# حوت (ح-و-ت) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%AA
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D9%88%D8%AA

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Balık demektir

- Harfler: ح - و - ت
- Kur'an'da: 5 geçiş · 5 ayet · 5 sîga
- 11 sözlük

## Sîgalar (5)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [الْحُوتَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%AA/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%AD%D9%8F%D9%88%D8%AA%D9%8E.md) | الْفُعْلَ | Balık | 1 | 1 | [18:63](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%AA/ayet/18:63.md) |
| [الْحُوتُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%AA/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%AD%D9%8F%D9%88%D8%AA%D9%8F.md) | الْفُعْلُ | Balık | 1 | 1 | [37:142](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%AA/ayet/37:142.md) |
| [الْحُوتِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%AA/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%AD%D9%8F%D9%88%D8%AA%D9%90.md) | الْفُعْلِ | Balık | 1 | 1 | [68:48](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%AA/ayet/68:48.md) |
| [حُوتَهُمَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%AA/siga/%D8%AD%D9%8F%D9%88%D8%AA%D9%8E%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%8E%D8%A7.md) | فُعْلَهُمَا | İkisinin balığı | 1 | 1 | [18:61](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%AA/ayet/18:61.md) |
| [حِيتَانُهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%AA/siga/%D8%AD%D9%90%D9%8A%D8%AA%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%8F%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فِعْلَانُهُمْ | Onların balıkları | 1 | 1 | [7:163](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%AA/ayet/7:163.md) |

## Mücavir kökler — 33 mücavir (45 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [بحر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AD%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 24 · Bahr deniz demektir
2. [لقم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 14 · Hemen onu lokmaladı
3. [نسي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 14 · Çadırın kurulduğu yer demektir
4. [صخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AE%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Kayalık sahadır
5. [سرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Uzakta su gibi görünen düzlüktür
6. [شرع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Hayvanların su içmek için kullandıkları yol demektir
7. [كظم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B8%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · İçerde tutan
8. [سبت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Post demektir
9. [سبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Biribirini kesen yoldur
10. [لوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Dilin arka tarafı, dil kemiği demektir
11. [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
12. [عجب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AC%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · “Acem” yabancı, dil bilmeyen demektir
13. [حضر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B6%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Hadre inşaat için kullanılan taş tuğla demektir
14. [أوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Eveye kuş yuvası demektir
15. [ندو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AF%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Nedve halkın toplandığı yerdir
16. [فسق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Fısk (sin) Ceviz ve benzeri yemişlerin dış kabuğunun…
17. [قري](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Kasaba
18. [بلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Biley taşı
19. [بلغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D8%BA.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · İş ayakkabısı
20. [شطن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Şetan, kuyudan su çekilen uzun iptir
21. [صحب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Sahafe sahifa üzerine yazı yazılmış veya şekil çizilmiş…
22. [عدو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir
23. [صبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Granit taş demektir
24. [سأل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A3%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Sehl” ova demektir
25. [جمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Yumruk demektir
26. [حكم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%83%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Gem demektir
27. [ذكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Zikr : Yay görevi gören ağaç dal parçasıdır
28. [رأي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
29. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Kevn, tepe demektir
30. [يوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · “Yemm” durgun akan su demektir
31. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Beyn topraktaki yarık demektir
32. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
33. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Ribve, tümsek demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | حوت |
| Yapı | Üçlü (sülâsî) |
| Özel Durum | Ecvef (orta harfi illetli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [سمك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%83.md), [نون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D9%86.md), [دبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%A8%D8%A8.md) |
| Zıt Kök | [طير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%8A%D8%B1.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Suda sürekli hareket eden, kıvrılarak yüzen, çalkantılı ve kaypak devinim gösteren büyük balık |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi imtihanda su altı ve gayb perdesini temsil eden, insanı yutan veya hedefe sevk eden deniz varlığı |
| Çekirdek Özet 3 | Zahiri planda rızık ve kayboluş unsuru, batıni planda nefsi veya insanı ihata eden terbiye edici derinlik |
| Kritik Hata Riski | Kelimeyi sadece biyolojik bir deniz canlısı sayıp kıvrılma, dalma, yutma ve imtihan boyutunu göz ardı etmek |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| حو | Çevreleme, dönme, bükülme, toparlanma ve kuşatma hareketi; nitekim [حوط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B7.md) kuşatmayı, [حول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D9%84.md) dönme ve değişimi, [حوز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B2.md) toplayıp sahiplenmeyi, [حوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D9%8A.md) ise bükülüp içine almayı bildirir | ت | Kesilme, sınır çekilme ve ani yön değiştirme niteliği eklenerek suyun içinde kıvrılarak yön değiştiren, dalgalı ve kaygan bir çevrimle hareket eden canlıya (حوت) özgü kılınmıştır |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ح | Çit, duvar | Çevirme, sınır çekme, koruma ve dış etkenlerden yalıtılmış bir alan oluşturma |
| و | Çengel, bağ | Birbirine bağlama, süreklilik sağlama, bükülme ve eklemleşme |
| ت | İşaret, sınır | Hareketi sonlandıran sınır, tayin edilmiş hedef, netleşen nihayet noktası |
| حوت | Çit / duvar + Çengel + İşaret / sınır | Kuşatılmış su ortamında (ح) bükülüp kıvrılarak bağlanan (و) ve hedefine veya sınırına doğru dalgalı hareketle yönelen (ت) varlık |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Suda sürekli çalkantı, kıvrılma ve yalpalama hareketi yapan büyük balık; kuşun veya yabani hayvanın bir nesne ya da su etrafında dönüp dolanması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Tarafetü'bni'l-Abd bir beytinde su veya av etrafında çark edip dönen kuşu tasvir ederken kökün fiil formunu kullanmıştır: لطائِرٍ ظلّ بنا يَحُوتُ / ينصبّ في اللَّوْح فما يفوتُ |
| Erken Arapça kullanım | Bir kişinin diğerini aldatmak veya köşeye sıkıştırmak amacıyla manevra yapması, kaypakça dolanması durumunda حاوتني فلان deyimi kullanılmıştır |

