَكه**’inde ovaladım. Ve iki **الحَنَكانِ**: üst ve alt; onları ayırdıklarında, üste **حَنَك** demeye neredeyse söylemezler. **حميد** dedi ki:
فالحَنَكُ الأعلى طُوالٌ سَرطُم
والحنك الأسفل منه أفقمُ
Ve hadiste: Peygamber’in -Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun- Ensâr’ın çocuklarını **يُحنِّك** olduğu. Ve adamı **احتَنَكتُ**: malını aldım; ve ondan Yüce Allah’ın sözü: "**لأَحَتنِكَنَّ ذُرِّيَتَه إلا قليلاً**".

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%86%D9%83/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

حَنَكْتُ الفرسَ أَحْنُكُهُ وأَحْنِكُهُ حَنْكاً، إذا جعلتَ فيه الرَسَنَ. وكذلك احْتَنَكْتُهُ. واحْتَنَكَ الجرادُ الأرضَ، أي أكل ما عليها وأتى على نبتها. وقوله تعالى حاكِياً عن إبليس: "لأَحْتِنِكَنَّ ذُرِّيَتَهُ إلاَّ قليلاً" قال الفراء: يريد لأستولينَّ عليهم. وحَنَكْتُ الشيءَ: فهِمته وأحكمتُه. واحْتَنَكَ الرجلُ، أي استحكم. والاسم الحُنْكَةُ. والحُنْكَةُ أيضاً: القِدَّةُ التي تضم الغراضيف؛ والجمع حِناكٌ. والحَنَكُ: المِنقار. يقال: أسودُ مثل حَنَك الغراب. وأسودُ حانِكٌ، مثل حالكٍ. والحَنَكَ: ما تحت الذَقَنِ من الإنسان وغيره. وحَنَكْتُ الصبيَّ وحنَّكْتُهُ، إذا مضَغْتَ تمراً أو غيره ثم دَلَكْتَهُ بحَنَكِه. والصبيُّ مَحْنوكٌ ومُحَنَّكٌ. والتَحَنُّكُ: التلحِّي، وهو أن تدير العِمامة من تحت الحنك. ويقال حَنَّكَتْهُ السنُّ وأَحْنَكَتْهُ، إذا أحكمته التجارب والأمورُ، فهو مُحَنَّكٌ ومُحْنَكٌ.

##### Türkçe

**حَنَكْتُ** atı **أَحْنُكُهُ** ve **أَحْنِكُهُ** **حَنْكاً**: onda **الرَسَنَ** (yular/bağ) yaptığın (yerleştirdiğin) zaman. Aynı şekilde: **احْتَنَكْتُهُ**. Ve **احْتَنَكَ الجرادُ الأرضَ**: yani üzerindekini yedi ve bitkisini tüketti. Yüce Allah’ın, İblîs’ten hikâye ederek söylediği sözü: "**لأَحْتِنِكَنَّ ذُرِّيَتَهُ إلاَّ قليلاً**" — **الفراء** dedi ki: “Onların üzerine mutlaka hâkim olacağım” demek ister. Ve **حَنَكْتُ الشيءَ**: onu anladım ve onu sağlamlaştırdım. Ve **احْتَنَكَ الرجلُ**: yani sağlamlaştı. İsim: **الحُنْكَةُ**. Ve **الحُنْكَةُ** ayrıca: kıkırdakları bir araya toplayan **القِدَّةُ** (kayış/şerit); çoğulu **حِناكٌ**. Ve **الحَنَكُ**: gaga. Denir ki: karganın **حَنَك**’i gibi siyah. Ve **أسودُ حانِكٌ**: **حالكٍ** gibi. Ve **الحَنَكَ**: insanın ve başkasının çene altındaki şey. Ve **حَنَكْتُ الصبيَّ** ve **حنَّكْتُهُ**: hurma veya başkasını çiğneyip sonra onu onun **حَنَكِه**’i ile ovaladığın zaman. Çocuk **مَحْنوكٌ** ve **مُحَنَّكٌ**’tır. Ve **التَحَنُّكُ**: **التلحِّي**’dir; o da sarığı çenenin altından dolaştırmandır. Ve denir ki: **حَنَّكَتْهُ السنُّ** ve **أَحْنَكَتْهُ**: tecrübeler ve işler onu sağlamlaştırdığı zaman; o da **مُحَنَّكٌ** ve **مُحْنَكٌ**’tur.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%86%D9%83/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب الحاء والكاف والنون
حنك ، نكح : ( مستعملات ) .
نكح : قال الليث : تقول : نكحَ فلان امّرأة يَنكِحُها نِكاحاً إذا تزوَّجَها ، ونكَحَها إذا باضَعَها ينكِحُها أيضاً ، وكذلك دَحَمَها وخَجَأَها وقال الأعشى في نَكَحَ بمعنى تزوَّج :
ولا تَقَرَبَنَّ جارةً إنَّ سِرَّها
عليك حرامٌ فانكِحَن أو تأَبَّدَا
قال : وامرأةٌ ناكحٌ بغير هاء : ذاتُ زَوْج . وأنشد :
أحاطت بخُطَّاب الأيامَى فَطُلِّقت
غداتَئِذٍ منهن مَن كان ناكحا
ويجوز في الشعر ناكحة .
وقال الطِّرِماح :
ومِثلُكَ ناحت عليه النسا
ءُ من بَينِ بِكْرٍ إلى ناكحه
قال : وكان الرجل يأتى الحَيَّ خاطباً فيقوم في نادِيهم فيقول : خِطْبٌ أي جئت خاطباً ، فيقال له : نِكْحٌ أي قد أنكَحْناك .
وقال الله جلّ وعزّ : ( الزَّانِى لاَ يَنكِحُ إِلاَّ زَانِيَةً أَوْ مُشْرِكَةً وَالزَّانِيَةُ لاَ يَنكِحُهَآ إِلاَّ زَانٍ ) ( النُّور : 3 ) تأوِيلُه لا يتزوجُ الزاني إلا زانية وكذلك الزانية لا يتزَوَّجُها إلا زانٍ .
وقد قال قوم : معنى النِّكاح هاهنا الوطء ، فالمعنى عندهم الزّاني لا يطأ إلا زانية ، والزانيةُ لا يطؤها إلاّ زانٍ ، قال : وهذا القول يَبْعُد ، لأنه لا يُعرفُ شيءٌ من ذِكْر النِّكاح في كتاب الله إلا على معنى التزويج . قال الله تعالى : ( وَأَنْكِحُواْ الأَيَامَى مِنْكُمْ ) ( النُّور : 32 ) . فهذا تزوِيجٌ لا شكَّ فيه .
وقال الله جلّ وعزّ : ( بِاللَّهِ وَكِيلاً ياأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُو ( صلى الله عليه وسلم )
1764 اْ إِذَا نَكَحْتُمُ الْمُؤْمِنَاتِ ثُمَّ طَلَّقْتُمُوهُنَّ مِن قَبْلِ أَن ) ( الأحزَاب : 49 ) فأعلم أنَّ عقد التزويج يسمى النِّكاح ، وأكثرُ التفسير أن هذه الآية نزلت في قوم من المسلمين فقراء بالمدينة وكان بها بَغَايا يَزْنين ويأخُذْن الأُجْرة فأرادُوا التزوُّج بهن وعَوْلَهن فأنزل الله تحريم ذلك .
ويقال : رجل نُكَحَةٌ إذا كان كثير النِّكاح . قلت : أصلُ النِّكاح في كلام العرب الوطْء ، وقيل للتزوُّج نِكاح لأنه سببُ الوطء المُباح .
وقال أبو زيد : يقال إنه لنُكَحَة من قوم نُكَحاتٍ إذا كان شديد النِّكاح .
ويقال : نَكَحَ المطَرُ الأرضَ إذا اعْتَمد عليها . ونَكَحَ النّعاسُ عَيْنه وناكَ المطرُ الأرض . وناكَ النعاسُ عينَه إذا غلب عليها .
حنك : يقال : أَسْود حانِكٌ وحالِكٌ أَيْ شَديدُ السَّوادِ . وحَنَكُ الغُراب منقارُهُ .
والحَنَك : الجماعة من الناسِ ينتجِعون بلداً يَرْعَوْنه . يقال : ما ترك الأحْنَاكُ في أَرْضِنا شيئاً يَعْنُون الجماعات المارة .
وقال أبو نُخَيْلَة :
إنا وكُنَّا حَنَكاً نَجْدِيّا
لمَّا انْتَجَعْنا الوَرَقَ المَرْعِيَّا
فلم نجد رُطْباً ولا لَوِيّا
ثعلب عن ابن الأعرابي : قال : الحَنَكُ : الأسفَلُ ، والفُقْمُ : الأعْلَى مِن الفم . يقال : أخذ بفُقْمِه .
وقال الليث : الحَنَكانِ للأعْلى والأسفل . فإذا فَصَلُوهُما لم يكادوا يقولون للأعْلَى حَنَك .
وقال حُمَيْدٌ يصف الفيلَ :
فالحَنَكُ الأعْلى طُوالٌ سَرْطَمُ
والحَنَكُ الأسفل منه أَفْقَمُ
يريد به الحَنَكَيْنِ .
وقول الله جلّ وعزّ : ( لأَحْتَنِكَنَّ ذُرِّيَّتَهُ إَلاَّ قَلِيلاً ) ( الإسرَاء : 62 ) .
قال الفراء : يقول : لأسْتَوْلِيَنَّ عليهم إلا قليلاً ، يعني المعصومين .
وقال محمد بنُ سَلاَّم : سألتُ يونُسَ عن هذه الآية فقال : يقال : كأن في الأرض كَلأً فاحتنَكه الجَرادُ أي أتى عليه . ويقول أحَدُهُم : لم أجد لِجاماً فاحْتَنَكتُ دَابَّتِي أي ألقيتُ في حَنَكها حَبْلا وقدته به .
وقال الأخفش في قوله تعالى : ( لأَحْتَنِكَنَّ ذُرِّيَّتَهُ ( . قال : لأستأصِلَنَّهُم ولأستَمِيلَنَّهُمْ . واحتنَك فلانٌ ما عند فلانٍ أي أخذه كله .
وأخبرني المُنذرِيُّ عن ثعلب عن ابن الأعرابي أنشده لزَبَّان بن سَيَّار الفزَاري :
فإن كنتَ تُشْكَى بالجِماحِ بن جعفر
فإنَّ لدَينا مُلْجِمِينَ وحانِك
قال تُشْكى : تُزَنّ . وحانك : مَن يدقّ حنَكه باللِّجَام .
سَلَمةُ عن الفراء : رجل حُنُك وامرأة حُنُكَة إذا كانا لبيبَين عاقلين .
وقال : رجل مُحَنَّك وهو الذي لا يُسْتقلُّ منه شيء مما قد عضَّته الأمور .
والمُحْتَنِك : الرجل المتناهِي عقلُه وسِنُّه .
ثعلب عن ابن الأعرابي قال : الحُنُك : العُقلاء .
والحُنُك : الأكَلَة من الناس .
والحُنُك : خشب الرَّحْل .
قلت : الحُنُك : العقلاءُ ، جمع حَنِيكٍ . يقال : رجل مَحْنوك وحَنِيك ومُحْتَنِك ، ومُحْتَنَك إذا كان عاقلاً . وقوله : الحُنُك : الأكلة من الناس جَمْع حانك وهو الآكِلُ بحَنَكه . وأما الحُنُك : خشب الرّحْل فجَمْع حِناكٍ .
أبو عُبيد عن الأصمعي يقال للقِدَّةِ التي تَضُمُّ العَرَاصيفَ : حُنْكة وحِناك .
الليث : يقال حَنَكَتُه السِّن إذا نبتت أسنانُه التي تسمى أسنان العقل .
ثعلب عن ابن الأعرابي : جرَّذَه الدهر ودَلَكَه ووَعَسَه وحَنَّكه وعَرَكه ونَجَّذَه بمعنى واحد .
وقال الليث : يقولون : هم أهل الحُنْك والحِنْك والحَنَك والحُنْكة أي أهل السن
والتجارب . قال : والتَّحْنيك : أن تُحَنَّك الدابةَ : تَغرِز عوداً في حَنَكه الأعلى أو طرَف قرن حتى يُدْميه لحَدَثٍ يحدث فيه .
وفي حديث النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه كان يُحنِّك أولاد الأنصار . قال : والتَّحْنِيك أن يَمْضُغ التمر ثم يَدْلِكه بحَنك الصبيّ داخلَ فيه ، يقال منه حَنَّكْتُه وحَنَكتُه فهو مَحْنوك ومُحَنَّك . قال ذلك شَمِر .
ويقال : اسْتَحْنك الرجل إذا اشتد أكْله بعد قِلَّة .
والحِناك : وثاق يُرْبَط به الأسير وهو غلٌّ كلما جُذِب أصاب حَنَكه .
وقال الراعي يَذكر رجلاً مأسوراً :
إذا ما اشتكى ظُلْمَ العشيرة عَضَّه
حِناكٌ وقَرّاصٌ شديد الشكائم
وقال أبو سعيد : يقال : أحنَكهم عن هذا الأمر إحناكا وأحكمَهم أي رَدَّهم .
قال : والحَنَكة : الرابية المشرفة من القُفِّ يقال : أَشرِف على هاتيك الحنكة ، وهي نحو الفَلَكَة في الغِلَظ .
وقال أبو خيرة : الحَنَك : آكام صغار مرتفعة كرِفعةِ الدّار المرتفعة ، وفي حجارتها رَخاوة وبياضٌ كالكَذَّان .
وقال النضر : الحَنَكة : تَلٌّ غليظ وطوله في السماء على وجه الأرض مثل طول الرَّزن وهما شيءٌ واحد .

##### Türkçe

باب **الحاء** ve **الكاف** ve **النون**

**حنك** , **نكح** : (kullanılanlar).

**نكح** : Leys dedi: dersin ki: falan kimse bir kadını **نكحَ** eder, onu **يَنكِحُها** **نِكاحاً** (yani) onunla evlendiği zaman; ve onu **نكَحَها** (yani) onunla cima ettiği zaman, onu yine **ينكِحُها**; ve bunun gibi **دَحَمَها** ve **خَجَأَها**. A‘şâ, **نَكَحَ** “evlendi” mânasında şöyle dedi:

Komşu kadına yaklaşma; şüphesiz onun sırrı
Sana haramdır; öyleyse evlen yahut ebedî bekâr kal.

Dedi: ve **ناكحٌ** (هاء’sız) bir kadın: koca sahibi (olan). Ve şu beyti delil getirdi:

Günlerin dul (kadın) talipleri onu kuşattı da boşandı;
O gün onlardan koca sahibi olan kimse (boşandı).

Şiirde **ناكحة** da câiz olur.
Tırimmâh dedi:

Senin gibisine kadınlar ağladı;
Bakireden koca sahibine kadar.

Dedi: Adam bir kabileye talip olarak gelirdi; onların meclisinde ayağa kalkar da “**خِطْبٌ**” derdi; yani talip olarak geldim. Ona “**نِكْحٌ**” denirdi; yani biz seni evlendirdik.

Allah azze ve celle dedi: (**الزَّانِى لاَ يَنكِحُ إِلاَّ زَانِيَةً أَوْ مُشْرِكَةً وَالزَّانِيَةُ لاَ يَنكِحُهَآ إِلاَّ زَانٍ**) (**النُّور**: 3). Bunun te’vîli: zina eden, ancak zina eden bir kadınla evlenir; ve bunun gibi zina eden kadınla da ancak zina eden bir erkek evlenir.

Bir topluluk dedi ki: burada **النِّكاح**’ın mânası cinsel birleşmedir; onlara göre mânası: zina eden, ancak zina eden bir kadınla cima eder; zina eden kadına da ancak zina eden bir erkek cima eder. Dedi: Bu söz uzak (bir görüştür); çünkü Allah’ın kitabında **النِّكاح** zikrinden, evlendirme mânası dışında bir şey bilinmez. Allah تعالى dedi: (**وَأَنْكِحُواْ الأَيَامَى مِنْكُمْ**) (**النُّور**: 32). Bu, şüphesiz bir evlendirmedir.

Allah azze ve celle dedi: (**ياأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُوا إِذَا نَكَحْتُمُ الْمُؤْمِنَاتِ ثُمَّ طَلَّقْتُمُوهُنَّ مِن قَبْلِ أَن**) (**الأحزَاب**: 49). Böylece evlilik akdinin **النِّكاح** diye adlandırıldığını bildirdi. Tefsirin çoğu: bu âyet, Medine’de fakir birtakım Müslümanlar hakkında indi; orada ücret alarak zina eden fahişeler vardı; onlarla evlenmeyi ve onların geçimini üstlenmeyi istediler; bunun üzerine Allah bunun haramlığını indirdi.

Denir ki: **نُكَحَةٌ** bir adam, **النِّكاح**’ı çok olan kimse olduğu zaman. Dedim: Arapların sözünde **النِّكاح**’ın aslı cinsel birleşmedir; evlenmeye **نِكاح** denildi; çünkü o, mubah cinsel birleşmenin sebebidir.

Ebû Zeyd dedi: denir ki: o, **نُكَحَة**’dır; **نُكَحاتٍ** bir kavimdendir; **النِّكاح**’ı şiddetli olduğu zaman.

Ve denir ki: yağmur yeri **نَكَحَ** etti; üzerine dayandığı zaman. Ve uyku gözünü **نَكَحَ** etti; ve yağmur yeri **ناكَ** etti. Ve uyku gözünü **ناكَ** etti; ona galip geldiği zaman.

**حنك** : denir ki: **حانِكٌ** ve **حالِكٌ** siyah; yani şiddetli siyahlık. Ve karganın **حَنَكُ**’u onun gagasıdır.

Ve **الحَنَك**: insanların bir topluluğu; bir beldeye otlak aramak için giderler, onu otlatırlar. Denir ki: **الأحْنَاكُ** bizim toprağımızda hiçbir şey bırakmadı; geçen toplulukları kastederler.

Ebû Nuhayle dedi:

Biz, ve biz idik, Necdî bir **حَنَكاً**;
Otlanan yaprağı otlak aradığımızda;
Ne taze bulduk ne de eğri-büğrü.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: dedi: **الحَنَكُ**: aşağı (kısım); **الفُقْمُ**: ağzın üst (kısmı). Denir ki: onun **فُقْمِه**’inden tuttu.

Leys dedi: **الحَنَكانِ** üst ve alt (kısım) içindir. Onları ayırdıkları zaman, üst (kısım)a **حَنَك** demeye neredeyse hiç söylemezler.

Humeyd, fili vasfederek dedi:

Üst **الحَنَكُ** uzun, sarkık burunlu;
Alt **الحَنَكُ** ondan daha **أَفْقَمُ**.

Bununla iki **حَنَك**’ı kasteder.

Allah azze ve celle’nin sözü: (**لأَحْتَنِكَنَّ ذُرِّيَّتَهُ إَلاَّ قَلِيلاً**) (**الإسرَاء**: 62).

Ferrâ dedi: der ki: onlara mutlaka galip geleceğim, azı hariç; yani korunmuş olanlar.

Muhammed b. Sellâm dedi: Yûnus’a bu âyet hakkında sordum; dedi ki: denir ki: sanki yerde ot var da çekirge onu **احتنَكه** etti; yani onu yiyip bitirdi. Ve onların birisi der ki: bir gem bulamadım da binitimi **احْتَنَكتُ**; yani onun **حَنَك**’ına bir ip attım ve onunla onu sevk ettim.

Ahfeş, تعالى’nin sözü hakkında: (**لأَحْتَنِكَنَّ ذُرِّيَّتَهُ**). Dedi: onları mutlaka kökünden kazıyacağım ve onları mutlaka kendime meylettireceğim. Ve falan kimsenin yanında olanı falan kimse **احتنَك** etti; yani hepsini aldı.

Münzirî bana haber verdi; Sa‘leb’den, İbnü’l-A‘râbî’den: Zebân b. Seyyâr el-Fezârî’ye ait olarak ona okuttu:

Eğer Cümâh b. Ca‘fer ile şikâyet ediliyorsan,
Şüphesiz bizde gemleyenler ve **حانِك** vardır.

Dedi: **تُشْكى**: zan altında bırakılırsın. Ve **حانك**: gem ile **حنَك**’ını döven kimse.

Seleme, Ferrâ’dan: **حُنُك** bir erkek ve **حُنُكَة** bir kadın; ikisi de anlayışlı, akıllı oldukları zaman.

Dedi: **مُحَنَّك** bir adam; o, işlerin ısırdığı şeylerden hiçbir şeyin kendisinden hafif görülmediği kimsedir.

Ve **المُحْتَنِك**: aklı ve yaşı nihayete ermiş adam.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den dedi: **الحُنُك**: akıllılar.

Ve **الحُنُك**: insanlardan yiyici (obur) bir zümre.

Ve **الحُنُك**: semer ağacı.

Dedim: **الحُنُك**: akıllılar; **حَنِيكٍ**’in çoğulu. Denir ki: **مَحْنوك** bir adam ve **حَنِيك** ve **مُحْتَنِك** ve **مُحْتَنَك**; akıllı olduğu zaman. Ve onun sözü: **الحُنُك**: insanlardan yiyiciler; **حانك**’ın çoğuludur; o da **حَنَك**’ıyla yiyen kimsedir. Ama **الحُنُك**: semer ağacı ise, **حِناكٍ**’ın çoğuludur.

Ebû Ubeyd, Asma‘î’den: **العَرَاصيفَ**’i bir araya toplayan kayışa **حُنْكة** ve **حِناك** denir.

Leys: denir ki: diş onu **حَنَكَتُه**; “akıl dişleri” diye adlandırılan dişleri bittiği zaman.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: zaman onu **جرَّذَه** etti ve onu **دَلَكَه** etti ve onu **وَعَسَه** etti ve onu **حَنَّكه** etti ve onu **عَرَكه** etti ve onu **نَجَّذَه** etti; bir mânadadır.

Leys dedi: derler ki: onlar **الحُنْك** ve **الحِنْك** ve **الحَنَك** ve **الحُنْكة** ehlidir; yani yaş ve tecrübe ehlidir. Dedi: ve **التَّحْنيك**: biniti **تُحَنَّك** etmen; onun üst **حَنَك**’ına bir çubuk yahut boynuzun ucunu batırırsın; onda meydana gelen bir olay sebebiyle onu kanatıncaya kadar.

Peygamber’in ( صلى الله عليه وسلم ) hadisinde: Ensâr’ın çocuklarını **يُحنِّك** ederdi. Dedi: ve **التَّحْنِيك**: hurmayı çiğneyip sonra onu çocuğun **حَنَك**’ı ile, onun içine olacak şekilde ovmandır. Bundan: onu **حَنَّكْتُه** ve onu **حَنَكتُه** denir; o da **مَحْنوك** ve **مُحَنَّك** olur. Bunu Şemir söyledi.

Ve denir ki: adam **اسْتَحْنك** etti; azlıktan sonra yemesi şiddetlendiği zaman.

Ve **الحِناك**: esirin bağlandığı bir bağdır; o bir prangadır; her çekildiğinde onun **حَنَك**’ına isabet eder.

Râ‘î, esir edilmiş bir adamı anarak dedi:

Aşiretin zulmünden şikâyet edince onu ısırır;
Bir **حِناكٌ** ve şiddetli kayışlı bir **قَرّاصٌ**.

Ebû Sa‘îd dedi: denir ki: onları bu işten **أحنَكهم** etti; **إحناكا** ve **أحكمَهم**; yani onları geri çevirdi.

Dedi: ve **الحَنَكة**: sert taşlık yerden yüksekçe görünen tümsek; denir ki: şu **الحنكة**’ye yukarıdan bak; o, kalınlıkta **الفَلَكَة** gibidir.

Ebû Hayra dedi: **الحَنَك**: küçük, yüksekçe tümsekler; yüksek evin yüksekliği gibi; taşlarında gevşeklik ve **الكَذَّان** gibi beyazlık vardır.

