# حنو (ح-ن-و) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%86%D9%88
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D9%86%D9%88

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ح - ن - و
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 5 sözlük

## Sözlükler (5)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%86%D9%88/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء والنون و واي معهما
ح ن و، ن ح و، ح ي ن، ن و ح، ن ي ح، أ ن ح، أ ح ن مستعملات
حنو:
الحِنْوُ: كلّ شيءٍ فيه اعوجاج. والجميع: الأَحْناء تقول: حِنْوُ الحِجَاج، وحِنْو الأَضلاع، وكل ما كان من خشبٍ قد انحنى، من إكافٍ وسَرْجٍ وقَتَبٍ: حِنْو، وكلّ منعرج من جبالٍ وأوديةٍ وقِفاٍر: حِنْوٌ. وحِنْو قُراقِرِ: موضع.
وحَنَيْتُه حَنْياً وحَنَوْته حَنْواً، إذ عطفته. والانحناء الفعل اللازم، والتَّحنِّي مثلُه.
والمَحْنِيَةُ: مُنحنَى الوادي حيث ينعرجُ منخفضاً عن السَّنَد، ويُقالُ في رجُلٍ في ظهره انحناء: إنّ فيه لَحِنايةً يهوديّة.
والحنيّةُ: القَوْسُ، والجميع: الحَنايا.
والحنو يجمع أيضاً على حُنِيّ، وربما جمعوا المنحنَى على حُنِيّ. قال العجاج:
في دفء أرطاة لها حُنِيُّ
والمَحْنِيَةُ، والجميعُ المحاني، في الأودية: عراقيلها. قال النابغة:
رَعَى الرّوضَ حتى نشَتِ الغُدْرُ كلُّها		يثني المحاني كلّها، والـمَـداهـنُ
والمَحْنِيَةُ: العُلْبة. وأحناءُ الأمور: مشتبهاتها. قال النابغة:
يقسّم أحنـاء الأمـور فـهـارب		وشاص عن الحرب العوان ودائنُ
والأمّ البَرّة: حانية، وقد حَنَتْ على ولدها تحنو.
وحَنَتِ الشّاةُ فهي حانية إذا أَمْكَنَتِ الكَبْشَ، من شِدَّة صِرافها.
والحانيّ منسوبٌ إلى الحانوت، والحانويّ كذلك وحنّأته، إذا خضبته بالحِنّاء.
نحو:
النَّحْوُ: القَصْدُ نَحْوَ الشّيء. نَحَوْتُ نحوه، أي: قَصَدْتُ قَصْدَهُ وبلغنا أنّ أبا الأسودِ وضع وجوهَ العربيّة، فقال للناس آنحوا نَحْوَ هذا فسُمْي نحواً. ويُجمعُ على الأَنْحاء. قال:
وللكلامِ وجوهٌ في تَصَـرُّفِـه		والنّحو فيه لأهل الرأي أنحاءُ
والنّاحيةُ من كلّ شيءٍ: جانِبُه.
ويقال: نحيّته فتنحَّى، وفي لغة نَحَيْتُهُ أنحاه نَحْياً بمعناه. قال ذو الرمة:
ألا أيًّهذا الباخِعُ الوجدُ نَفْسَـهُ		لشيءٍ نَحَتْهُ عن يَدَيْكَ المقادِرُ
أي: باعدته.
والنَّحْيُ: جرّةُ فَخّارٍ يُمْخَضُ فيها اللّبن. نَحَى اللَّبَنَ يَنْحاهُ: مخضه، وتنحّاه: تَمَخَّضهُ. قال:
في قَعْرِ نِحْيٍ أستثير حُمَّه
وجمع النِّحْيِ: أَنْحاءٌ. والنِّحْيُ: الزّقُّ.
وأَنْحَيْتُ عليه ضَرْبا أي: أقبلتُ. وآنتَحَيْتُ له بسهمٍ، وتنحّيت له. قال:
تَنَحَّى له عمروٌ فشكّ ضلـوعَـه		بمُدْرَ نْفِقِ الخَلْجاءِ، والنَّقعُ ساطِعُ
وكلّ من جدّ في أمرٍ انتحى فيه كالفَرَس يَنْتَحي في عَدْوِه. قال:
أَنْحيتُ لبَّتَها الشّمال بشفرةٍ
وقال:
إذا انتحى الغويّ في انتحائه
حين:
الحَيْنُ: الهلاكُ. حان يَحينُ حَيْناً، وكلّ شيءٍ لم يُوفَّق للرشاد فقد حان حيناً.
والحائنةُ النّازلة: ذات الحَيْنِ، والجميعُ: الحوائنُ. قال النابغة.
ِبَتْبٍل غيرِ مُطَّلَبٍ لَدَيْها		ولكنّ الحوائِنَ قد تَحينُ
وحيّنهُ اللهُ فَتحَيَّنَ.
والحِينُ: وقتٌ من الزّمان. تقول: حان أن يكونَ ذلك يَحينُ حَيْنُونَةً.
وحيّنتُ الشيءَ: جعلتُ له حينا. والتَّحيِينُ: أن تحلبَ النّاقةَ في اليوم مرّةً واحدةً. تقول: حيّنها، إذا جعل لها ذلك الوقت، وهي مُحيَّنة قال:
إذا أُفِنَتْ أروَى عيالَـكَ أَفْـنُـهـا		وإنْ حُيِّنَتْ أَرْبَى على الوطْبِ حَيْنُها
وحينئذٍ: تبعيد لقولك الآن فإذا باعدوا بين الوقت باعدوا بإذ فقالوا: حينَئِذٍ، خفّفوا الهمزة فأبدلوها باءً فكتبوا حينيذٍ.
والحيِنُ: يومُ القيامة.
نوح:
النَّوْحُ: مصدر ناح يَنوحُ نَوْحاً. ويقال: نائحة ذات نياحة، ونوّاحة ذات مناحة، والمناحة أيضاً الاسم، ويجمع على المناحات والمناوح.. والنَّوائح: اسم يقع على النِّساء يَجْتَمِعْنَ في مَناحة، ويجمع على هذا المعنى على الأَنْواح. قال:
كأنّ مُصفّحاتٍ في ذُراهُ		وأنواحاً عليهنّ المآلي
وتَناوَحَتِ الرّياحُ، إذا اشتدّ هبوبها.
والنَّوْحُ: نَوْحُ الحَمام.
نيح:
النَّيْحُ: اشتداد العَظْم بعد رطوبته من الكبير والصّغير. ناح يَنيحُ نَيْحاً. وإنّه لعظم نَيّحٌ شديد. ونَيَّح الله عظْمَهُ: يدعو له.
أنح:
أَنَحَ الرّجلُ يَأْنِحُ أنيحاً وأَنْحاً إذا تَأَذَّى من مَرَضٍ أو بُهْرٍ يَتَنَحْنَحُ ولا يئنُّ أنيناً.
أحن:
الإِحْنَةُ: الحِقْدُ في الصَّدْر، وربّما قالوا: حِنَة.

##### Türkçe

باب **الحاء** ve **النون** ve **واي** onlarla birlikte
**ح ن و**، **ن ح و**، **ح ي ن**، **ن و ح**، **ن ي ح**، **أ ن ح**، **أ ح ن** kullanılanlardır.

**حنو**:
**الحِنْوُ**: içinde eğrilik bulunan her şey. Çoğulu: **الأَحْناء**. Dersin ki: **حِنْوُ الحِجَاج** ve **حِنْو الأَضلاع**; ve ağaçtan olup eğrilmiş olan her şey: **إكاف** ve **سَرْج** ve **قَتَب**’den: **حِنْو**; ve dağlardan, vadilerden ve çöllerden her eğri-büğrü yer: **حِنْوٌ**. Ve **حِنْو قُراقِرِ**: bir yer.
Ve onu eğdim demektir: **وحَنَيْتُه حَنْياً** ve **وحَنَوْته حَنْواً**; onu büktüğün zaman. Ve **الانحناء** lâzım fiildir; **التَّحنِّي** de onun gibidir.
Ve **المَحْنِيَةُ**: vadinin, **السَّنَد**’den aşağıya doğru alçalarak kıvrıldığı eğri yeri. Ve sırtında eğrilik bulunan bir adam hakkında denir: onda Yahudîce bir **لَحِنايةً** vardır.
Ve **الحنيّةُ**: yay; çoğulu: **الحَنايا**.
Ve **الحنو** ayrıca **حُنِيّ** üzerine de toplanır; bazen **المنحنَى**’yı da **حُنِيّ** üzerine topladılar. **العجاج** dedi ki:
في دفء أرطاة لها **حُنِيُّ**
Ve **المَحْنِيَةُ**; çoğulu **المحاني**; vadilerde: onların engelleri. **النابغة** dedi ki:
رَعَى الرّوضَ حتى نشَتِ الغُدْرُ كلُّها		يثني المحاني كلّها، والـمَـداهـنُ
Ve **المَحْنِيَةُ**: **العُلْبة**. Ve işlerin **أحناءُ**’ı: onların şüpheli olanları. **النابغة** dedi ki:
يقسّم أحنـاء الأمـور فـهـارب		وشاص عن الحرب العوان ودائنُ
Ve iyi anne: **حانية**; ve çocuğuna şefkat etti: **حَنَتْ** çocuğuna, **تحنو**.
Ve koyun **حَنَتِ**; o **حانية**’dir; koçu mümkün kıldığı zaman; **صِراف**’ının şiddetinden.
Ve **الحانيّ**: **الحانوت**’a nisbetlidir; **الحانويّ** de böyledir. Ve onu **حنّأته**: onu **الحِنّاء** ile boyadığın zaman.

**نحو**:
**النَّحْوُ**: bir şeye doğru yönelme, **نَحْوَ** şey. **نَحَوْتُ** onun **نحوه**: yani, onun kastını kastettim. Ve bize ulaştı ki **أبو الأسودِ** Arapçanın vecihlerini koydu; sonra insanlara: bunun **نَحْوَ**’una yönelin dedi; böylece **نحواً** diye adlandırıldı. Ve **الأَنْحاء** üzerine toplanır. Dedi ki:
وللكلامِ وجوهٌ في تَصَـرُّفِـه		والنّحو فيه لأهل الرأي أنحاءُ
Ve her şeyden **النّاحيةُ**: onun yanı.
Ve denir: onu uzaklaştırdım: **نحيّته**; böylece o uzaklaştı: **فتنحَّى**. Ve bir dilde: **نَحَيْتُهُ أنحاه نَحْياً**; manasıyla. **ذو الرمة** dedi ki:
ألا أيًّهذا الباخِعُ الوجدُ نَفْسَـهُ		لشيءٍ نَحَتْهُ عن يَدَيْكَ المقادِرُ
Yani: onu uzaklaştırdı.
Ve **النَّحْيُ**: içinde süt çalkalanan çömlek testi. Sütü çalkaladı: **نَحَى اللَّبَنَ يَنْحاهُ**; onu çalkaladı. Ve **تنحّاه**: onu çalkaladı. Dedi ki:
في قَعْرِ نِحْيٍ أستثير حُمَّه
Ve **النِّحْيِ**’nin çoğulu: **أَنْحاءٌ**. Ve **النِّحْيُ**: tulum.
Ve ona vurarak yöneldim: **أَنْحَيْتُ عليه ضَرْبا**; yani: yöneldim. Ve ona bir okla yöneldim: **آنتَحَيْتُ له بسهمٍ**; ve ona çekildim: **تنحّيت له**. Dedi ki:
تَنَحَّى له عمروٌ فشكّ ضلـوعَـه		بمُدْرَ نْفِقِ الخَلْجاءِ، والنَّقعُ ساطِعُ
Ve her kim bir işte ciddîleşirse onda **انتحى** eder; tıpkı atın koşusunda **يَنْتَحي** etmesi gibi. Dedi ki:
أَنْحيتُ لبَّتَها الشّمال بشفرةٍ
Ve dedi ki:
إذا انتحى الغويّ في انتحائه

**حين**:
**الحَيْنُ**: helâk. **حان يَحينُ حَيْناً**; ve her şey ki doğru yola muvaffak kılınmadı, muhakkak **حان حيناً** olmuştur.
Ve musibet olan **الحائنةُ النّازلة**: **ذات الحَيْنِ**; çoğulu: **الحوائنُ**. **النابغة** dedi.
ِبَتْبٍل غيرِ مُطَّلَبٍ لَدَيْها		ولكنّ الحوائِنَ قد تَحينُ
Ve Allah onu **حيّنهُ**; böylece o **فتحَيَّنَ**.
Ve **الحِينُ**: zamandan bir vakit. Dersin ki: bunun olması vakti geldi: **حان أن يكونَ ذلك يَحينُ حَيْنُونَةً**.
Ve şeyi vakitlendirdim: **حيّنتُ الشيءَ**; ona bir **حينا** kıldım. Ve **التَّحيِينُ**: deveyi günde bir kere sağmandır. Dersin ki: onu vakitlendirdi: **حيّنها**; ona o vakti kıldığı zaman; ve o **مُحيَّنة**’dir. Dedi ki:
إذا أُفِنَتْ أروَى عيالَـكَ أَفْـنُـهـا		وإنْ حُيِّنَتْ أَرْبَى على الوطْبِ حَيْنُها
Ve **وحينئذٍ**: “şimdi” sözünden uzaklaştırmadır; vakit ile uzaklaştırdıkları zaman **إذ** ile uzaklaştırdılar; böylece **حينَئِذٍ** dediler; hemzeyi hafiflettiler de onu **باءً** ile değiştirdiler; böylece **حينيذٍ** diye yazdılar.
Ve **الحيِنُ**: kıyamet günü.