Kaynak: Kitābü'l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

### Sami etimolojik katman

Sami dillerinde حوت kökü genel olarak su canlısı, büyük balık ve deniz canavarı tasavvurlarıyla ilişkili bir semantik alana oturur. İbranicede balık için yaygın olarak דָּג kelimesi kullanılmakla birlikte, deniz derinliklerindeki kıvrılan yaratıklar için kullanılan köklerle semantik bir örtüşme görülür. Süryanicede ܚܘܬܐ biçimi balık ve özellikle büyük deniz balığı anlamında doğrudan bu kökle fonetik ve anlamsal eşdeğerlik sergiler. Ge'ez (Eski Etiyopya) dilinde ḥawat deniz canlılarına veya yunus/balina türevlerine işaret eden semantik katmanla akrabadır. Arapçada kökün sergilediği kıvrılma, yalpalanma ve yön değiştirme nüansı (er-reveğân ve'l-ıztırâb), kökün statik bir isim olmaktan ziyade su içindeki dinamik ve kaypak hareket formundan doğduğunu gösterir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Payne Smith Compendious Syriac Dictionary, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | حات / يحوت kökünden türeyen kıvrılma ve dönme eylemi | Suyun içinde veya bir su kaynağı etrafında sürekli çark eden, kıvrılan devinime dayalı adlandırma | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Süryanice ܚܘܬܐ ve Ge'ez dilindeki ilgili formlar | Doğu ve Güney Sami kollarında büyük balık ve deniz canlısı için kullanılan ortak arka plan | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Mısır veya Afro-Asyatik su canlısı adlandırmaları | Bazı Afro-Asyatik su altı hareket tasvirleriyle tematik paralellik bulunsa da doğrudan soydaşlık sınırlıdır | Muhtemel |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Payne Smith.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| حوت | Anlamlı | Balık, çalkantılı hareket | Su içinde kıvrılarak yön değiştiren büyük balık ve çevresinde dönme hareketi | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [حتو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AA%D9%88.md) | Anlamlı | Birbirini izleme, çabukluk | İki şeyin aralıksız birbiri ardınca gelmesi, süratli devinim | Anlamlı; Kur'an'da geçmez |
| [وحت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AD%D8%AA.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş için bağımsız kök anlamı tespit edilmemiştir | Anlamı bulunmayan; Kur'an'da geçmez |
| [وتح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AA%D8%AD.md) | Anlamlı | Azlık, yetersizlik | Bir şeyin miktar olarak az ve kıt olması, yetersiz bağış | Anlamlı; Kur'an'da geçmez |
| تحو | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Erken dönem kaynaklarında bu diziliş mühmel kabul edilmiştir | Kök olarak oluşmayan; Kur'an'da geçmez |
| [توح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%AD.md) | Anlamlı | Helake düşme, başıboşluk | Başıboş kalıp helak ortamına sürüklenme, kendini tehlikeye atma | Anlamlı (تیح köküyle ilişkili); Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| حوت | Merkez | Su canlısı | Büyük boyutlu, kıvrılarak yüzen, yutma kabiliyeti yüksek ve çalkantılı hareket eden balık | Kur'an'da balığın mucizevi yönelişi ve yutucu kuşatıcılığı bağlamında yer alır |
| [سمك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%83.md) | Komşu | Deniz mahsulü | Genel balık cinsi; omurgalı ve pullu yapısıyla anatomik olarak balığı niteleyen adlandırma | Genellikle yükseklik ve yapı sağlamlığı çağrışımı taşır; Kur'an'da tavan/gök için geçer |
| [نون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D9%86.md) | Komşu | Deniz sakini | Derin suların balığı, divit ve mürekkep kabı benzeri kavisli yapı | Kur'an'da Hz. Yunus'un unvanında (Zü'n-Nûn) karanlık ve derin imtihanı simgeler |
| [دبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%A8%D8%A8.md) | Komşu | Canlı hareketi | Yeryüzünde hafif adımlarla veya sürünerek debelenen hayvanlar | Karasal hareketi bildirir; su içindeki dalgalı süzülmenin aksine yerle temas esastır |
| [طير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%8A%D8%B1.md) | Zıt | Hava canlısı | Havada kanat çırparak süzülen, suyun zıddı olan hava unsurunda yükselen varlık | Su derinliğinin ve görünmezliğin zıddına açık ufukta görünür şekilde yükselir |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | حوت | Büyük balık | Kıvrılarak yüzen, yutan ve derin suda yön değiştiren canlı | Kesin |
| Latince | Piscis, Cetus | Balık, büyük deniz canavarı | Cetus özellikle büyük boyutlu deniz yaratıklarını karşılarken kökün kıvrılma dinamizmini tam vermez | Güçlü |
| İngilizce | Fish, Whale | Balık, balina | Whale büyüklük ve yutuculuk yönünü, fish ise genel türü karşılar; hareket kökenli nüans eksiktir | Güçlü |
| Almanca | Fisch, Wal | Balık, balina | Wal devasa deniz memelisini, Fisch genel kategoriyi ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | Poisson, Baleine | Balık, balina | Baleine yutma ve büyüklük boyutunu taşırken kelimenin kökündeki kıvrılma eylemini içermez | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| حُوتَهُمَا / الْحُوتَ | Mucizevi kılavuz ve canlanma nişanesi | Hz. Musa ve genç yardımcısının Hızır ile buluşma noktasını gösteren, cansızken dirilip denize dalan balık; Kehf [18:61](https://lisan.digital/tr/ayet/18:61.md), [18:63](https://lisan.digital/tr/ayet/18:63.md) |
| الْحُوتَ / صَاحِبِ الْحُوتِ | Terbiye edici, yutucu ilahi vasıta | Hz. Yunus'u emriilahi ile yutan, ona zarar vermeden bir süre karnında hapseden deniz canlısı; Sâffât [37:142](https://lisan.digital/tr/ayet/37:142.md), Kalem [68:48](https://lisan.digital/tr/ayet/68:48.md) |
| حِيتَانُهُمْ | İmtihan ve rızık vesilesi | Cumartesi yasağı çiğnenen Ashâb-ı Sebt kıssasında su yüzüne akın eden balıklar; A'râf [7:163](https://lisan.digital/tr/ayet/7:163.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Nübüvvet ve ilahi kudret | Hz. Yunus'un balık karnında korunması ve Hz. Musa'nın tuzlu/ölü balığının dirilmesi mucizeleri | Tabiat kanunlarının ilahi irade karşısındaki esnekliği ve peygamberlerin özel terbiyesi |
| Fıkıh | Av ve yiyecek hükümleri | Deniz ürünlerinin helalliği, kendiliğinden ölen balığın durumu ve av yasakları bağlamı | Boğazlanma şartı aranmaksızın deniz avının meşruiyeti |
| Tefsir | Kıssa sembolizmi | Balığın dirilerek denize yol tutmasının bâtın ilmine ve dirilişe işaret sayılması | Gayb alemine geçiş eşiği ve nefsin karanlıklarında tefekkür makamı |
| Hadis | Rızık ve ahir zaman tasvirleri | Deniz seferlerinde sahillere vuran dev balıkların (anber) yenilmesi ve cennet ehlinin ilk ikramı | İlahi lütfun tükenmezliği ve denizlerin bereketi |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi terbiye ve pişmanlık makamı | Nefsin içine hapsolduğu darlık hücresi | Tevbe ve teslimiyetin sınanması | Kişinin kaçamayacağı ilahi kuşatmayı idrak edip tesbihe sığınması | Güçlü |
| İlmi | Biyolojik ekosistem ve yön bulma | Su altı dinamikleri ve seyrüsefer | Doğal işaret ve gösterge | Canlının fıtri hareketinin hedefe ulaştıran bir pusula görevi görmesi | Muhtemel |
| Siyasi | Toplumsal denetim ve yaptırım | Kaçışı engelleyen kuşatıcı mekanizma | Haddini aşanı sınırlandırma | İsyankâr veya aceleci davranan tebaanın kontrol altına alınıp tecrit edilmesi | Muhtemel |
| İktisadi | Doğal kaynak ve rızık döngüsü | Deniz ürünleri arzı ve pazar disiplini | Sınırlandırılmış refah testi | Rızkın ilahi emirlere bağlılıkla zamanlanması ve hırsla bozulmaması | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Akışkanlar mekaniğinde sönümleyici sınır tabaka | Akışkan içinde kıvrılan ve cismi bünyesine alarak dış tesirlerden izole eden yutucu hacim | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Zorunlu tecrit ve içe dönük ıslah kurumu | Bireyin dış dünyayla ilişkisinin kesilerek kendi hatalarıyla yüzleştiği kapalı rehabilitasyon alanı | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | حوت kelimesini yalnızca sıradan bir tüketim maddesi veya deniz biyolojisine ait tür olarak ele almak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kelimenin ilahi buluşma noktası işareti, mucizevi diriliş kanıtı ve peygamberi arındıran korunaklı bir hapis vasıtası olması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Hz. Yunus ve Hz. Musa kıssalarındaki sembolik derinliğin kaybolması, balığın canlanmasının ve yutmasının salt mitolojik veya sıradan rastlantı sanılması |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'da su altı dünyasının sırlarını, ölümden sonra dirilişin tabiat içindeki işaretlerini ve ilahi iradenin bir canlıyı nasıl hem sığınak hem teftiş aracı kılabileceğini gösterir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Hz. Musa ve Hızır kıssasının başladığı ayetlerde, Hz. Yunus'un balık karnındaki tevbesini anlatan pasajlarda ve Ashâb-ı Sebt'in sınandığı kıssada |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Balık tarafından yutulmanın mutlaka helak anlamına gelmediğini, bazen ilahi muhafaza ve olgunlaşma hücresi işlevi gördüğünü kavratır |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Su içinde bükülerek, kıvrılarak ve yalpalanarak yüzen, küçükleri yutan büyük balık.
- Soyut anlam: İlahi iradenin tayin ettiği sınırda canlanma, kuşatma, yutma ve tecrit yoluyla olgunlaştırma hareketi.
- Sistematik karşılık: İnsanın kaçış yollarını tıkayan, onu dış tesirlerden yalıtarak kendi öz hakikatiyle baş başa bırakan terbiye edici kapalı sistem.
- LaTeX modeli: $$S(t) = \int_0^t \left( \nabla \times \vec{v} \right) \, dt \implies \Omega \cap \bar{X} \neq \emptyset$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $\vec{v}$ su içindeki akış ve canlının kıvrılma vektörünü, $\nabla \times \vec{v}$ kökün özündeki dönme, çark etme ve kıvrılma hareketini temsil eder. Zamana bağlı integral $S(t)$, bu hareketin hedefe yönelen sürecini gösterir. $\Omega$ varlığı saran ve yutan kapalı hacmi, $\bar{X}$ ise bu hacim içine alınarak dış dünyadan tecrit edilen özneyi ifade eder; kesişimin boş küme olmaması ilahi kuşatmanın ve korunaklı hapsin gerçekleştiğini simgeler.