Nadr dedi: **الحَنَكة**: kalın bir tepe; gökteki (yükseklikteki) uzunluğu, yer yüzünde **الرَّزن**’in uzunluğu gibidir; ikisi tek bir şeydir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%86%D9%83/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الحاء والنون وما يثلثهما)
(حنو) الحاء والنون والحرف المعتل أصلٌ واحدٌ يدلّ على تعطّف وتعوُّج. يقال حنَوْتُ الشيءَ حَنْواً وحَنَيْتُه، إذا عطفتَه حَنْياً. وحِنْوُ السرج سمِّي بذلك أيضاً، وجمعه أحناء. ومنه حنَتِ المرأة على ولدها تحنُو، وذلك إذا لم تتزوَّجْ مِن بعد أبيهم، وهو من تعطُّفها عليهم. وناقةٌ حنْواء: في ظهرها احديدابٌ. وانحنَى الشيءُ ينحني انحناءً. والمَحْنِية: منعرَج الوادي. وأمّا الْحَنوَة والحِنّاء(1) فَنْبتَان معروفان، ويجوز أن يكون ذلك شاذّاً عن الأصل.‏
(حنب) الحاء والنون والباء أصلٌ واحدٌ يدلّ على الذي دلّ عليه ما قبله، وهو الاعوجاج في الشيء. فالمُحَنَّبُ: الفرسُ البعيدُ ما بين الرّجلين من غير فَحَجٍ؛ وذلك مدحٌ. ويقال إنّ الحنَب اعوجاجٌ في السّاقين. قال الخليل في تحنيب الخيل إنه إنما يوصف بالشدّة، وليس في ذلك اعوجاجٌ. وهذا خلافُ ما قاله أهلُ اللغة.‏
(حنث) الحاءُ والنون والثاء أصلٌ واحد، وهو الإثْم والحَرَج. يقال حَنِثَ فلانٌ في كذا، أي أثِمَ. ومن ذلك قولهم: بلغ الغلام الحِنْثَ، أي بلغ مبلغاً جَرى عليه القلمُ بالطّاعة والمعصية، وأُثبتت عليه ذنوبُه. ومن ذلك الحِنْث في اليمين، وهو الخُلْف فيه. فهذا وجه الإثم. وأمّا قولهم فلان يتحنّث من كذا، فمعناه يتأثّم. والفرق بين أَثِمَ وتَأَثّم، أن التأثُّم التنحِّي عن الإثم، كما يقال حَرج وتحرّج؛ فحَرِجَ وقع في الحَرَج، وتَحَرَّج تنحّى عن الحَرج. وهذا في كلماتٍ معلومةٍ قياسُها واحد.‏
ومن ذلك التحنّث وهو التعبُّد. ومنه الحديث: "أنَّ رسولَ الله صلى الله عليه وآله وسلم كان يأتِي غار حراء فيتحنَّث فيه الليالي ذوَاتِ العدد".‏
(حنج) الحاء والنون والجيم أصلٌ واحد يدلُّ على الميل والاعوجاج. يقال حنَجْت الحبلَ، إذا فتلْتَه؛ وهو محنوجٌ. وحنَجت الرجلَ عن الشيء: أملتُه عنه. وأَحْنَجَ فلانٌ عن الشيء: عدَل. *فأمّا قولهم للأصل حِنْجٌ فلعلّه من باب الإبدال. وإن كان صحيحاً فقياسُه قياسٌ واحد؛ لأن كلَّ فرعٍ يميل إلى أصله ويرجع إليه.‏
(حنذ) الحاء والنون والذال أصلٌ واحد، وهو إنضاج الشيء. يقال شِواءٌ حَنِيذٌ، أي مُنْضَج، وذلك أن تحمى الحجارة وتُوضَعَ عليه حتى ينضَج. ويقال حنَذت الفرسَ، إذا استحضرتَه شَوطاً أو شوطين(2)، ثم ظاهَرْتَ عليه الْجِلالَ حتى يعرَق. وهذا فرسٌ محنوذٌ وحنيذ. وأما قولهم حَنَذٌ، فهو بلد. قال:‏
تأبَّرِي يا خَيْرَةَ النخيل  *** تأبَّري من حَنَذٍ فَشُولي(3)‏
ويقولون: "إذا سقيتَ فاحْنِذْ(4)" أي أقِلَّ الماءَ وأكثِرِ النبيذَ. وهو من الباب أيضاً؛ لأنَّها تبقى بحرارتها إذا لم تُكْسَر بالماء.‏
(حنر) الحاء والنون والراء كلمةٌ واحدة، لولا أنها جاءت في الحديث لما كان لِذِكرها وجه. وذلك أنَّ النون في كلام العرب لا تكاد تجيء بعدها راء. والذي جاء في الحديث: "لَوْ صلَّيتُم حتى تَصيروا كالحنائر(5)" فيقال إنَّها القسي، الواحدة حَنِيرة. وممكن أن يكون الراء كالملصقة بالكلمة، ويرجع إلى ما ذكرناه من حنيت الشيءَ وحنوْته.‏
(حنش) الحاء والنون والشين أصلٌ واحد صحيحٌ وهو من باب الصَّيد إذا صدتَه. وقال أبو عمرو: الحَنَش كلُّ شيءٍ يُصاد من الطير والهوام وقال آخرون: الحنَش الحيّة وهو ذلك القياس. فأمّا قولهم حَنَشْت الشيء، إذا عطفْتَه، فإن كان صحيحاً فهو من باب الإبدال. ولعله من عَنشْت أو عنَجْت.‏
(حنط) الحاء والنون والطاء ليس بذلك الأصل الذي يقاس منه أو عليه، وفيه أنَّه حَبٌّ أو شبيهٌ به. فالحنطة معروفة. ويقال للرَّمْث إذا ابيضَّ وأدرَكَ قد حَنِط. وذكر بعضُهم أنه يقال أحمر حانط، كما يقال أسود حالكٌ. وهذا محمولٌ على أن الحنطة يقال [لها] الحمراء. وقد ذُكِر.‏
(حنف) الحاء والنون والفاء أصلٌ مستقيم، وهو المَيَل. يقال للذي يمشي على ظُهور قدمَيه أحْنَفُ. وقال قومٌ- وأراه الأصحَّ- إنّ الحَنَفَ اعوجاجٌ في الرجل إلى داخل. ورجل أحنف، أي مائل الرِّجْلين، وذلك يكون بأن تتدانى صدورُ قدمَيه ويتباعد عقِباه. والحنيف: المائل إلى الدين المستقيم. قال الله تعالى:‏
﴿وَلكِنْ كانَ حَنِيفاً مُسْلِماً﴾ [آل عمران 67]، والأصل هذا، تم يُتَّسع في تفسيره فيقال الحنيف النّاسك، ويقال هو المختون، ويقال هو المستقيم الطريقة. ويقال هو يتحنَّف، أي يتحرَّى أقومَ الطرِيق(6).‏
(حنق) الحاء والنون والقاف أصلٌ واحد، وهو تضايُق الشيء. يقال الضُّمَّر مَحانيق. وإلى هذا يرجع الحَنَق في الغيظ، لأنه تضايقٌ في الخُلُق من غير نَُدحة ولا انبساط. قال الشاعر في قولهم مُحْنَق:‏
ما كان ضَرَّك لو مَننْتَ وربما ***  مَنَّ الفتى وهو المغيظ المُحْنَق(7)‏
(حنك) الحاء والنون والكاف أصل واحد، وهو عضوٌ من الأعضاء ثم يحمل عليه ما يقاربُه من طريقة الاشتقاق. فأصل الحَنَك حَنَكُ الإنسان، أقصى فمه. يقال حَنَّكْت الصّبيّ، إذا مضَغت التمر ثم دلكتَه بحنكه، فهو مُحَنّك؛ وحَنَكْته فهو محنوك. ويقال: "هو أشدُّ سواداً من حَنَك الغراب" وهو منقاره، وأمّا حَلَكه فهو سواده. ويقال احتنك الجرادُ الأرضَ، إذا أتى على نبْتها؛ وذلك قياس صحيح، لأنه يأكل فيبلغ حنكَه.‏
ومن المحمول عليه استئصال الشيء، وهو احتناكه، ومنه في كتاب الله تعالى: ﴿لأَحْتَنِكَنَّ ذُرِّيَّتَهُ إلاَّ قَلِيلاً(8)﴾ [الإسراء 62]. أي أُغوِيهم كلَّهم، كما يُستأْصَل الشيءُ، إلا قليلا.‏
فإن قال قائل: فنحن نقول: حنّكته التّجارُب، واحتَنَكتْه السِّنُّ *احتناكاً، ورجلٌ محتَنَك، فمن أي قياسٍ هو؟ قيل لـه: هو من الباب؛ لأنّه التناهِي في الأمر والبلوغُ إلى غايته، كما قلنا: احتنَكَ الجرادُ النّبت، إذا استأصله، وذلك بلوغُ نهايته. فأما القِدُّ الذي يجمعُ عَرَاصِيف الرّمْل؛ فهو حُنْكة. وهذا على التشبه بالحنك، لأنه منضمٌّ متجمع. ويقال حَنَكْتُ الشيءَ إذا فهمتَه. وهو من الباب، لأنك إذا فهِمتَه فقد بلغتَ أقصاه. والله أعلم.‏
-------------------------------------------------ـ
(1) حق الحناء أن تكون في مادة (حنن). ويقال فيها "حنان" أيضاً.‏
(2) استحضر الفرس: أعداه. واحتضر الفرس، إذا عدا.‏
(3) الرجز في المجمل واللسان (حنذ). وهو لأحيحة بن الجلاح، كما في معجم البلدان.‏
(4) يقال بوصل الألف وقطعها.‏
(5) تمامه في اللسان: "ما نفعكم ذلك حتى تحبوا آل رسول الله". وهو من حديث أبي ذر.‏ (6) في المجمل: "أقوم الطرق".‏
(7) البيت من مرثية لقتيلة بنت الحارث بن كلدة، ترثي بها أخاها النضر بن الحارث. انظر حماسة أبي تمام‏  (1: 400) والسيرة 539 جوتنجن. قال السهيلي في الروض الأُنُف (2: 119): "والصحيح أنها بنت النضر لا أخته". وبهذه النسبة وردت في حماسة البحتري 443 واللسان (حنق) والإصابة 884 من قسم النساء. وجعل الجاحظ في البيان (3: 236) هذا الشعر لليلى بنت النضر بن الحارث.‏
(8) من الآية 62 في سورة الإسراء. وفي الأصل: "إلا قليلاً منهم"، تحريف.‏
ـ

##### Türkçe

(حâ ve **النون** ve onları üçleyen şeyin bâbı)
(**حنو**) **الحاء** ve **النون** ve illetli harf tek bir asıldır; eğilip şefkat gösterme ve eğrilip bükülmeye delâlet eder. Denir: “Şeyi **حَنْواً** olarak **حنَوْتُ** ve onu **حَنَيْتُ**”, onu **حَنْياً** olarak eğip büktüğün zaman. Ve eyerin **حِنْوُ**’su da bununla adlandırıldı; onun çoğulu **أحناء**’dır. Ondandır: Kadın çocuğuna **حنَتِ** eder, **تحنُو**; bu, babalarından sonra evlenmediği zaman olur; bu, onlara karşı şefkat göstermesindendir. Ve **حنْواء** bir dişi deve: sırtında bir kamburluk vardır. Ve şey **انحنَى** eder, **ينحني**; **انحناءً**. Ve **المَحْنِية**: vadinin kıvrımıdır. Ama **الْحَنوَة** ve **الحِنّاء**(1) ise bilinen iki bitkidir; bunun asıldan şâz olması câizdir.

(**حنب**) **الحاء** ve **النون** ve **الباء** tek bir asıldır; kendisinden öncekinin delâlet ettiği şeye delâlet eder; o da şeydeki eğriliktir. O hâlde **المُحَنَّبُ**: bacaklar arası uzak olan attır; **فَحَجٍ** olmaksızın; bu bir övgüdür. Ve denir ki **الحنَب** bacaklarda bir eğriliktir. Halîl, atların **تحنيب**’i hakkında dedi ki: O ancak şiddetle vasfedilir; bunda eğrilik yoktur. Bu, dil ehlinin söylediğine aykırıdır.

(**حنث**) **الحاء** ve **النون** ve **الثاء** tek bir asıldır; o da günah ve vebâldir. Denir: Falan, şunda **حَنِثَ** etti; yani günah işledi. Ondandır onların sözü: Oğlan **الحِنْثَ**’e ulaştı; yani kalemin itaat ve isyanla onun üzerine yürüdüğü bir mertebeye ulaştı ve günahları onun üzerine yazıldı. Ondandır: yeminde **الحِنْث**; o, onda sözden dönmedir. Bu, günah yönüdür. Ama onların “Falan şundan **يتحنّث** eder” sözü; mânâsı: günah sayar. **أَثِمَ** ile **تَأَثّم** arasındaki fark: **التأثُّم** günahdan uzaklaşmadır; nitekim **حَرج** ve **تحرّج** denir; **حَرِجَ** vebâle düştü, **تَحَرَّج** vebâlden uzaklaştı. Bu, bilinen kelimelerde; kıyası birdir.

Ve ondandır **التحنّث**; o, ibadete kapanmadır. Ondan hadis: “Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم sayılı geceler boyunca Hirâ mağarasına gelir, onda **فيتحنَّث** ederdi.”

(**حنج**) **الحاء** ve **النون** ve **الجيم** tek bir asıldır; meyil ve eğriliğe delâlet eder. Denir: İpi **حنَجْت** ettim; onu büktüğün zaman; o **محنوج**’dur. Ve adamı şeyden **حنَجت**: onu ondan meylettirdim. Ve falan şeyden **أَحْنَجَ** etti: saptı. *Ama onların asıl için **حِنْجٌ** demeleri; belki ibdâl bâbındandır. Eğer sahih ise, onun kıyası tek bir kıyastır; çünkü her fer‘ aslına meyleder ve ona döner.

(**حنذ**) **الحاء** ve **النون** ve **الذال** tek bir asıldır; o da şeyi pişirmektir. Denir: **شِواءٌ حَنِيذٌ**; yani pişmiş; bu, taşların kızdırılıp onun üzerine konulmasıdır; ta ki pişsin. Ve denir: Atı **حنَذت** ettim; onu bir koşu yahut iki koşu(2) koşturup sonra onun üzerine **الْجِلالَ**’ı örttüğün zaman; ta ki terlesin. Ve bu, **محنوذٌ** ve **حنيذ** bir attır. Ama onların **حَنَذٌ** demeleri; o bir beldedir. Dedi ki:

تأبَّرِي يا خَيْرَةَ النخيل  *** تأبَّري من حَنَذٍ فَشُولي(3)

Ve derler: “**فاحْنِذْ**(4) suladığın zaman”; yani suyu azalt ve nebîzi çoğalt. O da bu bâbdandır; çünkü su ile kırılmadığı zaman hararetiyle kalır.

(**حنر**) **الحاء** ve **النون** ve **الراء** tek bir kelimedir; eğer hadiste gelmemiş olsaydı onu anmanın bir yönü olmazdı. Çünkü Arapların كلامında **النون**’dan sonra **راء** neredeyse gelmez. Hadiste gelen: “Eğer siz namaz kılsaydınız, **كالحنائر** oluncaya kadar”dır(5). Denir ki o, yaylardır; bir tanesi **حَنِيرة**. Ve mümkündür ki **الراء** kelimeye yapışmış gibi olsun ve bizim “şeyi **حنيت** ve onu **حنوْته**” diye zikrettiğimize döner.

(**حنش**) **الحاء** ve **النون** ve **الشين** sahih tek bir asıldır; o, av bâbındandır; onu avladığın zaman. Ebû Amr dedi: **الحَنَش** kuşlardan ve haşerelerden avlanan her şeydir. Başkaları dedi: **الحنَش** yılandır; o da o kıyastır. Ama onların “Şeyi **حَنَشْت** ettim” demeleri; onu eğip büktüğün zaman; eğer sahih ise ibdâl bâbındandır. Belki **عَنشْت**’ten yahut **عنَجْت**’tendir.

(**حنط**) **الحاء** ve **النون** ve **الطاء** o asıl değildir ki ondan yahut ona kıyas edilsin; onda, bir tane yahut ona benzer bir şey vardır. O hâlde **الحنطة** bilinir. Ve **الرَّمْث** için, beyazlayıp olgunlaştığı zaman “**قد حَنِط**” denir. Bazıları zikretti ki “kırmızı **حانط**” denir; nitekim “siyah **حالكٌ**” denir. Bu, **الحنطة**’ya “kırmızı” denmesine hamledilmiştir. Zikredilmiştir.

(**حنف**) **الحاء** ve **النون** ve **الفاء** dosdoğru bir asıldır; o, meyildir. Ayaklarının üstleri üzerinde yürüyene **أحْنَفُ** denir. Bir kavim dedi—ve onu daha sahih görüyorum—: **الحَنَفَ** bacağın içe doğru eğriliğidir. Ve **أحنف** bir adam; yani iki bacağı meyilli; bu, ayaklarının önlerinin birbirine yaklaşması ve topuklarının uzaklaşmasıyla olur. Ve **الحنيف**: dosdoğru dine meyleden. Allah تعالى dedi ki:
﴿وَلكِنْ كانَ حَنِيفاً مُسْلِماً﴾ [Âl-i İmrân 67]; asıl budur; sonra onun tefsirinde genişletilir de “**الحنيف** nâsiktir” denir; ve “o sünnetli olandır” denir; ve “o, yolu dosdoğru olandır” denir. Ve denir: O **يتحنَّف** eder; yani yolun en doğru olanını araştırır(6).

(**حنق**) **الحاء** ve **النون** ve **القاف** tek bir asıldır; o, şeyin daralmasıdır. **الضُّمَّر** için **مَحانيق** denir. Ve buna, öfkedeki **الحَنَق** döner; çünkü o, genişlik ve ferahlık olmaksızın huyda bir daralmadır. Şair, onların **مُحْنَق** sözünde dedi ki:

ما كان ضَرَّك لو مَننْتَ وربما ***  مَنَّ الفتى وهو المغيظ المُحْنَق(7)

(**حنك**) **الحاء** ve **النون** ve **الكاف** tek bir asıldır; o, uzuvlardan bir uzuvdur; sonra ona, اشتقاق yolundan ona yakın olan şeyler hamledilir. **الحَنَك**’ın aslı, insanın **حَنَكُ**’ıdır; ağzının en sonudur. Denir: Çocuğu **حَنَّكْت** ettim; hurmayı çiğneyip sonra onu onun damağıyla ovduğun zaman; o **مُحَنّك**’tir; ve onu **حَنَكْته** ettim; o **محنوك**tur. Ve denir: “O, karganın **حَنَك**’ından daha şiddetli siyahtır”; o, onun gagasıdır. Ama onun **حَلَكه**’si, onun siyahlığıdır. Ve denir: Çekirge yeri **احتنك** etti; bitkisini yiyip bitirdiği zaman; bu sahih bir kıyastır; çünkü yer ve damağına kadar ulaşır.

Ve ona hamledilenden: şeyin kökünü kazımaktır; o, onun **احتناك**’ıdır. Ondan, Allah تعالى’nın kitabında: ﴿لأَحْتَنِكَنَّ ذُرِّيَّتَهُ إلاَّ قَلِيلاً(8)﴾ [İsrâ 62]. Yani onların hepsini azdıracağım; şey kökünden kazınır gibi; azı müstesna.

Eğer bir söyleyen derse: Biz deriz ki “Onu tecrübeler **حنّكته** etti; ve yaş onu **احتَنَكتْه** * **احتناكاً** etti; ve **محتَنَك** bir adam”; bu hangi kıyastandır? Ona denir ki: O, bâbdandır; çünkü o, işte nihayete varma ve onun gayesine ulaşmadır; nitekim dedik: Çekirge bitkiyi **احتنَكَ** etti; onu kökünden kazıdığı zaman; bu, onun nihayetine ulaşmadır. Ama kumun **عَرَاصِيف**’lerini toplayan kayış; o, **حُنْكة**’dir. Bu, damağa benzetme üzeredir; çünkü o, sıkışık, toplanmış olandır. Ve denir: Şeyi **حَنَكْتُ** ettim; onu anladığın zaman. O da bâbdandır; çünkü onu anladığın zaman onun en sonuna ulaşmış olursun. Ve Allah daha iyi bilir.
-------------------------------------------------ـ
(1) **الحناء**’ın hakkı, ( **حنن** ) maddesinde olmasıdır. Onda “**حنان**” da denir.
(2) Atı **استحضر** etti: onu koşturdu. Ve at **احتضر** etti; koştuğu zaman.
(3) **الرجز** **المجمل** ve **اللسان**’da ( **حنذ** )dedir. O, **أحيحة بن الجلاح**’ındır; **معجم البلدان**’da olduğu gibi.
(4) **الألف**’in وصل’u ve قطع’ı ile denir.
(5) **اللسان**’da tamamı: “**ما نفعكم ذلك حتى تحبوا آل رسول الله**”. O, Ebû Zerr hadîsindendir.
(6) **المجمل**’de: “**أقوم الطرق**”.
(7) Beyit, **قتيلة بنت الحارث بن كلدة**’nin mersiyesindendir; onunla kardeşi **النضر بن الحارث**’i mersiye eder. **حماسة أبي تمام** (1: 400) ve **السيرة** 539 Göttingen’e bak. **السهيلي** **الروض الأُنُف** (2: 119)’da dedi ki: “Sahih olan, onun **النضر**’in kızı olmasıdır; kız kardeşi değil.” Ve bu nisbetle **حماسة البحتري** 443 ve **اللسان** ( **حنق** ) ve **الإصابة** 884 kadınlar kısmında vârid olmuştur. Ve **الجاحظ** **البيان** (3: 236)’da bu şiiri **ليلى بنت النضر بن الحارث**’e kıldı.
(8) Âyet, İsrâ sûresinde 62. âyettendir. Asılda: “**إلا قليلاً منهم**”; tahrif.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%86%D9%83/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الحنك: حنك الإنسان والدابة، وقيل لمنقار الغراب: حنك؛ لكونه كالحنك من الإنسان، وقيل: أسود مثل حنك الغراب، وحلك الغراب، فحنكه: منقاره، وحلكه: سواد ريشه، وقوله تعالى: ﴿لأحتنكن ذريته إلا قليلا﴾ [الإسراء/62]، يجوز أن يكون من قولهم: حنكت الدابة: أصبت حنكها باللجام والرسن، فيكون نحو قولك: لألجمن فلانا ولأرسننه (انظر: البصائر 2/505)، ويجوز أن يكون من قولهم احتنك الجراد الأرض، أي: استولى بحنكه عليها، فأكلها وستأصلها، فيكون معناه: لأستولين عليهم استيلاءه على ذلك، وفلان حنكه الدهر واحتنكه، كقولهم: نجذه، وقرع سنه، وافتره (يقال للشيخ: قد علته كبرة وعرته فترة. انظر: اللسان: (فتر) ؛ وأساس البلاغة ص 333)، ونحو ذلك من الاستعارات في التجربة (قال ابن الأعرابي: جرذه الدهر، ودلكه ورعسه وحنكه، وعركه ونجذه بمعنى واحد. وقال قدامة بن جعفر: ويقال: قد عجمته الخطوب، وجذعته الحروب، ونجذته الأمور، وهذبته الدهور، ودربته العصور، وحنكته التجارب.
راجع: جواهر الألفاظ ص 334؛ واللسان (حنك) ).

##### Türkçe

- **الحنك**: insanın ve binek hayvanının **حنك**’ı; ve karganın gagasına da **حنك** denildiği söylenmiştir; insanın **حنك**’ı gibi olmasından dolayı. Ve: karganın **حنك**’ı gibi siyah, ve karganın **حلك**’ı gibi (denildiği söylenmiştir). Artık onun **حنكه**’si: gagasıdır; ve onun **حلكه**’si: tüyünün siyahlığıdır. Ve Yüce Allah’ın sözü: ﴿لأحتنكن ذريته إلا قليلا﴾ [الإسراء/62]; onların sözünden olması caizdir: **حنكت الدابة**: gem ve yular ile onun **حنك**’ına isabet ettirdim; böylece “falancayı mutlaka gemlerim ve mutlaka yularlarım” demen gibi olur (bak: البصائر 2/505). Ve onların sözünden olması da caizdir: **احتنك الجراد الأرض**; yani: **حنك**’ı ile ona hâkim oldu; böylece onu yedi ve onu kökünden söküp yok edecek; böylece onun manası: “onlara, onun buna hâkim oluşu gibi mutlaka hâkim olacağım” olur. Ve “falancayı zaman **حنكه** etti ve onu **احتنكه** etti”; onların “onu **نجذه** etti, ve dişini **قرع** etti, ve onu **افتره** etti” demeleri gibi. (Yaşlı için denilir: “ona bir **كبرة** galip geldi ve bir **فترة** onu bürüdü.” Bak: اللسان: (**فتر**) ; ve أساس البلاغة s. 333). Ve bunun benzeri, tecrübedeki istiarelerdendir. (İbnü’l-A‘râbî dedi: “Zaman onu **جرذه** etti, ve onu **دلكه** etti ve onu **رعسه** etti ve onu **حنكه** etti, ve onu **عركه** etti ve onu **نجذه** etti” bir tek manadadır. Ve Kudâme b. Ca‘fer dedi: “Ve denilir: musibetler onu **عجمته** etti, savaşlar onu **جذعته** etti, işler onu **نجذته** etti, devirler onu **هذبته** etti, çağlar onu **دربته** etti, ve tecrübeler onu **حنكته** etti.”
راجع: جواهر الألفاظ s. 334; ve اللسان (**حنك**) ).