**نوح**:
**النَّوْحُ**: **ناح يَنوحُ نَوْحاً**’ın mastarı. Ve denir: **نائحة**: **ذات نياحة**; ve **نوّاحة**: **ذات مناحة**. Ve **المناحة** da isimdir; ve **المناحات** ve **المناوح** üzerine toplanır. Ve **النَّوائح**: **مَناحة** içinde toplanan kadınlara konulan bir isimdir; ve bu mana üzere **الأَنْواح** üzerine toplanır. Dedi ki:
كأنّ مُصفّحاتٍ في ذُراهُ		وأنواحاً عليهنّ المآلي
Ve rüzgârlar **تَناوَحَتِ**: esişleri şiddetlendiği zaman.
Ve **النَّوْحُ**: güvercinin **نَوْحُ**’udur.

**نيح**:
**النَّيْحُ**: büyüğün ve küçüğün kemiğinin, yaşlığından sonra şiddetlenmesi. **ناح يَنيحُ نَيْحاً**. Ve o, şiddetli bir **نَيّحٌ** kemiktir. Ve Allah onun kemiğini **نَيَّح** etti: ona dua eder.

**أنح**:
Adam **أَنَحَ** eder: **يَأْنِحُ أنيحاً وأَنْحاً**; hastalıktan veya nefes darlığından eziyet gördüğü zaman; **يَتَنَحْنَحُ** eder ve **أنيناً** inlemez.

**أحن**:
**الإِحْنَةُ**: göğüste kin; bazen **حِنَة** dediler.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%86%D9%88/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الحاء والنون وما يثلثهما)
(حنو) الحاء والنون والحرف المعتل أصلٌ واحدٌ يدلّ على تعطّف وتعوُّج. يقال حنَوْتُ الشيءَ حَنْواً وحَنَيْتُه، إذا عطفتَه حَنْياً. وحِنْوُ السرج سمِّي بذلك أيضاً، وجمعه أحناء. ومنه حنَتِ المرأة على ولدها تحنُو، وذلك إذا لم تتزوَّجْ مِن بعد أبيهم، وهو من تعطُّفها عليهم. وناقةٌ حنْواء: في ظهرها احديدابٌ. وانحنَى الشيءُ ينحني انحناءً. والمَحْنِية: منعرَج الوادي. وأمّا الْحَنوَة والحِنّاء(1) فَنْبتَان معروفان، ويجوز أن يكون ذلك شاذّاً عن الأصل.‏
(حنب) الحاء والنون والباء أصلٌ واحدٌ يدلّ على الذي دلّ عليه ما قبله، وهو الاعوجاج في الشيء. فالمُحَنَّبُ: الفرسُ البعيدُ ما بين الرّجلين من غير فَحَجٍ؛ وذلك مدحٌ. ويقال إنّ الحنَب اعوجاجٌ في السّاقين. قال الخليل في تحنيب الخيل إنه إنما يوصف بالشدّة، وليس في ذلك اعوجاجٌ. وهذا خلافُ ما قاله أهلُ اللغة.‏
(حنث) الحاءُ والنون والثاء أصلٌ واحد، وهو الإثْم والحَرَج. يقال حَنِثَ فلانٌ في كذا، أي أثِمَ. ومن ذلك قولهم: بلغ الغلام الحِنْثَ، أي بلغ مبلغاً جَرى عليه القلمُ بالطّاعة والمعصية، وأُثبتت عليه ذنوبُه. ومن ذلك الحِنْث في اليمين، وهو الخُلْف فيه. فهذا وجه الإثم. وأمّا قولهم فلان يتحنّث من كذا، فمعناه يتأثّم. والفرق بين أَثِمَ وتَأَثّم، أن التأثُّم التنحِّي عن الإثم، كما يقال حَرج وتحرّج؛ فحَرِجَ وقع في الحَرَج، وتَحَرَّج تنحّى عن الحَرج. وهذا في كلماتٍ معلومةٍ قياسُها واحد.‏
ومن ذلك التحنّث وهو التعبُّد. ومنه الحديث: "أنَّ رسولَ الله صلى الله عليه وآله وسلم كان يأتِي غار حراء فيتحنَّث فيه الليالي ذوَاتِ العدد".‏
(حنج) الحاء والنون والجيم أصلٌ واحد يدلُّ على الميل والاعوجاج. يقال حنَجْت الحبلَ، إذا فتلْتَه؛ وهو محنوجٌ. وحنَجت الرجلَ عن الشيء: أملتُه عنه. وأَحْنَجَ فلانٌ عن الشيء: عدَل. *فأمّا قولهم للأصل حِنْجٌ فلعلّه من باب الإبدال. وإن كان صحيحاً فقياسُه قياسٌ واحد؛ لأن كلَّ فرعٍ يميل إلى أصله ويرجع إليه.‏
(حنذ) الحاء والنون والذال أصلٌ واحد، وهو إنضاج الشيء. يقال شِواءٌ حَنِيذٌ، أي مُنْضَج، وذلك أن تحمى الحجارة وتُوضَعَ عليه حتى ينضَج. ويقال حنَذت الفرسَ، إذا استحضرتَه شَوطاً أو شوطين(2)، ثم ظاهَرْتَ عليه الْجِلالَ حتى يعرَق. وهذا فرسٌ محنوذٌ وحنيذ. وأما قولهم حَنَذٌ، فهو بلد. قال:‏
تأبَّرِي يا خَيْرَةَ النخيل  *** تأبَّري من حَنَذٍ فَشُولي(3)‏
ويقولون: "إذا سقيتَ فاحْنِذْ(4)" أي أقِلَّ الماءَ وأكثِرِ النبيذَ. وهو من الباب أيضاً؛ لأنَّها تبقى بحرارتها إذا لم تُكْسَر بالماء.‏
(حنر) الحاء والنون والراء كلمةٌ واحدة، لولا أنها جاءت في الحديث لما كان لِذِكرها وجه. وذلك أنَّ النون في كلام العرب لا تكاد تجيء بعدها راء. والذي جاء في الحديث: "لَوْ صلَّيتُم حتى تَصيروا كالحنائر(5)" فيقال إنَّها القسي، الواحدة حَنِيرة. وممكن أن يكون الراء كالملصقة بالكلمة، ويرجع إلى ما ذكرناه من حنيت الشيءَ وحنوْته.‏
(حنش) الحاء والنون والشين أصلٌ واحد صحيحٌ وهو من باب الصَّيد إذا صدتَه. وقال أبو عمرو: الحَنَش كلُّ شيءٍ يُصاد من الطير والهوام وقال آخرون: الحنَش الحيّة وهو ذلك القياس. فأمّا قولهم حَنَشْت الشيء، إذا عطفْتَه، فإن كان صحيحاً فهو من باب الإبدال. ولعله من عَنشْت أو عنَجْت.‏
(حنط) الحاء والنون والطاء ليس بذلك الأصل الذي يقاس منه أو عليه، وفيه أنَّه حَبٌّ أو شبيهٌ به. فالحنطة معروفة. ويقال للرَّمْث إذا ابيضَّ وأدرَكَ قد حَنِط. وذكر بعضُهم أنه يقال أحمر حانط، كما يقال أسود حالكٌ. وهذا محمولٌ على أن الحنطة يقال [لها] الحمراء. وقد ذُكِر.‏
(حنف) الحاء والنون والفاء أصلٌ مستقيم، وهو المَيَل. يقال للذي يمشي على ظُهور قدمَيه أحْنَفُ. وقال قومٌ- وأراه الأصحَّ- إنّ الحَنَفَ اعوجاجٌ في الرجل إلى داخل. ورجل أحنف، أي مائل الرِّجْلين، وذلك يكون بأن تتدانى صدورُ قدمَيه ويتباعد عقِباه. والحنيف: المائل إلى الدين المستقيم. قال الله تعالى:‏
﴿وَلكِنْ كانَ حَنِيفاً مُسْلِماً﴾ [آل عمران 67]، والأصل هذا، تم يُتَّسع في تفسيره فيقال الحنيف النّاسك، ويقال هو المختون، ويقال هو المستقيم الطريقة. ويقال هو يتحنَّف، أي يتحرَّى أقومَ الطرِيق(6).‏
(حنق) الحاء والنون والقاف أصلٌ واحد، وهو تضايُق الشيء. يقال الضُّمَّر مَحانيق. وإلى هذا يرجع الحَنَق في الغيظ، لأنه تضايقٌ في الخُلُق من غير نَُدحة ولا انبساط. قال الشاعر في قولهم مُحْنَق:‏
ما كان ضَرَّك لو مَننْتَ وربما ***  مَنَّ الفتى وهو المغيظ المُحْنَق(7)‏
(حنك) الحاء والنون والكاف أصل واحد، وهو عضوٌ من الأعضاء ثم يحمل عليه ما يقاربُه من طريقة الاشتقاق. فأصل الحَنَك حَنَكُ الإنسان، أقصى فمه. يقال حَنَّكْت الصّبيّ، إذا مضَغت التمر ثم دلكتَه بحنكه، فهو مُحَنّك؛ وحَنَكْته فهو محنوك. ويقال: "هو أشدُّ سواداً من حَنَك الغراب" وهو منقاره، وأمّا حَلَكه فهو سواده. ويقال احتنك الجرادُ الأرضَ، إذا أتى على نبْتها؛ وذلك قياس صحيح، لأنه يأكل فيبلغ حنكَه.‏
ومن المحمول عليه استئصال الشيء، وهو احتناكه، ومنه في كتاب الله تعالى: ﴿لأَحْتَنِكَنَّ ذُرِّيَّتَهُ إلاَّ قَلِيلاً(8)﴾ [الإسراء 62]. أي أُغوِيهم كلَّهم، كما يُستأْصَل الشيءُ، إلا قليلا.‏
فإن قال قائل: فنحن نقول: حنّكته التّجارُب، واحتَنَكتْه السِّنُّ *احتناكاً، ورجلٌ محتَنَك، فمن أي قياسٍ هو؟ قيل لـه: هو من الباب؛ لأنّه التناهِي في الأمر والبلوغُ إلى غايته، كما قلنا: احتنَكَ الجرادُ النّبت، إذا استأصله، وذلك بلوغُ نهايته. فأما القِدُّ الذي يجمعُ عَرَاصِيف الرّمْل؛ فهو حُنْكة. وهذا على التشبه بالحنك، لأنه منضمٌّ متجمع. ويقال حَنَكْتُ الشيءَ إذا فهمتَه. وهو من الباب، لأنك إذا فهِمتَه فقد بلغتَ أقصاه. والله أعلم.‏
-------------------------------------------------ـ
(1) حق الحناء أن تكون في مادة (حنن). ويقال فيها "حنان" أيضاً.‏
(2) استحضر الفرس: أعداه. واحتضر الفرس، إذا عدا.‏
(3) الرجز في المجمل واللسان (حنذ). وهو لأحيحة بن الجلاح، كما في معجم البلدان.‏
(4) يقال بوصل الألف وقطعها.‏
(5) تمامه في اللسان: "ما نفعكم ذلك حتى تحبوا آل رسول الله". وهو من حديث أبي ذر.‏ (6) في المجمل: "أقوم الطرق".‏
(7) البيت من مرثية لقتيلة بنت الحارث بن كلدة، ترثي بها أخاها النضر بن الحارث. انظر حماسة أبي تمام‏  (1: 400) والسيرة 539 جوتنجن. قال السهيلي في الروض الأُنُف (2: 119): "والصحيح أنها بنت النضر لا أخته". وبهذه النسبة وردت في حماسة البحتري 443 واللسان (حنق) والإصابة 884 من قسم النساء. وجعل الجاحظ في البيان (3: 236) هذا الشعر لليلى بنت النضر بن الحارث.‏
(8) من الآية 62 في سورة الإسراء. وفي الأصل: "إلا قليلاً منهم"، تحريف.‏
ـ

##### Türkçe

(باب **الحاء** ve **النون** ve ikisini üçleyen şeyler)

(**حنو**) **الحاء** ve **النون** ve illetli harf tek bir asıldır; bir yumuşaklıkla eğilip bükülmeye delâlet eder. Denir ki: **حنَوْتُ** şeyi **حَنْواً** ve **حَنَيْتُه**; onu **حَنْياً** eğip büktüğün zaman. Ve **حِنْوُ السرج** de bununla adlandırıldı; çoğulu **أحناء**’dır. Ondandır: kadın çocuğuna **حنَتِ** ( **تحنُو** ); bu, babalarından sonra evlenmediği zaman olur; bu, onlara karşı yumuşaklık göstermesindendir. Ve **ناقةٌ حنْواء**: sırtında bir kamburluk vardır. Ve şey **انحنَى** eder; **ينحني انحناءً**. Ve **المَحْنِية**: vadinin kıvrımıdır. Ama **الْحَنوَة** ve **الحِنّاء**(1) bilinen iki bitkidir; bunun asıldan şâz olması câizdir.

(**حنب**) **الحاء** ve **النون** ve **الباء** tek bir asıldır; kendisinden öncekinin delâlet ettiğine delâlet eder; o da şeyde eğriliktir. O hâlde **المُحَنَّبُ**: bacaklar arasının uzak olduğu, **فَحَجٍ** olmaksızın; bu bir övgüdür. Ve denir ki: **الحنَب** iki baldırda bir eğriliktir. Halîl, atların **تحنيب**’i hakkında: “O ancak şiddetle vasfedilir; bunda eğrilik yoktur” dedi. Bu, dil ehlinin söylediğine aykırıdır.

