# حوب — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%A8/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D9%88%D8%A8/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%A8.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: حوب

باب الحاء والباء و واي معهما
ح ب و، ح و ب، ب و ح، ب ي ح، مستعملات
حبو:
الصَّبيُّ يَحْبُو قبل أن يَقومَ. والبعير يَحْبُو إذا عُقِلَ فيزحَفُ حَبْواً.
وحَبَت الأضلاع إلى الصُّلْب، وهو اتّصالُها. ويُقال لِلمَسايِلِ إذا اتّصل بعضُها ببعضٍ: حبا بعضُها إلى بعضٍ. قال:
تَحْبُو إلى أَصْلابه أمْعاؤُهُ.
قال أبو الدُّقَيْش: تحبو ههنا: تتّصِل. والمِعَى كُلُّ مِذْنبٍ بقرار الأرض، والمِذْنَبُ في سَنَد رمل. قال:
كأنَّ بينَ المِرْطِ والشُّفـوفِ		رملاً حبا من عَقَد العَزِيفِ
والعزيف من رمال بني سعد. وقال العجاج في الضلوع:
حابي الحُيُودِ فارِضِ الحُنْجُورِ
والحُبْوَةُ: الثّوبُ الذي يُحْتَبَى به.
والحِياءُ: عطاءٌ بلا منّ ولا جزاء. حَبَوْتُه أَحْبُوُه حِباءً، ومِنه أُخِذَتِ المحاباةُ. قال:
اصِبْر يزيدُ فقد فارقْتَ ذامِـقَةٍ		واشكُرْ حبِاءَ الذي بالمُلْكِ حاباكا
والحَبِيُّ: سحابٌ فوق سحاب. وحَبَتِ السفينة إذا جَرَتْ. قال:
فهو، إذا حبا، له حَبِيُّ
أي: اعترض له موجٌ: وحبالك الشيء، أي: اعترض.
حوب:
الحَوْبُ: زَجْرُ البَعير ليَمْضِي، وللنّاقة: حلٍ، والعربُ تَجرُّه ولو رُفِع أو نُصِب لجاز، لأنّ الزّجْرَ والأصوات والحكايات تُحَرَّك أواخِرُها على غير إعرابٍ لازم، وكذلك الأدوات التي لا تتمكّن في التّصريف، فإذا حوّل منه شيءٌ إلى الأسماء حُمل عليه الألف واللام وأُجْرِيَ مُجرَى الاسم كقوله
والحَوْبُ لمّا لم يُقَلْ والحلُّ
والحَوْبةُ والحَوْبُ: الإِيوان، والحَوْبة أيضاً: رِقَّةُ فؤاد الأمّ. قال:
لِحَوْبِة أمٍّ ما يَسوغُ شَرابُها
والحَوٍباءُ: رُوعُ القلب. قال:
ونفسٍ تجود بحوبائها
والتَّحَوُّبُ: شدّة الصيّاح والتضرّع. قال:
وسَرَّحَتْ عنهُ إذا تَحَوَّبا
والحُوبُ: الإثمُ الكبير. وحابَ حَوْبَةً.
والحَوْبَةُ: الحاجةُ. والمُحَوَّبُ: الّذي يذهبُ مالُه ثمّ يعود.
وحافرٌ حَوْأَبٌ وَأْبٌ: مقعّب.
والحَوْأَبُ: موضعُ بئرٍ وذلك حيثُ نبحتِ الكلابُ على عائشةَ مُقْبَلَها إلى البصرة.
بوح:
البَوْحُ: ظهور الشّيء. يقال. باح به صاحبُه بَوْحاً وبؤوحاً. قال:
وبُحْتَ اليومَ بالأمرِ الّ		ذي قد كنت تُخْفـيه
ويُقال للرّجل البَؤُوح: بَيِّحان بما في صدره.
والباحَةُ: عَرْصَةُ الدّار. وفي الحديث: " نَظِّفوا أَفْنِيَتَكُمْ ولا تَدَعُوها كباحة اليهود" .
والإِباحةُ: شبه النُّهْبَى. استباحُوه: انتهبُوه.
بيح:
البِيَاُح: ضربٌ من السّمك صغارٌ أمثال شِبْرٍ. وهو أطيبُ السَّمَك. قال.
يا رُبَّ شيخٍ من بني رَباحِ
إذا امتلا البطنُ من البياحِ
صاح بليلٍ أنكَرْ الصـيِّاحِ