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%86%D9%83/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ح ن ك
قرع الفأس حنك الفرس وهو سقف أعلى الفم‏.‏
وحنكت الصبي وحنكته وهو محنك ومحنوك إذا دلكت تمرة ممضوغة على حنكه‏.‏
وحنكت الدابة‏:‏ غرزت عوداً في حنكه واسم العودج الحناك وحنك الدابة يحنكها‏:‏ جعل الرسن في فيها‏.‏
واحتنك الطعام‏:‏ أكله كله‏.‏
واستحنك الرجل‏:‏ اشتد أكله بعد قلته‏.‏
وهذه الشاة أحنك الشاتين أي آكلهما وشاة حنيكة‏.‏
ومن المجاز‏:‏ حنكته السن وحنكته الأمور‏:‏ فعلت ما يفعل بالفرس إذا حنك حتى عاد مجرباً مذللاً فاحتنك‏.‏
ورجل محتنك ومحنك وحنيك‏.‏
قال‏:‏ حنيك مليّ بالأمـور إذا عـرت طوى مائة عاماً وقد كاد أو رمى وهبته من سلفع أفوك ومـن هبل قد عسا حنيك أشهب ذي رأس كرأس الديك أي مختضب بالحمرة‏.‏
وفلان ذو حنكة‏.‏
واحتنك الجراد ما على الأرض‏:‏ أتى عليه‏.‏
واحتنك مالـي‏:‏ أخـذه كلـه ‏"‏ لأحتنكـن ذريته ‏"‏ وما ترك الأحناك في أرضنا شيأ وهم المنتجعة‏.‏
قال أبو نخيلة‏:‏ إنا وكنا حنكاً نجدياً لما انتجعنا الورق المرعيا ولـم نجـد رطبـاً ولا لوياً أصبـح وجـه الأرض إرمينياً مدح مروان وكان بإرمينية‏.‏
واحتنك على الناقة الجرب‏:‏ غلب عليها‏.‏
وهو مر على حنك العدو‏.‏

##### Türkçe

ح ن ك
Baltanın vurması: **حنك**; atın **حنك**’ıdır; o, ağzın üst tarafının tavanıdır.

Ve çocuğu **حنكت** ettim ve onu **حنكته** ettim; o, **محنك** ve **محنوك**’tur; eğer çiğnenmiş bir hurmayı onun **حنك**’ı üzerine ovalarsan.

Ve biniti **حنكت** ettim: onun **حنك**’ına bir çubuk sapladım; çubuğun adı **الحناك**’tır. Ve biniti **حنك** eder, onu **يحنكها**: yuları onun ağzına koydu.

Ve yiyeceği **احتنك** etti: onu bütünüyle yedi.

Ve adam **استحنك** etti: azlığından sonra yemesi şiddetlendi.

Ve bu koyun, iki koyunun **أحنك**’ıdır; yani ikisini de yiyenidir; ve **شاة حنيكة**.

Ve mecazdan: diş onu **حنكته** etti ve işler onu **حنكته** etti: atla, **حنك** edilinceye kadar yapılanı yaptı; ta ki tecrübeli, boyun eğdirilmiş olarak geri dönsün; böylece **احتنك** etti.

Ve **رجل محتنك** ve **محنك** ve **حنيك**.

Dedi ki:
**حنيك**; işler ile dolu; çıplak kalınca yüz yıl dürdü; neredeyse oldu yahut attı; ve onu, geveze bir yalancıdan ve bir ahmaktan bağışladım; gerçekten **حنيك**; horoz başı gibi başlı, kül rengi; yani kızıllıkla boyanmış.

Ve falan, **حنكة** sahibi.

Ve çekirge, yerde olanı **احتنك** etti: onu yiyip bitirdi.

Ve malımı **احتنك** etti: onu bütünüyle aldı. “Elbette onun zürriyetini **لأحتنكـن**.” Ve bizim toprağımızda **الأحناك** hiçbir şey bırakmadı; onlar, otlak arayanlardır.

Ebû Nuhayla dedi ki:
Biz, ve biz idik, Necdî bir **حنكاً**;
Otlağı otlanan yaprağı otlak arayınca;
Ve ne taze hurma bulduk ne de bükülmüş dal;
Yeryüzünün yüzü Ermeniyye oldu.
Mervân’ı övdü; o da Ermeniyye’de idi.

Ve deve üzerinde uyuz **احتنك** etti: ona galip geldi.

Ve o, düşmanın **حنك**’ı üzerine geçendir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%86%D9%83/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الحَنَكُ من الإنسان والدابة: باطن أَعلى الفم من داخل، وقيل: هو الأَسفل في طرف مقدّم اللَّحيْين من أَسفلهما، والجمع أَحْناك، لا يكسّر على غير ذلك. الأَزهري عن ابن الأَعرابي: الحَنَكُ الأَسفل والفَقْمُ الأَعلى من الفم. يقال: أَخذ بفَقْمِه، والحَنَكان الأَعلى والأسفل، فإذا فصلوهما لم يكادوا يقولون للأَعْلى حَنَك؛ قال حميد يصف الفيل: فالحَنَكُ الأَعْلى طُوالٌ سَرْطَمُ،
والحَنَكُ الأَسفل منه أَفْقَمُ
يريد به الحَنَكَيْنِ. وحَنَّكَ الدابة: دلَكَ حَنَكَها فأَدماه. والمِحْنَكُ والحِناكُ: الخيط الذي يُحنََّك به. والحِناكُ: وثاق يربط به الأَسير، وهو غُلٌّ، كلما جُذِبَ أَصاب حنكه؛ قال الراعي يذكر رجلاً مأَسوراً:إذا ما اشْتَكَى ظلْمَ العَشِيرة، عَضَّهُ
حِناكٌ وقَرَّاصٌ شديدُ الشَّكائمِ
الأَزهري: التَّحْنِيك أَن تُحَنِّك الدابة تغرز عُوداً في حَنَكه الأَعلى أَو طرفَ قَرْنٍ حتى تُدْمِيه لحَدَثٍ يحدث فيه. وفي حديث النبي، صلى الله عليه وسلم: أَنه كان يُحَنِّكُ أَولاد الأَنصار؛ قال: والتَّحْنِيك أَن تمضغ التمر ثم تدلُكه بحَنَك الصبي داخل فمه؛ يقال منه: حَنَكْتُه وحَنَّكْتُه فهو مَحْنوك ومُحَنَّك. وفي حديث ابن أُم سليم لما ولدته وبعثت به إلى النبي، صلى الله عليه وسلم: فمضغ له تمراً وحَنَّكه أَي دلك به حَنَكَه. وحَنَك الصبيَّ بالتمر وحَنَّكه: دلَكَ به حَنَكه. وأَخذ بحِناكِ صاحبه إِذا أَخذ بحَنَكه ولَبَّته ثم جره إِليه. وحَنَكَ الدابةَ يَحنِكها ويَحْنُكها: جعل الرَّسَنَ في فيها من غير أَن يشتق من الحنك؛ رواه أَبو عبيد، قال ابن سيده: والصحيح عندي أَنه مشتق منه، وكذلك احْتَنَكه. ويقال: أَحْنَكُ الشاتين وأَحْنَكُ البعيرين أَي آكَلُهما بالحَنَك؛ قال سيبويه: وهو من صيغ التعجب والمفاضلة، ولا فعل له عنده. واسْتَحْنك الرجلُ: قوي أَكله واشتد بعد ضعف وقلة، وهو من ذلك. وقولهم: هذا البعير هذا البعير أحنك الإبل مشتق من الحنك، يريدون أَشَدَّها أَكلاً، وهو شاذ لأَن الخلقة لا يقال فيها ما أَفْعلَهُ. والحُنُك: واحتنك الجرادُ الأَرض: أتى على نبتها وأَكل ما عليها. والحَنَك: الجماعة من الناس يَنْتَجِعون بلداً يرعونه. يقال: ما تَرك الأَحْناكُ في أَرضنا شيئاً، يعني الجماعات المارة؛ قال أبو نخيلة:
إنا وكنا حَنَكاً نَجْدِيَّا،
لما انْتَجَعْنا الوَرَقَ المَرْعِيّا،
فلم نَجِدْ رَطْباً ولا لَويّا
وقوله عز وجل، حاكياً عن إِبليس. لأَحْتَنِكَنَّ ذريته إِلا قليلا؛ مأَخوذ من احْتَنَكَ الجرادُ الأرض إذا أَتى على نبتها؛ قال الفراء: يقول لأستولينّ عليهم إلا قليلاً يعني المعصومين؛ قال محمد بن سلام: سألت يونس عن هذه الآية فقال: يقال كان في الأَرض كلأ فاحْتَنَكه الجراد أَي أَتى عليه، ويقول أَحدهم: لم أَجد لجاماً فاحْتَنَكْتُ دابتي أَي أَلقيت في حَنَكها حبلاً وقُدتها. وقال الأَخفش. في قوله لأحْتَنِكَنَّ ذريته، قال: لأَستأْصلنهم ولأَستمِيلَنَّهم. واحْتَنَك فلان ما عند فلان أَي أَخذه كله. وفي حديث خزيمة: والعِضاه مُسْتَحْنِكاً أَي منقلعاً من أَصله؛ قال ابن الأَثير: هكذا جاء في رواية. قال ابن سيده: واحْتَنَكَ الرجل أَخذ ماله كأَنه أَكله بالحَنَك؛ ثعلب أَن الأَعرابي أَنشده لزياد بن سيار الفزاري:فإن كنتَ تُشْكى بالجِماع، ابنَ جَعْفَرٍ،
فإنَّ لَديْنا ملجِمِينَ وحانِك
(* قوله «وحانك» هكذ في الأصل).
قال: تُشْكى تُزَنّ، وحانك: من يدقّ حَنَكه باللجام. وحَنَكُ الغرابِ: مِنقاره. وأَسود كحَنَك الغرابِ: يعني منقاره، وقيل سواده، وقيل نونه بدل من لام حَلَك، وقد تقدم. وأَسود حانِكٌ وحالِكٌ: والحَنَك ما تحت الذقن من الإنسان وغيره. قال ابن بري: حكى ابن حمزة عن ابن دريد أَنه أَنكر قولهم أَسودُ من حَنَك الغرابِ؛ قال أَبو حاتم: سأَلت أُم الهيثم فقلت لها أَسود ممَّاذا؟ قالت: من حَلَك الغراب لَحْيَيْهِ وما حولهما ومنقاره وليس بشيء، وقال قوم: النون بدل من اللام وليس بشيء أَيضاً. والتَّحَنُّك: التَّلَحِّي، وهو أَن تدير العمامة من تحت الحَنَك.
والحُنْكةُ: السِّنّ والتجربة والبصر بالأُمور. وحَنَكَتْه التّجارِبُ والسِّنّ حَنْكاً وحَنكاً وأَحْنَكَتْه وحَنَّكَتْه واحْتَنَكَتْهُ: هَذَّبته، وقيل ذلك أَوان نبات سن العقل، والإسم الحُنْكة والحُنْك والحِنْك. الأَزهري عن الليث: حَنّكَته السِّنُّ إذانبت أَسنانه التي تسمى أَسنان العقل، وحَنّكتْه السنُّ إذا أَحكمتْه التجارِبُ والأُمور، فهو مْحَنَّك ومُحْنَك. ابن الأَعرابي: جَرَّذَه الدهرُ ودَلَكَه ووَعَسَهُ وحَنَّكه وعَرَكه ونَجَّذَهُ بمعنى واحد. وقال الليث: يقولون هم أَهل الحُنْك والحِنْك والحُنْكة أَي أَهل السن والتجارِبِ. واحْتَنك الرجلُ أي استحكم. وفي حديث طلحة: أَنه قال لعمر، رضي الله عنهما: قد حَنَّكَتْك الأُمور أَي راضتك وهذبتك، يقال بالتخفيف والتشديد، وأَصله من حَنَكَ الفَرس يَحْنُكه إذا جعل في حَنَكه الأَسفل حبلاً يقوده به. ورجل مُحْتَنَك وحَنيك: مُجَرَّب كأَنه على حُنِّك، وإِن لم يستعمل. وحَنَكْتُ الشيءَ: فهمته وأَحكمته. الفراء: رجل حُنُك وامرأَة حُنُكة إذا كانا لبيبين عاقلين. وقال الليث: رجل مُحَنَّك وهو الذي لا يُسْتَقَلّ منه شيء مما قد عضته الأُمور. والمُحْتَنَك: الرجل المتناهي عقله وسنه. ابن الأَعرابي: الحُنُك العقلاء جمع حَنِيك. يقال: رجل مَحْنوك وحَنِيك ومُحْتَنَك ومُحَنَّك إذا كان عاقلاً. والحَنيك: الشيخ؛ عن ابن الأَعرابي، وهو قريب من الأَول؛ وأَنشد: وهَبْتُه من سَلْفَعٍ أَفُوكِ،
ومن هِبِلٍّ قد عَسا حَنِيك،
يَحْمِلُ رأساً مثل رأْس الديكِ
وقد احْتَنَكت السنُّ نفسها. ويقال: أَحْنَكَهُم عن هذا الأَمر إِحناكاً وأَحكمهم أَي ردهم.
والحَنَكَةُ الرَّابِيةُ المشرفة من القُفّ. يقال: أَشرف على هاتِيك الحنَكة وهي نحو الفَلَكَةِ في الغلظ. وقال أَبو خيرة: الحَنَكُ آكامٌ صغار مرتفعة كرفعة الدار المرتفعة، وفي حجارتها رخاوة وبياض كالكَذَّان. وقال النضر: الحَنَكة تَلٍّ غليظ وطوله في السماء على وجه الأَرض مثل طول الرَّزْن، وهما شيء واحد. والحُنْكة والحِناك: الخشبة التي تضم الغَراضِيف، وقيل: هي القِدَّةُ التي تضم غراضيف الرحْل. قال الأَزهري: الحُنُك خشب الرحل جمع حِناك.

##### Türkçe

**الحَنَكُ** insandan ve binek hayvanından: iç taraftan ağzın üstünün iç kısmıdır; ve denildi ki: o, iki çenenin ön tarafının ucunda, ikisinin altından olan alt kısımdır. Çoğulu **أَحْناك**’tır; bunun dışında kırık çoğul yapılmaz. el-Ezherî, İbnü’l-A‘râbî’den: **الحَنَكُ** alt (kısım)dır, **الفَقْمُ** ise ağızdan üst (kısım)dır. Denir ki: **أَخذ بفَقْمِه** (onun **فَقْم**’undan tuttu). **الحَنَكان** üst ve alt (kısımdır); onları ayırdıklarında, üst olana neredeyse **حَنَك** demezler. Humeyd, fili vasfederek dedi ki:
فالحَنَكُ الأَعْلى طُوالٌ سَرْطَمُ،
والحَنَكُ الأَسفل منه أَفْقَمُ
Bununla iki **الحَنَك**’i kasteder. **حَنَّكَ** binek hayvanını: onun **حَنَك**’ini ovdu da onu kanattı. **المِحْنَكُ** ve **الحِناكُ**: kendisiyle **يُحنَّك** edilen iptir. **الحِناكُ**: esirin bağlandığı bağdır; o bir prangadır; her ne zaman çekilse **حَنَك**’ine isabet eder. er-Râ‘î, esir edilmiş bir adamı anarak dedi ki:
إذا ما اشْتَكَى ظلْمَ العَشِيرة، عَضَّهُ
حِناكٌ وقَرَّاصٌ شديدُ الشَّكائمِ

el-Ezherî: **التَّحْنِيك**; binek hayvanını **تُحَنِّك** etmendir: onun üst **حَنَك**’ine bir çubuk yahut bir boynuz ucu saplarsın, ta ki onu kanatsın; onda meydana gelen bir hadise sebebiyle. Nebî’nin (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) hadisinde: Ensâr’ın çocuklarını **يُحَنِّكُ** ederdi. Dedi ki: **التَّحْنِيك**; hurmayı çiğneyip sonra onu çocuğun ağzının içinde **حَنَك**’iyle ovmandır. Bundan denir: **حَنَكْتُه** ve **حَنَّكْتُه**; o da **مَحْنوك** ve **مُحَنَّك** olur. Ümmü Süleym’in oğlu doğurduğunda ve onu Nebî’ye (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) gönderdiğinde geçen hadiste: onun için bir hurma çiğnedi ve onu **حَنَّكه** etti; yani onun **حَنَك**’ini onunla ovdu. Çocuğu hurma ile **حَنَك** etti ve onu **حَنَّكه** etti: onun **حَنَك**’ini onunla ovdu. Arkadaşının **حِناك**’ından tuttu: onun **حَنَك**’inden ve gerdanından tuttuğu zaman, sonra onu kendine çektiği (durumda). **حَنَكَ** binek hayvanını, **يَحنِكها** ve **يَحْنُكها**: **حَنَك**’ten türetmeksizin, yuları onun ağzına koydu; Ebû Ubeyd rivayet etti. İbn Sîde dedi ki: bana göre doğru olan, onun ondan türemiş olmasıdır; **احْتَنَكه** de böyledir. Ve denir ki: **أَحْنَكُ الشاتين** ve **أَحْنَكُ البعيرين**; yani ikisini **بالحَنَك** ile yerim. Sîbeveyh dedi ki: bu, taaccüb ve üstünlük kalıplarındandır; onun yanında fiili yoktur. **اسْتَحْنك** adam: yemesi kuvvetlendi ve zayıflık ve azlıktan sonra şiddetlendi; bu da ondandır. Onların sözü: “Bu deve, develerin **أحنك**’ıdır” **حَنَك**’ten türemiştir; onunla “yemesi en şiddetli olanı” isterler; bu şâzdır, çünkü yaratılışta “onu ne **أَفْعَلَهُ**!” denmez.

**الحُنُك**: ve çekirge yeri **احتنك** etti: onun bitkisine geldi ve üzerindekini yedi. **الحَنَك**: bir beldeyi otlatmak üzere oraya gidip konaklayan insan topluluğudur. Denir ki: **ما تَرك الأَحْناكُ في أَرضنا شيئاً**; yani geçen topluluklar. Ebû Nuhayle dedi ki:
إنا وكنا حَنَكاً نَجْدِيَّا،
لما انْتَجَعْنا الوَرَقَ المَرْعِيّا،
فلم نَجِدْ رَطْباً ولا لَويّا

Yüce Allah’ın sözü (İblîs’ten hikâye ederek): **لأَحْتَنِكَنَّ ذريته إِلا قليلا**; çekirgenin yeri **احْتَنَكَ** etmesinden alınmıştır; bitkisine geldiği zaman. el-Ferrâ dedi ki: “Onlara mutlaka galip geleceğim, azı hariç” der; yani korunmuş olanlar. Muhammed b. Selâm dedi ki: Yûnus’a bu âyeti sordum; dedi ki: “Yerde ot vardı da çekirge onu **احْتَنَكه** etti”; yani onun üzerine geldi. Ve birisi der ki: “Bir gem bulamadım da binek hayvanımı **احْتَنَكْتُ** ettim”; yani onun **حَنَك**’ine bir ip attım ve onu sürdüm. el-Ahfeş dedi ki, **لأحْتَنِكَنَّ ذريته** sözünde: “Onları mutlaka kökünden kazıyacağım ve onları mutlaka kendime meylettireceğim.” **احْتَنَك** falan, falanın yanındakini: yani onun hepsini aldı. Huzeyme hadisinde: **والعِضاه مُسْتَحْنِكاً**; yani kökünden sökülmüş olarak. İbnü’l-Esîr dedi ki: rivayette böyle geldi. İbn Sîde dedi ki: **احْتَنَكَ** adam, malını aldı; sanki onu **بالحَنَك** ile yemiş gibi. Sa‘leb: el-A‘râbî’nin, Ziyâd b. Seyyâr el-Fezârî için ona inşâd ettiğini (nakletti):
فإن كنتَ تُشْكى بالجِماع، ابنَ جَعْفَرٍ،
فإنَّ لَديْنا ملجِمِينَ وحانِك
(* “وحانك” sözü asılda böyledir).
Dedi ki: **تُشْكى** “zan altında bırakılırsın” demektir; **حانك**: **حَنَك**’ini gem ile döven kimsedir.

**حَنَكُ الغرابِ**: onun gagasıdır. Karganın **حَنَك**’i gibi kara: yani gagası; ve denildi ki: onun karalığı; ve denildi ki: onun **النون**’u, **حَلَك**’ın **لام**’ının bedelidir; daha önce geçti. **أَسود حانِكٌ** ve **حالِكٌ**: ve **الحَنَك** insandan ve başkasından çenenin altındaki şeydir. İbn Berrî dedi ki: İbn Hamza, İbn Düreyd’den, onların “karganın **حَنَك**’inden daha kara” sözünü inkâr ettiğini nakletti. Ebû Hâtim dedi ki: Ümmü’l-Heysem’e sordum; ona “Neden daha kara?” dedim. Dedi ki: “Karganın **حَلَك**’ından; iki çenesinden ve onların çevresinden ve gagasından”; ve bu bir şey değildir. Ve bir kavim dedi ki: **النون** **اللام**’ın bedelidir; bu da bir şey değildir. **التَّحَنُّك**: **التَّلَحِّي**’dir; o da, sarığı **الحَنَك**’ın altından dolaştırmandır.

**الحُنْكةُ**: yaş ve tecrübe ve işlere vukuf. Tecrübeler ve yaş onu **حَنْكاً** ve **حَنكاً** ile **حَنَكَتْه**; ve onu **أَحْنَكَتْه** ve **حَنَّكَتْه** ve onu **احْتَنَكَتْهُ**: onu terbiye etti; ve denildi ki: bu, akıl dişinin çıkma vaktidir. İsim: **الحُنْكة** ve **الحُنْك** ve **الحِنْك**. el-Ezherî, el-Leys’ten: Yaş onu **حَنّكَته**; akıl dişleri denilen dişleri çıktığı zaman. Ve yaş onu **حَنّكتْه**: tecrübeler ve işler onu sağlamlaştırdığı zaman; o da **مْحَنَّك** ve **مُحْنَك** olur. İbnü’l-A‘râbî: Zaman onu **جَرَّذَه** etti, onu **دَلَكَه** etti, onu **وَعَسَهُ** etti, onu **حَنَّكه** etti, onu **عَرَكه** etti, onu **نَجَّذَهُ** etti; hepsi bir mânâdadır. el-Leys dedi ki: “Onlar **أَهل الحُنْك** ve **الحِنْك** ve **الحُنْكة**’dir”; yani yaş ve tecrübe ehli. **احْتَنك** adam: yani sağlamlaştı. Talha hadisinde: Ömer’e (Allah ikisinden de razı olsun) dedi ki: “İşler seni **حَنَّكَتْك** etti”; yani seni alıştırdı ve terbiye etti. Hafifletme ve şeddeli söyleyişle denir. Aslı, atı **حَنَكَ** etmedendir: alt **حَنَك**’ine bir ip koyduğu zaman, onunla onu sevk eder. **مُحْتَنَك** ve **حَنيك** adam: tecrübeli; sanki bir **حُنِّك** üzerindeymiş gibi; kullanılmamış olsa bile. **حَنَكْتُ** şeyi: onu anladım ve onu sağlamlaştırdım. el-Ferrâ: **حُنُك** erkek ve **حُنُكة** kadın; ikisi de zeki, akıllı oldukları zaman. el-Leys dedi ki: **مُحَنَّك** adam; o, işlerin ısırdığı şeylerden hiçbir şeyin kendisinden hafife alınmadığı kimsedir. **المُحْتَنَك**: aklı ve yaşı nihayete ermiş adam. İbnü’l-A‘râbî: **الحُنُك** akıllılardır; **حَنِيك**’in çoğuludur. Denir ki: **مَحْنوك** ve **حَنِيك** ve **مُحْتَنَك** ve **مُحَنَّك** adam; akıllı olduğu zaman. **الحَنيك**: ihtiyar; İbnü’l-A‘râbî’den; ve o, birincisine yakındır. Ve inşâd etti:
وهَبْتُه من سَلْفَعٍ أَفُوكِ،
ومن هِبِلٍّ قد عَسا حَنِيك،
يَحْمِلُ رأساً مثل رأْس الديكِ
Ve yaşın kendisi **احْتَنَكت**. Ve denir ki: onları bu işten **أَحْنَكَهُم** etti, **إِحناكاً** ile; ve onları sağlamlaştırdı; yani onları geri çevirdi.