(**حنث**) **الحاءُ** ve **النون** ve **الثاء** tek bir asıldır; o da günah ve darlıktır. Denir ki: falan **حَنِثَ** şunda; yani günah işledi. Ondandır onların sözü: oğlan **الحِنْثَ**’e ulaştı; yani kalemin itaat ve isyanla onun üzerine yürüdüğü bir mertebeye ulaştı ve günahları onun üzerine yazıldı. Ondandır: yeminde **الحِنْث**; o, onda sözden dönmedir. İşte bu, günah yönüdür. Ama onların “falan şundan **يتحنّث** eder” sözü; mânâsı: günah sayar (günaha girer diye korkar). **أَثِمَ** ile **تَأَثّم** arasındaki fark: **التأثُّم** günahdan uzak durmaktır; nitekim **حَرج** ve **تحرّج** denir; **حَرِجَ** darlığa düştü, **تَحَرَّج** darlıktan uzaklaştı. Bu, bilinen kelimelerdedir; kıyası birdir.

Ve ondandır **التحنّث**; o, ibadete kapanmadır. Ondan hadis: “Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم sayılı geceler boyunca Hirâ mağarasına gelir, orada **فيتحنَّث** ederdi.”

(**حنج**) **الحاء** ve **النون** ve **الجيم** tek bir asıldır; meyil ve eğriliğe delâlet eder. Denir ki: **حنَجْت** ipi; onu büktüğün zaman; o **محنوجٌ**’dur. Ve **حنَجت** adamı şeyden: onu ondan çevirdim. Ve falan şeyden **أَحْنَجَ**: saptı. *Ama onların asıl için **حِنْجٌ** demeleri; belki ibdâl babındandır. Eğer sahih ise, kıyası tek bir kıyastır; çünkü her fer‘ aslına meyleder ve ona döner.*

(**حنذ**) **الحاء** ve **النون** ve **الذال** tek bir asıldır; o da şeyi pişirmektir. Denir ki: **شِواءٌ حَنِيذٌ**; yani pişirilmiş; bu, taşların kızdırılıp onun üzerine konulmasıdır; ta ki pişsin. Ve denir ki: **حنَذت** atı; onu bir koşu yahut iki koşu(2) koşturduğun zaman; sonra üzerine **الْجِلالَ**’ı örtersin; ta ki terlesin. Ve bu, **فرسٌ محنوذٌ** ve **حنيذ**’dir. Ama onların **حَنَذٌ** demeleri; o bir beldedir. Dedi ki:

تأبَّرِي يا خَيْرَةَ النخيل  *** تأبَّري من حَنَذٍ فَشُولي(3)

Ve derler ki: “**إذا سقيتَ فاحْنِذْ(4)**”; yani suyu azalt, nebîzi çoğalt. Bu da babdandır; çünkü su ile kırılmadığı zaman hararetiyle kalır.

(**حنر**) **الحاء** ve **النون** ve **الراء** tek bir kelimedir; eğer hadiste gelmiş olmasaydı onu anmanın bir yönü olmazdı. Çünkü **النون** Arapların sözünde ardından **راء** gelecek şekilde neredeyse gelmez. Hadiste gelen: “**لَوْ صلَّيتُم حتى تَصيروا كالحنائر(5)**”; denir ki: onlar yaylardır; teki **حَنِيرة**. Ve mümkündür ki **الراء** kelimeye yapışmış gibidir; ve bizim “**حنيت** şeyi ve **حنوْته**” diye zikrettiğimize döner.

(**حنش**) **الحاء** ve **النون** ve **الشين** sahih tek bir asıldır; o, av babındandır; onu avladığın zaman. Ebû Amr dedi: **الحَنَش** kuşlardan ve haşereden avlanan her şeydir. Başkaları dedi: **الحنَش** yılandır; o da o kıyastır. Ama onların “**حَنَشْت** şeyi” demeleri; onu eğip büktüğün zaman; eğer sahih ise ibdâl babındandır. Belki **عَنشْت**’ten yahut **عنَجْت**’tendir.

(**حنط**) **الحاء** ve **النون** ve **الطاء** o asıl değildir ki ondan yahut ona kıyas edilsin; onda, bir tane yahut ona benzer bir şey olması vardır. O hâlde **الحنطة** bilinir. Ve **الرَّمْث** için, beyazlaşıp olgunlaştığı zaman, “**قد حَنِط**” denir. Bazıları zikretti ki “**أحمر حانط**” denir; nitekim “**أسود حالكٌ**” denir. Bu, **الحنطة**’ya “kırmızı” denmesi üzerine hamledilmiştir. Zikredilmiştir.

(**حنف**) **الحاء** ve **النون** ve **الفاء** düzgün bir asıldır; o da meyildir. Ayaklarının üstleri üzerinde yürüyene **أحْنَفُ** denir. Bir topluluk dedi —ve onu daha sahih görüyorum—: **الحَنَفَ** bacağın içe doğru eğriliğidir. Ve **رجل أحنف**; yani iki bacağı meyilli; bu, ayaklarının önlerinin birbirine yaklaşması ve topuklarının uzaklaşmasıyla olur. Ve **الحنيف**: dosdoğru dine meyleden. Allah Teâlâ dedi ki:

﴿وَلكِنْ كانَ حَنِيفاً مُسْلِماً﴾ [آل عمران 67]، ve asıl budur; sonra tefsirinde genişletilir de denir ki: **الحنيف** âbiddir; ve denir ki: o sünnetli olandır; ve denir ki: o, yolca dosdoğru olandır. Ve denir ki: o **يتحنَّف** eder; yani en doğru yolu(6) araştırır.

(**حنق**) **الحاء** ve **النون** ve **القاف** tek bir asıldır; o da şeyin daralmasıdır. **الضُّمَّر** için **مَحانيق** denir. Ve buna, öfkedeki **الحَنَق** döner; çünkü o, ahlâkta bir darlıktır; bir genişlik ve açılma olmaksızın. Şair, onların **مُحْنَق** sözünde dedi ki:

ما كان ضَرَّك لو مَننْتَ وربما ***  مَنَّ الفتى وهو المغيظ المُحْنَق(7)

(**حنك**) **الحاء** ve **النون** ve **الكاف** tek bir asıldır; o, uzuvlardan bir uzuvdur; sonra ona, iştikak yolunca ona yaklaşan şeyler taşınır. O hâlde **الحَنَك**’ın aslı, insanın **حَنَكُ**’ıdır; ağzının en sonudur. Denir ki: **حَنَّكْت** çocuğu; hurmayı çiğneyip sonra onun damağıyla ovaladığın zaman; o **مُحَنّك**’tir; ve **حَنَكْته**; o **محنوك**’tur. Ve denir ki: “O, karganın **حَنَك**’ından daha şiddetli siyahtır”; o, gagasıdır. Ama **حَلَكه** onun siyahlığıdır. Ve denir ki: çekirge yeri **احتنك** etti; bitkisini yiyip bitirdiği zaman; bu sahih bir kıyastır; çünkü yer ve damağına kadar ulaşır.

Ve ona taşınandan: şeyin kökünü kazımaktır; o da onun **احتناك**’ıdır. Ondan, Allah Teâlâ’nın kitabında: ﴿لأَحْتَنِكَنَّ ذُرِّيَّتَهُ إلاَّ قَلِيلاً(8)﴾ [الإسراء 62]. Yani: hepsini azdıracağım; şey kökünden kazınır gibi; az bir kısmı hariç.

Eğer bir söyleyen derse: Biz deriz ki: tecrübeler onu **حنّكته**; ve yaş onu **احتَنَكتْه** ***احتناكاً**; ve **رجلٌ محتَنَك**; bu hangi kıyastandır? Ona denildi ki: Bu babdandır; çünkü o, işte nihayete varma ve gayesine ulaşmadır; nitekim dedik: çekirge bitkiyi **احتنَكَ** etti; onu kökünden kazıdığı zaman; bu, onun nihayetine ulaşmaktır. Ama kumun **عَرَاصِيف**’lerini toplayan kayış; o **حُنْكة**’dir. Bu, damağa benzetme üzerinedir; çünkü o, sıkışık, toplanmış olandır. Ve denir ki: **حَنَكْتُ** şeyi; onu anladığın zaman. Bu da babdandır; çünkü onu anladığında onun en sonuna ulaşmış olursun. Ve Allah daha iyi bilir.

-------------------------------------------------ـ
(1) **الحناء**’ın hakkı, ( **حنن** ) maddesinde olmasıdır. Ve onda “**حنان**” da denir.
(2) **استحضر الفرس**: onu koşturdu. Ve **احتضر الفرس**; koştuğu zaman.
(3) **الرجز** **المجمل** ve **اللسان**’da ( **حنذ** )dedir. Ve o, **أحيحة بن الجلاح**’ındır; **معجم البلدان**’da olduğu gibi.
(4) Elifin vaslıyla ve kat‘ıyla denir.
(5) **اللسان**’da tamamı: “**ما نفعكم ذلك حتى تحبوا آل رسول الله**”. Ve o, Ebû Zer hadîsindendir.
(6) **المجمل**’de: “**أقوم الطرق**”.
(7) Beyit, **قتيلة بنت الحارث بن كلدة**’nin bir mersiyesindendir; onunla kardeşi **النضر بن الحارث**’i mersiye eder. Bkz. **حماسة أبي تمام** (1: 400) ve **السيرة** 539 جوتنجن. **السهيلي** **الروض الأُنُف** (2: 119)’da dedi ki: “Sahih olan, onun **بنت النضر** olmasıdır; kız kardeşi değil.” Ve bu nisbetle **حماسة البحتري** 443 ve **اللسان** ( **حنق** ) ve **الإصابة** 884 kadınlar kısmında geldi. **الجاحظ** **البيان** (3: 236)’da bu şiiri **ليلى بنت النضر بن الحارث**’e kıldı.
(8) **الإسراء** sûresinde 62. âyettendir. Asılda: “**إلا قليلاً منهم**”; tahriftir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%86%D9%88/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( و ( *!حَناهُ ) *!يَحْنُوه ( *!حَنْواً ) ، بالفتْحِ ، ( *!وحَنَّاهُ ) ، بالتَّشْديدِ : ( عَطَفَهُ ؛ *!فانْحَنَى *!وتَحَنَّى : انْعَطَفَ ) . ) يقالُ : *!انْحَنَى العُودُ وتَحَنَّى .
وفي الحدِيثِ : ( لم *!يَحْنِ أَحدٌ منَّا ظَهْرَه ) ، أَي لم يَثْنِه للرّكُوعِ .
( و ) *!حَنَا ( يَدَهُ ، لَواها .
( *!والحَنِيَّةُ ، كغَنِيَّةٍ : القَوْسُ ، ج *!حَنِيٌّ ) ، كغَنِيَ ، ( *!وحَنايَا ) .
( وفي التَّهْذيبِ : *!الحَنِيَّةُ القَوْسُ ، وجَمْعُها حَنايَا ؛ ومنه حدِيثُ عُمَر : ( لو صَلَّيْتُم حتى تكُونُوا *!كالحَنايَا ) ؛ جَمْعُ *!حَنِيَّةٍ أَو *!حَنِيَ ، وهو فَعِيلٌ بمعْنَى مَفْعول ، لأنَّها *!مَحْنِيَّة أَي مَعْطوفَةٌ .
( *!وحَنَوْتُها *!حَنْواً : صَنَعْتُها ) ؛ ) وفي حدِيثِ عائِشَةَ : ( *!فَحَنَت لها قَوْسَها ) ، أَي وتَّرَتْ لأنَّها إذا وتَّرَتْها عَطَفَتْها .
( *!وحَنَتِ ) المرْأَةُ ( على أَوْلادِها *!حُنُوّاً ، كعُلُوَ : عَطَفَتْ ) عليهم بعدَ زَوْجِها فلم تَتَزَوَّج بعدَ أَبيهِم .
وقالَ أَبو زيْدٍ : يقالُ للمَرْأَةِ التي تقيمُ على ولدِها ولا تَتَزَوَّج قد حَنَتْ عليهم *!تَحْنُو ، وهي *!حانِيَةٌ ؛ ( *!كأَحْنَتْ ) عن الهَرَويّ .
( *!والحانِيَةُ ) مِن الشّاءِ : ( التي اشْتَدَّ عليها الاسْتِحْرامُ ) ، وهو شِدَّةُ صِرافِها .
وقالَ الأَصْمعيُّ : إذا أَرادَتِ الشّاةُ الكبْشَ فهي حانٍ ، بغيرِ هاءٍ ، وقد حَنَتْ *!تَحْنُو .
وفي المُحْكم : *!حَنَتِ الشَّاةُ *!حُنُوّاً ، وهي *!حانٍ ، أَرادَتِ الفَحْلَ واشْتَهَتْه وأَمْكَنَتْه ، وبها *!حِناءٌ ، وكَذلِكَ البَقَرةُ الوَحْشِيَّة لأنَّها عندَ العَرَبِ نَعْجةٌ .