## Geçtiği ayetler (5 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D9%88%D8%AA/occurrences?meal=IK

### [Araf 7:163](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%AA/ayet/7:163.md) — حِيتَانُهُمْ

وَاسْأَلْهُمْ عَنِ الْقَرْيَةِ الَّتِي كَانَتْ حَاضِرَةَ الْبَحْرِ إِذْ يَعْدُونَ فِي السَّبْتِ إِذْ تَأْتِيهِمْ حِيتَانُهُمْ يَوْمَ سَبْتِهِمْ شُرَّعًا وَيَوْمَ لَا يَسْبِتُونَ لَا تَأْتِيهِمْ كَذَلِكَ نَبْلُوهُمْ بِمَا كَانُوا يَفْسُقُونَ

Meal (IK): Onlara; denizin kıyısındaki o kasabanın durumunu sor. Hani onlar, cumartesi gününü ihlal ederek haddi aşmışlardı. Zira cumartesi günleri balıkları sürüyle geliyor, cumartesi tatili yapmayacakları gün ise gelmiyordu. İşte biz, fasıklık eder oldukları için onları böylece imtihan ediyorduk.

### [Kehf 18:61](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%AA/ayet/18:61.md) — حُوتَهُمَا

فَلَمَّا بَلَغَا مَجْمَعَ بَيْنِهِمَا نَسِيَا حُوتَهُمَا فَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ سَرَبًا

Meal (IK): İkisi, iki denizin birleştiği yere gelince; balıklarını unuttular. O, bir delikten kayıp denizi boyladı.

### [Kehf 18:63](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%AA/ayet/18:63.md) — الْحُوتَ

قَالَ أَرَأَيْتَ إِذْ أَوَيْنَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِنِّي نَسِيتُ الْحُوتَ وَمَا أَنْسَانِيهُ إِلَّا الشَّيْطَانُ أَنْ أَذْكُرَهُ وَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ عَجَبًا

Meal (IK): Bak sen, kayalığa vardığımızda balığı unutmuşum. Şeytandan başkası unutturmadı onu bana. Şaşılacak şekilde o, denizi boylayıvermiş, dedi.

### [Saffat 37:142](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%AA/ayet/37:142.md) — الْحُوتُ

فَالْتَقَمَهُ الْحُوتُ وَهُوَ مُلِيمٌ

Meal (IK): Yenilgiye uğramışken, bir balık yutmuştu onu.

### [Kalem 68:48](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%AA/ayet/68:48.md) — الْحُوتِ

فَاصْبِرْ لِحُكْمِ رَبِّكَ وَلَا تَكُنْ كَصَاحِبِ الْحُوتِ إِذْ نَادَى وَهُوَ مَكْظُومٌ

Meal (IK): Sen; Rabbının hükmüne sabret ve balık sahibi gibi olma. Hani o; gamla dolu olarak, Rabbına seslenmişti.

## Sözlükler (11)

### ★ Akevler Sözlüğü

Balık demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%AA/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء والتاء و واي معهما
ح ت و، ح و ت، و ت ح، ت ي ح مستعملات
حتو:
الحَتْوُ: كَفُّك هُدْبَ الكِساء ملزقاً به.
حَتَوْتُه أحتوه حتواً، وفي لغة حتأته حَتْأً.
والحَتِيُّ: سَوِيقُ المُقْلِ.
حوت:
الحُوتُ: معروفٌ. والجميع: الحِيتانُ وهو السَّمَكُ.
والحُوتُ: بُرجٌ من الاثني عشر، وهو آخرها.
والحَوْتُ، والحَوَتانُ: حَوَمانُ الطائر حولَ الماءِ، وحَوَمانُ الوَحْشِيّةِ حول شيء.
قال طرفة:
ما كنت مجدوداً إذا غدوتُ
وما رأيت مثل ما لَقِيتُ
لطائِرٍ ظلّ بنا يَحُوتُ
ينصبّ في اللَّوْح فما يفوتُ
يكادُ من رهبتِنا يموتُ
وتح:
الوَتْحُ: القليلُ من كلّ شيء. يقال: أعطاني عَطاءً وَتْحاً، وقد وَتَحَ عطاءَه وأوتَحه. ووَتُحَ عطاؤه وَتاحَةً وتِحَةً.
تيح:
تقول: وقع فلان في مَهْلَكَةٍ فتاحَ له رجلٌ فأَنْقَذه، وأَتاحَ اللهُ له من أَنْقَذه. قال:
تاحَ لها بَعُدك حِنْزابٌ وَأَي
وقال: ما هاج مِتْياح الهوى المُتَاحِ وأتيح له الشَيْءُ، أي: هيّء له.
ورجلُ مِتْيَحٌ: لا يزال يقع في بَليّة. وقلبٌ مِتْيَح، قال الراعي:
أفي أَثَرِ الأظْعانِ عينُك تَلْمَحُ		نعم: لاتَ هَنَّا إنّ قَلْبَك مِتْيَحُ

##### Türkçe

باب **الحاء** ve **التاء** ve **واي** onlarla birlikte

**ح ت و**، **ح و ت**، **و ت ح**، **ت ي ح** kullanımdadırlar.
**حتو**:
**الحَتْوُ**: senin, elbisenin saçaklarını ona yapışık olarak tutmandır.
Onu **حَتَوْتُه**; onu **أحتوه** **حتواً** (diye). Ve bir dilde: onu **حتأته** **حَتْأً** (diye).
Ve **الحَتِيُّ**: **المُقْلِ**’in kavrulmuş unu.