**الحَنَكَةُ**: sert düzlüğün yüksek, çıkıntılı kısmıdır. Denir ki: şu **الحنَكة**’ye nazır oldu; o, kalınlıkta **الفَلَكَة** gibidir. Ebû Hayra dedi ki: **الحَنَكُ**; küçük, yüksek tümseklerdir; yüksek evin yüksekliği gibi; taşlarında gevşeklik ve beyazlık vardır, **الكَذَّان** gibi. en-Nadr dedi ki: **الحَنَكة**; kalın bir tepedir; onun göğe doğru uzunluğu, yer yüzü üzerinde **الرَّزْن**’in uzunluğu gibidir; ikisi tek bir şeydir. **الحُنْكة** ve **الحِناك**: kıkırdakları bir araya getiren tahtadır; ve denildi ki: semerin kıkırdaklarını bir araya getiren kayıştır. el-Ezherî dedi ki: **الحُنُك** semerin tahtalarıdır; **حِناك**’ın çoğuludur.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%86%D9%83/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ح ن ك * * حَنَكَ * الفرس جعل في فيه الرسن وبابه نصر وضرب وكذا * احْتَنَكَهُ * واحتنك الجراد الأرض أكل ما عليها وأتى على نبتها وقوله تعالى حاكيا عن إبليس ﴿لأحتنكن ذريته﴾ قال الفراء لأستولين عليهم و * الحَنَكُ * المنقار يقال أسود مثل حنك الغراب وأسود * حانِكٌ * مثل حالك و * الحَنَكُ * ما تحت الذقن من الإنسان وغيره

##### Türkçe

* ح ن ك * **حَنَكَ**: atın ağzına gemi koydu; babı **نصر** ve **ضرب**’dır. Ve bunun gibi **احْتَنَكَهُ**. Çekirge yeri **احتنك** etti: üzerindekini yedi ve bitkisine gelip geçti. Yüce Allah’ın, İblîs’ten hikâye ederek söylediği sözü: ﴿**لأحتنكن ذريته**﴾; el-Ferrâ dedi ki: “Onlara mutlaka galip geleceğim.” Ve **الحَنَكُ**: gaga; “karganın gagası gibi siyah” denir. Ve “çok siyah” **حانِكٌ**: **حالك** gibi. Ve **الحَنَكُ**: insanın ve başkasının çenesinin altındaki şey.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%86%D9%83/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الحنك، محركة من الإنسان والدابة: باطن أعلى الفم من داخل، وقيل: هو الأسفل من طرف مقدم اللحيين من أسفلهما، أحناك لا يكسر على غير ذلك، وقال الأزهري عن ابن الأعرابي: الحنك: الأسفل، والفقم: الأعلى من الفم، والحنكان: الأعلى والأسفل، فإذا فصلوهما لم يكادوا يقولون للأعلى حنك، وأنشد الليث لحميد الأرقط يصف الفيل:
  فالحنك الأسفل منه أفـقـم
  والحنك الأعلى طوال سرطم

  يريد به الحنكين، قال الصاغاني: لم أجده في أراجيزه، وأخصر من ذلك عبارة الجوهري: الحنك: ما تحت الذقن من الإنسان وغيره، وقال غيره: هو سقف أعلى الفم، ويطلق على اللحيين. ومن المجاز: الحنك: جماعة ينتجعون بلدا يرعونه والجمع الأحناك يقال: ما ترك الأحناك في أرضنا شيئا، يعنون الجماعات المارة، قال أبو نخيلة:
  إنا وكنا حنكـا نـجـديا
  لما انتجعنا الورق المرعيا
  بحيث كنا نعمد الـثـريا
  فلم نجد رطبـا ولا لـويا وقال أبو خيرة: الحنك: آكام صغار مرتفعة كرفعة الدار المرتفعة، وفي حجارتها رخاوة وبياض، كالكذان.
 والحنك: واد باليمن للعوالق قبيلة من العرب، وقد ذكره في ع ل ق أيضا؛ فإن الوادي عرف بهم.
 وحنك بلا لام: لقب عامر بن عثمان، أبي يحيى الأصبهاني المحدث مولى نصر بن مالك، سمع سليمان بن حرب.
 أو الحنكة، بهاء: الرابية المشرفة من القف يقال: أشرف على هاتيك الحنكة، وهي نحو الفلكة في الغلظ، وقال النضر: الحنكة: تل غليظ وطوله في السماء على وجه الأرض مثل طول الرزن، وهما شيء واحد.
 والحنك بضمتين: المرأة اللبيبة العاقلة ويقال: هو حنك وهي حنك، وقيل: حنكة، إذا كانا لبيبين عاقلين، قاله الفراء.
 وحنكه تحنيكا: دلك حنكه فأدماه، وقال الأزهري: التحنيك: أن تحنك الدابة تغرز عودا في حنكه الأعلى أو طرف قرن حتى تدميه لحدث يحدث فيه. والمحنك، والحناك كمنبر وكتاب: الخيط الذي يحنك به، واقتصر ابن دريد على الأولى. وحنك الفرس يحنكه ويحنكه من حدى ضرب ونصر خنكا: جعل في فيه الرسن من غير أن يشتق من الحنك رواه أبو عبيد، قال ابن سيده: والصحيح عندي أنه مشتق منه كاحتنكه. قال يونس: ويقول أحدهم: لم أجد لجاما فاحتنكت دابتي، أي: ألقيت في حنكها حبلا وقدتها، وبه فسر قوله تعالى:  لأحتنكن ذريته إلا قليلا  وهو حكاية عن إبليس، أي: لأقتادنهم إلى طاعتي، وهو قول ابن عرفة، زاد الراغب: فيكون نحو قولك: لألجمن فلانا، ولأرسننه . ومن المجاز حنك الشيء حنكا: إذا فهمه وأحكمه كلقفه لقفا. وحنك الصبي يحنكه حنكا: إذا مضغ تمرا أو غيره فدلكه بحنكه، كحنكه تحنيكا، ومنه حديث ابن أم سليم: لما ولدته وبعثت به إلى النبي صلى الله عليه وسلم فمضغ له تمرا وحنكه، وكان صلى الله عليه وسلم يحنك أولاد الأنصار فهو محنوك ومحنك لغتان.

  ومن المجاز: حنكت السن الرجل: إذا أحكمته التجارب حنكا بالفتح ويحرك وكذلك حنكته الأمور حنكا، أي: فعلت به ما يفعل بالفرس إذا حنك حتى عاد مجربا مذللا فاحتنك كحنكته تحنيكا وأحنكته كلاهما عن الزجاج، واحتنكته أي هذبته وقيل: ذلك أوان ثبات سن العقل فهو محنك، ومحنك كمكرم ومعظم ومحتنك، وحنيك، وحنك بضمتين الأخيرة عن الفراء، ومحتنك وحنيك كأنه على حنك، وإن لم يستعمل. والاسم الحنكة والحنك، بضمهما ويكسر الثاني عن الليث، وهو السن والتجربة والبصر بالأمور. وقال الليث: حنكته السن: إذا نبتت أسنانه التي تسمى أسنان العقل، وحنكته السن: إذا أحكمته التجارب والأمور، فهو محنك ومحنك. وقال ابن الأعرابي: جرذه الدهر، ودلكه، ووعسه وحنكه وعركه ونجده بمعنى واحد. وقال الليث: يقولون: هم أهل الحنك والحنك والحنكة، أي: أهل السن والتجارب. واحتنك الرجل، أي: استحكم، وفي حديث طلحة أنه قال لعمر رضي الله تعالى عنهما: قد حنكتك الأمور أي: راضتك وهذبتك، يقال بالتخفيف والتشديد، وقال الليث: رجل محنك، وهو الذي لا يستقل منه شيء مما قد عضته الأمور. والمحتنك: الرجل المتناهي في عقله وسنه. وقالوا: أحنك البعيرين وأحنك الشاتين، أي أشدهما أكلا وهو شاذ نادر؛ لأن الخلقة لا يقال فيها ما أفعله وقال سيبويه: هو من صيغ التعجب والمفاضلة، ولا فعل له. ومن المجاز: احتنكه: إذا استولى عليه وبه فسر الفراء قوله تعالى:  لأحتنكن  . ومن المجاز: احتنك الجراد الأرض: إذا أكل ما عليها من النبت، وبه فسر يونس الآية، وهو أحد الوجهين عنه؛ وقال الراغب: احتنك الجراد الأرض: استولى بحنكه عليها، فأكلها واستأصلها، فجمع بين المعنيين، ومنه تفسير الأخفش للآية، أي: لأستأصلنهم، ولأستميلنهم. وقال ابن سيده: احتنك فلانا: إذا أخذ ماله كله، كأنه أكله بالحنك. وقال: احتنك فلان ما عند فلان، أي: أخذه كله. وقال القاضي في العناية: قولهم: احتنك الجراد الأرض هو من الحنك، وقد أريد به الفم والمنقار، فهو اشتقاق من اسم عين، نقله شيخنا. وحنك الغراب، محركة: منقاره نقله الجوهري أو سواده وقال الراغب: سواد ريشه، قال ابن بري: وحكى علي بن حمزة عن ابن دريد أنه أنكر قولهم: أسود من حنك الغراب، قال أبو حاتم: سألت أم الهيثم فقلت لها: أسود مماذا? قالت: من حلك الغراب؛ لحياه وما حولهما ومنقاره، وليس بشيء، وقال قوم: النون بدل من اللام، وليس بشيء أيضا. وقالوا: أسود حانك وحالك شديد السواد. والحنكة، بالضم وككتاب: خشبة تضم الغراضيف أي غراضيف الرحل كما في التهذيب أو قدة تضمها كما في الصحاح، زاد: وجمعه حناك كبرمة وبرام، عن أبي عبيد. والحنكة: خشبة تربط تحت لحيي الناقة ثم يربط الحبل إلى عنق الفصيل فترأمه عن ابن عباد، ولكن نصه في المحيط: الحناكة بالكسر، قال والجمع الحنائك، ففي كلام المصنف محل تأمل. وحناك بن سنة القيسي ككتاب، وحناك بن ثابت، وأبو حناك: بنو أبي بكر بن كلاب، وأبو حناك البراء بن ربعي: شعراء في الجاهلية، الأخير من بني فقعس. ويقال أحنكه عن هذا الأمر إحناكا: أي رده مثل أحكمه.

  والحنيكة كسفينة: الجيدة الأكل من الدواب يقال: ناقة حنيكة، وشاة حنيكة. والحنيك كأمير: المجرب الذي حنكته التجارب والسن، وهذا قد تقدم آنفا فهو تكرار. وتحنك: أدار العمامة من تحت حنكه، وهو التلحي أيضا، نقله الجوهري. واستحنك الرجل: إذا اشتد أكله بعد قلة نقله الصاغاني، وفي التهذيب: قوي أكله، واشتد بعد ضعف وقلة. واستحنك العضاه أي: انقلع من أصله، ومنه حديث خزيمة: والعضاه مستحنكا أي: منقلعا من أصله، قال ابن الأثير: هكذا جاء في رواية.
 ومما يستدرك عليه: الحناك: بالكسر وثاق يربط به الأسير، وهو غل كلما جذب أصاب حنكه، قال الراعي يذكر رجلا مأسورا:
  إذا ما اشتكى ظلم العشيرة عضه                      حناك وقراص شديد الشـكـائم وأخذ بحناك صاحبه: إذا أخذ بحنكه ولببه ثم جره إليه. والحنك، بضمتين: الأكلة من الناس، وقال ابن الأعرابي: هم العقلاء، جمع حنيك. والحانك: من يدق حنكه باللجام، حكى ثعلب أن ابن الأعرابي أنشده لزبان بن سيار الفزاري:
  فإن كنت تشكى بالجماع ابن جعفر                      فإن لدينا ملجـمـين وحـانـك ورجل محنوك: عاقل، عن ابن الأعرابي. والحنيك: الشيخ، عنه أيضا، وأنشد:
  وهبته من سلفع أفوك
  ومن هبل قد عسا حنيك
  يحمل رأسا مثل رأس الديك والحنيك: البخيل، عن أبي عمرو. واحتنك البعير الصليانة: إذا اقتلعها من أصلها، نقله الأزهري.
 واحتنك الرجل: استحكم. والحنك، محركة: واد من أودية الحجاز على طريق حاج مصر. وحنك المروزي: له حكاية مع أحمد بن حنبل. وأبو الحسن محمد بن نوح بن عبد الله المحدث، يعرف بالحنك، ضبطه الحافظ.

##### Türkçe

**الحنك**, insan ve binek hayvanında, harekeli: ağzın iç tarafından üst kısmının iç yüzü; ve denildi ki: iki çenenin ön tarafının ucundan, altlarından olan alt kısımdır; **أحناك** (çoğulu) bundan başka bir kalıpta kırılmaz. Ezherî, İbnü’l-A‘râbî’den: **الحنك**: alt kısımdır; **الفقم**: ağzın üst kısmıdır; **الحنكان**: üst ve alt kısımdır; onları ayırdıkları vakit, üst kısma **حنك** demeye neredeyse söylemezler. Leys, Humeyd el-Arkat’tan, fili vasfederken şu beyti okudu:
  فالحنك الأسفل منه أفـقـم
  والحنك الأعلى طوال سرطم

  Bununla iki **حنك**’i kasteder. Sâgânî dedi: Onun recezlerinde bunu bulmadım. Cevherî’nin ibaresi bundan daha kısadır: **الحنك**: insanda ve başkasında çenenin altındaki şeydir. Başkası dedi: o, ağzın üst tavanıdır; ve iki çeneye de ıtlak olunur. Mecazdan: **الحنك**: bir beldeye gidip orada otlayan (yararlanan) bir topluluk; çoğulu **الأحناك**; “**ما ترك الأحناك في أرضنا شيئا**” denir; geçen toplulukları kastederler. Ebû Nuhayle dedi:
  إنا وكنا حنكـا نـجـديا
  لما انتجعنا الورق المرعيا
  بحيث كنا نعمد الـثـريا
  فلم نجد رطبـا ولا لـويا
Ebû Hayra dedi: **الحنك**: yüksek evin yüksekliği gibi bir yükseklikte, yükselmiş küçük tepeciklerdir; taşlarında gevşeklik ve beyazlık vardır; **الكذان** gibi.

Ve **الحنك**: Yemen’de **العوالق** için bir vadidir; **ع ل ق** maddesinde de onu zikretmiştir; çünkü vadi onlarla tanınmıştır.

Ve **حنك** (lâmsız): Nâsır b. Mâlik’in mevlası, muhaddis, Ebû Yahyâ el-İsfahânî’nin babası, Âmir b. Osmân’ın lakabıdır; Süleymân b. Harb’dan semâ etmiştir.

Veya **الحنكة**, **بهاء** ile: **القف**’ten (düz taşlık/yar) yüksekçe görünen tepecik; “şu **الحنكة**’ye nazır oldu” denir; kalınlıkta **الفلكة** gibidir. Nadr dedi: **الحنكة**: kalın bir tepe; gökte (yükseklikte) uzunluğu, yer yüzünde **الرزن**’in uzunluğu gibidir; ikisi tek bir şeydir.

Ve **الحنك** iki damme ile: anlayışlı, akıllı kadın; ve denir ki: o (erkek) **حنك**’tır, o (kadın) **حنك**’tır; ve denildi ki: **حنكة**; ikisi de anlayışlı akıllı oldukları vakit; bunu Ferrâ söyledi.

Ve **حنكه تحنيكا**: onun **حنك**’ini ovdu da kanattı. Ezherî dedi: **التحنيك**: binek hayvanını **تحنيك** etmen; onun üst **حنك**’ine yahut boynuz ucuna bir çubuk batırırsın da, onda meydana gelen bir hadise sebebiyle onu kanatırsın. Ve **المحنك**, ve **الحناك** (vezinleri **منبر** ve **كتاب** gibi): onunla **تحنيك** edilen iptir; İbn Düreyd birincisiyle yetindi. Ve **حنك الفرس يحنكه ويحنكه** (babı **حدى** darbesinden ve **نصر**’dan) **خنكا**: **حنك**’ten türetilmeksizin, ağzına dizgini koydu; bunu Ebû Ubeyd rivayet etti. İbn Sîde dedi: Bana göre sahih olan, **احتنكه** gibi ondan türemiş olmasıdır. Yûnus dedi: Onlardan biri der ki: “Bir gem bulamadım da bineğimi **احتنكت** ettim”; yani onun **حنك**’ine bir ip attım ve onu sürdüm. Bununla, Yüce Allah’ın sözü tefsir edilmiştir:  **لأحتنكن ذريته إلا قليلا**  ve bu, İblîs’ten bir hikâyedir; yani: onları itaetime mutlaka sevk edeceğim; bu İbn Arefe’nin sözüdür. Râgıb ekledi: böylece “falancayı mutlaka gemleyeceğim” ve “ona mutlaka dizgin vuracağım” sözün gibidir. Mecazdan: **حنك الشيء حنكا**: onu anladı ve sağlamlaştırdı; **لقفه لقفا** gibi. Ve **حنك الصبي يحنكه حنكا**: hurma yahut başka bir şeyi çiğneyip onu **حنك**’iyle ovduğu vakit; **حنكه تحنيكا** gibi. Ondandır Ümmü Süleym’in oğlu hadisi: onu doğurduğunda ve onu Peygamber’e (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) gönderdiğinde, onun için hurma çiğnedi ve onu **حنكه** etti. Ve o (sallallahu aleyhi ve sellem) Ensâr’ın çocuklarını **يحنك** ederdi; o halde o **محنوك** ve **محنك**: iki lugattır.

  Mecazdan: **حنكت السن الرجل**: tecrübeler onu sağlamlaştırdığı vakit; **حنكا** (fetha ile) ve harekeli de olur. Keza **حنكته الأمور حنكا**: yani, atla **حنك** yapıldığı vakit ona yapılanı ona yaptı; ta ki tecrübeli, ehlileştirilmiş olarak geri döndü; böylece **فاحتنك**; **حنكته تحنيكا** gibi; ve **أحنكته**: ikisi de Zeccâc’dan. Ve **احتنكته**: yani onu terbiye ettim; ve denildi ki: bu, akıl yaşının sebat vaktidir; o halde o **محنك**’tir; ve **محنك** (vezni **مكرم** ve **معظم** gibi) ve **محتنك** ve **حنيك**; ve **حنك** iki damme ile; sonuncusu Ferrâ’dandır. Ve **محتنك** ve **حنيك** sanki **حنك** üzereymiş gibi; her ne kadar kullanılmamışsa da. İsim: **الحنكة** ve **الحنك**; ikisi de damme ile; ikincisi Leys’e göre kesre ile de gelir. Ve o, yaş, tecrübe ve işlere basirettir. Leys dedi: **حنكته السن**: “akıl dişleri” denilen dişleri bittiği vakit. Ve **حنكته السن**: tecrübeler ve işler onu sağlamlaştırdığı vakit; o halde o **محنك** ve **محنك**’tır. İbnü’l-A‘râbî dedi: **جرذه الدهر** ve **دلكه** ve **وعسه** ve **حنكه** ve **عركه** ve **نجده**: bir mânâdadır. Leys dedi: “Onlar **أهل الحنك والحنك والحنكة**’dir” derler; yani yaş ve tecrübe ehlidirler. Ve **احتنك الرجل**: yani sağlamlaştı. Talha hadîsinde, Ömer’e (Allah Teâlâ ikisinden de razı olsun) dediği rivayet edilmiştir: “**قد حنكتك الأمور**”; yani seni alıştırdı ve terbiye etti; hafifletme ile de şeddeli ile de söylenir. Leys dedi: **رجل محنك**: o, işlerin ısırdığı şeylerden hiçbirinde aciz kalmayan kimsedir. Ve **المحتنك**: aklında ve yaşında nihayete varmış adamdır. Ve dediler ki: “**أحنك البعيرين وأحنك الشاتين**”; yani ikisini de yemede daha şiddetli kıldı; bu şâz, nâdirdir; çünkü yaratılışta “**ما أفعله**” denmez. Sîbeveyh dedi: bu, taaccüb ve mufâdala sigalarındandır; onun fiili yoktur. Mecazdan: **احتنكه**: ona galip olup hükmettiği vakit; ve bununla Ferrâ, Yüce Allah’ın sözü **لأحتنكن**’i tefsir etti. Mecazdan: **احتنك الجراد الأرض**: üzerindeki bitkiyi yediği vakit; ve bununla Yûnus âyeti tefsir etti; bu, ondan iki vecihten biridir. Râgıb dedi: **احتنك الجراد الأرض**: **حنك**’iyle ona hâkim oldu; onu yedi ve kökünü kazıdı; böylece iki mânâyı birleştirdi. Ondandır Ahfeş’in âyet tefsiri: yani onları mutlaka kökünden kazıyacağım ve onları mutlaka kendime meylettireceğim. İbn Sîde dedi: **احتنك فلانا**: onun bütün malını aldığı vakit; sanki onu **حنك** ile yemiş gibidir. Ve dedi: “Falanca, falancanın yanındakini **احتنك** etti”; yani hepsini aldı. Kādî, **العناية**’de dedi: “**احتنك الجراد الأرض**” sözleri **الحنك**’tendir; bununla ağız ve gaga kastedilmiş olabilir; o, bir ayn isminin iştikakıdır; bunu şeyhimiz nakletti. Ve **حنك الغراب**, harekeli: onun gagasıdır; bunu Cevherî nakletti; yahut onun siyahlığıdır. Râgıb dedi: tüyünün siyahlığıdır. İbn Berrî dedi: Ali b. Hamza, İbn Düreyd’den, onların “karganın **حنك**’inden daha siyah” sözünü inkâr ettiğini nakletti. Ebû Hâtim dedi: Ümmü’l-Heysem’e sordum da ona dedim ki: “Neden daha siyah?” Dedi: karganın **حلك**’inden; iki çenesinden ve onların çevresinden ve gagasından; bu bir şey değildir. Bir kavim dedi: **النون** **اللام**’ın bedelidir; bu da bir şey değildir. Ve dediler ki: **أسود حانك** ve **حالك**: çok şiddetli siyahlıktır. **الحنكة**, damme ile ve **كتاب** gibi: **الغراضيف**’i, yani **غراضيف الرحل**’i (Tehzîb’de olduğu gibi) yahut onu bir araya toplayan bir kayışı (Sıhâh’ta olduğu gibi) bir araya getiren tahta. Ekledi: onun çoğulu **حناك**’tır; **برمة** ve **برام** gibi; Ebû Ubeyd’den. Ve **الحنكة**: devenin iki çenesi altına bağlanan bir tahta; sonra ip, yavrunun boynuna bağlanır da onu sever; İbn Abbâd’dan. Lâkin onun metni **المحيط**’te: **الحناكة** kesre ile; dedi ki: çoğulu **الحنائك**; böylece musannifin sözünde düşünme yeri vardır. Ve **حناك بن سنة** el-Kaysî, **كتاب** gibi; ve **حناك بن ثابت**; ve **أبو حناك**: Ebû Bekr b. Kilâb’ın oğulları; ve **أبو حناك** el-Berâ’ b. Rabî‘: câhiliye devrinde şairlerdir; sonuncusu Benî Fuk‘as’tandır. Ve denir: “Bu işten onu **أحنكه** ettim, **إحناكا**”; yani onu geri çevirdi; **أحكمه** gibi.