( و ) *!الحانِيَةُ : ( شاةٌ تَلْوِي عُنُقَها بِلا عِلَّةٍ ) ، وكَذلِكَ هي مِن الإِبِلِ ، وقد يكونُ ذلِكَ عن علَّةٍ .
( *!ومَحْنِيَةُ الوادِي ) ، كمَحْمِدَةٍ ، ( *!ومَحْنُوَتُهُ ) ، بضمِّ النونِ ، ( *!ومَحْناتُهُ ) ، كمَسْعَاتِهِ : ( مُنْعَرَجُهُ ) حيثُ يَنْعَطِف مُنْخَفِضاً عن السَّنَدِ ؛ قالَ الشَّاعِرُ :
سَقَى كلَّ *!مَحْناةٍ مِنَ الغَرْبِ والمَلا
وجِيدَ بهِ منها المِرَبُّ المُحَلَّلُومَحْنِيةُ الرمْلِ : ما *!انْحَنَى عليه الحِقْفُ .
وفي الحدِيثِ : ( فأَشْرَفُوا على حَرَّةِ واقِمٍ فإذا قُبُورٌ *!بمَحْنِيَة ) ؛ وقالَ كعْبٌ :
شُجَّتْ بذِي شَبَمٍ من مَاءِ *!مَحْنِيَةٍ
صافٍ بأَبْطَح أَضْحى وهو مَشْمُولُوإنما خَصَّ ماءَ *!المَحْنِيَة لأنَّه يكونُ أَصْفَى وأَبْرَد ، والجَمْعُ *!المَحانِي ، وهي المَعاطِفُ ؛ وقالَ امْرؤُ القَيْس :
بمَحْنِيَة قَدْ آزَرَ الضَّألُ نَبْتَها
مَضَمِّ جُيوشٍ غانِمِين وخُيَّبِقالَ ابنُ سِيدَه : قال سِيْبَوَيْه : المَحْنِيَةُ ما انْحَنَى مِن الأَرْضِ رَمْلاً كانَ أو غيرَهُ ، ياؤُه مُنْقلِبَة عن واوٍ لأنَّها من *!حَنَوْت ، قالَ : وهذا يدلُّ على أنَّه لم يَعْرف حَنَيْت ؛ وقد حَكَاها أَبو عبيدٍ وغيرُهُ .
( *!والحِنْوُ ، بالكسْرِ والفتْحِ ) ، اقْتَصَرَ الجَوهرِيُّ على الكَسْر : ( كلُّ ما فيه اعْوِجاجٌ ) : ) أَو شبْهُه ( من البَدَنِ كعَظْمِ الحَجَاجِ واللَّحْيِ والضِّلَعِ والحَنَى ، ومِن غيرِهِ كالقُفِّ والحِقْفِ ) ومُنْعَرَجِ الوادِي .

( و ) *!حِنْوُ الرحْلِ والقَتَبِ والسَّرْج : ( كلُّ عُودٍ مُعْوَجَ ) من عِيدَانِه ؛ ومنه حِنْوُ الجَبَلِ .
قالَ الجَوْهرِيُّ : أَنْشَدَ الكِسائيُّ :
يَدُقُّ حِنْوَ القَتَب المَحْنِيَّا
دَقَّ الوَلِيدِ جَوْزَة الهِنْدِيَّاقالَ : فجمَعَ بينَ اللّغَتَيْن ، يقولُ : يدُقُّه برأْسِه من النّعاسِ .
قُلْتُ : ومثْلُه قَوْلُ يزِيد بن الأعْوَر الشِّنِّيِّ :
يَدُقُّ حِنْوَ القَتَبِ *!المُحَنى
إذا عَلا صَوَّانَهُ أَرَنَّا ( ج *!أَحْناءٌ *!وحِنِيٌّ *!وحُنِيٌّ ) كصِلِيَ وعُتِيَ .
( *!والحِنْوانِ ، بالكسْرِ : الخَشَبَتانِ المَعْطُوفَتانِ وعليهما شَبَكَةٌ يُنْقَلُ بها البُرُّ إلى الكُدْسِ .
( *!وأَحْناءُ الأُمُورِ : متَشابِهُها ) ؛ ) والصَّوابُ مُتَشابِهاتُها ؛ قال النَّابغَةُ :
يُقَسِّمُ *!أَحْناءَ الأُمُورِ فهاربٌ
وشاصٍ عن الحَرْبِ العَوانِ ودائِنُ وقيلَ : أَطْرافُها ونَواحِيها ؛ قال الكُمَيْت :
فآلُوا الأُمُورَ *!وأَحْناءَها
فلمْ يُنْهِلُوها ولم يُهْمِلُواأَي ساسُوها ولم يُضَيِّعُوها ؛ وقالَ آخَرُ :
أَزَيْدُ أَخَا وَرْقاءَ إنْ كنتَ ثائِراً
فقدْ عَرَضَتْ أَحْناءُ حَقَ فخاصِمِ ( *!والمَحْنِيَةُ : ما انْحَنَى من الأَرضِ ) رَمْلاً كانَ أَو غيرَهُ ؛ عن سِيْبَوَيْه .
( و ) أَيْضاً : ( العُلْبَةُ تُتَّخَذُ من جُلُودِ

الإِبِلِ يُجْعَلُ الرَّمْلُ في بعضِ جِلْدِها ثم يُعَلَّقُ فَيَيْبَسُ فَيَبْقَى كالقَصْعَةِ ) وهو أَرْفَق للرَّاعِي من غيرِهِ .
( *!والحَوانِي : أَطْوَلُ الأَضْلاعِ كُلِّهِنَّ ) ، في كلِّ جانِبٍ من الإنسانِ ضِلعَان من *!الحَوَانِي ، فهنَّ أَرْبَعُ أَضْلَعٍ مِن الجَوانحِ تَلِينَ الوَاهِنَتَينِ بعدَهما .
( *!والحِنايَةُ ، بالكسْرِ : *!الانْحِناءُ ) ؛ ) ومنه قَوْلُهم في رجُلٍ في ظَهْرِه *!انْحِناءٌ : إنَّ فيه *!لحِنايَة يَهُودِيَّة .
( وناقَةٌ *!حَنْواءُ : حَدْباءُ .
( *!والحانُوتُ *!والحانِيَةُ *!والحاناةُ : الدُّكَّانُ ) ، وجَمْعُ *!الحانُوتِ *!الحَوَانِي ، والنِّسْبَةُ إلى *!الحانِيَةِ *!حانِيٌّ . ولم يعرفْ سِيْبَوَيْه حانِيَة ، ومَنْ قالَ في النَّسَبِ إلى يَثْرِبَ يَثْرَبيّ قالَ في الإضافَةِ إلى الحانِيَةِ *!حانَوِيٌّ ؛ قالَ الشاعِرُ :
فكيفَ لنا بالشُّرْبِ إنْ لم يكنُ لنا
دَوانِقُ عِند *!الحانَوِيِّ ولا نَقْدُ ؟ وقيلَ : الحانَوِيُّ نسبَ إلى *!الحانَاةِ .
وفي المُحْكَم : الحانُوتُ فاعُولُ مِن *!حَنَوْت تَشْبِيهاً بالحَنِيَّة مِن البِناء ، تاؤُهُ بدلٌ من واوٍ ؛ حَكَاه الفارِسِيُّ في البَصْرِيات ، قالَ : ويُحْتَمل أَنْ يكونَ فَعَلُوتاً منه .
وقال الأزِهريُّ : التاءُ في *!حانُوتٍ زائِدَةٌ ، يقالُ : حانَةٌ *!وحانُوتٌ .
وفي حدِيثٍ : ( أنَّه أَحْرقَ بيتَ رُوَيْشِدٍ الثَّقَفِيِّ وكانَ *!حانُوتاً تُعاقَرُ فيه الخَمْرُ وتُباعُ ) وكانتِ العَرَبُ تُسَمِّي بيوتَ الخمَّارين

*!الحَوانِيتَ ، وأَهْل العِرَاقِ يسمُّونها المَواخِيرَ ، واحِدُهما حانُوتٌ وماخُورٌ ، *!والحانَةُ أَيْضاً مِثْله ، وقيلَ : إنَّهما مِن أَصْلٍ واحِدٍ وإن اخْتُلِف بناؤهما ، والحانُوتُ يُذَكَّرُ ويُؤَنَّث .
( *!والحانِيَّةُ ، مُشَدَّدَةً : الخَمْرُ ) ، نُسِبَتْ إلى *!الحانَةِ ، ( أَو الخمَّارُونَ ) ، نُسِبُوا إلى الحانِيَةِ ؛ ومنه قَوْلُ عَلْقمة :
كأْسٌ غزِيرٌ من الأَعْنابِ عَتَّقَها
لبَعْضِ أَرْبابِها *!حانِيَّةٌ حُومُ ( *!والحَنْوَةُ : نباتٌ سُهْليٌّ ) طَيِّبُ الرِّيحِ ؛ وأَنْشَدَ الجَوهرِيُّ للنَّمِرِ بنِ تَوْلَبٍ يَصِفُ رَوْضة :
وكأنَّ أَنْماطَ المدائنِ حَوْلَها
مِن نَوْرِ *!حَنْوَتها ومِن جَرْجارِهاوأَنْشَدَ ابنُ برِّي :
كأَنَّ رِيحَ خُزاماها *!وحَنْوَتِها
بالليل رِيحُ يَلَنْجُوجٍ وأهْضامِوقيلَ : هي عُشْبَة دَنِيئةٌ ذات نَوْر أَحْمر ، ولها قُضُب ووَرَق طَيِّبَة الرِّيحْ إلى القِصَر والجُعُود ما هي .
( أَو هو آذَرْيُونُ البَرِّ .
( و ) قالَ أَبو حنيفَةَ : *!الحَنْوَةُ ( الرَّيْحانَةُ ) ؛ ) قالَ : وقالَ أَبو زيادٍ : مِن العُشْبِ الحَنْوَة ، وهي قَلِيلَةٌ شَديدَةُ الخُضْرةِ طيِّبَةُ الرِّيحِ وزَهْرتُها صَفْراءُ وليستْ بضَخْمةٍ ؛ قالَ جميلٌ :
بها قُضُبُ الرَّيْحانِ تَنْدَى *!وحَنْوةٌ
ومن كلِّ أَفْواهِ البُقُولِ بها بَقْلُ ( و ) *!حَنْوَةُ : ( فَرَسُ ) عامِر بنِ الطُّفَيْل .

( *!والحَنِيَّانِ ، كغَنِيَ : وادِيانِ ) ؛ ) قالَ الفَرَزْدقُ :
أَقَمْنا ورثينا الدِّيارَ ولا أَرى
كَمَرْبَعِنَا بَيْنَ *!الحَنِيَّينِ مَرْبَعا وقالَ نَصْر : *!الحَنِيُّ ، كغَنِيَ : من الأماكِنِ النَّجْدِيَّة .
( *!وحِنْوُ قُرَاقِرٍ ، بالكسْرِ : ع ) ؛ ) مَرَّ ذِكْرُه في الرّاءِ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!الحَنْوَةُ في الصَّلاةِ : مُطَاطَأَةُ الرأْسِ وتَقْوِيسُ الظَهْرِ .
*!وحَوَانِي الهَرَمِ : جَمْعُ *!حانِيَة وهي التي تَحْني ظَهْرَ الشيْخِ وتَكُبُّه .
*!والحانِيَةُ : الأُمُّ البَرَّةُ بأَوْلادِها ؛ ومنه الحدِيثُ : ( أنا وسَفْعاءُ الخَدَّيْنِ *!الحانِيَةُ على وَلدِها كهَاتَيْنِ ، وأَشارَ بالوُسْطى والمُسَبِّحة ؛ واسْتَعْمَلَه قَيْسُ بنُ ذَريحٍ في الإِبِلِ :
فأُقْسِمُ ما عُمْشُ العيونِ شَوارِفٌ
رَوائِمُ بَوَ *!حانياتٌ على سَقْب ِوالجَمْعُ *!حَوانٍ ؛ قالَ الشاعِرُ :
تُساقُ وأَطفالُ المُصِيف كأَنَّها
حَوانٍ على أطْلائهنَّ مَطافِلُأَي كأَنَّها إبلٌ عَطَفَتْ على وَلدِها .
*!وتَحَنَّتُ عليه : أَي رَقَقْت له .
*!وتَحَنَّى : عَطَفَ مِثْلُ تَحَنَّنَ ؛ قالَ :
تَحَنَّى عليكَ النفْسُ مِنْ لاعِج الهَوى
فكيفَ تُحَنِّيها وأَنْتَ تُهِينُها*!وحِناءُ الشاءِ ، ككِتابٍ : إرادَتُها للفَحْلِ ، فهي *!حانٍ .
وقال ابنُ الأعرابيِّ : *!أَحْنَى على قَرابَتِه *!وحَنا *!وحَنَّى ورَئِمَ بمعْنىً واحِدٍ .