**حوت**:
**الحُوتُ**: bilinen (şey)dir. Ve hepsi: **الحِيتانُ**; ve o, balıktır.
Ve **الحُوتُ**: on ikiden bir burçtur; ve o, onların sonuncusudur.
Ve **الحَوْتُ** ve **الحَوَتانُ**: kuşun su etrafında dönmesi; ve yabanî (hayvan)ın bir şey etrafında dönmesi.
Tarafe dedi:
ما كنت مجدوداً إذا غدوتُ
وما رأيت مثل ما لَقِيتُ
لطائِرٍ ظلّ بنا يَحُوتُ
ينصبّ في اللَّوْح فما يفوتُ
يكادُ من رهبتِنا يموتُ

**وتح**:
**الوَتْحُ**: her şeyden az (olan)dır. Denir: bana **وَتْحاً** bir bağış verdi. Ve bağışını **وَتَحَ** ve onu **أوتَحه**. Ve onun bağışı **وَتُحَ**; **وَتاحَةً** ve **تِحَةً** (olarak).

**تيح**:
Dersin: falan kimse bir helâke düştü de bir adam ona **تاحَ** etti, böylece onu kurtardı; ve Allah ona, onu kurtaracak kimseyi **أَتاحَ** etti. Dedi:
تاحَ لها بَعُدك حِنْزابٌ وَأَي
Ve dedi: **المُتَاحِ** olan hevânın **مِتْياح**’ı neyi coşturdu? Ve ona şey **أتيح** edildi; yani: ona hazırlandı.
Ve **مِتْيَحٌ** bir adam: sürekli bir belâya düşer. Ve **مِتْيَح** bir kalp; râî dedi:
أفي أَثَرِ الأظْعانِ عينُك تَلْمَحُ		نعم: لاتَ هَنَّا إنّ قَلْبَك مِتْيَحُ

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%AA/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الحوتُ: السمكة، والجمع الحيتانُ. والحوتُ: برٌجٌ في السماء. وحَاتَ الطائرُ على الشيء يَحوتُ، أي حامَ حوله. وحَاوَتَني فلانٌ، إذا راوغَك. وأنشد ثعلب:
ظَلَّتْ تُحاوِتُني رَمْـداءُ داهـيةٌيوم الثَوِيَّةِ عن أَهْلي وعن مالي

##### Türkçe

**الحوتُ**: balık; çoğulu **الحيتانُ**’dır. Ve **الحوتُ**: gökte bir burçtur. Ve kuş bir şeyin üzerinde **حَاتَ** eder, **يَحوتُ**; yani onun etrafında döndü. Ve falan kimse bana **حَاوَتَ** etti; seni oyalayıp manevra yaptıysa. Ve Sa‘leb inşad etti:

ظَلَّتْ تُحاوِتُني رَمْـداءُ داهـيةٌ
يوم الثَوِيَّةِ عن أَهْلي وعن مالي

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%AA/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الحاء والواو وما معهما من الحروف في الثلاثي)
  (حوي) الحاء والواو وما بعده معتلٌّ أصل واحد، وهو الجمع يقال حوَيْتُ الشيءَ أحويه حَيَّاً([1])، إذا جمعتَه. والحَوِيَّة: الواحدةُ من الحوايا، وهي الأمعاء، وهي من الجمع. ويقولون للواحدة حاوياء. قال:
كأنّ نقيضَ الحَبِّ في حاويائِه *** فحيحُ الأفاعي أو نقيضُ العقارِبِ([2])  والحَوِيَّةُ: كساءٌ يحوَّى حولَ سَنام البعير ثم يُركَب. والحيُّ من أحياء العرب. والحِواء: البيت الواحد، وكلُّه من قياس الباب.
  (حوب) الحاء والواو والباء أصلٌ واحد يتشعّب إلى إثم، أو حاجة أو مَسكَنة، وكلها متقاربة. فالحُوبُ والحَوْب: الإثم. قال الله تعالى: ﴿إنَّهُ كانَ حُوباً كَبِيراً﴾ [النساء 2]، و﴿حَوْباً كَبيراً([3])﴾. والحَوْبة: ما يَأثم الإنسانُ في عقوقه، كالأمِّ ونحوها. وفلان يتحوّب من كذا، أي يتأثم. وفي الحديث: "ربِّ تقبّلْ توبَتي، واغفِرْ حَوبتي". ويقال التحوُّب التَّوجُّع. قال طُفيل:
فذُوقُوا كما ذُقْنا غَداةَ مُحَجَّرٍ *** من الغيظ في أكبادنا والتحوُّبِ([4])  ويقال: أَلْحَقَ [الله([5])] به الحَوْبة، وهي الحاجةُ والمَسْكنة.
  فإنْ قيل: فما قياس الحَوْباء، وهي النَّفس؟ قيل لـه: هي الأصلُ بعينه؛ لأنّ إشْفَاق([6]) الإنسان على نفسه أغلبُ وأكثر.
  فأما قولهم في زجر الإبل. حُوْبُِ، فقد قُلْنا إنّ هذه الأصوات والحكاياتِ ليست مأخوذةً من أصلٍ. وكلُّ ذي لسانٍ عربيٍّ فقد يمكنه اختراعُ مثل ذلك، ثم يكثُرُ على ألسنة الناس.
  فأمّا الحَوأب فهو مذكور في بابه([7]).
  (حوت) الحاء والواو والتاء أصلٌ صحيح منقاس، وهو من الاضطراب والرَّوَغان، فالحُوت العظيم من السّمَك، وهو مضطربٌ أبداً غير مستقرّ. والعرب تقول: حاوَتَنِي فلانٌ، إذا راوغَني. ويُنشَد هذا البيت:
ظَلّت تُحاوِتُني رَمْدَاءُ داهِيَةٌ *** يوم الثويَّةِ عن أهلي وعن مالي([8])  (حوث) الحاء والواو والثاء قِيلٌ غيرُ مطَّردٍ ولا متفرّع. يقولون: إنّ الحَوْثَاءَ الكبدُ وما يليها. وينشدون:
  * الكِرْشَ والحَوْثاء والمَرِيّا([9]) *
  وجاريةٌ حَوْثاء: سمينة. قال:
  * وهْيَ بِكْرٌ غريرةٌ حَوْثاءُ *
  وتركهم حَوْثاً بَوْثاً. إذا فرَّقَهم. وكل هذا متقاربٌ في الضّعف والقِلّة، ويقولون اسْتَبَثْتُ الشيءَ واستَحثْتُه، إذا ضاع في ترابٍ فطلبتَه.
  (حوج) الحاء والواو والجيم أصلٌ واحد، وهو الاضطرار إلى الشيء، فالحاجة واحدة الحاجات. والحَوْجاء: الحاجة. ويقال أحْوَجَ الرّجُلُ: احتاجَ. ويقال أيضاً: حاجَ يَحُوج([10])، بمعنى احتاجَ. قال:
غَنِيتُ فلَم أرْدُدْكمُ عند بُِغْيَةٍ *** وحُجْتُ فلم أكدُدْكمُ بالأصابعِ([11])  فأمَا الحاجُ فضربٌ من الشَّوك، وهو شاذٌّ عن الأصل.
   (حوذ) الحاء والواو والذال أصلٌ واحد، وهو من الخفّة والسُّرعة وانكماشٍ([12]) في الأمر. فالإحْواذ السَّير السريع. ويقال حاذَ الحمارُ أُتُنَه يحُوذها، إذا ساقَها بعُنْف. قال العجاج:
  * يحُوذُهُنَّ وله حُوذِيُّ([13]) *
  والأحوذيُّ: الخفيف في الأمور، الذي حَذِقَ الأشياءَ وأتْقَنَها. وقالت عائشة في عمر: "كان واللهِ أحوَذِيَّاً نسيجَ وَحْدِه". والأحوذِيّان: جناحا القطاة. قال:
  * على أحوذِيَّينِ استقلّت([14]) *
  ومن الباب استحوَذَ عليه الشيطان، وذلك إذا غَلَبَه وساقَه إلى ما يريد من غَيِّه.
      ومن الشاذّ عن الباب أيضاً أنهم يقولون: هو خفيفُ الحاذِ. ويُنشِدون:
خفيف الحاذِ نَسّال القيافي *** وعَبْدٌ للصَّحَابة غيرَ عَبْدِ([15])  ومن الشاذّ عن الباب: الحاذُ، وهو شجرٌ.
  (حور) الحاء والواو والراء ثلاثة أصول: أحدها لون، والآخَر الرُّجوع، والثالث أن يدور الشيء دَوْراً.
  فأما الأول فالحَوَر: شدّةُ بياض العينِ في شدّةِ سوادِها. قال أبو عمرو: الحَوَر أن تسودَّ العين كُلُّها مثلََُ الظباء والبقر. وليس في بني آدمَ حَوَرٌ. قال وإنما قيل للنساء حُورُ العُيون، لأنهن شُبِّهن بالظِّباء والبقر قال الأصمعيّ: ما أدري ما الحَوَر في العين. ويقال حوّرت الثيابَ، أي بيّضْتُها، ويقال لأصحاب عيسى عليه السلامُ الحواريُّون؛ لأنهم كانوا يحوِّرون الثِّياب، أي يبيّضونها. هذا هو الأصل، ثم قيل لكلِّ ناصر حَوَاريٌّ. قال رسول الله صلى الله عليه وآله: "الزُّبير ابنُ عمَّتي وحَوارِيَّ من أمّتي". والحَوَاريّات: النِّساء البيض. قال:
فقُلْ للحَوَاريّاتِ يبكين غيرَنا *** ولا يَبْكِنا إلا الكلابُ النوابحُ([16])  والحُوَّارَى من الطَّعام: ما حُوِّر، أي بُيِّض. واحورَّ الشيءُ: ابيضّ، احوراراً. قال:
يا وَرْدَُ إني سأموتُ مَرَّهْ *** فمَنْ حَليفُ الْجَفْنَةِ المُحوَرَّهْ([17])  أي المبيَّضَة بالسَّنَام. وبعضُ العرب يسمِّي النَّجم الذي يقال لـه المشترِي "الأحورَ".
  ويمكن أن يحمل على هذا الأصل الحَوَرُ، وهو ما دُبِغ من الجلود بغير القَرَظ ويكون ليِّنا، ولعل ثَمَّ أيضاً لوناً. قال العجّاج:
بِحجِنَاتٍ يتثقَّبْنَ البُهَرْ *** كأنما يَمْزِقْنَ باللحم الحَوَرْ([18])  يقول: هذا البازي يمزّق أوساطَ الطير، كأنه يَمْزِق بها حَوَراً، أي يُسرع في تمزيقها.
  وأمّا الرجوع، فيقال حارَ، إذا رجَع. قال الله تعالى: ﴿إنَّهُ ظَنَّ أَنْ لَنْ يَحُورَ. بَلَى﴾ [الانشقاق 14- 15]. والعرب تقول: "الباطلُ في حُورٍ" أيْ رَجْعٍ ونَقْصٍ، وكلُّ نقص ورجوع حُورٌ. قال:
  * والذّمُّ يبقَى وزادُ القَومِ في حُورِ([19]) *
  والحَوْر: مصدر حار حَوْراً رَجَع. ويقال: " [نعوذ بالله([20])] من الحَوْر بعد الكَوْر". وهو النُّقصان بعد الزيادة.
  ويقال: "حارَ بعد ما كارَ([21])". وتقول: كلَّمتُه فما رجَعَ إليّ حَوَاراً وحِوَاراً ومَحُورَةً وحَوِيراً.
  والأصل الثالث المِحْور: الخشبةُ التي تدور فيها المَحَالة. ويقال حَوّرْتُ الخُبْزَةَ تحويراً، إذا هيّأتها وأدَرْتَها لتضعَها في المَلَّة.
  ومما شذَّ عن الباب حُِوار الناقة، وهو ولدُها.
  (حوز) الحاء والواو والزاء أصلٌ واحد، وهو الجمع والتجمّع، يقال لكلِّ مَجْمَعٍ وناحيةٍ حَوْزٌ وحَوْزَة. وحَمَى فلانٌ الحَوْزَة، أي المَجْمع والناحية. وجعلته للمرأةُ مثلاً لما ينبغي أن تحمِيَه وتمنعَه، فقالت:
فَظَلْتُ أَحْثي التُّرْبَ في وجهه *** عنِّي وأحمِي حَوْزةَ الغائِبِ([22])  ويقال تَحوّزَت الحيةُ، إذا تلوّتْ. قال القُطامي:
تَحَيَّزُ مِنِّي خشيةً أن أَضِيفَها *** كما انحازت الأفعى مخافةَ ضاربِ([23])  وكلُّ مَن ضمَّ شيئاً إلى نفسه فقد حازَهُ حَوْزاً. ويقال لطبيعة الرجُل حَوْزٌ. والحُوزِيُّ من الناس: الذي يَنْحازُ عنهم ويعتزلهم. ويروى بيت العجّاج:
  * يحوزُهنّ ولَهُ حُوزيّ([24]) *
  وهو الحِمار يجمع أتُنَهُ ويسوقُها. والأحْوَزِيُّ من الرجال مثل الأحوذيّ والقياس واحد.
  (حوس) الحاء والواو والسين أصلٌ واحد: مخالطة الشيء ووطؤُه. يقال حُسْتُ الشيءَ حَوْساً. والتحوُّس، كالتردّد في الشيء، وهو أنْ يُقِيم مع إرادة السفَر، وذلك إذا عارضَه ما يشغلُه. قال:
  * سِرْ قَدْ أَنَى لك أيُّها المُتحوِّسُ([25]) *
  ويقال الأحْوسُ الدائم الركْض([26])، والجريءُ الذي* لا يهوله شيء. قال:
  * أحْوَسُ في الظلماء بالرُّمْحِ الخَطِلْ([27]) *
  وهو حوّاس بالليل.
  (حوش) الحاء والواو والشين كلمة واحدةٌ. الحُوش الوَحْش. يقال للوحشيِّ حُوشِيٌّ. وقال عمرُ في زهيرٍ: "كان لا يعاظِل بين القوافي، ولا يتبع حُوشِيَّ الكلام، ولا يمدَحُ الرّجلَ إلا بما فيه". قال القتبيّ: الإبل الحُوشيّة منسوبةٌ إلى الحُوش، وإنها فُحولُ نَعَم الجِنِّ، ضَرَبتْ في بعض الإبل فنُسِبتْ إليها. قال رؤبة:
  *جَرَّت رحانا مِن بلاد الحُوشِ([28]) *
  وأظنُّ أنَّ هذا من المقلوب، مثل جَذَبَ وجَبَذَ. وأصل الكلمة إن صَحّت فمن التجمُّع والجَمْع، يقال حُشْتُ الصّيدَ وأَحَشْتُه، إذا أخذْتَه من حَوَالِه([29]) وجمعتَه لتَصْرفه إلى الحِبالة. واحتَوَشَ القومُ فلاناً: جعَلُوه وَسْطهم. ويقال تَحَوَّشَ عنِّي القوم: تنحَّوا. وما ينحاش فلانٌ مِن شيءٍ، إذا لم يتجمَّعْ له؛ لقلّة اكتراثِه به. قال:
وبَيْضاءَ لا تَنحاشُ مِنّا وأمُّها *** إذا ما رأتْنَا زِيل مِنّا زَوِيلُها([30])  ويقال إنّ الحُوَاشَةَ الأمْرُ يكون فيه الإثمُ؛ وهو من الباب، لأن الإنسان يتجمَّع منه ويَنْحاش. وأنشد:
أردْتَ حُواشةً وجهِلْتَ حَقّاً *** وآثَرْتَ الدُّعابَةَ غير راضِ([31])  ويقال الحُواشَة الاستحياء؛ وهو من الأصل، لأن المستحيي يتجمَّع من الشيء. والحَوْشُ: أن يأكل الإنسانُ من جوانب الطعام حتى يَنْهَكه([32]). والحائِش: جماعة النَّخْل، ولا واحدَ له.
  (حوص) الحاء والواو والصاد كلمة واحدةٌ تدلُّ على ضِيق الشيء. فالحَوْص الخِياطة؛ حُصْت الثّوبَ حَوْصاً، وذَلك أن يُجمَع بين طرَفَيْ ما يُخاط. والحَوَصُ: ضِيقُ مُؤْخِر العينين في غَوْرها. ورجلٌ أحوص. ويقال بل الأحوص الضيِّق إحدى العَينَيْن.
  (حوض) الحاء والواو والضاد كلمةٌ واحدةٌ، وهو الهَزْم في الأرض. فالحَوْض حَوْض الماء. واستَحْوَضَ الماءَ: اتَّخَذ لنفسه حَوْضاً. والمُحَوَّض، كالحوض يُجعل للنخلة تشربُ منه. ويقال فلانٌ يُحوِّض حَوَاليْ فُلانة، إذا كان يهواها. ويقال للرّجل المهزوم الصَّدْرِ: حوض الحِمار؛ وهو سَبٌّ.
  (حوط) الحاء والواو والطاء كلمةٌ واحدة، وهو الشيء يُطِيفُ بالشيء. فالحَوْط مِن حاطَه حَوْطاً. والحِمار يَحُوط عانَتَه: يجمعُها. وحَوَّطت حائطاً. ويقال إنَّ الحُوَاطَةَ([33]) حَظِيرةٌ تتَّخذ للطعام. والحَوْطُ: شيءٌ مستدير تعلقهُ([34]) المرأةُ على جَبِينها، مِن فِضَّة.
   (حوق) الحاء والواو والقاف أصلٌ واحد يقْرُب من الذي قبلَه. فالحََُوق: ما استدارَ بالكَمَرة. والحَوْق: كَنْس البَيت. والمِحْوَقة: المِكْنَسة. والحُواقَة: الكُنَاسَة.
  (حوك) الحاء والواو والكاف، ضمُّ الشيء إلى الشيء. ومن ذلك حَوْك الثَّوْبِ والشّعر.
  (حول) الحاء والواو واللام أصلٌ واحد، وهو تحرُّكٌ في دَوْرٍ. فالحَوْل العام، وذلك أنه يَحُول، أي يدور. ويقال حالتِ الدّارُ وأحالَتْ وأحْوَلتْ: أتى عليها الحول. وأحْوَلْتُ أنا بالمكان وأحَلْتُ، أي أقمتُ به حَوْلاً. يقال حال الرجل في متنِ فرسه يَحُول حَوْلاً وحُؤُولاً، إذا وثَبَ عليه، وأحال أيضاً. وحال الشخصُ يَحُول، إذا تحرَّك، وكذلك كلُّ متحوِّلٍ عن حالة. ومنه قولهم استَحَلْتُ الشخصَ، أي نظرتُ هَلْ يتحرَّك. والحِيلَة والحَويلُ والمُحاوَلَة مِنْ طَريقٍ واحد، وهو القياسُ الذي ذكرناه؛ لأنه يدور حوالَيِ الشيء ليُدْرِكَه. قال الكميت:
وذاتِ اسْمَين والألوانُ شَتَّى *** تُحَمَّق وهي بَيِّنَةُ الحَوِيلِ([35])  ذات اسمَين: رَخمة؛ لأنها رخَمَةٌ وأَنُوق. تحمَّق وهي ذاتُ حِيلةٍ؛ لأنها تكون بأعالي الجبال، وتَقْطَع في أول القواطِع وترجعُ في أوَّلِ الرَّواجع وتحبُّ ولدها وتَحضُن بيضَها، ولا تمكِّن إلا زوجَها([36]). والحُوَلاء: ما يخرج من الولد؛ وهو مُطيفٌ.
  (حوم) الحاء والواو والميم* كلمةٌ واحدة تقرُب من الذي قبلها، وهو الدَّوْر بالشيء يقال حام الطائرُ حَوْلَ الشيءِ يحوم. والحَوْمَةُ: مُعظَم القتال، وذلك أنهم يُطِيف بَعضُهم بِبَعض. والحَوْم: القطيع الضَّخم من الإبل. والحَوْمانة: الأرض المستديرة، ويقال يُطيفُ بها رمل.
-------------------------------------------------ـ
([1]) يقال حواه حيا، وحواية كسحابة.
([2]) لجرير في ديوانه 83 واللسان (حوى). وانظر ما سيأتي في (فح).
([3]) قرأ الجمهور بضم الحاء، والحسن بفتحها.
([4]) ديوان طفيل 14 والمجمل واللسان (حوب).
([5]) التكملة من المجمل واللسان.
([6]) في الأصل: "اشتقاق" تحريف.
([7]) سيذكره في باب ما جاء من كلام العرب على أكثر من ثلاثة أحرف.
([8]) أنشده في المجمل واللسان (حوت). والثوية، بفتح فكسر، ويقال أيضاً بالتصغير: موضع قريب من الكوفة.
([9]) قبله كما في اللسان (حوث): * إنا وجدنا لحمها طريا *
([10]) يقال حاج يحوج ويحيج.
([11]) للكميت بن معروف الأسدي، كما في اللسان. ويروى: "وحجت" بالكسر.
([12]) في الأصل: "والكماش".
([13]) ديوان العجاج 71. وأنشده في اللسان (حوذ) بدون نسبة.
([14]) البيت بتمامه كما في اللسان:
على أحوذيين استقلت عليهما *** فما هي إلا لمحة فتغيب([15]) هو كما قيل: "سيد القوم خادمهم". والبيت في اللسان (حوذ).
([16]) لأبي جلدة اليشكري، كما في اللسان والمؤتلف والمختلف للآمدي 79. وهو في الأخير برواية: "فقل لنساء المصر".
([17]) الرجز لأبي مهوش الأسدي، كما في اللسان. وترجمة أبي المهوش في الخزانة (3: 86). وورد: ترخيم وردة، وهي امرأته.
([18]) ديوان العجاج 17 واللسان (مزق، حور).
([19]) لسبيع بن الخطيم. وصدره كما في اللسان:
* واستعجلوا عن خفيف المضغ فازدردوا *
([20]) التكملة من المجمل واللسان.
([21]) في الأصل: "كان" تحريف، وإنما هي كار، بمعنى زاد.
([22]) البيت في اللسان (حوز، أيا).
([23]) يصف عجوزاً استضافها فجعلت تروغ عنه. ضفت الرجل: نزلت به ضيفا. والبيت في الديوان 52 واللسان (حوز، ضيف). ورواية الديوان:
فردت سلاماً كارها ثم أعرضت *** كما انحاشت الأفعى مخافة ضارب([24]) ديوان العجاج 71 واللسان (حوز). وقد سبق في مادة (حوذ).
([25]) صدر بيت للمتلمس (حوس). وعجزه: * فالدار قد كادت لعهدك تدرس *
([26]) في الأصل: "الدائم الركض والجري الركض". والكلمتان الأخيرتان مقحمتان.
([27]) البيت في المجمل واللسان (حوس).
([28]) ديوان رؤبة 78 والحيوان (1: 155/ 6: 218) واللسان (حوش).
([29]) يقال من حواله وحواليه، وحوله وحوليه.
([30]) لذي الرمة في ديوانه 454 واللسان (8: 180/ 13: 337/ 20: 165) والحيوان (5: 574).
([31]) روايته في اللسان (حوش):
غشيت حواشة وجهلت حقاً *** وآثرت الغواية غير راض([32]) في الأصل: "حتى ينكهه"، صوابه من المجمل.
([33]) في الأصل: "الحوصة"، صوابه من المجمل واللسان.
([34]) في الأصل: "تعلقها".
([35]) في الحيوان (7: 18) واللسان (حول): "كيسة الحويل".
([36]) انظر الحيوان (7: 19).
ـ