Ve **الحنيكة** ( **سفينة** gibi): hayvanlardan iyi yiyen (çok yiyen) (dişi) için; “**ناقة حنيكة**” ve “**شاة حنيكة**” denir. Ve **الحنيك** ( **أمير** gibi): tecrübeli; onu tecrübeler ve yaş **حنكته** (tecrübe ettirdi/olgunlaştırdı) olan; bu az önce geçti, o hâlde tekrardır. Ve **تحنك**: sarığı çenesinin altından dolaştırdı; bu, **التلحي** dedir; onu **الجوهري** nakletti. Ve **استحنك الرجل**: azlıktan sonra yemesi şiddetlendiği zaman; onu **الصاغاني** nakletti. Ve **التهذيب**’de: yemesi kuvvetlendi ve zayıflık ve azlıktan sonra şiddetlendi. Ve **استحنك العضاه** yani: kökünden söküldü; ve ondan **خزيمة** hadisi: “ve **العضاه** **مستحنكا**” yani: kökünden sökülmüş; **ابن الأثير** dedi: rivayette böyle geldi.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **الحناك**: kesre ile; esiri bağlamakla bağlanan bağ; o, her ne zaman çekse çenesine isabet eden bir prangadır; **الراعي** esir edilmiş bir adamı anarak dedi:
  Ne zaman kabile zulmünden şikâyet etse, onu ısırır                      **حناك** ve şiddetli, gemleri sert bir **قراص**
Ve “**بحناك صاحبه** aldı”: çenesinden ve gıdısından tuttuğu, sonra onu kendine çektiği zaman. Ve **الحنك**, iki damme ile: insanlardan bir taife; **ابن الأعرابي** dedi: onlar akıllılardır; **حنيك**’in cemidir. Ve **الحانك**: çenesini gemle döven (yaralayan) kimse; **ثعلب** hikâye etti ki **ابن الأعرابي** ona **لزبان بن سيار الفزاري**’nin (şu beytini) inşâd etti:
  Eğer sen **ابن جعفر**’i toplulukla şikâyet ediyorsan                      şüphesiz bizim yanımızda gemlenmişler ve bir **حانك** vardır
Ve **رجل محنوك**: akıllı; **ابن الأعرابي**’den. Ve **الحنيك**: ihtiyar; ondan da; ve inşâd etti:
  Onu, ağzı geniş bir **سلفع**’dan bağışladım
  Ve bir **هبل**’den; gerçekten bir **حنيك** ihtiyarladı
  Horoz başı gibi bir baş taşır
Ve **الحنيك**: cimri; **أبي عمرو**’dan. Ve **احتنك البعير الصليانة**: onu kökünden söktüğü zaman; onu **الأزهري** nakletti.

Ve **احتنك الرجل**: sağlamlaştı/pekişti. Ve **الحنك**, harekeli: Hicaz vadilerinden bir vadi; Mısır hacısının yolu üzerindedir. Ve **حنك المروزي**: onun **أحمد بن حنبل** ile bir hikâyesi vardır. Ve muhaddis **أبو الحسن محمد بن نوح بن عبد الله**; **الحنك** diye bilinir; onu **الحافظ** ضبط etti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%86%D9%83/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

حَنَكَ الصَّبِىَّ
1 حَنَكَ الصَّبِىَّ حنك الصبى حنك الصبي , (S, Msb, K,) aor. حَنِكَ and حَنُكَ , inf. n. حَنْكٌ; (Msb;) and ↓ حنّكهُ, (S, Msb, K,) inf. n. تَحْنِيكٌ; (Mgh, Msb;) He chewed some dates, or some other thing (S, Mgh, Msb, K) of a similar kind, (Msb,) and rubbed therewith the حَنَك [i. e. palate, or soft palate,] of the child. (S, Mgh, Msb, K.) ― -b2- And حَنَكَ الفَرَسَ, aor. as above, (S, K,) and so the inf. n., (S,) He put a rope in the mouth of the horse; (S, K;) held by ISd to be derived from الحَنَكُ, though it is said that this is not the case; (TA;) as also ↓ احتنكهُ; (S, K;) which signifies accord. to Yoo he put a rope in his mouth and led him: and thus Ibn- 'Arafeh explains the saying of Iblees, in the Kur [xvii. 64], ذُرِّيَّتَهُ اـِلَّا قَلِيلًا ↓ لَأَحْتَنِكَنَّ, i. e. (assumed tropical:) I will assuredly lead to obey me his progeny, except a few. (TA. [But see 8.]) ― -b3- And [hence,] حَنَكَتْهُ السِّنُّ, inf. n. حَنْكٌ and حَنَكٌ, (K,) (tropical:) Age rendered him firm, or sound, in judgment, by means of experience: (TK:) or experiences rendered him firm, or sound, in judgment; (K, TA;) as also ↓ حنّكتهُ, (Zj, S, K,) inf. n. تَحْنِيكٌ; (TA;) and ↓ احنكتهُ, (Zj, S, K,) and ↓ احتنكتهُ: (K:) this is said to be the case when the wisdom-tooth (سِنُّ العَقْلِ) grows forth: and accord. to Lth, حَنَكَتْهُ العَقْلِ signifies his teeth called أَسْنَانُ العَقْلِ [the wisdom-teeth] grew forth. (TA.) And حَنَكَتْهُ الأُمُورِ (tropical:) Affairs did to him what is done to the horse by putting the rope in his mouth; i. e., rendered him experienced and submissive: or trained, or disciplined, and reformed, or improved, him; as also ↓ حنّكته. (TA.) And حَنَكَهُ الدَّهْرُ (tropical:) Time, or fortune, tried, or proved, him, and taught him, and rendered him expert, or experienced, and well informed, or firm, or sound, in judgment. (IAar, TA.) ― -b4- And حَنَكَ الشَّىْءَ, (S, K,) inf. n. حَنْكٌ, (TA,) (tropical:) He understood the thing, and knew it soundly, thoroughly, or well; syn. فَهِمَهُ وَأَحْكَمَهُ; (S, K, TA;) like لَقِفَهُ, inf. n. لَقْفٌ. (TA.)

حنّكهُ
2 حنّكهُ حنك حنكه حنكة , inf. n. تَحْنِيكٌ, He rubbed his حَنَك [i. e. palate, or soft palate,] (K, TA) so as to make it bleed: (TA:) or he stuck a piece of wood, or stick, into his (a beast's) upper حَنَك, or the extremity of a horn, so as to make it bleed; because of something happening therein. (Az, TA.) ― -b2- See also 1, in three places. ― -b3- Also He turned the piece of cloth [forming part of the grave-clothing] beneath his (a corpse's) حَنَك, i. e., the part beneath his chin. (Mgh.) [See also المِحْنَكُ, below.]

4 أَحْنَكَ see 1. ― -b2- Also احنكهُ عَنِ الأَمْرِ He turned him back, or away, from the affair. (K, * TA.)

تحنّك
5 تحنّك أحنك حان حنك تحنك i. q. تَلَحَّى; (S;) i. e. He turned [a portion of] the turban beneath his حَنَك [here meaning the part beneath his chin and lower jaw]. (S, K.) -A2- See also 8.

احتنك الجَرَادُ الأَرْضَ
8 احتنك الجَرَادُ الأَرْضَ ذ (tropical:) The locusts ate what was upon the land; (S, K, TA;) and consumed, or made an end of, its herbage: (S:) or gained the mastery over the land with the حَنَك [here meaning the mouth], and ate [the produce of] it, and extirpated it: (Er-Rلghib, TA:) derived from الحَنَكُ, by which is sometimes meant “ the mouth, ” and “ the beak. ” ('Inلyeh, MF.) And احتنك البَعِيرُ الصِّلِّيَانَةَ (assumed tropical:) The camel pulled up by the roots the [plant called] صلّيانة. (Az, TA.) And احتنك [for احتنك النَّبْتُ (assumed tropical:) He cropped the herbage] is said of a young gazelle. (K voce شَصَرٌ, q. v.) And احتنكهُ (assumed tropical:) He took his (a man's) property; (ISd, K;) as though he ate it with the حَنَك. (ISd, TA.) And (assumed tropical:) He took it entirely; took the whole of it; namely, what another possessed. (ISd, TA.) And (tropical:) He gained the mastery over him, or it; got him, or it, in his power. (K, TA.) Accord. to Akh, لَأَحْتِنَكَنَّ ذُرِّيَّتَهُ, in the Kur [xvii. 64, cited, and explained on the authority of Ibn-' Arafeh, above], means (tropical:) I will assuredly extirpate his progeny; and I will assuredly incline them [to obey me]: (TA:) or, accord. to Fr, (tropical:) I will assuredly gain the mastery over his progeny. (S, TA. *) ― -b2- See also 1, in three places. -A2- Also احتنك [and ↓ تحنّك, the latter found by Reiske in this sense, as mentioned in Freytag's Lex.,] (tropical:) He (a man) was, or became, firm, or sound, in judgment, [by means of experience:] (S, TA:) or experienced and submissive, like the horse in whose mouth the rope has been put. (TA.)

استحنك
10 استحنك استحنك (assumed tropical:) He (a man, TA) ate vehemently, (Sgh, K,) or strongly and vehemently, (T, TA,) after eating little, (Sgh, K,) or after eating feebly and little. (T, TA.) -A2- اِسْتَحْنَكَتِ العِضَاهُ (assumed tropical:) The [trees called] عضاه were, or became, pulled up by the roots. (K.)

حُنْكٌ
حُنْكٌ حان حنك حننك : see حُنْكَةٌ, in two places.

حِنْكٌ
حِنْكٌ حان حنك حننك : see حُنْكَةٌ.

حَنَكٌ
حَنَكٌ حان حنك حننك The part beneath the chin [and lower jaw], (S, Mgh,) of a man &c.: (S:) or [the palate, or soft palate;] the interior of the upper part of the inside of the mouth, (K, TA,) of a man and of a beast: (TA:) and the lower part, from the extremity of the fore part of the two jaws, (K,) below these: (TA:) or the roof of the upper part of the mouth, (Zj in his “ Khalk el-Insلn, ” El-Ghooree, Mgh, TA,) from which depends the لَهَاة [or uvula]: (Zj ubi suprà:) and also applied to the two jaws: (TA:) or, accord. to IAar, the حَنَك is the lower part of the mouth, [beneath the lower jaw,] and the فقم is the upper part: and the حَنَكَانِ are the upper and the lower: (Th, Az, Mgh, TA:) but حَنَكٌ is scarcely ever applied to the upper alone: [this art., however, shows instances in which it is thus applied:] (Az, TA:) it is masc.: (Msb:) pl. أَحْنَاكٌ, (Msb, K,) which is its only pl. form. (TA.) Sometimes, [as is often the case in modern Arabic,] The mouth is meant thereby. ('Inلyeh. MF.) And The beak: (S, 'Inلyeh:) حَنَكُ الغُرَابَ signifying the beak of the crow, or raven: or the blackness thereof: (K:) or the blackness of its feathers: (Er-Rلghib, TA:) [whence the saying,] أَسْوَدُ مِثْلُ حَنَكِ الغُرَابِ, (S,) or مِنْ حَنَكِ الغُرَابِ; respecting which see حَلَكٌ. (TA.) ― -b2- And (tropical:) A party of men seeking after herbage in a district, or country, to pasture [their animals] upon it: (K, TA:) pl. أَحْنَاكٌ. (TA.) You say, مَا تَرَكَ الأَحْنَاكُ فِى أَرْضِنَا شَيْئًا, meaning (tropical:) The parties of men passing [in search of herbage left not in our land anything]. (TA.)

حُنُكٌ
حُنُكٌ حان حنك حننك : see حُنْكَةٌ, in two places: -A2- and see also حَنِيكٌ. ― -b2- Also (assumed tropical:) Intelligent; applied to a woman; (K;) and, as some say, with ة: (TA:) and to a man: (K:) so says Fr: (TA:) and pl. of ↓ حَنِيكٌ, which signifies the same; (TA;) as does also ↓ مَحْنُوكٌ. (IAar, TA.) ― -b3- Eaters: applied to men. (TA.)

حُنْكَةٌ
حُنْكَةٌ حنك حنكه حنكة (Lth, S, K) and ↓ حُنْكٌ, (Lth, K,) or ↓ حِنْكٌ, (K,) and ↓ حُنُكٌ, (Lth, TA,) (tropical:) Firmness, or soundness, of judgment, (S, K, TA,) produced by experience: (K, TA:) or age and experience, (Lth, TA,) and knowledge, or skill, in affairs: (TA:) or experience, and good judgment: (W p. 176:) or mature, sound, or right, judgment. (MA.) They say, ↓ هُمْ أَهْلُ الحُنْكِ and ↓ الحُنُكِ and الحُنْكَةِ (tropical:) They are people of age and experience [&c.]. (Lth, TA.) -A2- Also the first, (S, K,) and ↓ حِنَاكٌ, (K,) [or] the latter is pl. of the former, (A 'Obeyd, S,) [or is also pl. of the former,] A thong, (قِدَّةٌ, A 'Obeyd, S, K, [in the CK قُدَّةٌ,]) or a piece of wood, (K,) which conjoins the [pieces of wood called] عَرَاصِيف, (so in two copies of the S,) or غَرَاضِيف, (K, TA, [in the CK العَراضِيف,]) of the [saddle called] رَحْل: so in the T. (TA.)

حِنَاكٌ
حِنَاكٌ حان حناك حنناك A bond for the neck, with which a captive is bound: whenever it is pulled, it goes against, or hurts, his حَنَك [i. e., the part beneath the chin and lower jaw]. (TA.) ― -b2- You say also أَخَذَ بِحِنَاكِ صَاحِبِهِ, meaning He laid hold upon the حَنَك [or part beneath the chin and lower jaw], and the لَبَب [or part between the collar-bones], of his companion, and then dragged him to him. (TA.) ― -b3- See also المِحْنَكُ: ― -b4- and see حُنْكَةٌ.

حَنِيكٌ
حَنِيكٌ حني حنيك (tropical:) A man rendered firm, or sound, in judgment, by means of experience; (K, TA;) as also ↓ مُحَنَّكٌ and ↓ مُحْنَكٌ (S, K) and ↓ مُحْتَنِكٌ (K) and ↓ مُحْتَنَكٌ (TA) and ↓ حُنُكٌ, q. v.: (Fr, K:) or محنك [i. e. either ↓ مُحَنَّكٌ or ↓ مُحْنَكٌ], accord. to Lth, signifies a man whom the management of affairs has rendered experienced so that nothing that he does is despised: and ↓ مُحْتَنَكٌ, a man whose intellect and age have reached the utmost degree [of maturity]. (TA.) ― -b2- Also (assumed tropical:) An old man. (IAar, TA.) ― -b3- And (assumed tropical:) Niggardly, tenacious, or avaricious. (AA, TA.) ― -b4- And حَنِيكَةٌ A good eater; applied to a دَابَّة [or beast]; (K;) to a she-camel, and to a sheep or goat. (TA.)

أَسْوَدُ حَانِكٌ
أَسْوَدُ حَانِكٌ ذ i. q. حَالِكٌ, (S, K,) i. e. Black that is intensely black. (TA.)

أَحْنَكُ
أَحْنَكُ ذ (S, K) in the saying هٰذَا البَعِيرُ أَحْنَكُ الاـِبِلِ This camel is the most voracious of the camels, (S,) or in the phrase أَحْنَكُ البَعِيرَيْنِ the more voracious of the two camels, (K,) and أَحْنَكُ الشَّاتَيْنِ the more voracious of the two sheep or goats, (TA,) is anomalous, because one does not [regularly] use a word of this kind denoting a natural attribute: (S, K:) and it has no verb; (Sb, TA;) like أَبْرَحُ. (L in art. برح.)

مُحْنَكٌ
مُحْنَكٌ ماح محن محنك محننك محنة : see حَنِيكٌ, in two places.

المِحْنَكُ
المِحْنَكُ ألمح ألمحنك المحنك محنك and ↓ الحِنَاكُ, (K,) the former, only, mentioned by IDrd, (TA,) signify الخَيْطُ الَّذِى يُحَنَّكُ بِهِ (K [so in the CK, app. meaning The string with which the lower jaw of a corpse is tied up: in a MS. copy of the K, يُحْنَكُ; as though the meaning were, the string that is used as a halter, put in a horse's mouth: but the former I regard as the right reading: in the TA, يحنك, without any syll. signs].)

مُحَنَّكٌ
مُحَنَّكٌ ماح محن محنك محننك محنة : see مَحْنُوكٌ: -A2- and see also حَنِيكٌ, in two places.

مَحْنُوكٌ
مَحْنُوكٌ محن محنوك A child whose حَنَك [i. e. palate, or soft palate,] has been rubbed with some chewed dates, or some other thing (S, Msb, K) of a similar kind; (Msb;) as also ↓ مُحَنَّكٌ. (S, Msb, K.) -A2- See also حُنُكٌ.

مُحْتَنَكٌ
مُحْتَنَكٌ محتنك and مُحْتَنِكٌ: see حَنِيكٌ, in three places.

##### Türkçe

**حَنَكَ الصَّبِىَّ**
1 **حَنَكَ الصَّبِىَّ** **حنك الصبى** **حنك الصبي** (S, Msb, K), muzâri‘i **حَنِكَ** ve **حَنُكَ**, mastar ismi **حَنْكٌ**; (Msb;) ve ↓ **حنّكهُ**, (S, Msb, K,) mastar ismi **تَحْنِيكٌ**; (Mgh, Msb;) O, hurma yahut benzeri cinsten başka bir şeyi (S, Mgh, Msb, K) çiğnedi, (Msb,) ve onunla çocuğun **حَنَك**’ını [yani damak yahut yumuşak damak] ovdu. (S, Mgh, Msb, K.) ― -b2- Ve **حَنَكَ الفَرَسَ**, muzâri‘i yukarıdaki gibi, (S, K,) ve mastar ismi de böyledir, (S,) O, atın ağzına bir ip koydu; (S, K;) ISd tarafından **الحَنَكُ**’tan türetilmiş sayılmıştır, her ne kadar bunun böyle olmadığı söylenmiş ise de; (TA;) ve ayrıca ↓ **احتنكهُ**; (S, K;) ki Yoo’ya göre “ağzına bir ip koydu ve onu çekip götürdü” mânâsına gelir: ve böylece İbn- ‘Arafeh, Kur’ân’daki [xvii. 64] İblîs’in sözünü, **ذُرِّيَّتَهُ اـِلَّا قَلِيلًا** ↓ **لَأَحْتَنِكَنَّ**, yani (mecaz kabul edilerek:) “Onun zürriyetini, az bir kısmı müstesna, mutlaka bana itaat etmeye sevk edeceğim” diye açıklar. (TA. [Fakat 8’e bak.]) ― -b3- Ve [bundan dolayı,] **حَنَكَتْهُ السِّنُّ**, mastar ismi **حَنْكٌ** ve **حَنَكٌ**, (K,) (mecaz:) Yaş, tecrübe vasıtasıyla onu hükümde sağlam yahut isabetli kıldı: (TK:) yahut tecrübeler onu hükümde sağlam yahut isabetli kıldı; (K, TA;) ve ayrıca ↓ **حنّكتهُ**, (Zj, S, K,) mastar ismi **تَحْنِيكٌ**; (TA;) ve ↓ **احنكتهُ**, (Zj, S, K,) ve ↓ **احتنكتهُ**: (K:) bu, akıl dişi (**سِنُّ العَقْلِ**) çıktığı zaman söylenir: ve Lth’ye göre **حَنَكَتْهُ العَقْلِ**, onun **أَسْنَانُ العَقْلِ** [akıl dişleri] denilen dişlerinin çıktığı mânâsına gelir. (TA.) Ve **حَنَكَتْهُ الأُمُورِ** (mecaz:) İşler, ona, atın ağzına ip konulmakla yapılan şeyi yaptı; yani onu tecrübeli ve boyun eğici kıldı: yahut onu terbiye etti yahut disipline etti ve ıslah etti yahut iyileştirdi; ve ayrıca ↓ **حنّكته**. (TA.) Ve **حَنَكَهُ الدَّهْرُ** (mecaz:) Zaman yahut talih onu denedi yahut sınadı, ve ona öğretti, ve onu usta yahut tecrübeli ve bilgili, yahut hükümde sağlam yahut isabetli kıldı. (IAar, TA.) ― -b4- Ve **حَنَكَ الشَّىْءَ**, (S, K,) mastar ismi **حَنْكٌ**, (TA,) (mecaz:) O, şeyi anladı ve onu sağlamca, iyice yahut iyi bildi; eş anlamlısı **فَهِمَهُ وَأَحْكَمَهُ**; (S, K, TA;) **لَقِفَهُ** gibi, mastar ismi **لَقْفٌ**. (TA.)

**حنّكهُ**
2 **حنّكهُ** **حنك** **حنكه** **حنكة**, mastar ismi **تَحْنِيكٌ**, O, onun **حَنَك**’ını [yani damak yahut yumuşak damak] (K, TA) kanatacak şekilde ovdu: (TA:) yahut (bir hayvanın) üst **حَنَك**’ına, yahut bir boynuzun ucuna, orada meydana gelen bir şey sebebiyle, kanatacak şekilde bir tahta parçası yahut çubuk soktu. (Az, TA.) ― -b2- 1’e, üç yerde, bak. ― -b3- Ayrıca O, (bir ölünün) **حَنَك**’ının altından, yani çenesinin altındaki kısımdan, [kefenin bir parçası olan] bez parçasını çevirdi. (Mgh.) [Aşağıda **المِحْنَكُ**’a da bak.]

4 **أَحْنَكَ**: 1’e bak. ― -b2- Ayrıca **احنكهُ عَنِ الأَمْرِ** O, onu işten geri çevirdi yahut işten uzaklaştırdı. (K, * TA.)

**تحنّك**
5 **تحنّك** **أحنك** **حان** **حنك** **تحنك**: **تَلَحَّى** ile aynı mânâdadır; (S;) yani O, sarığın [bir kısmını] **حَنَك**’ının altından (burada çenesinin ve alt çenesinin altındaki kısım mânâsında) çevirdi. (S, K.) -A2- 8’e de bak.

**احتنك الجَرَادُ الأَرْضَ**
8 **احتنك الجَرَادُ الأَرْضَ** ذ (mecaz:) Çekirgeler, yerin üzerindekini yedi; (S, K, TA;) ve onun otunu tüketti yahut bitirdi: (S:) yahut **حَنَك** ile (burada “ağız” mânâsında) yere galip geldi ve onun [ürününü] yedi ve onu kökünden kazıdı: (Er-Rلghib, TA:) **الحَنَكُ**’tan türetilmiştir; bununla bazen “ağız” ve “gaga” kastedilir. ('Inلyeh, MF.) Ve **احتنك البَعِيرُ الصِّلِّيَانَةَ** (mecaz kabul edilerek:) Deve, **صلّيانة** denilen [bitkiyi] kökünden söktü. (Az, TA.) Ve **احتنك** [**احتنك النَّبْتُ** yerine (mecaz kabul edilerek:) “O, otu kırptı”] genç bir ceylan hakkında söylenir. (K, **شَصَرٌ** maddesinde, bk.) Ve **احتنكهُ** (mecaz kabul edilerek:) O, (bir adamın) malını aldı; (ISd, K;) sanki onu **حَنَك** ile yemiş gibi. (ISd, TA.) Ve (mecaz kabul edilerek:) O, onu tamamen aldı; onun tamamını aldı; yani başkasının sahip olduğu şeyi. (ISd, TA.) Ve (mecaz:) O, ona yahut ona (şeye) galip geldi; onu yahut onu (şeyi) kudreti altına aldı. (K, TA.) Akh’ye göre Kur’ân’daki (xvii. 64) **لَأَحْتِنَكَنَّ ذُرِّيَّتَهُ**, (yukarıda zikredilip İbn-‘Arafeh’ten naklen açıklanan) (mecaz:) “Onun zürriyetini mutlaka kökünden kazıyacağım; ve onları mutlaka [bana itaat etmeye] meylettireceğim” demektir: (TA:) yahut Fr’ye göre (mecaz:) “Onun zürriyetine mutlaka galip geleceğim” demektir. (S, TA. *) ― -b2- 1’e, üç yerde, bak. -A2- Ayrıca **احتنك** [ve ↓ **تحنّك**, ikincisi bu mânâda Reiske tarafından, Freytag’ın Lex.’inde zikredildiği üzere, bulunmuştur,] (mecaz:) O (bir adam) tecrübe vasıtasıyla hükümde sağlam yahut isabetli oldu; (S, TA:) yahut ağzına ip konulmuş at gibi tecrübeli ve boyun eğici oldu. (TA.)