*!والحَنْواءُ مِن الغَنَمِ : التي تَلْوي عُنُقَها لغيرِ علَّةٍ ؛ وأَنْشَدَ اللَّحْيانيُّ عن الكِسائيّ :
يا خالِ هَلاَّ قُلْتَ إذْ أَعْطَيْتَنِي
هَيَّاكَ هِيَّاكَ *!وحَنْواءَ العُنُقْوقولُ الشاعِرِ :
بَرَكَ الزمان عليهمُ بحِرانِه
وأَلحَّ منكِ بحيثُ *!تُحْنى الإِصْبَع يعْنِي أنَّه أَخَذَ الخيارَ المَعْدُودِين ؛ حَكَاهُ ابن الأَعْرابيِّ .
وقال ثَعْلَب : يقالُ فلانٌ ممَّنْ لا تُحْنى عليه الأصابِعُ أَي لا يُعَدُّ في الإخْوانِ .
*!والحِنْوُ ، بالكسْرِ : العَظْمُ الذي تحْتَ الحاجِبِ ، وأَنْشَدَ الأزهريُّ لجريرٍ :
وخُورُ مُجاشع تَرَكَتْ لَقِيطاً
وقالوا *!حِنْوَ عَيْنِكَ والغُرابايريد : قالوا احْذَرْ عَيْنِك لا يَنْقُرُه الغُرابُ وهذا تَهَكُمّ ؛ وسُمِّي *!حِنْواً *!لانْحِنائِه ؛ وقولُ هِمْيان :
وانْعاجَتِ *!الأَحْناءُ حتى احْلَنقفت أراد العِظامَ التي هي منه *!كالأَحْناءِ .
*!ومُنْحَنَى الوادِي : حيثُ يَنْخفضُ عن السَّنَدِ .
*!والمُنْحَنَى : مَوْضِعٌ قُرْب مكَّة .
*!وتحَنَّى *!الحِنْوُ : اعْوَجَّ ؛ أَنْشَدَ ابنُ الأعرابيِّ :
في إثْرِ حَيَ كان مُسْتَباؤُهُ
حيثُ *!تَحَنَّى الحِنْوُ أَو مَيْثاؤُه *!ُوالحِنْوُ : مَوْضِعٌ ؛ نَقَلَه

الجَوهرِيُّ .
قالَ نَصْر : عنْدَ ذي قارٍ بينَ الكُوفَةِ والبَصْرةِ ؛ قالَ الأعْشى :
نحنُ الفَوارِسُ يومَ *!الحِنْوِ ضاحِيةً
جَنْبَيْ فُطَيْمةَ لا مِيلٌ ولا عُزْلُوقالَ جريرٌ :
حَيِّ الهِدَمْلةَ مِن ذاتِ المَواعِيسِ
*!فالحِنْوُ أَصْبَحَ قَفْراً غيرَ مأْنوس *!والحِنْوُ : واحِدُ الأَحْناءِ ، وهي الجوانِبُ كالأَعْناءِ ؛ نَقَلَهُ الجَوهرِيُّ .
وقولُهم : ازْجُرْ *!أحْناءَ طَيْرِكَ ، أَي نَواحِيَه يَميناً وشِمالاً وأَماماً وخَلْفاً ، ويُرادُ بالطَّيْرِ الخِفَّة والطَّيْش ؛ وأَنْشَدَ الجَوهرِيُّ للبيدٍ :
فَقُلْتُ ازْدَجِرْ أَحْناءَ طَيْرِكَ واعْلَمَنْ
بأَنَّكَ إن قَدَّمْتَ رِجْلَكَ عاثِرُورجَلٌ *!أَحْنَى الظَّهْر : أَحْدَبُه .
وهو أَحْنَى الناسِ ضُلوعاً عليك : أَي أَشْفَقُهم .
*!وأحْناءُ الوادِي : مثْلُ *!مَحانِيَه .

##### Türkçe

: ( ve ( **حَناهُ** ) **يَحْنُوه** ( **حَنْواً** ) ile, fetha ile; ( **وحَنَّاهُ** ) şedde ile: ( onu eğdi/büktü; böylece **فانْحَنَى** ve **تَحَنَّى**: eğildi/büküldü ) . ) Denilir: **انْحَنَى العُودُ وتَحَنَّى**.
Ve hadiste: ( bizden hiç kimse **يَحْنِ** sırtını ) yani onu rükû için bükmedi.
( ve ) **حَنَا** ( elini, onu büktü.
( **والحَنِيَّةُ** , **غَنِيَّةٍ** gibi: yaydır; çoğulu **حَنِيٌّ** ) , **غَنِيَ** gibi, ( **وحَنايَا** ) .
( Ve **التَّهْذيب**’de: **الحَنِيَّةُ** yaydır; onun çoğulu **حَنايَا**’dır; ondan Ömer’in hadisi: ( namaz kılsaydınız da **كالحَنايَا** oluncaya kadar )؛ **حَنِيَّةٍ** yahut **حَنِيَ**’nin çoğuludur; o, mef‘ûl mânasında fa‘îldir; çünkü o **مَحْنِيَّة**’dir, yani eğilmiş/bükülmüş.
( **وحَنَوْتُها** **حَنْواً**: onu yaptım )؛ ) Ve Âişe’nin hadisinde: ( onun için yayını **فَحَنَت** ) yani kirişledi; çünkü onu kirişlediğinde onu eğmiş olur.
( **وحَنَتِ** ) kadın ( çocuklarına **حُنُوّاً** , **عُلُوَ** gibi: şefkat gösterdi/eğildi ) onlara, kocasından sonra; böylece babalarından sonra evlenmedi.
Ebû Zeyd dedi: Çocuğunun yanında duran ve evlenmeyen kadına “onlara **حَنَتْ** **تَحْنُو**” denir; o **حانِيَةٌ**’dir; ( **كأَحْنَتْ** ) Herevî’den.
( **والحانِيَةُ** ) koyundan: ( üzerine **الاسْتِحْرامُ** şiddetlenen )dir; bu, onun kızgınlığının şiddetidir.
Asmaî dedi: Koyun koçu istediğinde o “hânin”dir, هاء’sız; ve **حَنَتْ** **تَحْنُو**.
**المُحْكم**’de: Koyun **حَنَتِ** **حُنُوّاً**; o **حانٍ**’dır; erkeği istedi, onu arzuladı ve ona imkân verdi; onda **حِناءٌ** vardır; yabani inek de böyledir; çünkü o, Araplar nezdinde bir نعجة’dir.

( ve ) **الحانِيَةُ**: ( hiçbir illet olmaksızın boynunu büken koyun )dur; develerden de böyledir; bu, bir illetten dolayı da olabilir.
( **ومَحْنِيَةُ الوادِي** ) , **مَحْمِدَةٍ** gibi, ( **ومَحْنُوَتُهُ** ) nûn’un zammı ile, ( **ومَحْناتُهُ** ) , **مَسْعَاتِهِ** gibi: ( onun kıvrımı/dönemeçi )dir; sened’den aşağıya doğru alçalarak eğildiği yer; şair dedi ki:
سَقَى كلَّ **مَحْناةٍ** مِنَ الغَرْبِ والمَلا
وجِيدَ بهِ منها المِرَبُّ المُحَلَّلُ
Ve kumun **مَحْنِيةُ**’si: üzerine kum tepesi eğilip bükülen şeydir.
Ve hadiste: ( **بمَحْنِيَة**’de kabirler )؛ ve Ka‘b dedi:
شُجَّتْ بذِي شَبَمٍ من مَاءِ **مَحْنِيَةٍ**
صافٍ بأَبْطَح أَضْحى وهو مَشْمُولُ
Suyu **المَحْنِيَة**’ye tahsis etti; çünkü o daha duru ve daha soğuk olur; çoğulu **المَحانِي**’dir; o, kıvrımlar/dönemeçlerdir; ve İmru’ul-Kays dedi:
بمَحْنِيَة قَدْ آزَرَ الضَّألُ نَبْتَها
مَضَمِّ جُيوشٍ غانِمِين وخُيَّبِ
İbn Sîde dedi: Sîbeveyh dedi: **المَحْنِيَةُ** yerden eğilen şeydir; kum olsun yahut başkası; yâ’sı vâv’dan dönmüştür; çünkü o **حَنَوْت**’tandır; dedi ki: Bu, onun **حَنَيْت**’i bilmediğine delâlet eder; onu Ebû Ubeyd ve başkası rivayet etmiştir.
( **والحِنْوُ** , kesra ve fetha ile ) Cevherî kesra ile yetindi: ( içinde eğrilik bulunan her şey ) : ) yahut onun benzeri ( bedenden, hacâc kemiği, çene, kaburga ve **الحَنَى** gibi; beden dışından da, **القُفِّ** ve **الحِقْفِ** gibi ) ve vadinin dönemeçi.

( ve ) **حِنْوُ الرحْلِ** ve **القَتَبِ** ve **السَّرْج**: ( onun çubuklarından eğri olan her çubuk )tur; ondan dağ’ın **حِنْوُ**’su.
Cevherî dedi: Kisâî şu beyti okudu:
يَدُقُّ حِنْوَ القَتَب المَحْنِيَّا
دَقَّ الوَلِيدِ جَوْزَة الهِنْدِيَّا
Dedi ki: İki lugatı birleştirdi; der ki: onu, uyuklamadan başıyla döver.
Dedim: Benzeri, Yezîd b. el-A‘ver eş-Şinnî’nin sözü:
يَدُقُّ حِنْوَ القَتَبِ **المُحَنى**
إذا عَلا صَوَّانَهُ أَرَنَّا
(çoğulu **أَحْناءٌ** **وحِنِيٌّ** **وحُنِيٌّ** ) **صِلِيَ** ve **عُتِيَ** gibi.
( **والحِنْوانِ** , kesra ile: üzerine bir ağ bulunan ve onunla buğdayın yığına taşındığı iki eğilmiş tahta.
( **وأَحْناءُ الأُمُورِ**: onların birbirine benzeyenleri )؛ ) ve doğru olan “onların birbirine benzeyenleri”dir; Nâbiga dedi:
يُقَسِّمُ **أَحْناءَ الأُمُورِ** فهاربٌ
وشاصٍ عن الحَرْبِ العَوانِ ودائِنُ
Ve denildi: uçları ve yanları; Kümeyt dedi:
فآلُوا الأُمُورَ **وأَحْناءَها**
فلمْ يُنْهِلُوها ولم يُهْمِلُو
Yani onu idare ettiler ve onu zayi etmediler; ve bir başkası dedi:
أَزَيْدُ أَخَا وَرْقاءَ إنْ كنتَ ثائِراً
فقدْ عَرَضَتْ أَحْناءُ حَقَ فخاصِمِ
( **والمَحْنِيَةُ**: yerden eğilen şeydir ) kum olsun yahut başkası; Sîbeveyh’ten.
( ve ) ayrıca: ( deve derilerinden yapılan bir kap; derisinin bir kısmına kum konur, sonra asılır; kurur; böylece çanak gibi kalır ) ve o, çoban için başkasından daha elverişlidir.
( **والحَوانِي**: kaburgaların hepsinin en uzunları )dır; insanın her yanında **الحَوَانِي**’den iki kaburga vardır; böylece onlar, yanlardan dört kaburgadır; onlardan sonra iki zayıf kaburgaya bitişirler.
( **والحِنايَةُ** , kesra ile: **الانْحِناءُ** )؛ ) ondan, sırtında **انْحِناءٌ** bulunan bir adam hakkında sözleri: onda Yahudî **لحِنايَة** vardır.
( ve **حَنْواءُ** deve: kambur.
( **والحانُوتُ** **والحانِيَةُ** **والحاناةُ**: dükkândır ) ; **الحانُوتِ**’un çoğulu **الحَوَانِي**’dir; **الحانِيَةِ**’ye nisbet **حانِيٌّ**’dir. Sîbeveyh **حانِيَة**’yi bilmedi; ve Yethrib’e nisbetle “yethrebî” diyen, **الحانِيَةِ**’ye izafede **حانَوِيٌّ** der; şair dedi:
فكيفَ لنا بالشُّرْبِ إنْ لم يكنُ لنا
دَوانِقُ عِند **الحانَوِيِّ** ولا نَقْدُ ؟
Ve denildi: **الحانَوِيُّ** **الحانَاةِ**’ye nisbet edilmiştir.
**المُحْكَم**’de: **الحانُوتُ** , **حَنَوْت**’tan fâ‘ûl’dür; binadan **الحَنِيَّة**’ye benzetme olarak; tâ’sı vâv’dan bedeldir; Fârisî bunu **البَصْرِيات**’ta nakletti; dedi ki: Ondan “fa‘alût” olması da muhtemeldir.
Ezherî dedi: **حانُوتٍ**’taki tâ zâiddir; denilir: **حانَةٌ** ve **حانُوتٌ**.
Ve bir hadiste: ( o, Rüveyşid es-Sekafî’nin evini yaktı; o, içinde şarap içilen ve satılan bir **حانُوتاً** idi ) ve Araplar şarapçıların evlerine isim verirdi...

**الحَوانِيتَ**; Irak ehli onları **المَواخِيرَ** diye adlandırır; ikisinin teki **حانُوتٌ** ve **ماخُورٌ**dur; **الحانَةُ** da yine onun gibidir; ve denildi ki: ikisi tek bir asıldandır, her ne kadar yapıları farklı kılınmış olsa da; **الحانُوتُ** müzekker de yapılır müennes de yapılır.

(**والحانِيَّةُ** , şeddeli olarak: şarap) **الحانَةِ**’ye nisbet edilmiştir; (yahut meyhaneciler), **الحانِيَةِ**’ye nisbet edilmişlerdir; bundan dolayı Alkame’nin sözü:
Bir kadeh, üzümlerden bol; onu yıllandırdı
Onun bazı sahipleri için **حانِيَّةٌ** **حُومُ**
(**والحَنْوَةُ**: düz-ova bitkisi) güzel kokuludur; Cevherî, Nemir b. Tevleb’e ait, bir çayırı vasfeden şu beyti rivayet etti:
Sanki şehirlerin yaygıları onun çevresinde
**حَنْوَتها**’sının çiçeğinden ve onun **جَرْجارِ**’ından
İbn Berrî rivayet etti:
Sanki onun lavantasının rüzgârı ve **حَنْوَتِها**’sı
Geceleyin yelencûc ve ehzâm rüzgârıdır
Ve denildi ki: o, kırmızı çiçekli, aşağı bir ottur; onun çubukları ve yaprakları vardır; güzel kokuludur; kısalığa ve kıvırcıklığa meyillidir, nasılsa odur.
(Yahut o, kırın **آذَرْيُونُ**’udur.
(ve) Ebû Hanîfe dedi ki: **الحَنْوَةُ** (**الرَّيْحانَةُ**)dır;) dedi ki: Ebû Ziyâd da dedi ki: otlardan **الحَنْوَة** vardır; o azdır, çok koyu yeşildir, güzel kokuludur; çiçeği sarıdır ve iri değildir; Cemîl dedi ki:
Orada reyhan çubukları ıslanır ve **حَنْوةٌ**
Ve orada baklagillerin her ağzından bir ot vardır
(ve) **حَنْوَةُ**: Âmir b. Tufeyl’in (atı)dır.