### Türkçe

باب **الحاء** ve **الباء** ve **واي** onlarla birlikte

**ح ب و**، **ح و ب**، **ب و ح**، **ب ي ح**; kullanılagelenler

**حبو**:
Çocuk, kalkmadan önce **يَحْبُو**. Ve deve, bağlandığı zaman **يَحْبُو**; böylece **حَبْواً** sürünür.
Ve kaburgalar bele doğru **حَبَت**; bu, onların bitişmesidir. Ve oluklara, bazısı bazısına bitiştiği zaman şöyle denir: “bazısı bazısına **حبا**.” Dedi ki:
“Bağırsakları onun omurlarına doğru **تَحْبُو**.”
Ebû’d-Dukayş dedi: **تحبو** burada: bitişir. Ve **المِعَى**, yerin tabanında bulunan her **مِذْنب**dir; **المِذْنَب** ise kum yığınının yamacındadır. Dedi ki:
“Sanki **المِرْط** ile **الشُّفـوف** arasında, **عَقَد العَزِيف**’den **حبا** etmiş bir kum (vardır).”
Ve **العزيف**, Benî Sa‘d’ın kumlarındandır. Ve el-‘Accâc kaburgalar hakkında dedi ki:
“**حابي** **الحُيُودِ**; **فارِضِ الحُنْجُورِ**.”
Ve **الحُبْوَةُ**: onunla **يُحْتَبَى** olunan elbise.
Ve **الحِياءُ**: minnet ve karşılık olmaksızın bir bağış. “Ona **حَبَوْتُه**; onu **أَحْبُوُه** **حِباءً** (olarak)” (denir); ve bundan **المحاباةُ** alınmıştır. Dedi ki:
“Sabret, Yezîd; çünkü sen **ذامِـقَةٍ**’den ayrıldın; ve mülkte seni **حاباكا** edenin **حبِاءَ**sını şükret.”
Ve **الحَبِيُّ**: bulut üstünde bir bulut. Ve gemi, yürüdüğü zaman **حَبَت**. Dedi ki:
“İşte o, **حبا** ettiği zaman, onun için **حَبِيُّ** vardır.”
Yani: ona bir dalga karşı çıktı; ve “şeyi **وحبالك**” yani: karşı çıktı.

**حوب**:
**الحَوْبُ**: devenin yürümesi için sürülmesi; dişi deve için: **حلٍ**. Ve Araplar onu (sonunu) çekerek söyler; ister merfû ister mansûb kılınsa câiz olur; çünkü sürme (zecer), sesler ve hikâyeler, sonları zorunlu bir i‘râb üzere olmaksızın harekelenir; ve yine, tasrîfte yerleşik olmayan edatlar da böyledir. Artık ondan bir şey isimlere çevrilince, ona **الألف** ve **اللام** yüklenir ve isim yürüyüşünce yürütülür; şu sözü gibi:
“Ve **الحَوْبُ**; ‘denilmediği zaman’ ve **الحلُّ**.”
Ve **الحَوْبةُ** ve **الحَوْبُ**: eyvan. Ve **الحَوْبةُ** ayrıca: annenin gönlünün inceliği. Dedi ki:
“Bir annenin **لِحَوْبِة**si için; onun içeceği boğazdan kolay geçmez.”
Ve **الحَوٍباءُ**: kalbin ürpermesi. Dedi ki:
“Ve bir nefis ki **بحوبائها** cömertlik eder.”
Ve **التَّحَوُّبُ**: çığlığın şiddeti ve yalvarma. Dedi ki:
“Ve ondan salıverdi; **تَحَوَّبا** ettiği zaman.”
Ve **الحُوبُ**: büyük günah. Ve “**حابَ** **حَوْبَةً**” (denir).
Ve **الحَوْبَةُ**: ihtiyaç. Ve **المُحَوَّبُ**: malı gidip sonra geri dönen kimse.
Ve bir toynak: **حَوْأَبٌ** **وَأْبٌ**; köşeli (muka‘‘ab).
Ve **الحَوْأَبُ**: bir kuyu yeridir; bu, Âişe’nin Basra’ya gelişinde köpeklerin ona havladığı yerdir.

**بوح**:
**البَوْحُ**: şeyin ortaya çıkması. Denir: sahibi onunla **باح**; **بَوْحاً** ve **بؤوحاً** (olarak). Dedi ki:
“Bugün, gizlemekte olduğun iş ile **وبُحْتَ**.”
Ve adama **البَؤُوح** denir: göğsünde olanı **بَيِّحان** (olarak).
Ve **الباحَةُ**: evin avlusu. Ve hadiste: “Avlularınızı temizleyin ve onları Yahudilerin **باحة**si gibi bırakmayın.”
Ve **الإِباحةُ**: yağmaya benzer. “Onu **استباحُوه**”: onu yağmaladılar.

**بيح**:
**البِيَاُح**: küçük, bir karış gibi olan bir çeşit balık. Ve o, balığın en lezzetlisidir. Dedi:
“Nice ihtiyar vardır, Benî Rabâh’tan;
Karın **البياحِ**’tan dolduğu zaman,
Geceleyin, çığlığı yadırganan bir çığlıkla bağırdı.”