**استحنك**
10 **استحنك** **استحنك** (mecaz kabul edilerek:) O (bir adam, TA) şiddetle yedi, (Sgh, K,) yahut az yemekten sonra (Sgh, K,) yahut zayıf ve az yemekten sonra (T, TA) kuvvetle ve şiddetle yedi. (T, TA.) -A2- **اِسْتَحْنَكَتِ العِضَاهُ** (mecaz kabul edilerek:) **عضاه** denilen [ağaçlar] kökünden sökülmüş oldu yahut kökünden söküldü. (K.)

**حُنْكٌ**
**حُنْكٌ** **حان** **حنك** **حننك**: iki yerde **حُنْكَةٌ**’ya bak.

**حِنْكٌ**
**حِنْكٌ** **حان** **حنك** **حننك**: **حُنْكَةٌ**’ya bak.

**حَنَكٌ**
**حَنَكٌ** **حان** **حنك** **حننك** İnsanın vb. çene altındaki [alt çene altındaki] kısmı; (S, Mgh,) (S:) yahut [damak yahut yumuşak damak;] ağzın içinin üst kısmının iç tarafı, (K, TA,) insanın ve hayvanın: (TA:) ve alt kısmı, iki çenenin ön tarafının ucundan itibaren, (K,) bunların aşağısında: (TA:) yahut ağzın üst kısmının tavanı, (Zj’nin “Khalk el-Insلn”ında, El-Ghooree, Mgh, TA,) ondan **لَهَاة** [küçük dil] sarkar: (Zj, yukarıda geçen yer:) ve ayrıca iki çeneye de uygulanır: (TA:) yahut IAar’a göre **حَنَك** ağzın alt kısmıdır [alt çenenin altı], **فقم** ise üst kısımdır: ve **حَنَكَانِ** üst ve alttır: (Th, Az, Mgh, TA:) fakat **حَنَكٌ** neredeyse hiç yalnız üst için kullanılmaz: [ancak bu madde, onun böyle kullanıldığı örnekler gösterir:] (Az, TA:) müzekkerdir: (Msb:) çoğulu **أَحْنَاكٌ**’dur, (Msb, K,) ve bu onun tek çoğul şeklidir. (TA.) Bazen, [modern Arapçada sıkça olduğu gibi,] bununla “ağız” kastedilir. ('Inلyeh. MF.) Ve “gaga”: (S, 'Inلyeh:) **حَنَكُ الغُرَابَ** karganın yahut kuzgunun gagası demektir: yahut onun siyahlığı: (K:) yahut tüylerinin siyahlığı: (Er-Rلghib, TA:) [buradan şu söz:] **أَسْوَدُ مِثْلُ حَنَكِ الغُرَابِ**, (S,) yahut **مِنْ حَنَكِ الغُرَابِ**; bunun hakkında **حَلَكٌ**’a bak. (TA.) ― -b2- Ve (mecaz:) bir bölgede yahut ülkede, hayvanlarını otlatmak için ot arayan bir erkekler topluluğu: (K, TA:) çoğulu **أَحْنَاكٌ**. (TA.) Şöyle dersin: **مَا تَرَكَ الأَحْنَاكُ فِى أَرْضِنَا شَيْئًا**, mânâsı (mecaz:) “Ot arayan topluluklar, ülkemizde hiçbir şey bırakmadı”dır. (TA.)

**حُنُكٌ**
**حُنُكٌ** **حان** **حنك** **حننك**: iki yerde **حُنْكَةٌ**’ya bak: -A2- ve ayrıca **حَنِيكٌ**’e de bak. ― -b2- Ayrıca (mecaz kabul edilerek:) zeki; bir kadına sıfat olarak; (K;) ve bazılarına göre ة ile: (TA:) ve bir erkeğe de: (K:) Fr böyle der: (TA:) ve ↓ **حَنِيكٌ**’in çoğuludur; o da aynı mânâdadır; (TA;) ve ↓ **مَحْنُوكٌ** da böyledir. (IAar, TA.) ― -b3- Yiyiciler: erkeklere sıfat olarak. (TA.)

**حُنْكَةٌ**
**حُنْكَةٌ** **حنك** **حنكه** **حنكة** (Lth, S, K) ve ↓ **حُنْكٌ**, (Lth, K,) yahut ↓ **حِنْكٌ**, (K,) ve ↓ **حُنُكٌ**, (Lth, TA,) (mecaz:) tecrübenin meydana getirdiği hükümde sağlamlık yahut isabet; (S, K, TA,) (K, TA:) yahut yaş ve tecrübe, (Lth, TA,) ve işlerde bilgi yahut maharet: (TA:) yahut tecrübe ve iyi hüküm: (W s. 176:) yahut olgun, sağlam yahut doğru hüküm. (MA.) Şöyle derler: ↓ **هُمْ أَهْلُ الحُنْكِ** ve ↓ **الحُنُكِ** ve **الحُنْكَةِ** (mecaz:) Onlar yaş ve tecrübe sahipleridir [&c.]. (Lth, TA.) -A2- Ayrıca birincisi, (S, K,) ve ↓ **حِنَاكٌ**, (K,) [yahut] ikincisi birincinin çoğuludur, (A 'Obeyd, S,) [yahut birincinin çoğulu da olur,] bir kayış, (**قِدَّةٌ**, A 'Obeyd, S, K, [CK’de **قُدَّةٌ**]) yahut bir tahta parçası, (K,) **رَحْل** denilen eyerin **عَرَاصِيف** (S’nin iki nüshasında böyle) yahut **غَرَاضِيف**’ini (K, TA, [CK’de **العَراضِيف**]) birleştiren şey: T’de böyledir. (TA.)

**حِنَاكٌ**
**حِنَاكٌ** **حان** **حناك** **حنناك** Esirin bağlandığı, boyun için bir bağ: ne zaman çekilse, onun **حَنَك**’ına [yani çene ve alt çene altındaki kısma] dayanır yahut onu acıtır. (TA.) ― -b2- Şunu da dersin: **أَخَذَ بِحِنَاكِ صَاحِبِهِ**, mânâsı: O, arkadaşının **حَنَك**’ını [yahut çene ve alt çene altındaki kısmı] ve **لَبَب**’ini [yahut köprücük kemikleri arasındaki kısmı] tuttu, sonra onu kendine doğru çekti. (TA.) ― -b3- **المِحْنَكُ**’a da bak: ― -b4- ve **حُنْكَةٌ**’ya bak.

**حَنِيكٌ**
**حَنِيكٌ** **حني** **حنيك** (mecaz:) Tecrübe vasıtasıyla hükümde sağlam yahut isabetli kılınmış adam; (K, TA;) ve ayrıca ↓ **مُحَنَّكٌ** ve ↓ **مُحْنَكٌ** (S, K) ve ↓ **مُحْتَنِكٌ** (K) ve ↓ **مُحْتَنَكٌ** (TA) ve ↓ **حُنُكٌ**, bk. (Fr, K:) yahut **محنك** [yani ya ↓ **مُحَنَّكٌ** yahut ↓ **مُحْنَكٌ**], Lth’ye göre, işlerin idaresinin tecrübeli kıldığı, yaptığı hiçbir şeyin küçümsenmediği adam demektir: ve ↓ **مُحْتَنَكٌ**, aklı ve yaşı olgunluğun en son derecesine ulaşmış adamdır. (TA.) ― -b2- Ayrıca (mecaz kabul edilerek:) yaşlı adam. (IAar, TA.) ― -b3- Ve (mecaz kabul edilerek:) cimri, sıkı tutan yahut tamahkâr. (AA, TA.) ― -b4- Ve **حَنِيكَةٌ**: iyi yiyen; bir **دَابَّة** [yahut binek hayvanı] için sıfat; (K;) dişi deveye, ve koyun yahut keçiye. (TA.)

**أَسْوَدُ حَانِكٌ**
**أَسْوَدُ حَانِكٌ** ذ **حَالِكٌ** ile aynı mânâdadır, (S, K,) yani pek koyu siyah olan siyah. (TA.)

**أَحْنَكُ**
**أَحْنَكُ** ذ (S, K) “**هٰذَا البَعِيرُ أَحْنَكُ الاـِبِلِ** Bu deve, develerin en oburu” sözünde, (S,) yahut “**أَحْنَكُ البَعِيرَيْنِ** iki devenin daha oburu” ibaresinde, (K,) ve “**أَحْنَكُ الشَّاتَيْنِ** iki koyun yahut keçinin daha oburu”nda, (TA,) şâzdır; çünkü tabii bir vasfı bildiren bu tür bir kelime [normalde] kullanılmaz: (S, K:) ve onun fiili yoktur; (Sb, TA;) **أَبْرَحُ** gibi. (L, **برح** maddesinde.)

**مُحْنَكٌ**
**مُحْنَكٌ** **ماح** **محن** **محنك** **محننك** **محنة**: iki yerde **حَنِيكٌ**’e bak.

**المِحْنَكُ**
**المِحْنَكُ** **ألمح** **ألمحنك** **المحنك** **محنك** ve ↓ **الحِنَاكُ**, (K,) birincisi yalnız, IDrd tarafından zikredilmiştir, (TA,) **الخَيْطُ الَّذِى يُحَنَّكُ بِهِ** mânâsına gelir (K [CK’de böyle, görünüşe göre “ölünün alt çenesinin bağlandığı ip” demektir: K’nin bir yazma nüshasında **يُحْنَكُ**; sanki mânâ “atın ağzına konulan yular ipi” gibi olurdu: fakat birincisini doğru okunuş sayarım: TA’da harekesiz **يحنك**].)

**مُحَنَّكٌ**
**مُحَنَّكٌ** **ماح** **محن** **محنك** **محننك** **محنة**: **مَحْنُوكٌ**’a bak: -A2- ve ayrıca iki yerde **حَنِيكٌ**’e de bak.

**مَحْنُوكٌ**
**مَحْنُوكٌ** **محن** **محنوك** **حَنَك**’ı [yani damak yahut yumuşak damak] çiğnenmiş hurma yahut benzeri cinsten başka bir şeyle (S, Msb, K) ovulmuş çocuk; (Msb;) ve ayrıca ↓ **مُحَنَّكٌ**. (S, Msb, K.) -A2- **حُنُكٌ**’a da bak.

**مُحْتَنَكٌ**
**مُحْتَنَكٌ** **محتنك** ve **مُحْتَنِكٌ**: üç yerde **حَنِيكٌ**’e bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%86%D9%83/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

حَنَكَ
حَنَكَ I ,  U ( n. ac. حَنْك 1 ),
a.  Bridled ( horse ).

b.  Disciplined, taught ( experience &c. ).

c.  see II (a) .

حَنَّكَ
حَنَّكَ II ,
a.  Chewed.

b.  Disciplined, taught, instructed.

أَحْنَكَ
أَحْنَكَ IV ,
a.  see II (b) .

تَحَنَّكَ
تَحَنَّكَ V ,
a.  Turned down beneath the chin ( band of the turban ).

اِحْتَنَكَ
اِحْتَنَكَ VIII ,
a.  Ate up, consumed ( the herbage & c.: locusts ).

b.  see I (a) , ( b ).

حِنْك
حِنْك 2 ,  حُنْك 3 حُنْكَة 3t ,
a.  Prudence, firmness of judgment.

حَنَك
حَنَك 4 , ( pl. أَحْنَاْك 38 ),
a.  Palate.

b.  Chin; lower jaw.

حُنُك
حُنُك 10 ,
a.  see 25 .

أَحْنَكُ
أَحْنَكُ 14 ,
a.  Voracious.

مِحْنَك
مِحْنَك 20 ,
a.  Chin-piece.

حِنَاْك
حِنَاْك 23 ,
a.  Ropebridle; thong, band.

حَنِيْك
حَنِيْك 25 ,
a.  Prudent, experienced.

##### Türkçe

**حَنَكَ**
**حَنَكَ** I, U (isim mastar: **حَنْك** 1),
a. Gemlenmiş (at).

b. Terbiye edilmiş, öğretilmiş (tecrübe vb. ile).

c. II (a)’ya bak.

**حَنَّكَ**
**حَنَّكَ** II,
a. Çiğnedi.

b. Terbiye etti, öğretti, talim ettirdi.

**أَحْنَكَ**
**أَحْنَكَ** IV,
a. II (b)’ye bak.

**تَحَنَّكَ**
**تَحَنَّكَ** V,
a. Çenenin altına doğru çevrildi (sarığın bağı).

**اِحْتَنَكَ**
**اِحْتَنَكَ** VIII,
a. Yiyip bitirdi, tüketti (ot vb.: çekirgeler).

b. I (a), (b)’ye bak.

**حِنْك**
**حِنْك** 2, **حُنْك** 3 **حُنْكَة** 3t,
a. Basiret, hükümde sağlamlık.

**حَنَك**
**حَنَك** 4, (çoğulu: **أَحْنَاْك** 38),
a. Damak.

b. Çene; alt çene.

**حُنُك**
**حُنُك** 10,
a. 25’e bak.

**أَحْنَكُ**
**أَحْنَكُ** 14,
a. Obur.

**مِحْنَك**
**مِحْنَك** 20,
a. Çenelik.

**حِنَاْك**
**حِنَاْك** 23,
a. İp gem; kayış, bağ.

**حَنِيْك**
**حَنِيْك** 25,
a. Basiretli, tecrübeli.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%86%D9%83/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