(**والحَنِيَّانِ** , **غَنِيَ** gibi: iki vadi); Ferazdak dedi ki:
Konakladık ve yurtları ağıtladık; ve ben görmüyorum
**الحَنِيَّينِ** arasında bizim konak yerimiz gibi bir konak yeri
Nasr dedi: **الحَنِيُّ** , **غَنِيَ** gibi: Necdî mekânlardandır.
(**وحِنْوُ قُرَاقِرٍ** , kesre ile: bir yer adı); onun zikri **الرّاءِ**’da geçti.
Üzerine istidrâk olunanlardandır:
**الحَنْوَةُ** namazda: başı eğmek ve sırtı kavislemek.
**وحَوَانِي الهَرَمِ**: **حانِيَة**’nin cemidir; o, ihtiyarın sırtını büken ve onu yere kapayan şeydir.
**والحانِيَةُ**: evlâdına iyilik eden anne; bundan hadis: (Ben ve yanakları kararmış, evlâdına **الحانِيَةُ** olan, şu ikisi gibiyiz; orta parmakla işaret parmağını işaret etti); onu Kays b. Zurayh de develer hakkında kullandı:
Yemin ederim ki gözlerin zayıfları, yaşlı dişi develer değildir;
Bir yavru üzerine **حانياتٌ** olan, yavrusunu emzirenlerdir
Cemi **حَوانٍ**dır; şair dedi ki:
Sürülür; yazlık çocukları sanki onlar
Uçları üzerinde emzikli yavrular bulunan **حَوانٍ** gibidir
Yani sanki onlar, yavrusuna şefkatle yönelen develerdir.
**وتَحَنَّتُ عليه**: yani ona yumuşadım.
**وتَحَنَّى**: **تَحَنَّنَ** gibi şefkatle yöneldi; dedi ki:
Nefis, yakıcı heves yüzünden sana şefkatle yöneldi;
Sen onu nasıl şefkatle yöneltirsin, hâlbuki sen onu aşağılıyorsun
**وحِناءُ الشاءِ** , **كِتابٍ** gibi: erkeğe istemesidir; o hâlde o **حانٍ**dır.
İbnü’l-A‘râbî dedi: **أَحْنَى** akrabasına karşı, ve **حَنا** ve **حَنَّى** ve **رَئِمَ** tek bir mânâdadır.

**والحَنْواءُ** koyunlardan: bir illet olmaksızın boynunu büken; Lahyânî, Kisâî’den rivayet etti:
Ey dayı, bana verdiğin vakit keşke deseydin:
Sakın, sakın; ve boynu **حَنْواءَ** olanı
Şairin sözü:
Zaman, kendi sıkıntılarıyla onların üzerine çöktü
Ve senden daha ısrarcı oldu; **تُحْنى الإِصْبَع** olunan yerde
Yani o, sayılı seçkinleri aldı; İbnü’l-A‘râbî onu nakletti.
Sa‘leb dedi: “Falanca, kendisine parmakların bükülmediği kimselerdendir” denir; yani kardeşler arasında sayılmaz.
**والحِنْوُ** , kesre ile: kaşın altındaki kemik; Ezherî, Cerîr’e ait şu beyti rivayet etti:
Ve Mücâşi‘in öküzleri, Lakît’i bıraktı
Ve dediler: **حِنْوَ عَيْنِكَ** ve kargayı
Yani: “Gözünü sakın, karga onu gagalamasın” dediler; bu bir alaydır; **حِنْواً** diye adlandırıldı, **لانْحِنائِه** sebebiyle; Himyân’ın sözü:
Ve **الأَحْناءُ** eğrildi, ta ki bükülüp kıvrıldı
O, ondan olan kemikleri kastetti; onlar **كالأَحْناءِ** gibidir.
**ومُنْحَنَى الوادِي**: senedden (yüksek yerden) alçaldığı yer.
**والمُنْحَنَى**: Mekke yakınında bir yer.
**وتحَنَّى الحِنْوُ**: eğrildi; İbnü’l-A‘râbî rivayet etti:
Bir mahallenin ardından; onun sığınağı vardı
**تَحَنَّى الحِنْوُ** yahut onun **مَيْثاؤُه** olduğu yerde
**والحِنْوُ**: bir yer; Cevherî onu nakletti.
Nasr dedi: Zî Kâr yanında, Kûfe ile Basra arasında; A‘şâ dedi ki:
Biz, **الحِنْوِ** gününde, açıkça süvarileriz;
Futayme’nin iki yanı; ne meyil var ne de silahsızlık
Cerîr dedi ki:
Zorlu yerlerin sahibi olan Hedemle’yi selamla;
İşte **الحِنْوُ** ıssız, ünsiyetsiz bir çöl oldu
**والحِنْوُ**: **الأَحْناءِ**’nın tekidir; onlar, **كالأَعْناءِ** gibi yanlardır; Cevherî onu nakletti.
Onların sözü: “Kuşunun **أحْناءَ**’sını sür” yani sağa, sola, öne, arkaya taraflarını; kuş ile hafiflik ve düşüncesizlik kastedilir; Cevherî, Lebîd’e ait şu beyti rivayet etti:
Dedim: Kuşunun **أَحْناءَ**’sından vazgeç ve bil ki
Sen ayağını öne koyarsan, tökezleyicisin
Ve bir adam **أَحْنَى الظَّهْر**: kamburu olan.
Ve o, sana karşı kaburga bakımından insanların en **أَحْنَى**’sıdır: yani onların en merhametlisidir.
**وأحْناءُ الوادِي**: **مَحانِيَه** gibi.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%86%D9%88/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

حَنَاهُ
1 حَنَاهُ حان حناه حناة حنناه , (K,) first pers. حَنَوْتُ, (S, Msb,) aor. ١َ٢ُ٣َ , (Msb,) inf. n. حَنْوٌ, (K, [in the CK, حَناء is erroneously substituted, as another inf. n., for حَنَّاهُ, another form of the verb,]) He bent it, or curved it; (S, Msb, K;) namely, a branch, or stick, or piece of wood, (S, Msb,) and his back; (S;) as also حَنَاهُ, (K in art. حنى,) first pers. حَنَيْتُ, (S, Msb,) aor. ١َ٢ِ٣َ , inf. n. حَنْىٌ, (Msb,) or حِنَايَةٌ; (K in art. حنى;) but the former verb is the better known; (ISd, TA in that art.;) and ↓ حنّاهُ, (K and TA in this art.,) inf. n. تَحْنِيَةٌ. (K in art. حنى.) You say also, لَمْ يَحْنُ ظَهْرَهُ as meaning He did not bend his back for the act of رُكُوع [in prayer]. (TA.) And حَنَاهُ الدَّهْرِ Time bent him, by reason of age. (Msb.) And فُلَانٌ مِمَّنْ لَا تُحْنَى عَلَيْهِ الأَصَابِعُ [Such a one is of those at the mention of whom the fingers are not bent; (see a portion of the first paragraph of art. ثنى, commencing with the second sentence;)] i. e. such a one is not counted among the brethren. (Th, TA.) And [hence] a poet says,
بَرَكَ الزَّمَانُ عَلَيْهِمُ بِجِرَانِهِ
وَأَلَعَّ مِنْكَ بِحَيْثُ تُحنَى الاـِصْبَعُ
[Time, or fortune, bore upon them with its weight, and was pressing in its exactions from thee, so that the finger was bent]; meaning that it took the best, those that were counted [with the fingers]. (IAar, TA.) ― -b2- حَنَاقَوْسًا, inf. n. حَنْوٌ, (K,) He strung, or braced the string of, a bow; because, in doing so, one bends it: (TA:) or he made a bow. (K.) ― -b3- حَنَا يَدَهُ He twisted his arm, or hand; (K in this art.;) as also حَنَى يَدَهُ, aor. ١َ٢ِ٣َ , inf. n. حِنَايَةٌ. (K in art. حنى.) ― -b4- حَنَاalso signifies He peeled a branch, or stick; or stripped it of its bark; (ISd, TA in art. حنى;) and so حَنَى; (ISd and K in that art.;) but the former is the better known. (ISd, TA.) -A2- حَنَتْ عَلَى وَلَدِهَا, (S, Msb, K,) aor. ١َ٢ُ٣َ , (S, Msb,) inf. n. حُنُوٌّ; (S, K;) and حَنَتْ, aor. ١َ٢ِ٣َ ; (Msb;) She (a woman) undertook the care and maintenance of her children, and did not marry again, after [the loss of] their father: (AZ, S:) or, (Msb, K,) as also ↓ احنت, (Hr, K,) she acted affectionately towards her children, (Msb, K,) and did not marry again, after [the loss of] their father. (Msb.) And حَنَوْتُ عَلَيْهِ I was affectionate, kind, or compassionate, towards him. (S.) And عَلَيْهِ ↓ تحنّى, also, He was affectionate, kind, or compassionate, towards him; like تحنّن. (S.) Accord. to IAar, حَنَا عَلَى قَرَابَتِهِ and ↓ احنى and ↓ حنّى all signify the same as رِتم [evidently, I think, a mistranscription for رَحِم; i. e. He compassionated his relations]. (TA.) ― -b2- حَنَتْ, (S, M, TA,) aor. ١َ٢ُ٣َ , (TA,) inf. n. حُنُوٌّ, (M, TA,) said of a ewe, and of a wild cow, She desired the male, (S, M, TA,) and submitted herself to him. (M, TA.)

2 ١َ٢َّ٣َ see 1; for each in two places.

4 أَ١ْ٢َ٣َ see 1; for each in two places.

5 تَ١َ٢َّ٣َ see 7: ― -b2- and see also 1, near the end of the paragraph.

انحنى
7 انحنى أنحى أنحنى أنحني انحنى انحني ناح نحا نحى ٱنحنى It (a thing, S, as, for instance, a branch, or stick, TA) was, or became, bent, or curved; (S, K;) as also ↓ تحنّى: and the latter, it (a حِنْو, q. v.) was, or became, crooked. (TA.) [Also He bent, or bowed, himself.] And انحنى مِنَ الكِبَرِ [He became bent, or bowed, by reason of age]. (Msb.)

حَنْوٌ
حَنْوٌ حنو : see what next follows.

حِنْوٌ
حِنْوٌ حنو (S, Mgh, K) and ↓ حَنْوٌ (K) Anything in which is a bending, curving, or crookedness, (K,) and the like; (TA;) of the body, (K,) such as the bone beneath the eyebrow, (K, * TA,) and the jaw-bone, and a rib; and of other things, such as the [high ground termed] قُفّ, and the [tract of sand termed] حِقْف, (K,) and the bend of a valley [like مَحْنِيَةٌ &c.]: (TA:) see مَحْنِيَةٌ: and any curved piece of wood, (K,) such as any of the curved pieces of wood of the horse's saddle, and of the [camel's saddle called] قَتَب, (S, * CK, TA,) and of the [camel's saddle called] رَحْل: (CK, TA:) each of [the curved pieces of wood called] the قَرْبُوسَانِ, the anterior and the posterior, of the horse's saddle: (Mgh:) and a bending, curving, or crookedness, of anything: whence, حِنْوٌ الجَبَلِ [the bend of the mountain]: (S:) pl. [of pauc.] أَحْنَآءٌ (S, Mgh, K) and [of mult.] حِنِىٌّ, [in the CK, erroneously, حَنِىٌّ,] and حُنِىٌّ [originally حُنُوٌّ, first altered to حُنِىٌّ, and then, because of the kesreh, to حِنِىٌّ]. (K, TA.) ― -b2- [The dual] حِنْوَانِ signifies The two curved pieces of wood, with a net upon them, by means of which wheat is conveyed to the heap that is collected together in the place where it is trodden out. (K.) ― -b3- And the pl. أَحْنَآءٌ, i. q. جَوَانِبُ [as meaning (assumed tropical:) Sides, regions, quarters, or the like; and limits, bounds, or boundaries]; like أَعْنَآءٌ. (S.) The saying, أُزْجُرْ أَحْنَآءَ طَيْرِكَ means نَوَاحِيَهُ, [i. e. (assumed tropical:) Straiten thou the limits, or bounds, of thy levity, (alluding to the restraining of birds from flight,)] on the right and left, and before and behind; by طيرك being meant خِفَّتِكَ and طَيْشِكَ. (S, TA.) ― -b4- أَحْنَآءُ الأُمُورِ (assumed tropical:) Dubious affairs: (K, * TA:) or, as some say, it means أَطْرَافُهَا وَنَوَاحِيهَا [(assumed tropical:) the ends, and limits, or bounds, of affairs]. (TA.)

حَنْوَةٌ
حَنْوَةٌ حنو حنوه حنوة A stooping of the head, and bowing of the back, in prayer. (TA.)

حِنَآءٌ
حِنَآءٌ حنآء The desire of a ewe, and of a wild cow, for the male. (S.) [See also حِرْمَةٌ.]

حَنِىٌّ
حَنِىٌّ حنى حني : see what next follows.

حَنِيَّةٌ
حَنِيَّةٌ حني حنيه حنية A bow; (T, S, K;) so called because it is bent: (T:) pl. ↓ حَنِىٌّ, (S, * K,) [or this is a coll. gen. n., of which حَنِيَّةٌ is the n. un.,] and حَنَايَا, (T, S, K,) or this may be pl. of حَنِىٌّ. (TA.) ― -b2- Also applied to A [bowed, or curved,] structure or building. (M, TA.)

حِنَايَةٌ
حِنَايَةٌ حنايه حناية A state of bending, or curving. (K.) Hence the saying, respecting a man in whose back is a bending, اـِنَّ فِيهِ لِحِنَايَةٌ يَهُودِيَّةٌ [Verily in him is a Jewish bending.] (TA.)