حنك
حَنَكَ - يَحْنُكُ (حَنَكَ - يَحْنِكُ) احْتَنَكَ - يَحْتَنِكُ
حَنَكَ - يَحْنُكُ (حَنَكَ - يَحْنِكُ) + كائن + كائناً: جعل في حَنَكه الأَسفل حبلاً يقوده به: وضع له الرسن واللجام في حنكه ليقوده به
حَنَك: على وزن " فـَعـَل" اسم فعل بمعنى مفعول من " حَنَكَ - يَحْنُكُ ": أعلى الفم الذي يتمفصل فيه مع باقي الرأس من جهة عظام الحنك
احْتَنَكَ - يَحْتَنِكُ: على وزن " افتعل " من " حَنَكَ - يَحْنُكُ ": طلب وجهد بشكل ذاتي أن " يَحْنُكَ " آخر: أن يجعل في حنكه الرسن واللجام ليقوده به
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " قيادة وسوق آخر للوصول إلى الهدف"، وهي:
رَأسَ - يَرْأسُ، حَنَكَ - يَحْنُكُ (حَنَكَ - يَحْنِكُ)، سَادَ - يَسُودُ، سَاقَ - يَسُوْقُ، وَجُهَ - يَوْجُهُ، بَعَلَ - يَبْعَلُ
حنك - احتنك
 	﴿قال أرأيتك هذا الذي كرمت علي لئن أخرتني إلى يوم القيامة لأحتنكن ذريته إلا قليلا 62)﴾ الإسراء
مختار الصحاح
● [حنك] ح ن ك: حَنَكَ الفرس جعل في فيه الرسن وبابه نصر وضرب وكذا احْتَنَكَهُ واحتنك الجراد الأرض أكل ما عليها وأتى على نبتها وقوله تعالى حاكيا عن إبليس ﴿لأحتنكن ذريته﴾ قال الفراء لأستولين عليهم و الحَنَكُ المنقار يقال أسود مثل حنك الغراب وأسود حانِكٌ مثل حالك و الحَنَكُ ما تحت الذقن من الإنسان وغيره
معجم الفرائد القرآنية
ح  ن  ك
"لأَحْتَنِكَنَّ " في قوله تعالى " لَئِنْ أَخَّرْتَنِ إِلَى يـَوْمِ الْقِيـَامَةِ لأَحْتـَنِكَنَّ ذُرِّيَّـتَهُ إِلا قَلِيلاً " (62) الإسراء  .
الحنَك : الفم، وحَنَكَ الفرس : أي جعل في فيه الرسن، ويقال حنكت الدابة باللجام: أي وضعت في حنكها اللجام، ليسهل قيادها. وهنا يتوعد إبليس بأنه سيقود أتباعه من الآدميين ويتمكن منهم تمكن قائد الدّابة الواضع اللجام في حنكها
الراغب
حنك
- الحنك: حنك الإنسان والدابة، وقيل لمنقار الغراب: حنك؛ لكونه كالحنك من الإنسان، وقيل: أسود مثل حنك الغراب، وحلك الغراب، فحنكه: منقاره، وحلكه: سواد ريشه، وقوله تعالى: }لأحتنكن ذريته إلا قليلا{ [الإسراء/62]، يجوز أن يكون من قولهم: حنكت الدابة: أصبت حنكها باللجام والرسن، فيكون نحو قولك: لألجمن فلانا ولأرسننه (انظر: البصائر 2/505)، ويجوز أن يكون من قولهم احتنك الجراد الأرض، أي: استولى بحنكه عليها، فأكلها وستأصلها، فيكون معناه: لأستولين عليهم استيلاءه على ذلك، وفلان حنكه الدهر واحتنكه، كقولهم: نجذه، وقرع سنه، وافتره (يقال للشيخ: قد علته كبرة وعرته فترة. انظر: اللسان: (فتر) ؛ وأساس البلاغة ص 333)، ونحو ذلك من الاستعارات في التجربة (قال ابن الأعرابي: جرذه الدهر، ودلكه ورعسه وحنكه، وعركه ونجذه بمعنى واحد. وقال قدامة بن جعفر: ويقال: قد عجمته الخطوب، وجذعته الحروب، ونجذته الأمور، وهذبته الدهور، ودربته العصور، وحنكته التجارب.
راجع: جواهر الألفاظ ص 334؛ واللسان (حنك) ).
حوب
- الحوب: الإثم، قال عز وجل: }إنه كان حوبا كبيرا{ [النساء/2]، والحوب المصدر منه، وروي: (طلاق أم أيوب حوب) (الحديث عن ابن عباس أن أبا أيوب طلق امرأته، فقال له النبي صلى الله عليه وسلم: (إن طلاق أم أيوب كان حوبا). أخرجه الطبراني، وفيه يحي بن عبد الحميد الحماني، وهو ضعيف، انظر: مجمع الزوائد: باب فضائل أم أيوب 9/265.
قال ابن سيرين: الحوب: الإثم)، وتسميته بذلك لكونه مزجورا عنه، من قولهم: حاب حوبا وحوبا وحيابة، والأصل فيه حوب لزجر الإبل، وفلان يتحوب من كذا، أي: يتأثم، وقولهم ألحق الله به الحوبة (انظر: المجمل 1/255)، أي: المسكنة والحاجة.
وحقيقتها: هي الحاجة التي تحمل صاحبها على ارتكاب الإثم، وقيل: بات فلان بحيبة سوء (انظر: اللسان (حوب) 1/339؛ والمجمل 1/255).
والحوباء قيل هي النفس (انظر الغريب المصنف ورقة 8 نسخة الظاهرية)، وحقيقتها هي النفس المرتكبة للحوب، وهي الموصوفة بقوله تعالى: }إن النفس لأمارة بالسوء{ [يوسف/53].
ملخص اللسان
1.    حَنَكَ الفَرس يَحْنُكهإذا جعل في حَنَكه الأَسفل حبلاً يقوده به.
2.    الحَنَكُ من الإنسان والدابة: باطن أَعلى الفم من داخل،
3.    الحَنَكُ: هو الأَسفل في طرف مقدّم اللَّحيْين من أَسفلهما،
4.     والحَنَكان الأَعلى والأسفل من الفم
5.    وحَنَّكَ الدابة: دلَكَ حَنَكَها فأَدماه.
6.    والمِحْنَكُ والحِناكُ: الخيط الذي يُحنََّك به.
7. والحِناكُ: وثاق يربط به الأَسير، وهو غُلٌّ،
8.    التَّحْنِيك أَن تُحَنِّك الدابة تغرز عُوداً في حَنَكه الأَعلى أَو طرفَ قَرْنٍ حتى تُدْمِيه لحَدَثٍ يحدث فيه.
9.     والتَّحْنِيك أَن تمضغ التمر ثم تدلُكه بحَنَك الصبي داخل فمه؛
10.                       وأَخذ بحِناكِ صاحبه إِذا أَخذ بحَنَكه ولَبَّته ثم جره إِليه.
11.                       وحَنَكَ الدابةَ يَحنِكها ويَحْنُكها: جعل الرَّسَنَ في فيها ؛
12.                       : أَحْنَكُ الشاتين وأَحْنَكُ البعيرين أَي آكَلُهما بالحَنَك؛
13.                       واسْتَحْنك الرجلُ: قوي أَكله واشتد بعد ضعف وقلة،
14.                       واحتنك الجرادُ الأَرض: أتى على نبتها وأَكل ما عليها.
15.                       والحَنَك: الجماعة من الناس يَنْتَجِعون بلداً يرعونه.
16.                       ما تَرك الأَحْناكُ في أَرضنا شيئاً، يعني الجماعات المارة؛
17.                       م أَجد لجاماً فاحْتَنَكْتُ دابتي أَي أَلقيت في حَنَكها حبلاً وقُدتها.
18.                       لأحْتَنِكَنَّ ذريته:لأَستأْصلنهم ولأَستمِيلَنَّهم.
19.                        واحْتَنَك فلان ما عند فلان أَي أَخذه كله.
20.                       والعِضاه مُسْتَحْنِكاً أَي منقلعاً من أَصله؛
21.                        واحْتَنَكَ الرجل أَخذ ماله كأَنه أَكله بالحَنَك؛
22.                       وحَنَكُ الغرابِ:مِنقاره.
23.                       والحَنَك ما تحت الذقن من الإنسان وغيره.
24.                       والتَّحَنُّك: التَّلَحِّي، وهو أَن تدير العمامة من تحت الحَنَك.
25.                       والحُنْكةُ: السِّنّ والتجربة والبصر بالأُمور.
26.                       وحَنَكَتْه التّجارِبُ والسِّنّ حَنْكاً وحَنكاً وأَحْنَكَتْه وحَنَّكَتْه واحْتَنَكَتْهُ: هَذَّبته،
27.                       حَنّكَته السِّنُّ إذانبت أَسنانه التي تسمى أَسنان    العقل،
28.                        وحَنّكتْه السنُّ إذا أَحكمتْه التجارِبُ والأُمور،
29.                        هم أَهل الحُنْك والحِنْك والحُنْكة أَي أَهل السن والتجارِبِ.
30.                       واحْتَنك الرجلُ أي استحكم.
31.                       قد حَنَّكَتْك الأُمور أَي راضتك وهذبتك،
32.                       وحَنَكْتُ الشيءَ: فهمته وأَحكمته.
33.                       رجل حُنُك وامرأَة حُنُكة إذا كانا لبيبين عاقلين.
34.                       رجل مُحَنَّك وهو الذي لا يُسْتَقَلّ منه شيء مما قد عضته الأُمور.
35.                        والمُحْتَنَك: الرجل المتناهي عقله وسنه.
36.                       الحُنُك العقلاء.
37.                       والحَنيك: الشيخ؛
38.                       أَحْنَكَهُم عن هذا الأَمر إِحناكاً وأَحكمهم أَي ردهم.
39.                       والحَنَكَةُ الرَّابِيةُ المشرفة من القُفّ.
40.                       الحَنَكُ آكامٌ صغار مرتفعة كرفعة الدار المرتفعة، وفي حجارتها رخاوة وبياض كالكَذَّان.
41.                       الحَنَكة تَلٍّ غليظ وطوله في السماء على وجه الأَرض ،
42.                       والحُنْكة والحِناك: الخشبة التي تضم الغَراضِيف،
43.                       والحُنْكة والحِناك: هي القِدَّةُ التي تضم غراضيف الرحْل.
لسان العرب
● - حنك: الحَنَكُ من الإنسان والدابة: باطن أَعلى الفم من داخل، وقيل: هو    الأَسفل في طرف مقدّم اللَّحيْين من أَسفلهما، والجمع أَحْناك، لا يكسّر    على غير ذلك. الأَزهري عن ابن الأَعرابي: الحَنَكُ الأَسفل والفَقْمُ    الأَعلى من الفم. يقال: أَخذ بفَقْمِه، والحَنَكان الأَعلى والأسفل، فإذا    فصلوهما لم يكادوا يقولون للأَعْلى حَنَك؛ قال حميد يصف الفيل:    فالحَنَكُ الأَعْلى طُوالٌ سَرْطَمُ،    والحَنَكُ الأَسفل منه أَفْقَمُ    يريد به الحَنَكَيْنِ. وحَنَّكَ الدابة: دلَكَ حَنَكَها فأَدماه.    والمِحْنَكُ والحِناكُ: الخيط الذي يُحنََّك به. والحِناكُ: وثاق يربط به    الأَسير، وهو غُلٌّ، كلما جُذِبَ أَصاب حنكه؛ قال الراعي يذكر رجلاً    مأَسوراً:إذا ما اشْتَكَى ظلْمَ العَشِيرة، عَضَّهُ    حِناكٌ وقَرَّاصٌ شديدُ الشَّكائمِ    الأَزهري: التَّحْنِيك أَن تُحَنِّك الدابة تغرز عُوداً في حَنَكه    الأَعلى أَو طرفَ قَرْنٍ حتى تُدْمِيه لحَدَثٍ يحدث فيه. وفي حديث النبي، صلى    الله عليه وسلم: أَنه كان يُحَنِّكُ أَولاد الأَنصار؛ قال: والتَّحْنِيك    أَن تمضغ التمر ثم تدلُكه بحَنَك الصبي داخل فمه؛ يقال منه: حَنَكْتُه    وحَنَّكْتُه فهو مَحْنوك ومُحَنَّك. وفي حديث ابن أُم سليم لما ولدته وبعثت    به إلى النبي، صلى الله عليه وسلم: فمضغ له تمراً وحَنَّكه أَي دلك به    حَنَكَه. وحَنَك الصبيَّ بالتمر وحَنَّكه: دلَكَ به حَنَكه. وأَخذ بحِناكِ    صاحبه إِذا أَخذ بحَنَكه ولَبَّته ثم جره إِليه. وحَنَكَ الدابةَ    يَحنِكها ويَحْنُكها: جعل الرَّسَنَ في فيها من غير أَن يشتق من الحنك؛ رواه    أَبو عبيد، قال ابن سيده: والصحيح عندي أَنه مشتق منه، وكذلك احْتَنَكه.    ويقال: أَحْنَكُ الشاتين وأَحْنَكُ البعيرين أَي آكَلُهما بالحَنَك؛ قال    سيبويه: وهو من صيغ التعجب والمفاضلة، ولا فعل له عنده. واسْتَحْنك الرجلُ:    قوي أَكله واشتد بعد ضعف وقلة، وهو من ذلك. وقولهم: هذا البعير هذا    البعير أحنك الإبل مشتق من الحنك، يريدون أَشَدَّها أَكلاً، وهو شاذ لأَن    الخلقة لا يقال فيها ما أَفْعلَهُ. والحُنُك: واحتنك الجرادُ الأَرض: أتى    على نبتها وأَكل ما عليها. والحَنَك: الجماعة من الناس يَنْتَجِعون بلداً    يرعونه. يقال: ما تَرك الأَحْناكُ في أَرضنا شيئاً، يعني الجماعات المارة؛    قال أبو نخيلة:    إنا وكنا حَنَكاً نَجْدِيَّا،    لما انْتَجَعْنا الوَرَقَ المَرْعِيّا،    فلم نَجِدْ رَطْباً ولا لَويّا    وقوله عز وجل، حاكياً عن إِبليس. لأَحْتَنِكَنَّ ذريته إِلا قليلا؛    مأَخوذ من احْتَنَكَ الجرادُ الأرض إذا أَتى على نبتها؛ قال الفراء: يقول    لأستولينّ عليهم إلا قليلاً يعني المعصومين؛ قال محمد بن سلام: سألت يونس عن    هذه الآية فقال: يقال كان في الأَرض كلأ فاحْتَنَكه الجراد أَي أَتى    عليه، ويقول أَحدهم: لم أَجد لجاماً فاحْتَنَكْتُ دابتي أَي أَلقيت في    حَنَكها حبلاً وقُدتها. وقال الأَخفش. في قوله لأحْتَنِكَنَّ ذريته، قال:    لأَستأْصلنهم ولأَستمِيلَنَّهم. واحْتَنَك فلان ما عند فلان أَي أَخذه كله.    وفي حديث خزيمة: والعِضاه مُسْتَحْنِكاً أَي منقلعاً من أَصله؛ قال ابن    الأَثير: هكذا جاء في رواية. قال ابن سيده: واحْتَنَكَ الرجل أَخذ ماله    كأَنه أَكله بالحَنَك؛ ثعلب أَن الأَعرابي أَنشده لزياد بن سيار    الفزاري:فإن كنتَ تُشْكى بالجِماع، ابنَ جَعْفَرٍ،    فإنَّ لَديْنا ملجِمِينَ وحانِك    (* قوله «وحانك» هكذ في الأصل).    قال: تُشْكى تُزَنّ، وحانك: من يدقّ حَنَكه باللجام. وحَنَكُ الغرابِ:    مِنقاره. وأَسود كحَنَك الغرابِ: يعني منقاره، وقيل سواده، وقيل نونه بدل    من لام حَلَك، وقد تقدم. وأَسود حانِكٌ وحالِكٌ: والحَنَك ما تحت الذقن    من الإنسان وغيره. قال ابن بري: حكى ابن حمزة عن ابن دريد أَنه أَنكر    قولهم أَسودُ من حَنَك الغرابِ؛ قال أَبو حاتم: سأَلت أُم الهيثم فقلت لها    أَسود ممَّاذا؟ قالت: من حَلَك الغراب لَحْيَيْهِ وما حولهما ومنقاره وليس    بشيء، وقال قوم: النون بدل من اللام وليس بشيء أَيضاً. والتَّحَنُّك:    التَّلَحِّي، وهو أَن تدير العمامة من تحت الحَنَك.    والحُنْكةُ: السِّنّ والتجربة والبصر بالأُمور. وحَنَكَتْه التّجارِبُ    والسِّنّ حَنْكاً وحَنكاً وأَحْنَكَتْه وحَنَّكَتْه واحْتَنَكَتْهُ:    هَذَّبته، وقيل ذلك أَوان نبات سن العقل، والإسم الحُنْكة والحُنْك والحِنْك.    الأَزهري عن الليث: حَنّكَته السِّنُّ إذانبت أَسنانه التي تسمى أَسنان    العقل، وحَنّكتْه السنُّ إذا أَحكمتْه التجارِبُ والأُمور، فهو مْحَنَّك    ومُحْنَك. ابن الأَعرابي: جَرَّذَه الدهرُ ودَلَكَه ووَعَسَهُ وحَنَّكه    وعَرَكه ونَجَّذَهُ بمعنى واحد. وقال الليث: يقولون هم أَهل الحُنْك    والحِنْك والحُنْكة أَي أَهل السن والتجارِبِ. واحْتَنك الرجلُ أي استحكم. وفي    حديث طلحة: أَنه قال لعمر، رضي الله عنهما: قد حَنَّكَتْك الأُمور أَي    راضتك وهذبتك، يقال بالتخفيف والتشديد، وأَصله من حَنَكَ الفَرس يَحْنُكه    إذا جعل في حَنَكه الأَسفل حبلاً يقوده به. ورجل مُحْتَنَك وحَنيك:    مُجَرَّب كأَنه على حُنِّك، وإِن لم يستعمل. وحَنَكْتُ الشيءَ: فهمته وأَحكمته.    الفراء: رجل حُنُك وامرأَة حُنُكة إذا كانا لبيبين عاقلين. وقال الليث:    رجل مُحَنَّك وهو الذي لا يُسْتَقَلّ منه شيء مما قد عضته الأُمور.    والمُحْتَنَك: الرجل المتناهي عقله وسنه. ابن الأَعرابي: الحُنُك العقلاء جمع    حَنِيك. يقال: رجل مَحْنوك وحَنِيك ومُحْتَنَك ومُحَنَّك إذا كان عاقلاً.    والحَنيك: الشيخ؛ عن ابن الأَعرابي، وهو قريب من الأَول؛ وأَنشد:    وهَبْتُه من سَلْفَعٍ أَفُوكِ،    ومن هِبِلٍّ قد عَسا حَنِيك،    يَحْمِلُ رأساً مثل رأْس الديكِ    وقد احْتَنَكت السنُّ نفسها. ويقال: أَحْنَكَهُم عن هذا الأَمر إِحناكاً    وأَحكمهم أَي ردهم.    والحَنَكَةُ الرَّابِيةُ المشرفة من القُفّ. يقال: أَشرف على هاتِيك    الحنَكة وهي نحو الفَلَكَةِ في الغلظ. وقال أَبو خيرة: الحَنَكُ آكامٌ صغار    مرتفعة كرفعة الدار المرتفعة، وفي حجارتها رخاوة وبياض كالكَذَّان. وقال    النضر: الحَنَكة تَلٍّ غليظ وطوله في السماء على وجه الأَرض مثل طول    الرَّزْن، وهما شيء واحد. والحُنْكة والحِناك: الخشبة التي تضم الغَراضِيف،    وقيل: هي القِدَّةُ التي تضم غراضيف الرحْل. قال الأَزهري: الحُنُك خشب    الرحل جمع حِناك.
مقاييس اللغة:
(حنك) الحاء والنون والكاف أصل واحد، وهو عضوٌ من الأعضاء ثم يحمل عليه ما يقاربُه من طريقة الاشتقاق. فأصل الحَنَك حَنَكُ الإنسان، أقصى فمه. يقال حَنَّكْت الصّبيّ، إذا مضَغت التمر ثم دلكتَه بحنكه، فهو مُحَنّك؛ وحَنَكْته فهو محنوك. ويقال: "هو أشدُّ سواداً من حَنَك الغراب" وهو منقاره، وأمّا حَلَكه فهو سواده. ويقال احتنك الجرادُ الأرضَ، إذا أتى على نبْتها؛ وذلك قياس صحيح، لأنه يأكل فيبلغ حنكَه.‏
ومن المحمول عليه استئصال الشيء، وهو احتناكه، ومنه في كتاب الله تعالى: ﴿لأَحْتَنِكَنَّ ذُرِّيَّتَهُ إلاَّ قَلِيلاً(8)﴾ [الإسراء 62]. أي أُغوِيهم كلَّهم، كما يُستأْصَل الشيءُ، إلا قليلا.‏
فإن قال قائل: فنحن نقول: حنّكته التّجارُب، واحتَنَكتْه السِّنُّ *احتناكاً، ورجلٌ محتَنَك، فمن أي قياسٍ هو؟ قيل لـه: هو من الباب؛ لأنّه التناهِي في الأمر والبلوغُ إلى غايته، كما قلنا: احتنَكَ الجرادُ النّبت، إذا استأصله، وذلك بلوغُ نهايته. فأما القِدُّ الذي يجمعُ عَرَاصِيف الرّمْل؛ فهو حُنْكة. وهذا على التشبه بالحنك، لأنه منضمٌّ متجمع. ويقال حَنَكْتُ الشيءَ إذا فهمتَه. وهو من الباب، لأنك إذا فهِمتَه فقد بلغتَ أقصاه. والله أعلم.‏
القاموس المحيط:
الحَنَكُ، مُحرَّكةً باطِنُ أعْلَى الفَمِ من داخِلٍ، أو الأَسْفَلُ من طَرَفِ مُقَدَّمِ اللَّحْيَيْنِ، ج أحْناكٌ، وجَماعَةٌ يَنْتَجِعونَ بَلَداً يَرْعَوْنَهُ، وآكامٌ صِغارٌ مُرْتَفِعَةٌ، في حِجارَتِها رَخاوَةٌ وبَياضٌ كالكَذَّانِ، ووادٍ باليَمَنِ للعَوالِقِ، وبِلا لامٍ لَقَبُ عامِرٍ الأَصْبَهانِيِّ المُحَدِّثِ، أو الحَنَكَةُ، بهاءٍ الرَّابِيَةُ المُشْرِفَةُ مِنَ القُفِّ، وبِضَمَّتَيْنِ المرأةُ اللَّبيبَة، وهو حُنُكٌ. وحَنَّكَهُ تَحْنيكاً دَلَكَ حَنَكَهُ. وكمنْبَرٍ وكِتابٍ الخَيْطُ الذي يُحَنَّكُ به. وحَنَكَ الفَرَسَ يَحْنُكُهُ ويَحْنِكُهُ جَعَلَ في فيه الرَّسَنَ،
كاحْتَنَكَهُ، و الشيءَ: فَهِمهُ، وأحْكَمَهُ، و الصَّبِيَّ: مَضَغَ تَمراً أو غيرَه فَدَلَكَهُ بِحَنَكِهِ، كحَنَّكَهُ، فهو مَحْنُوكٌ ومُحَنَّكٌ، و السِنُّ الرَّجُلَ: أحْكَمَتْهُ التَّجارِبُ حَنْكاً، ويُحَرَّكُ، كحَنَّكَتْهُ وأحْنَكَتْهُ واحْتَنَكَتْه، فهو مُحْنَكٌ ومُحَنَّكٌ ومُحْتَنَكٌ وحَنِيكٌ وحُنُكٌ، بِضَمَّتَيْنِ، والاسْمُ: الحُنْكَةُ والحُنْكُ، بِضَمِّهِما، ويُكْسَرُ الثاني. وأحْنَكُ البَعيرَيْنِ: أشَدُّهُما أكْلاً، نادِرٌ، لأَنَّ الخِلْقَةَ لا يُقالُ فيها: ما أفْعَلَهُ. واحْتَنَكَهُ: اسْتَوْلَى عليه، و الجَرادُ الأَرْضَ: أكَلَ ما عليها، و فلاناً: أخَذَ مالَه.
وحَنَكُ الغُرابِ، محرَّكةً: مِنْقارُهُ، أو سَوادُه. وأسْوَدُ حانِكٌ: حالِكٌ. والحُنْكَةُ، بالضم، وككِتابٍ: خَشَبَةٌ تَضُمُّ الغَراضِيفَ، أو قِدَّةٌ تَضُمُّها، وخَشَبَةٌ تُرْبَطُ تحتَ لَحْيَيِ الناقةِ، ثم يُرْبَطُ الحَبْلُ إِلى عُنُقِ الفَصيلِ فَتَرْأمُه. وحِناكُ بنُ سَنَّةَ، ككِتابٍ، وابنُ ثابِتٍ، وأبو حِناك بنُو أبي بكرِ بنِ كِلابٍ، وأبو حِناكٍ البَراءُ بنُ رِبْعِيٍ: شُعَراءُ. وأحْنَكَهُ: رَدّهُ. وكسفينةٍ: الجيِّدَةُ الأكْلِ من الدَّوابِّ. وكأميرٍ: المُجَرَّبُ. وتَحَنَّكَ: أدارَ العِمامةَ من تحتِ حَنَكِهِ. واسْتَحْنَكَ: اشْتَدّ أكْلُه بعدَ قِلَّةٍ، و العِضاهُ: انْقَلَعَ من أصْلِه.
القاموس المحيط:
الحَنَكُ، مُحرَّكةً باطِنُ أعْلَى الفَمِ من داخِلٍ، أو الأَسْفَلُ من طَرَفِ مُقَدَّمِ اللَّحْيَيْنِ، ج أحْناكٌ، وجَماعَةٌ يَنْتَجِعونَ بَلَداً يَرْعَوْنَهُ، وآكامٌ صِغارٌ مُرْتَفِعَةٌ، في حِجارَتِها رَخاوَةٌ وبَياضٌ كالكَذَّانِ، ووادٍ باليَمَنِ للعَوالِقِ، وبِلا لامٍ لَقَبُ عامِرٍ الأَصْبَهانِيِّ المُحَدِّثِ، أو الحَنَكَةُ، بهاءٍ الرَّابِيَةُ المُشْرِفَةُ مِنَ القُفِّ، وبِضَمَّتَيْنِ المرأةُ اللَّبيبَة، وهو حُنُكٌ. وحَنَّكَهُ تَحْنيكاً دَلَكَ حَنَكَهُ. وكمنْبَرٍ وكِتابٍ الخَيْطُ الذي يُحَنَّكُ به. وحَنَكَ الفَرَسَ يَحْنُكُهُ ويَحْنِكُهُ جَعَلَ في فيه الرَّسَنَ،
كاحْتَنَكَهُ، و الشيءَ: فَهِمهُ، وأحْكَمَهُ، و الصَّبِيَّ: مَضَغَ تَمراً أو غيرَه فَدَلَكَهُ بِحَنَكِهِ، كحَنَّكَهُ، فهو مَحْنُوكٌ ومُحَنَّكٌ، و السِنُّ الرَّجُلَ: أحْكَمَتْهُ التَّجارِبُ حَنْكاً، ويُحَرَّكُ، كحَنَّكَتْهُ وأحْنَكَتْهُ واحْتَنَكَتْه، فهو مُحْنَكٌ ومُحَنَّكٌ ومُحْتَنَكٌ وحَنِيكٌ وحُنُكٌ، بِضَمَّتَيْنِ، والاسْمُ: الحُنْكَةُ والحُنْكُ، بِضَمِّهِما، ويُكْسَرُ الثاني. وأحْنَكُ البَعيرَيْنِ: أشَدُّهُما أكْلاً، نادِرٌ، لأَنَّ الخِلْقَةَ لا يُقالُ فيها: ما أفْعَلَهُ. واحْتَنَكَهُ: اسْتَوْلَى عليه، و الجَرادُ الأَرْضَ: أكَلَ ما عليها، و فلاناً: أخَذَ مالَه.
وحَنَكُ الغُرابِ، محرَّكةً: مِنْقارُهُ، أو سَوادُه. وأسْوَدُ حانِكٌ: حالِكٌ. والحُنْكَةُ، بالضم، وككِتابٍ: خَشَبَةٌ تَضُمُّ الغَراضِيفَ، أو قِدَّةٌ تَضُمُّها، وخَشَبَةٌ تُرْبَطُ تحتَ لَحْيَيِ الناقةِ، ثم يُرْبَطُ الحَبْلُ إِلى عُنُقِ الفَصيلِ فَتَرْأمُه. وحِناكُ بنُ سَنَّةَ، ككِتابٍ، وابنُ ثابِتٍ، وأبو حِناك بنُو أبي بكرِ بنِ كِلابٍ، وأبو حِناكٍ البَراءُ بنُ رِبْعِيٍ: شُعَراءُ. وأحْنَكَهُ: رَدّهُ. وكسفينةٍ: الجيِّدَةُ الأكْلِ من الدَّوابِّ. وكأميرٍ: المُجَرَّبُ. وتَحَنَّكَ: أدارَ العِمامةَ من تحتِ حَنَكِهِ. واسْتَحْنَكَ: اشْتَدّ أكْلُه بعدَ قِلَّةٍ، و العِضاهُ: انْقَلَعَ من أصْلِه.
تاج العروس:
ح ن ك
الحَنَكُ محرَّكَةً من الإِنسانِ والدّابَّةِ : باطِنُ أَعْلَى الفَمِ من داخِلٍ وقِيلَ : هو الأَسْفَلُ من طَرَفِ مُقدَّمِ اللَّحْيَيْنِ من أَسْفَلِهما أَحْناكٌ لا يُكَسرُ على غَيرِ ذلك وقالَ الأزهري عن ابنِ الأعرابي : الحَنَكُ : الأَسْفَلُ والفَقَمُ : الأعْلَى من الفَمِ والحَنَكانِ : الأَعْلَى والأَسْفَل فإِذا فَصَلُوهُما لم يَكادُوا يَقُولُونَ للأَعْلَى حَنَك وأَنْشَدَ اللّيثُ لحُمَيدٍ الأَرْقَطِ يصفُ الفِيلَ :
" فالحَنَكُ الأَسْفَلُ منه أَفْقَمُ
" والحَنَكُ الأَعْلَى طوالٌ سَرطَمُ
يُريدُ بهِ الحَنَكَيْنِ قالَ الصّاغاني : لم أَجِدْه في أَراجِيزِه وأَخصَرُ من ذلك عِبارَةُ الجوهري : الحَنَكُ : ما تَحْتَ الذَّقَنِ من الإنْسانِ وغيرِه وقال غيرُه : هو سَقف أَعْلَى الفَمِ ويُطْلَق على اللَّحْيَين . ومن المَجازِ : الحَنَكُ : جَماعَةٌ يَنتَجِعُونَ بَلَدا يَرعَوْنَه والجَمعُ الأَحْناك يُقال : ما تَرَكَ الأَحْناكُ في أَرضِنَا شَيئاً يَعْنُونَ الجَماعاتِ المارَّةَ قال أَبو نُخَيلَةَ :
" إِنّا وكُنّا حَنَكاً نَجْدِيّا
" لمّا انْتَجَعْنَا الوَرَقَ المَرعِيَّا
" بحَيثُ كُنّا نَعْمِدُ الثُّرِيّا
" فلم نَجِدْ رُطْباً ولا لَوِيّا وقال أَبُو خَيرَةَ : الحَنَكُ : آكامٌ صِغارٌ مُرتَفِعَةٌ كرِفْعَةِ الدّارِ المُرتَفِعَةِ وفي حِجارَتِها رَخَاوَةٌ وبَياضٌ كالكَذّانِ
والحَنَكُ : وادٍ باليَمَنِ للعَوالِقِ قَبِيلَةٌ من العَرَبِ وقد ذَكَرَه في ع ل ق أَيضاً ؛ فإِنّ الوادِي عُرفَ بِهم
وحَنَكٌ بلا لامٍ : لَقَبُ عامِرِ بنِ عُثْمانَ أبي يَحْيَى الأَصْبَهانِي المُحَدِّثِ مَوْلَى نَصْرِ بنِ مالِك سَمعَ سُلَيمانَ بنَ حَربٍ
أَو الحَنَكَةُ بهاءٍ : الرَّابِيَةُ المُشْرِفَةُ من القُفِّ يُقال : أَشْرِفْ على هاتِيكَ الحَنَكَةِ وهي نحو الفَلَكَةِ في الغِلظِ وقال النّضْرُ : الحَنَكَةُ : تَلٌّ غَلِيظٌ وطُولُه في السَّماءِ على وَجْهِ الأرْضِ مثلُ طُولِ الرَزْنِ وهُما شيءٌ واحدٌ
والحُنُكُ بضَمَّتَيْنِ : المرأَةُ اللَّبيبَةُ العاقِلَةُ ويُقال : هو حُنُكٌ وهي حُنُكٌ وقيل : حُنُكَةٌ إِذا كانَا لَبِيبَيْنِ عاقِلَيْنِ قاله الفَرّاءُ
وحَنَّكَه تَحْنِيكاً : دَلَكَ حَنَكَه فأَدْماه وقال الأزهري : التَّحْنِيكُ : أَن تُحَنِّكَ الدَّابَّة تَغْرِز عُوداً في حَنَكِه الأَعْلَى أَو طَرَفَ قرنٍ حَتّى تُدْمِيَه لحَدَثٍ يَحْدُث فيهِ . والمِحْنَكُ والحِناكُ كمِنْبَرٍ وكِتابٍ : الخَيطُ الذي يُحَنَّكُ به واقتصر ابنُ دُرَيْدٍ على الأُولَى . وحَنَكَ الفَرَسَ يَحْنُكُه ويَحْنِكُه من حَدَّى ضَرَبَ ونَصَرَ خَنْكاً : جَعَلَ في فِيهِ الرَّسَنَ من غير أَن يُشْتَقَّ من الحَنَك رواهُ أَبو عُبَيدٍ قال ابنُ سِيدَه : والصحيحُ عِنْدِي أَنّه مُشْتَقٌّ منه كاحْتَنَكَهُ . قال يُونُسُ : ويَقولُ أَحَدُهُم : لم أَجِدْ لِجاماً فاحْتَنَكْتُ دابَّتِي أي : ألْقَيتُ في حَنَكِها حَبلاً وقُدْتُها وبه فسر قوله تعالى : " لأَحْتَنِكَنَّ ذُرِّيَّتَهُ إِلاَّ قَلِيلا " وهو حِكايَةٌ عن إِبْلِيسَ أي : لأَقْتادَنَّهُم إِلى طاعَتِي وهو قولُ ابنِ عَرَفة زادَ الراغِبُ : فيكونُ نحوَ قولِكَ : لألْجِمَنَّ فُلاناً ولأرْسِنَنَّه . ومن المَجازِ حَنَكَ الشّيءَ حَنْكاً : إِذا فَهِمَه وأَحْكَمَه كلَقِفَه لَقْفًا . وحَنَكَ الصّبي يَحْنُكُه حَنْكًا : إذا مَضَغَ تَمْرًا أو غَيرَه فدَلكه بحَنَكِه كَحَنَّكَه تَحْنِيكاً ومنه حديثُ ابنِ أُمِّ سُلَيمٍ : لما وَلَدَتْهُ وبَعَثَتْ بهِ إِلى النّبِيِّ صَلّى اللَّهُ عليهِ وسَلَّمَ فمَضَغ له تَمْراً وحَنَّكَه وكانَ صَلّى اللَّهُ عليه وسَلَّمَ يُحَنِّكُ أَولادَ الأَنْصارِ فهو مَحْنُوكٌ ومُحَنَّكٌ لُغَتان
ومن المجازِ : حَنَكَت السِّنُّ الرَّجُلَ : إِذا أَحْكَمَتْه التَّجارِبُ حَنْكاً بالفتح ويُحَرَّكُ وكذلك حَنَكَتْه الأمورُ حَنْكاً أي : فَعَلَت به ما يُفْعَل بالفَرَسِ إِذا حُنِّكَ حتّى عادَ مُجرَباً مُذَلَّلاً فاحْتَنَكَ كحَنَّكَتْه تَحْنِيكاً وأَحْنَكَتْه كلاهُما عن الزَّجّاجِ واحْتَنَكَتْه أي هَذَّبَتْه وقِيلَ : ذلك أَوَانُ ثَباتِ سِنِّ العَقْل فهو مُحْنَكٌ ومُحَنَّكٌ كمُكْرَمٍ ومُعَظَّمٍ وِمُحْتَنَكٌ وحَنِيكٌ وحُنُكٌ بضمَّتَيْنِ الأخِيرَةُ عن الفَرّاءِ ومُحْتَنَكٌ وحَنِيكٌ كأَنَّه على حُنِّكَ وِإنْ لم يُستَعْمَل . والاسمُ الحُنْكَةُ والحُنْكُ بضَمِّهما ويُكْسَر الثاني عن اللَّيثِ وهو السِّنّ والتَّجْرِبَةُ والبَصَرُ بالأمور . وقال اللَّيثُ : حَنَّكَته السنُّ : إِذا نبتَتْ أسْنانه التي تُسَمّى أسْنانَ العَقْلِ وحَنَّكتْه السِّنُّ : إِذا أَحْكَمَتْه التَّجارِبُ والأُمورُ فهو مُحَنَّكٌ ومُحْنَكٌ . وقال ابنُ الأَعرابي : جَرَّذَه الدَّهْرُ ودَلَكَه ووَعَسَه وحَنَّكَه وعَرَكَه ونَجدًّه بمعنًى واحد . وقال اللّيثُ : يَقُولون : هم أَهْلُ الحُنْكِ والحِنْكِ والحُنْكَةِ أي : أَهلُ السِّن والتّجارِبِ . واحْتَنَك الرَّجُلُ أي : استَحْكَم وفي حَدِيث طَلْحَةَ أَنّه قالَ لعُمَرَ رضي اللَّهُ تعالى عنهما : قَدْ حَنَّكَتْكَ الأُمورُ أي : راضَتْكَ وهَذَّبَتْك يُقال بالتَّخْفِيفِ والتَّشْدِيدِ وقال اللَّيثُ : رجلٌ مُحَنَّكٌ وهو الذي لا يستَقَلُّ منه شيءٌ مما قد عَضَّتْهُ الأُمورُ . والمُحْتَنَكُ : الرجل المُتَناهي في عَقْلِه وسِنه . وقالوا : أَحْنَكُ البَعِيرَيْنِ وأَحْنَكُ الشّاتَيْنِ أي أَشَدُّهُما أَكْلاً وهو شاذٌّ نادِرٌ ؛ لأَنَّ الخِلْقَةَ لا يُقالُ فيها ما أَفْعَلَه وقال سِيبَوَيْهِ : هو من صِيَغِ التَّعَجُّبِ والمُفاضَلَةِ ولا فِعْلَ له . ومن المَجازِ : احْتَنَكَه : إِذا اسْتَولَى عليهِ وبه فَسَّرَ الفَرّاءُ قولَه تَعالَى : " لأَحْتَنِكَنَّ " . ومن المَجازِ : احْتَنَكَ الجَرادُ الأَرضَ : إِذا أَكَلَ ما عَلَيها من النَّبْتِ وبه فَسّرَ يُونُسُ الآيَة وهو أَحَدُ الوَجْهَيْنِ عنه ؛ وقال الرّاغبُ : احْتَنَكَ الجرادُ الأَرْضَ : اسْتَولَى بحَنَكِه عَلَيها فأَكَلَها واسْتَأصَلَها فجَمَع بين المَعْنَيَيْنِ ومنه تَفْسِيرُ الأَخْفَشِ للآية أي : لأَسْتَأْصِلَنَّهُم ولأَسْتَمِيلَنَّهُم . وقال ابن سِيدَه : احْتَنَكَ فُلاناً : إِذا أَخَذَ مالَه كُلَّه كأنَّه أَكَلَه بالحَنَكِ . وقال : احْتَنَك فلانٌ ما عندَ فُلانٍ أي : أَخَذه كُله . وقالَ القاضِيِ في العِنايَة : قَوْلُهم : احْتَنَكَ الجَرادُ الأرْضَ هو من الحَنَك وقد أرِيدَ به الفَم والمِنْقار فهو اشْتِقاقٌ من اسمِ عَيْنٍ نقَلَه شيخنا . وحَنَكُ الغُرابِ مُحَرَّكَةً : مِنْقارُه نَقَلَه الجَوْهَري أَو سَوادُه وقال الرّاغِبُ : سَوادُ رِيشِه قالَ ابنُ بَريّ : وحَكَى عَلِي بنُ حَمزَةَ عن ابنِ دُرَيْدٍ أَنَّه أَنْكَر قولَهُم : أَسْوَدُ من حَنَكِ الغُرابِ قال أَبو حاتِمٍ : سأَلْتُ أمَّ الهَيثَمِ فقُلْتُ لَها : أَسْوَدُ مِمّاذا ؟ قالت : من حَلَكِ الغُرابِ ؛ لَحْياهُ وما حَولَهُما ومِنْقاره وليسَ بشيءٍ وقال قومٌ : النُّونُ بدَلٌ من اللاّمِ وليسَ بشيءٍ أَيضاً . وقالوا : أَسْوَد حانِكٌ وحالِكٌ شَدِيدُ السّوادِ . والحُنْكَة بالضّمِّ وككِتابٍ : خَشَبَةٌ تَضُمّ الغَراضِيفَ أي غَراضيفَ الرَحْل كما في التَّهْذِيب أَو قدَّة تَضُمّها كما في الصِّحاحِ زاد : وجَمْعُه حِناكٌ كبُرمَة وبرامٍ عن أبي عُبَيدٍ . والحُنْكَة : خَشبَةٌ تُربَطُ تحت لَحْييَ النّاقَة ثم يُربَطُ الحَبل إِلى عُنُق الفَصِيلِ فتَرأَمُه عن ابن عَبّادٍ ولكن نصّه في المحِيطِ : الحِناكَةُ بالكسر قال والجَمْعُ الحَنائِكُ ففي كلامِ المُصَنِّفِ مَحَل تأمُّل . وحِناكُ بن سَنَّةَ القَيسِيُ ككِتابٍ وحِناكُ بن ثابِتٍ وأَبو حِناكٍ : بنُو أبي بَكْرِ بنِ كِلابٍ وأَبُو حِناكٍ البَرَاءُ بنُ رِبْعِي : شُعَراءُ في الجاهِلِيَّةِ الأَخيرُ من بني فَقْعَس . ويُقال أَحْنَكَه عن هذا الأَمْرِ إِحْناكاً : أي رَدَّه مثل أَحْكَمَه
والحَنِيكَةُ كسفِينَةٍ : الجَيِّدَةُ الأَكْلِ من الدَّوابِّ يقالُ : ناقَةٌ حنِيكَةٌ وشاةٌ حَنِيكَةٌ . والحَنِيكُ كأَمِيرٍ : المُجَرَّبُ الذي حَنَّكَتْه التَّجارِبُ والسِّنّ وهذا قد تَقدَّمَ آنِفاً فهو تَكْرارٌ . وتَحَنَّكَ : أَدارَ العِمامَةَ من تَحْتِ حَنَكِه وهو التَّلَحِّي أَيْضاً نقله الجَوْهرِيّ . واسْتَحْنَكَ الرَجُلُ : إِذا اشْتَدَّ أَكْلُه بَعدَ قِلَّةٍ نَقَلَهُ الصاغاني وفي التَّهْذِيبِ : قَوِيَ أَكْلُه واشْتدَّ بعدَ ضَعْفٍ وقِلَّةٍ . واسْتَحْنَكَ العِضاهُ أي : انْقَلَع من أَصْلِه ومنه حديثُ خُزيمَةَ : والعِضاهُ مستَحْنِكاً أي : مُنْقَلِعاً من أَصْلِه قال ابنُ الأَثِيرِ : هكذا جاءَ في رِوايَةٍ
ومما يستدرك عليه : الحناك : بالكسر وثاق يربط به الأسِيرُ وهو غلٌّ كُلّما جُذِبَ أَصابَ حَنَكَه قال الرّاعِي يَذْكُرُ رجُلاً مأْسُوراً :
إِذا ما اشْتَكَى ظُلْمَ العَشِيرَةِ عَضَّه ... حِناكٌ وقَرّاصٌ شَدِيدُ الشَّكائِمِ وأَخَذَ بحِناكِ صاحِبِه : إِذا أَخَذ بحَنَكِه ولَبَّبَه ثم جَرَّه إِليه . والحُنُك بضَمَّتَيْنِ : الأَكَلَةُ من النّاس وقال ابنُ الأعرابي : هم العقُلاءُ جمعُ حَنِيك . والحانِكُ : من يدقّ حَنكه باللِّجام حكى ثعلب أَنّ ابن الأَعرابي أَنشده لزبّان بن سَيَّار الفَزارِيّ :
فإِنْ كُنْتَ تُشْكَى بالجِماعِ ابنَ جَعْفَرٍ ... فإِنَّ لَدَيْنَا مُلْجمِينَ وحانِك ورَجُلٌ مَحْنوكٌ : عاقِلٌ عن ابن الأَعْرابِيَ . والحَنِيكُ : الشّيخُ عنه أَيضاً وأَنشَدَ :
" وهَبتُه من سَلْفَعٍ أَفُوكِ
" ومِنْ هِبِل قد عَسَا حَنِيكِ
" يَحْمِلُ رَأْساً مثلَ رَأْسِ الدِّيكِ والحَنِيكُ : البَخِيلُ عن أبي عَمْرو . واحْتَنَكَ البَعِيرُ الصِّلِّيانَةَ : إِذا اقْتَلَعَها من أَصْلِها نَقَلَهُ الأزهري
واحْتَنَكَ الرَّجُلُ : اسْتَحْكَمَ . والحَنَكُ محرَّكَةً : وادٍ من أَوْدِيَةِ الحِجازِ على طَرِيقِ حاجِّ مِصْر . وحَنَكٌ المَروَزِيّ : له حِكايَةٌ مع أَحْمَدَ بنِ حَنْبَلٍ . وأَبو الحَسنِ مُحَمَّدُ بنُ نُوحِ بنِ عَبدِ اللَّهِ المُحَدِّث يُعْرَف بالحَنَكِ ضبطَه الحافِظُ

##### Türkçe

**حنك**
**حَنَكَ - يَحْنُكُ** (**حَنَكَ - يَحْنِكُ**) **احْتَنَكَ - يَحْتَنِكُ**
**حَنَكَ - يَحْنُكُ** (**حَنَكَ - يَحْنِكُ**) + bir varlık + bir varlık olarak: onunla sevk etsin diye alt **حَنَك**’ına bir ip koydu: onu onunla sevk etsin diye **حَنَك**’ına yular ve gem koydu.
**حَنَك**: “فـَعـَل” vezni üzere, **حَنَكَ - يَحْنُكُ**’tan mef‘ûl mânasında ism-i fiil: damak kemiklerinin tarafından, başın geri kalanıyla eklemlendiği ağzın üst kısmı.
**احْتَنَكَ - يَحْتَنِكُ**: **حَنَكَ - يَحْنُكُ**’tan “افتعل” vezni üzere: bir başkasını “**يَحْنُكَ**” etmesini bizzat istemek ve çabalamak: onu onunla sevk etsin diye **حَنَك**’ına yular ve gem koymak.
Ve lafız, “hedefe ulaşmak için bir başkasını yönetme ve sevk etme” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**رَأسَ - يَرْأسُ**، **حَنَكَ - يَحْنُكُ** (**حَنَكَ - يَحْنِكُ**)، **سَادَ - يَسُودُ**، **سَاقَ - يَسُوْقُ**، **وَجُهَ - يَوْجُهُ**، **بَعَلَ - يَبْعَلُ**

**حنك - احتنك**
 	﴿“Şu bana üstün kıldığın şu kimseyi gördün mü? Kıyamet gününe kadar bana mühlet verirsen, onun zürriyetini mutlaka **لأحتنكن** edeceğim; pek azı hariç” (62)﴾ **الإسراء**

Muhtâr es-Sıhâh
● [**حنك**] ح ن ك: **حَنَكَ** atı: ağzına yuları koydu; babı **نصر** ve **ضرب**’dır; aynı şekilde **احْتَنَكَهُ** da. Ve çekirge yeri **احتنك** etti: üzerindekinin hepsini yedi ve bitkisini tüketti. Ve Yüce Allah’ın, İblîs’ten hikâye ederek sözü: ﴿**لأحتنكن ذريته**﴾; el-Ferrâ dedi: “Onlara mutlaka galip geleceğim.” Ve **الحَنَكُ**: gaga; “karganın **حنك**’ı gibi siyah” denir. Ve “**حانِكٌ** siyah” “**حالِك** gibi” (denir). Ve **الحَنَكُ**: insanın ve başkasının çenesinin altındaki şeydir.

Kur’ânî Ferâid Mu‘cemi
ح  ن  ك
“**لأَحْتَنِكَنَّ**” Yüce Allah’ın şu sözünde: “Eğer beni kıyamet gününe kadar geciktirirsen, onun zürriyetini mutlaka **لأَحْتـَنِكَنَّ** edeceğim; pek azı hariç” (62) **الإسراء**.
**الحنَك**: ağız; ve **حَنَكَ** atı: yani ağzına yuları koydu. Ve “**حنكت** biniti gemle”: yani onun **حنك**’ına gemi koydum; sevk edilmesi kolay olsun diye. Ve burada İblîs, Âdemoğullarından olan tâbilerini sevk edeceğini ve onlara, **حنك**’ına gem koyan binit sürücüsünün binit üzerindeki hâkimiyeti gibi hâkim olacağını tehdit eder.

er-Râgıb
**حنك**
- **الحنك**: insanın ve binitin **حنك**’ı. Ve karganın gagasına “**حنك**” denildiği de söylenmiştir; insanın **حنك**’ı gibi olmasından dolayı. Ve “karganın **حنك**’ı gibi siyah” ve “karganın **حلك**’ı gibi” denildiği de söylenmiştir. Onun **حنك**’ı: gagasıdır; onun **حلك**’ı: tüyünün siyahlığıdır. Ve Yüce Allah’ın sözü: }**لأحتنكن ذريته إلا قليلا**{ [**الإسراء**/62]; “**حنكت** biniti” sözünden olması câizdir: onun **حنك**’ına gem ve yular isabet ettirdim; bu durumda “falancayı mutlaka gemleyeceğim ve mutlaka yularlayacağım” demen gibidir (bkz.: **البصائر** 2/505). Ve “çekirge yeri **احتنك** etti” sözünden olması da câizdir; yani: **حنك**’ıyla ona hâkim oldu; onu yedi ve kökünü kazıdı; bu durumda mânası: “onlara, onun buna hâkim oluşu gibi mutlaka hâkim olacağım”dır. Ve “falancayı zaman **حنكه** etti ve **احتنكه** etti” (denir); “**نجذه** etti” ve “dişini vurdu” ve “**افتره** etti” sözleri gibi (ihtiyara denir: “üzerine ihtiyarlık çıktı ve üzerine gevşeklik geldi.” bkz.: **اللسان**: (**فتر**) ; **أساس البلاغة** s. 333) ve tecrübedeki buna benzer istiareler. (İbnü’l-A‘râbî dedi: zaman onu **جرذه** etti, **دلكه** etti, **رعسه** etti, **حنكه** etti, **عركه** etti ve **نجذه** etti; mânaca birdir. Ve Kudâme b. Ca‘fer dedi: “başımıza gelenler onu **عجمته** etti, savaşlar onu **جذعته** etti, işler onu **نجذته** etti, devirler onu **هذبته** etti, çağlar onu **دربته** etti, tecrübeler onu **حنكته** etti” denir.
Bkz.: **جواهر الألفاظ** s. 334; ve **اللسان** (**حنك**).)

**حوب**
- **الحوب**: günah. Aziz ve Celîl dedi: }**إنه كان حوبا كبيرا**{ [**النساء**/2]. Ve **الحوب** onun masdarıdır. Ve rivayet edildi: (Ümmü Eyyûb’un boşanması **حوب**tur) (hadis: İbn Abbâs’tan: Ebû Eyyûb karısını boşadı; Nebî صلى الله عليه وسلم ona dedi ki: “Ümmü Eyyûb’un boşanması **حوب** idi.” Taberânî rivayet etti; içinde Yahyâ b. Abdülhamîd el-Hammânî vardır; o zayıftır. bkz.: **مجمع الزوائد**: Ümmü Eyyûb’un faziletleri bâbı 9/265.
İbn Sîrîn dedi: **الحوب**: günah), onun böyle adlandırılması, ondan menedilmiş olması sebebiyledir; “**حاب** **حوبا** ve **حوبا** ve **حيابة**” sözünden. Aslı, develeri sürmek için **حوب**’tur. Ve “falanca şundan **يتحوب** eder”: yani günah sayar. Ve “Allah ona **الحوبة**’yi ilhak etsin” sözleri (bkz.: **المجمل** 1/255): yani yoksulluk ve ihtiyaç.
Ve onun hakikati: sahibini günah işlemeye taşıyan ihtiyaçtır. Ve “falanca kötü bir **حيبة** ile geceledi” denildi (bkz.: **اللسان** (**حوب**) 1/339; ve **المجمل** 1/255).
Ve **الحوباء**’nın nefis olduğu söylendi (bkz. **الغريب المصنف** varak 8, Zâhiriyye nüshası); ve onun hakikati, **حوب** işleyen nefistir; ve o, Yüce Allah’ın şu sözüyle nitelenendir: }**إن النفس لأمارة بالسوء**{ [**يوسف**/53].

Lisân’ın özeti
1. **حَنَكَ** atı **يَحْنُكه**: onunla sevk etsin diye alt **حَنَك**’ına bir ip koyduğu zaman.
2. İnsandan ve binitten **الحَنَكُ**: içeriden, ağzın üst kısmının iç yüzü.
3. **الحَنَكُ**: iki çenenin ön tarafının ucunda, onların altından olan alt kısımdır.
4. Ve **الحَنَكان**: ağzın üstü ve altı.
5. Ve **حَنَّكَ** biniti: onun **حَنَك**’ını ovdu da kanattı.
6. Ve **المِحْنَكُ** ve **الحِناكُ**: onunla **يُحنَّك** edilen ip.
7. Ve **الحِناكُ**: esirin bağlandığı bağ; o bir prangadır.
8. **التَّحْنِيك**: biniti **تُحَنِّك** etmen; onda meydana gelen bir olay için, üst **حَنَك**’ına bir çubuk yahut bir boynuz ucu saplayıp onu kanatmandır.
9. Ve **التَّحْنِيك**: hurmayı çiğneyip sonra çocuğun ağzının içinde, ağzının içindeki **حَنَك**’ıyla onu ovmandır.
10. Ve “sahibinin **حِناك**’ından tuttu” (denir): onun **حَنَك**’ından ve gerdanından tuttuğu zaman, sonra onu kendine çekti.
11. **حَنَكَ** biniti **يَحنِكها** ve **يَحْنُكها**: ağzına yuları koydu.
12. **أَحْنَكُ** iki koyunun ve **أَحْنَكُ** iki devenin: yani onları **الحَنَك** ile yiyenim.
13. **اسْتَحْنك** adam: yemesi kuvvetlendi ve zayıflık ve azlıktan sonra şiddetlendi.
14. Ve çekirge yeri **احتنك** etti: bitkisini tüketti ve üzerindekini yedi.
15. Ve **الحَنَك**: bir beldeye otlatmak için gidip konan insan topluluğu.
16. “Geçip giden topluluklar” demek üzere: “**الأَحْناكُ** bizim toprağımızda bir şey bırakmadı.”
17. “Bir gem bulamadım da binitimi **فاحْتَنَكْتُ**”: yani onun **حَنَك**’ına bir ip attım ve onu sürdüm.
18. “**لأحْتَنِكَنَّ** onun zürriyetini”: onları mutlaka kökünden kazıyacağım ve onları mutlaka kendime meylettireceğim.
19. Ve “falanca, falancanın yanındakini **احْتَنَك** etti”: yani onun hepsini aldı.
20. Ve **العِضاه** **مُسْتَحْنِكاً**: yani kökünden sökülmüş.
21. Ve **احْتَنَكَ** adam: malını aldı; sanki onu **الحَنَك** ile yemiş gibi.
22. **حَنَكُ الغرابِ**: gagası.
23. Ve **الحَنَك**: insanın ve başkasının çenesinin altındaki şey.
24. Ve **التَّحَنُّك**: **التَّلَحِّي**; o da sarığı **حَنَك**’ın altından dolaştırmandır.
25. Ve **الحُنْكةُ**: yaş ve tecrübe ve işlere basiret.
26. Tecrübeler ve yaş onu **حَنْكاً** ve **حَنكاً** ve **أَحْنَكَتْه** ve **حَنَّكَتْه** ve **احْتَنَكَتْهُ**: onu terbiye etti.
27. Yaş onu **حَنّكَته**: “akıl dişleri” denilen dişleri çıktığı zaman.
28. Ve yaş onu **حَنّكتْه**: tecrübeler ve işler onu sağlamlaştırdığı zaman.
29. Onlar **أَهل الحُنْك** ve **الحِنْك** ve **الحُنْكة**’dır: yani yaş ve tecrübe ehli.
30. Ve **احْتَنك** adam: yani sağlamlaştı.
31. “İşler seni **حَنَّكَتْ**”: yani seni alıştırdı ve terbiye etti.
32. **حَنَكْتُ** şeyi: onu anladım ve sağlamlaştırdım.
33. **رجل حُنُك** ve **امرأَة حُنُكة**: ikisi de anlayışlı, akıllı oldukları zaman.
34. **رجل مُحَنَّك**: işlerin ısırdığı şeylerden hiçbirinin ondan eksiltilemediği kimse.
35. Ve **المُحْتَنَك**: aklı ve yaşı nihayete ermiş adam.
36. **الحُنُك**: akıllılar.
37. Ve **الحَنيك**: ihtiyar.
38. Onları bu işten **أَحْنَكَهُم** **إِحناكاً** ve onları sağlamlaştırdı: yani onları geri çevirdi.
39. Ve **الحَنَكَةُ**: kayalık yükseltinin yüksek, gözetleyen kısmı.
40. **الحَنَكُ**: evin yüksekliği gibi yükselmiş küçük tümsekler; taşlarında gevşeklik ve **الكَذَّان** gibi beyazlık vardır.
41. **الحَنَكة**: kalın bir tepe; gökteki yüksekliği, yer yüzündeki görünüşü üzeredir.
42. Ve **الحُنْكة** ve **الحِناك**: kıkırdakları birleştiren tahta.
43. Ve **الحُنْكة** ve **الحِناك**: eyerin kıkırdaklarını birleştiren kayıştır.