حَانٍ
حَانٍ حان [Bending, or curving]. ― -b2- [Hence,] حَانِيَةٌ, applied to a ewe, (K,) and to a she-camel, (TA,) That twists her neck, without any disease; (K;) as also ↓ حَنْوَآءُ, applied to a ewe or she-goat: (TA:) and sometimes, the former, from a disease. (TA.) -A2- And حَانِيَةٌ, applied to a woman, That undertakes the care and maintenance of her children, (AZ, S, TA,) or acts affectionately towards them, (TA,) and does not marry again, after [the loss of] their father: (AZ, S, TA:) pl. حَوَانٍ and حَانِيَاتٌ; the latter applied in a similar sense to she-camels. (TA.) ― -b2- And حَانٍ, applied to a ewe, (As, S, M,) and to a wild cow, (S,) Desiring the male, (As, S, M,) and submitting herself to him: (M:) and حَانِيَةٌ, (K,) applied to a ewe, (TA,) vehemently desirous of the male. (K.)

حَانَاةٌ
حَانَاةٌ حان حاناه حاناة : see what next follows.

حَانُوتٌ
حَانُوتٌ حانوت (Mgh and K in this art., and Msb in art. حون, and mentioned also in the K in arts. حنت and حين) A shop; (Msb, K;) as also ↓ حَانَاةٌ and ↓ حَانِيَةٌ, (K,) but this last was unknown to Sb: (TA:) [see دُكَّانٌ, in art. دكن:] and particularly the house [or shop] of a vintner, in which wine is sold; as also حَانَةٌ [mentioned in art. حون]; (Msb, TA;) called by the people of El-'Irلk مَاخُورٌ: (TA:) the first of these words (i. e. حانوت) is said to be of the measure فَعَلُوتٌ, (AAF, Msb, TA,) like مَلَكُوتٌ and رَهَبُوتٌ; the و [of the root] being changed into ا, as in طَالُوتٌ and جَالُوت and the like: (Msb:) or originally فَعَلُوتٌ, and then فَلَعُوتٌ, like طَاغُوت: (Mgh:) or it is originally حَانُوةٌ, like تَرْقُوَةٌ: (Mgh, Msb: [but the former is said in the Mgh to be the right opinion:]) or it is originally of the measure فَاعُولٌ; (M, Msb;) so says El-Fلrلbee; (Msb;) from حَنَوْتٌ; what is so called being likened to the building termed حَنِيَّةٌ; the ت being a substitute for و, as is said by AAF, (M,) and being originally ة, changed into ت because of the quiescent letter before it: (Msb:) Az says that the ت is augmentative: (TA:) the word is fem. and masc.: (Mgh, Msb, TA:) accord. to Zj, when masc., meaning بَيْتٌ: (Msb:) pl. حَوَانِيتُ. (Msb, TA.) ― -b2- Also The vintner himself: (K in art. حنت:) [like حَانِىٌّ &c.]

حَانِيَةٌ
حَانِيَةٌ حانيه حانية [fem. of حَانٍ, q. v.] ― -b2- The pl. الحَوَانِى [as a subst.] signifies The longest of the ribs; (K;) four in number; two on either side. (TA.) ― -b3- And حَوَانِى الهَرَمِ The benders of the back of the old man, that cause him to fall prostrate. (TA. [But what this means I know not.]) -A2- See also حَانُوتٌ.

حَانِىٌّ
حَانِىٌّ حان حانى حاني rel. n. of حَانِيَةٌ, as also ↓ حَانَوِىٌّ; (TA;) or of حَانَةٌ; (Msb;) and some say that ↓ حَانَوِىٌّ is rel. n. of حَانَاةٌ: (TA:) and ↓ حَانُوتِىٌّ is rel. n. of حَانُوتٌ; applied to a man [as meaning A shopman, or the occupant of a shop: and particularly. as also the first and second, a vintner: see also حَانُوتٌ, last sentence; and see the next paragraph]: (Msb:) or the Arabs did not say ↓ حَانُوتِىٌّ. (Fr, TA in art. حنت.)

حَانِيَّةٌ
حَانِيَّةٌ حانيه حانية Wine; (S and K in art. حين, and K in the present art.;) a rel. n. from حَانَةٌ [mentioned in art. حون]: (S, TA:) or vintners; (K in this art.;) [from حَانِىٌّ, q. v.; or] a rel. n. from حَانِيَةٌ. (TA.)

حَانَوِىٌّ
حَانَوِىٌّ حانوى حانوي : see حَانِىٌّ; for each in two places.

حَانُوتِىٌّ
حَانُوتِىٌّ حانوت حانوتى حانوتي حانوتيي : see حَانِىٌّ; for each in two places.

أَحْنَى الظَّهْرِ
أَحْنَى الظَّهْرِ ذ A man having a [bent, bowed, or] humped back: fem., applied to a woman, حَنْوَآءُ and حَنْيَآءُ: (S:) the former fem. also applied, in the same sense, to a she-camel. (K.) ― -b2- See also the former fem. voce حَانٍ. ― -b3- فُلَانٌ أَحْنَى النَّاس ضُلُوغًا عَلَيْكَ (assumed tropical:) Such a one is the most affectionate, kind, or compassionate, of men towards thee. (S.)

مَحْنَاةٌ
مَحْنَاةٌ ماح محن محناه محناة محنى محنناه : see what next follows.

مَحْنُوَةٌ
مَحْنُوَةٌ محن محنوه محنوة : see what next follows.

مَحْنِيَةٌ
مَحْنِيَةٌ محني محنيه محنية A bend, or place of bending, of a valley; (S, K;) below the acclivity; (TA;) as also ↓ مَحْنُوَةٌ and ↓ مَحْنَاةٌ: (K:) pl. مَحَانٍ; (S;) with which أَحْنَآءٌ [pl. of ↓ حِنْوٌ] is syn: (TA:) and الوَادِى ↓ مُنْحَنَى [in like manner] signifies the [bending] part of the valley that is below the acclivity. (TA.) ― -b2- Also, [in one copy of the K written مَحْنِيَّةٌ,] A bending, or curving, tract of ground, (Sb, ISd, K,) whether of sand or of any other kind: (Sb, ISd:) Sb says that the ى is substituted for و, because it is from حَنَوْتُ; which shows that he did not know حَنَيْتُ. (ISd.) And مَحْنِيَةُ رَمْلٍ The part of a tract of sand over which winds [a portion such as is termed] a حِقْف. (TA.) ― -b3- Also A milking-vessel (عُلْبَة, q. v.,) made of the skins of camels [or rather of a piece of the skin of a camel]: sand is put into a piece of the skin, which is then suspended, and dries, becoming like a bowl: (K:) it is more convenient (أَرْفَقُ) to the pastor than other kinds. (TA.)

مَحْنُوٌّ
مَحْنُوٌّ محنو and ↓ مَحْنِىٌّ Bent, or curved. (Msb.)

مَحْنِىٌّ
مَحْنِىٌّ محنى محنة محني : see what next precedes.

مُنْحَنَى الوَادِى
مُنْحَنَى الوَادِى منحني الوادى منحني الوادي : see مَحْنِيَةٌ.

##### Türkçe

**حَنَاهُ**
1 **حَنَاهُ** حان حناه حناة حنناه, (K,) birinci şahıs **حَنَوْتُ**, (S, Msb,) muzâri‘ ١َ٢ُ٣َ, (Msb,) mastar **حَنْوٌ**, (K, [CK’de, **حَناء** yanlışlıkla, başka bir mastar olarak, **حَنَّاهُ**’nun yerine ikame edilmiştir; o ise fiilin başka bir şeklidir,]) O, onu büktü yahut eğdi; (S, Msb, K;) yani bir dalı, yahut çubuğu, yahut bir parça odunu, (S, Msb,) ve onun sırtını; (S;) bunun gibi **حَنَاهُ** da (K, md. **حنى**’da), birinci şahıs **حَنَيْتُ**, (S, Msb,) muzâri‘ ١َ٢ِ٣َ, mastar **حَنْىٌ**, (Msb,) yahut **حِنَايَةٌ**; (K, md. **حنى**’da;) fakat önceki fiil daha meşhurdur; (ISd, TA o maddede;) ve ↓ **حنّاهُ**, (K ve TA bu maddede,) mastar **تَحْنِيَةٌ**. (K, md. **حنى**’da.) Sen ayrıca **لَمْ يَحْنُ ظَهْرَهُ** dersin; mânâsı: O, **رُكُوع** fiili için (namazda) sırtını bükmedi. (TA.) Ve **حَنَاهُ الدَّهْرِ**: Zaman onu, yaşlılık sebebiyle, büktü. (Msb.) Ve **فُلَانٌ مِمَّنْ لَا تُحْنَى عَلَيْهِ الأَصَابِعُ** [Böyle biri, adı anıldığında parmakların bükülmediği kimselerdendir; (md. **ثنى**’nın birinci paragrafının, ikinci cümleyle başlayan kısmına bak;)] yani: böyle biri kardeşler arasında sayılmaz. (Th, TA.) Ve [bundan dolayı] bir şair der ki,
بَرَكَ الزَّمَانُ عَلَيْهِمُ بِجِرَانِهِ
وَأَلَعَّ مِنْكَ بِحَيْثُ تُحنَى الاـِصْبَعُ
[Zaman yahut talih, ağırlığıyla onların üzerine çöktü ve senden, parmağın büküldüğü yere kadar, (alacaklarını) sıkıştırdı]; mânâsı: o, en iyiyi, sayılanları (parmaklarla sayılanları) aldı. (IAar, TA.) ― -b2- **حَنَاقَوْسًا**, mastar **حَنْوٌ**, (K,) O, bir yayı kirişledi yahut yay kirişini gerdi; çünkü bunu yaparken onu büker: (TA:) yahut o, bir yay yaptı. (K.) ― -b3- **حَنَا يَدَهُ**: O, kolunu yahut elini büktü; (K bu maddede;) bunun gibi **حَنَى يَدَهُ** da, muzâri‘ ١َ٢ِ٣َ, mastar **حِنَايَةٌ**. (K, md. **حنى**’da.) ― -b4- **حَنَا** ayrıca şu mânâya gelir: O, bir dalı yahut çubuğu soydu; yahut onu kabuğundan sıyırdı; (ISd, TA md. **حنى**’da;) ve böylece **حَنَى**; (ISd ve K o maddede;) fakat önceki daha meşhurdur. (ISd, TA.) -A2- **حَنَتْ عَلَى وَلَدِهَا**, (S, Msb, K,) muzâri‘ ١َ٢ُ٣َ, (S, Msb,) mastar **حُنُوٌّ**; (S, K;) ve **حَنَتْ**, muzâri‘ ١َ٢ِ٣َ; (Msb;) O (kadın), çocuklarının bakım ve nafakasını üstlendi ve babalarının [kaybından] sonra yeniden evlenmedi: (AZ, S:) yahut, (Msb, K,) bunun gibi ↓ **احنت** de, (Hr, K,) o, çocuklarına şefkatle davrandı, (Msb, K,) ve babalarının [kaybından] sonra yeniden evlenmedi. (Msb.) Ve **حَنَوْتُ عَلَيْهِ**: Ben ona şefkatli, iyi yahut merhametli oldum. (S.) Ve **عَلَيْهِ** ↓ **تحنّى** da: O, ona şefkatli, iyi yahut merhametli oldu; **تحنّن** gibi. (S.) IAar’a göre, **حَنَا عَلَى قَرَابَتِهِ** ve ↓ **احنى** ve ↓ **حنّى** hepsi **رِتم** ile aynı mânâyı ifade eder [aşikâr ki, zannımca, **رَحِم** için bir yanlış yazımdır; yani: O, akrabalarına merhamet etti]. (TA.) ― -b2- **حَنَتْ**, (S, M, TA,) muzâri‘ ١َ٢ُ٣َ, (TA,) mastar **حُنُوٌّ**, (M, TA,) bir koyun ve bir yaban ineği hakkında söylenir: O, erkeği istedi, (S, M, TA,) ve kendini ona teslim etti. (M, TA.)

2 ١َ٢َّ٣َ bk. 1; her biri iki yerde.

4 أَ١ْ٢َ٣َ bk. 1; her biri iki yerde.

5 تَ١َ٢َّ٣َ bk. 7: ― -b2- ve ayrıca paragrafın sonuna yakın, bk. 1.

**انحنى**
7 **انحنى** أنحى أنحنى أنحني انحنى انحني ناح نحا نحى ٱنحنى O (bir şey, S, meselâ bir dal yahut çubuk, TA) büküldü yahut eğildi; (S, K;) bunun gibi ↓ **تحنّى** da: ve ikincisi, o (bir **حِنْو**, bk. o) eğrildi yahut çarpık oldu. (TA.) [Ayrıca: O, kendini büktü yahut eğdi.] Ve **انحنى مِنَ الكِبَرِ**: O, yaşlılıktan dolayı büküldü yahut eğildi. (Msb.)

**حَنْوٌ**
**حَنْوٌ** حنو: hemen ardından gelen şeye bak.

**حِنْوٌ**
**حِنْوٌ** حنو (S, Mgh, K) ve ↓ **حَنْوٌ** (K) İçinde bir bükülme, eğrilme yahut çarpıklık bulunan her şey, (K,) ve benzeri; (TA;) bedenden, (K,) kaşın altındaki kemik gibi, (K, * TA,) ve çene kemiği, ve bir kaburga; ve başka şeylerden, meselâ [**قُفّ** diye adlandırılan] yüksek yer, ve [**حِقْف** diye adlandırılan] kumluk saha, (K,) ve bir vadinin kıvrımı [**مَحْنِيَةٌ** vb. gibi]: (TA:) bk. **مَحْنِيَةٌ**: ve her eğri odun parçası, (K,) meselâ at eyerinin eğri odun parçalarından herhangi biri, ve [deve eyeri denilen] **قَتَب**’in, (S, * CK, TA,) ve [deve semeri denilen] **رَحْل**’in: (CK, TA:) at eyerinin, öndeki ve arkadaki, [**قَرْبُوسَانِ** denilen eğri odun parçalarından] her biri: (Mgh:) ve herhangi bir şeyin bükülmesi, eğrilmesi yahut çarpıklığı: buradan, **حِنْوٌ الجَبَلِ** [dağın kıvrımı]: (S:) cem‘ (azlık) **أَحْنَآءٌ** (S, Mgh, K) ve (çokluk) **حِنِىٌّ**, [CK’de yanlışlıkla **حَنِىٌّ**,] ve **حُنِىٌّ** [aslında **حُنُوٌّ**, önce **حُنِىٌّ**ye çevrilmiş, sonra da kesre sebebiyle **حِنِىٌّ**ye]. (K, TA.) ― -b2- [Tesniye] **حِنْوَانِ** şu mânâya gelir: Üzerlerinde bir ağ bulunan iki eğri odun parçası; bunlarla buğday, harman yerinde bir araya toplanmış yığına taşınır. (K.) ― -b3- Ve cem‘ **أَحْنَآءٌ**, i. q. **جَوَانِبُ** [yani (mecaz kabul edilen:) yanlar, bölgeler, taraflar yahut benzeri; ve sınırlar, hudutlar yahut sınır çizgileri]; **أَعْنَآءٌ** gibi. (S.) **أُزْجُرْ أَحْنَآءَ طَيْرِكَ** sözü **نَوَاحِيَهُ** demektir, [yani (mecaz kabul edilen:) hafifliğinin sınırlarını yahut hudutlarını daralt; (kuşların uçuşunun engellenmesine işaretle,)] sağda ve solda, ve önde ve arkada; **طيرك** ile kastedilen **خِفَّتِكَ** ve **طَيْشِكَ**’dır. (S, TA.) ― -b4- **أَحْنَآءُ الأُمُورِ** (mecaz kabul edilen:) Şüpheli işler: (K, * TA:) yahut bazılarına göre, **أَطْرَافُهَا وَنَوَاحِيهَا** demektir [(mecaz kabul edilen:) işlerin uçları ve tarafları yahut sınırları]. (TA.)

**حَنْوَةٌ**
**حَنْوَةٌ** حنو حنوه حنوة Namazda başın eğilmesi ve sırtın bükülmesi. (TA.)

**حِنَآءٌ**
**حِنَآءٌ** حنآء Bir koyunun ve bir yaban ineğinin erkeğe duyduğu istek. (S.) [Bk. ayrıca **حِرْمَةٌ**.]

**حَنِىٌّ**
**حَنِىٌّ** حنى حني: hemen ardından gelen şeye bak.

**حَنِيَّةٌ**
**حَنِيَّةٌ** حني حنيه حنية Bir yay; (T, S, K;) bükük olduğu için böyle adlandırılmıştır: (T:) cem‘ ↓ **حَنِىٌّ**, (S, * K,) [yahut bu, cins isimdir; bunun tekili **حَنِيَّةٌ**’dir,] ve **حَنَايَا**, (T, S, K,) yahut bu, **حَنِىٌّ**’ün cem‘i olabilir. (TA.) ― -b2- Ayrıca, [eğik yahut kavisli] bir yapı yahut bina için de kullanılır. (M, TA.)

**حِنَايَةٌ**
**حِنَايَةٌ** حنايه حناية Bir bükülme yahut eğrilme hâli. (K.) Buradan, sırtında bir bükülme bulunan bir adam hakkında şu söz: **اـِنَّ فِيهِ لِحِنَايَةٌ يَهُودِيَّةٌ** [Şüphesiz onda Yahudî bir bükülme vardır.] (TA.)

**حَانٍ**
**حَانٍ** حان [Bükücü yahut eğici]. ― -b2- [Buradan,] **حَانِيَةٌ**, bir koyuna, (K,) ve bir dişi deveye, (TA,) uygulanır: O, herhangi bir hastalık olmaksızın boynunu büker; (K;) bunun gibi ↓ **حَنْوَآءُ**, bir koyuna yahut dişi keçiye uygulanır: (TA:) ve bazen, birincisi, bir hastalıktan dolayı (olur). (TA.) -A2- Ve **حَانِيَةٌ**, bir kadına uygulanır: O, çocuklarının bakım ve nafakasını üstlenir, (AZ, S, TA,) yahut onlara şefkatle davranır, (TA,) ve babalarının [kaybından] sonra yeniden evlenmez: (AZ, S, TA:) cem‘ **حَوَانٍ** ve **حَانِيَاتٌ**; ikincisi benzer mânâda dişi develere uygulanır. (TA.) ― -b2- Ve **حَانٍ**, bir koyuna, (As, S, M,) ve bir yaban ineğine, (S,) uygulanır: Erkeği isteyen, (As, S, M,) ve kendini ona teslim eden: (M:) ve **حَانِيَةٌ**, (K,) bir koyuna uygulanır: (TA,) erkeğe şiddetle istekli. (K.)

**حَانَاةٌ**
**حَانَاةٌ** حان حاناه حاناة: hemen ardından gelen şeye bak.

**حَانُوتٌ**
**حَانُوتٌ** حانوت (Mgh ve K bu maddede, ve Msb md. **حون**’da, ve ayrıca K’da md.ler **حنت** ve **حين**’de de zikredilmiştir) Bir dükkân; (Msb, K;) bunun gibi ↓ **حَانَاةٌ** ve ↓ **حَانِيَةٌ** de, (K,) fakat bu sonuncusu Sb’ye meçhuldü: (TA:) [bk. **دُكَّانٌ**, md. **دكن**:] ve özellikle şarapçının evi [yahut dükkânı], içinde şarap satılan yer; bunun gibi **حَانَةٌ** [md. **حون**’da zikredilmiştir]; (Msb, TA;) Irak halkı tarafından **مَاخُورٌ** diye adlandırılır: (TA:) bu kelimelerin birincisinin (yani **حانوت**) vezni **فَعَلُوتٌ** olduğu söylenir, (AAF, Msb, TA,) **مَلَكُوتٌ** ve **رَهَبُوتٌ** gibi; kökün و’su, **طَالُوتٌ** ve **جَالُوت** ve benzerlerinde olduğu gibi, ا’ya çevrilmiştir: (Msb:) yahut aslı **فَعَلُوتٌ** olup sonra **فَلَعُوتٌ** olmuştur, **طَاغُوت** gibi: (Mgh:) yahut aslı **حَانُوةٌ**’dir, **تَرْقُوَةٌ** gibi: (Mgh, Msb: [fakat Mgh’de birincisinin doğru görüş olduğu söylenir:]) yahut aslı vezin olarak **فَاعُولٌ**’dür; (M, Msb;) El-Fârâbî böyle der; (Msb;) **حَنَوْتٌ**’tan; böyle adlandırılan şey, **حَنِيَّةٌ** diye adlandırılan binaya benzetilmiştir; ت, و’nun bedelidir, AAF tarafından söylendiği üzere, (M,) ve aslı ة olup, önündeki sâkin harf sebebiyle ت’ye çevrilmiştir: (Msb:) Az, ت’nin ziyade olduğunu söyler: (TA:) kelime müennes ve müzekkerdir: (Mgh, Msb, TA:) Zj’ye göre, müzekker olduğunda, **بَيْتٌ** mânâsınadır: (Msb:) cem‘ **حَوَانِيتُ**. (Msb, TA.) ― -b2- Ayrıca şarapçının kendisi: (K md. **حنت**’te:) [**حَانِىٌّ** vb. gibi.]

**حَانِيَةٌ**
**حَانِيَةٌ** حانيه حانية [**حَانٍ**’ın müennesi, bk. o.] ― -b2- Cem‘ **الحَوَانِى** [isim olarak] şu mânâya gelir: Kaburgaların en uzunu; (K;) sayıları dört; her iki tarafta ikişer. (TA.) ― -b3- Ve **حَوَانِى الهَرَمِ**: yaşlı adamın sırtını bükenler; onu yüzüstü düşürenler. (TA. [Fakat bunun ne demek olduğunu bilmiyorum.]) -A2- Ayrıca bk. **حَانُوتٌ**.

**حَانِىٌّ**
**حَانِىٌّ** حان حانى حاني **حَانِيَةٌ**’nin nisbesi; bunun gibi ↓ **حَانَوِىٌّ** de; (TA;) yahut **حَانَةٌ**’nin nisbesi; (Msb;) ve bazıları der ki ↓ **حَانَوِىٌّ**, **حَانَاةٌ**’nin nisbesidir: (TA:) ve ↓ **حَانُوتِىٌّ**, **حَانُوتٌ**’un nisbesidir; bir adama uygulanır [mânâsı: dükkâncı yahut dükkân sakini; ve özellikle, birinci ve ikinci gibi, şarapçı: ayrıca bk. **حَانُوتٌ**, son cümle; ve bir sonraki paragrafa bak]: (Msb:) yahut Araplar ↓ **حَانُوتِىٌّ** demediler. (Fr, TA md. **حنت**’te.)

**حَانِيَّةٌ**
**حَانِيَّةٌ** حانيه حانية Şarap; (S ve K md. **حين**’de, ve K bu maddede;) **حَانَةٌ**’den nisbedir [md. **حون**’da zikredilmiştir]: (S, TA:) yahut şarapçılar; (K bu maddede;) [**حَانِىٌّ**’den, bk. o; yahut] **حَانِيَةٌ**’den nisbedir. (TA.)

**حَانَوِىٌّ**
**حَانَوِىٌّ** حانوى حانوي: bk. **حَانِىٌّ**; her biri iki yerde.

**حَانُوتِىٌّ**
**حَانُوتِىٌّ** حانوت حانوتى حانوتي حانوتيي: bk. **حَانِىٌّ**; her biri iki yerde.

**أَحْنَى الظَّهْرِ**
**أَحْنَى الظَّهْرِ** ذ Kambur sırtlı [bükük, eğik] bir adam: müennes, bir kadına uygulanır: **حَنْوَآءُ** ve **حَنْيَآءُ**: (S:) birinci müennes ayrıca aynı mânâda bir dişi deveye de uygulanır. (K.) ― -b2- Ayrıca bk. önceki müennes, **حَانٍ** maddesinde. ― -b3- **فُلَانٌ أَحْنَى النَّاس ضُلُوغًا عَلَيْكَ** (mecaz kabul edilen:) Böyle biri, sana karşı insanların en şefkatlisi, en iyisi yahut en merhametlisidir. (S.)

**مَحْنَاةٌ**
**مَحْنَاةٌ** ماح محن محناه محناة محنى محنناه: hemen ardından gelen şeye bak.

**مَحْنُوَةٌ**
**مَحْنُوَةٌ** محن محنوه محنوة: hemen ardından gelen şeye bak.

**مَحْنِيَةٌ**
**مَحْنِيَةٌ** محني محنيه محنية Bir vadinin kıvrımı yahut kıvrılma yeri; (S, K;) yokuşun aşağısında; (TA;) bunun gibi ↓ **مَحْنُوَةٌ** ve ↓ **مَحْنَاةٌ**: (K:) cem‘ **مَحَانٍ**; (S;) bununla **أَحْنَآءٌ** [↓ **حِنْوٌ**’ün cem‘i] eş anlamlıdır: (TA:) ve **الوَادِى** ↓ **مُنْحَنَى** [benzer şekilde] vadinin yokuşun aşağısında bulunan [kıvrılan] kısmı mânâsınadır. (TA.) ― -b2- Ayrıca, [K’nın bir nüshasında **مَحْنِيَّةٌ** yazılmıştır,] kumdan yahut başka herhangi bir türden olsun, bükülen yahut kıvrılan bir arazi parçası, (Sb, ISd, K): (Sb, ISd:) Sb der ki: ى, و’nun bedelidir; çünkü o, **حَنَوْتُ**’tandır; bu da onun **حَنَيْتُ**’u bilmediğini gösterir. (ISd.) Ve **مَحْنِيَةُ رَمْلٍ**: bir kumluk sahanın, üzerinde [**حِقْف** diye adlandırılan] bir kısmın rüzgârların dolaştığı bölümü. (TA.) ― -b3- Ayrıca, deve derilerinden [daha doğrusu bir devenin derisinden bir parçadan] yapılmış bir sağım kabı (**عُلْبَة**, bk. o): bir deri parçasına kum konur, sonra o asılır ve kurur, bir kâse gibi olur: (K:) çoban için diğer türlerden daha elverişlidir (**أَرْفَقُ**). (TA.)

**مَحْنُوٌّ**
**مَحْنُوٌّ** محنو ve ↓ **مَحْنِىٌّ** Bükülmüş yahut eğilmiş. (Msb.)

**مَحْنِىٌّ**
**مَحْنِىٌّ** محنى محنة محني: hemen önce gelene bak.

**مُنْحَنَى الوَادِى**
**مُنْحَنَى الوَادِى** منحني الوادى منحني الوادي: bk. **مَحْنِيَةٌ**.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%86%D9%88/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

حَنَا
حَنَا U ( n. ac. حَنْو [ 1 ] ),
a.  Inclined, bent, curved.

b.  ( n. ac. حُنُوّ [ حُنُوّ 27 ]) [ 'Ala ], Inclined to; was well-inclined, kind to.

##### Türkçe

حَنَا
حَنَا U (mast. ismi **حَنْو** [ 1 ]),
a. Eğildi, büküldü, kıvrıldı.

b. (mast. ismi **حُنُوّ** [ **حُنُوّ** 27 ]) [ 'Ala ], -e meyletti; -e iyi meyilli oldu, -e karşı şefkatli oldu.