##### Türkçe

(حâ ve vâv ve onlarla birlikte olan harflerden üçlüde olanlar bâbı)
  (حوي) **الحاء** ve **الواو** ve ondan sonra gelen mu‘tel; tek bir asıldır; o da toplamadır. Denir: **حوَيْتُ** **الشيءَ** **أحويه** **حَيَّاً**([1]), onu topladığın zaman. Ve **الحَوِيَّة**: **الحوايا**’dan bir tanedir; o da bağırsaklardır; o da toplamadan (gelir). Ve bir tanesine **حاوياء** derler. Dedi ki:
كأنّ نقيضَ الحَبِّ في حاويائِه *** فحيحُ الأفاعي أو نقيضُ العقارِبِ([2])  Ve **الحَوِيَّةُ**: devenin hörgücünün etrafına sarılan, sonra üzerine binilen bir örtüdür. Ve **الحيُّ**: Arapların kabilelerinden bir kabiledir. Ve **الحِواء**: tek evdir; hepsi bâbın kıyasındandır.
  (حوب) **الحاء** ve **الواو** ve **الباء** tek bir asıldır; günaha yahut ihtiyaca yahut yoksulluğa dallanır; hepsi de birbirine yakındır. İşte **الحُوبُ** ve **الحَوْب**: günahtır. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿إنَّهُ كانَ حُوباً كَبِيراً﴾ [النساء 2] ve ﴿حَوْباً كَبيراً([3])﴾. Ve **الحَوْبة**: insanın ana ve benzeri (kimselere) karşı asi oluşunda günaha girdiği şeydir. Ve falan, şundan **يتحوّب**; yani günaha girer. Ve hadiste: "ربِّ تقبّلْ توبَتي، واغفِرْ حَوبتي". Ve **التحوُّب**’un sızlanma olduğu söylenir. **طُفيل** dedi ki:
فذُوقُوا كما ذُقْنا غَداةَ مُحَجَّرٍ *** من الغيظ في أكبادنا والتحوُّبِ([4])  Ve denir: **أَلْحَقَ** [**الله**([5])] onunla **الحَوْبة**’yi; o da ihtiyaç ve yoksulluktur.
  Eğer denilirse: Peki **الحَوْباء**’nın kıyası nedir; o da nefistir? Ona denir ki: O, aynısıyla asıldır; çünkü insanın kendi nefsi üzerine **إشْفَاق**([6])’ı daha baskın ve daha çoktur.
  Develeri sürmede söyledikleri **حُوْبُِ** sözüne gelince: demiştik ki bu sesler ve taklitler bir asıldan alınmış değildir. Ve Arap dili olan herkesin bunun benzerini icat etmesi mümkündür; sonra insanların dillerinde çoğalır.
  **الحَوأب**’e gelince, o kendi bâbında([7]) zikredilmiştir.
  (حوت) **الحاء** ve **الواو** ve **التاء** sahih, kıyaslı bir asıldır; o da çalkantı ve kaçınmadandır. İşte balıktan büyük **الحُوت**; o, daima çalkantılıdır, yerleşik değildir. Ve Araplar der: **حاوَتَنِي** falan, beni oyalayıp kaçındığı zaman. Ve bu beyit okunur:
ظَلّت تُحاوِتُني رَمْدَاءُ داهِيَةٌ *** يوم الثويَّةِ عن أهلي وعن مالي([8])  (حوث) **الحاء** ve **الواو** ve **الثاء**; düzenli olmayan ve dallanmayan bir sözdür. Derler ki: **الحَوْثَاءَ** karaciğer ve ona bitişik olandır. Ve okurlar:
  * الكِرْشَ والحَوْثاء والمَرِيّا([9]) *
  Ve **جاريةٌ حَوْثاء**: şişmandır. Dedi ki:
  * وهْيَ بِكْرٌ غريرةٌ حَوْثاءُ *
  Ve onları **حَوْثاً بَوْثاً** bıraktı; onları dağıttığı zaman. Ve bütün bunlar zayıflık ve azlıkta birbirine yakındır. Ve derler: **اسْتَبَثْتُ** **الشيءَ** ve **استَحثْتُه**; o, toprakta kaybolup da onu aradığın zaman.
  (حوج) **الحاء** ve **الواو** ve **الجيم** tek bir asıldır; o da şeye mecburiyettir. İşte **الحاجة**: **الحاجات**’ın bir tanesidir. Ve **الحَوْجاء**: ihtiyaçtır. Ve denir: **أحْوَجَ** adam: ihtiyaç duydu. Ve ayrıca denir: **حاجَ يَحُوج**([10]), ihtiyaç duydu anlamında. Dedi ki:
غَنِيتُ فلَم أرْدُدْكمُ عند بُِغْيَةٍ *** وحُجْتُ فلم أكدُدْكمُ بالأصابعِ([11])  **الحاجُ**’a gelince: o, diken türünden bir şeydir; asıldan şâzdır.
   (حوذ) **الحاء** ve **الواو** ve **الذال** tek bir asıldır; o da işte hafiflik, sürat ve işte bir büzülmedendir([12]). İşte **الإحْواذ**: hızlı yürüyüştür. Ve denir: eşek, dişilerini **حاذَ**; onları şiddetle sürdüğü zaman. **العجاج** dedi ki:
  * يحُوذُهُنَّ وله حُوذِيُّ([13]) *
  Ve **الأحوذيُّ**: işlerde hafif olan; şeyleri becerip onları sağlam yapan. Ve **عائشة**, **عمر** hakkında dedi ki: "كان واللهِ أحوَذِيَّاً نسيجَ وَحْدِه". Ve **الأحوذِيّان**: kılkuyruğun iki kanadıdır. Dedi ki:
  * على أحوذِيَّينِ استقلّت([14]) *
  Ve bâbdan: şeytan ona **استحوَذَ**; bu, onu yendiği ve onu sapıklığından istediği şeye sevk ettiği zamandır.
      Ve bâbdan şâz olanlardan da: onların "o, **خفيفُ الحاذِ**’dır" demeleridir. Ve okurlar:
خفيف الحاذِ نَسّال القيافي *** وعَبْدٌ للصَّحَابة غيرَ عَبْدِ([15])  Ve bâbdan şâz olanlardan: **الحاذُ**; o bir ağaçtır.
  (حور) **الحاء** ve **الواو** ve **الراء** üç asıldır: birincisi renk, ikincisi dönüş, üçüncüsü de bir şeyin dönüp dolaşmasıdır.
  Birincisine gelince: **الحَوَر** gözün beyazlığının şiddeti içinde siyahlığının şiddetidir. **أبو عمرو** dedi ki: **الحَوَر**, gözün tamamının ceylanlar ve sığırlar gibi simsiyah olmasıdır. Âdemoğullarında **حَوَرٌ** yoktur. Dedi ki: kadınlara **حُورُ العُيون** denmesi ancak, onların ceylanlara ve sığırlara benzetilmesindendir. **الأصمعيّ** dedi ki: gözdeki **الحَوَر**’ün ne olduğunu bilmiyorum. Ve denir: **حوّرت** elbiseleri; yani onları beyazlattım. Ve **عيسى** عليه السلام’un ashabına **الحواريُّون** denir; çünkü onlar elbiseleri **يحوِّرون** idi; yani onları beyazlatırlardı. Bu asıldır; sonra her yardımcıya **حَوَاريٌّ** denildi. Resûlullah صلى الله عليه وآله dedi ki: "الزُّبير ابنُ عمَّتي وحَوارِيَّ من أمّتي". Ve **الحَوَاريّات**: beyaz kadınlardır. Dedi ki:
فقُلْ للحَوَاريّاتِ يبكين غيرَنا *** ولا يَبْكِنا إلا الكلابُ النوابحُ([16])  Ve yiyecekten **الحُوَّارَى**: **حُوِّر** edilmiş olan; yani beyazlatılmış olan. Ve **احورَّ** şey: beyazladı; **احوراراً**. Dedi ki:
يا وَرْدَُ إني سأموتُ مَرَّهْ *** فمَنْ حَليفُ الْجَفْنَةِ المُحوَرَّهْ([17])  yani hörgüçle beyazlatılmış. Arapların bir kısmı, kendisine **المشترِي** denilen yıldızı "**الأحورَ**" diye adlandırır.
  Bu asla **الحَوَرُ** da hamledilebilir; o, **القَرَظ** olmaksızın derilerden tabaklanmış olan ve yumuşak olandır; belki orada da bir renk vardır. **العجّاج** dedi ki:
بِحجِنَاتٍ يتثقَّبْنَ البُهَرْ *** كأنما يَمْزِقْنَ باللحم الحَوَرْ([18])  Der ki: bu doğan, kuşların orta kısımlarını parçalar; sanki onunla **حَوَراً** parçalar; yani onları parçalamada sürat eder.
  Dönüşe gelince: **حارَ** denir; döndüğü zaman. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿إنَّهُ ظَنَّ أَنْ لَنْ يَحُورَ. بَلَى﴾ [الانشقاق 14- 15]. Ve Araplar der: "**الباطلُ في حُورٍ**" yani dönüş ve eksilme içindedir. Ve her eksilme ve dönüş **حُورٌ**’dur. Dedi ki:
  * والذّمُّ يبقَى وزادُ القَومِ في حُورِ([19]) *
  Ve **الحَوْر**: **حارَ**’ın masdarıdır; **حَوْراً** döndü. Ve denir: " [**نعوذ بالله**([20])] **من الحَوْر بعد الكَوْر**". O, artıştan sonra eksilmedir.
  Ve denir: "**حارَ بعد ما كارَ**([21])". Ve dersin: onunla konuştum da bana **حَوَاراً** ve **حِوَاراً** ve **مَحُورَةً** ve **حَوِيراً** olarak dönmedi.
  Üçüncü asıl: **المِحْور**; **المَحَالة**’nin içinde döndüğü ağaçtır. Ve denir: **حَوّرْتُ** ekmeği **تحويراً**; onu hazırladığın ve onu döndürdüğün zaman, onu **المَلَّة**’ye koyasın diye.
  Ve bâbdan şâz olanlardan: devenin **حُِوار**’ı; o, onun yavrusudur.
  (حوز) **الحاء** ve **الواو** ve **الزاء** tek bir asıldır; o da toplama ve toplanmadır. Her toplanma yerine ve yöne **حَوْزٌ** ve **حَوْزَة** denir. Ve falan **الحَوْزَة**’yi korudu; yani toplanma yerini ve yönü. Ve kadın onu, koruması ve engellemesi gereken şeye misal yaptı; şöyle dedi:
فَظَلْتُ أَحْثي التُّرْبَ في وجهه *** عنِّي وأحمِي حَوْزةَ الغائِبِ([22])  Ve denir: yılan **تَحوّزَت**; kıvrıldığı zaman. **القُطامي** dedi ki:
تَحَيَّزُ مِنِّي خشيةً أن أَضِيفَها *** كما انحازت الأفعى مخافةَ ضاربِ([23])  Ve her kim bir şeyi kendine katarsa onu **حازَهُ** **حَوْزاً** ile elde etmiş olur. Ve adamın tabiatına **حَوْزٌ** denir. İnsanlardan **الحُوزِيُّ**: onlardan ayrılıp kenara çekilen kimsedir. **العجّاج**’ın beyti rivayet edilir:
  * يحوزُهنّ ولَهُ حُوزيّ([24]) *
  O, eşektir; dişilerini toplar ve onları sürer. Erkeklerden **الأحْوَزِيُّ**, **الأحوذيّ** gibidir; kıyas birdir.
  (حوس) **الحاء** ve **الواو** ve **السين** tek bir asıldır: şeyle karışma ve onu çiğneme. Denir: **حُسْتُ** **الشيءَ** **حَوْساً**. Ve **التحوُّس**, şeyde tereddüt gibidir; o, yolculuk istemekle beraber ikamet etmesidir; bu, onu meşgul eden bir şey ona engel olduğunda olur. Dedi ki:
  * سِرْ قَدْ أَنَى لك أيُّها المُتحوِّسُ([25]) *
  Ve **الأحْوسُ**: sürekli koşan([26]) ve hiçbir şeyin kendisini korkutmadığı cesur kimse denir. Dedi ki:
  * أحْوَسُ في الظلماء بالرُّمْحِ الخَطِلْ([27]) *
  O, geceleyin **حوّاس**’tır.
  (حوش) **الحاء** ve **الواو** ve **الشين** tek bir kelimedir. **الحُوش**: vahşîdir. Vahşî olana **حُوشِيٌّ** denir. Ve **عمر**, **زهير** hakkında dedi ki: "كان لا يعاظِل بين القوافي، ولا يتبع حُوشِيَّ الكلام، ولا يمدَحُ الرّجلَ إلا بما فيه". **القتبيّ** dedi ki: **الإبل الحُوشيّة**, **الحُوش**’a nispetlidir; ve o, cinlerin deve sürülerinin erkekleridir; bazı develere aşmış da onlara nispet edilmiştir. **رؤبة** dedi ki:
  *جَرَّت رحانا مِن بلاد الحُوشِ([28]) *
  Ve zannederim ki bu, **جَذَبَ** ve **جَبَذَ** gibi kalb edilmiştir. Kelimenin aslı, sahihse, toplanma ve cem‘dendir. Denir: **حُشْتُ** avı ve **أَحَشْتُه**; onu çevresinden([29]) aldığın ve onu tuzağa sevk etmek için topladığın zaman. Ve kavim falanı **احتَوَشَ**: onu aralarına aldılar. Ve denir: kavim benden **تَحَوَّشَ**; uzaklaştılar. Ve falan bir şeyden **ينحاش** olmaz; ona toplanmaz; ona az aldırdığı için. Dedi ki:
وبَيْضاءَ لا تَنحاشُ مِنّا وأمُّها *** إذا ما رأتْنَا زِيل مِنّا زَوِيلُها([30])  Ve denir ki **الحُوَاشَةَ**: içinde günah bulunan iştir; o bâbdandır; çünkü insan ondan toplanır ve uzaklaşır. Ve şu beyit okunmuştur:
أردْتَ حُواشةً وجهِلْتَ حَقّاً *** وآثَرْتَ الدُّعابَةَ غير راضِ([31])  Ve **الحُواشَة**’nin hayâ olduğu söylenir; o asıldandır; çünkü hayâ eden, şeyden toplanır (çekinir). Ve **الحَوْشُ**: insanın yemeğin kenarlarından yiyip onu tüketmesidir([32]). Ve **الحائِش**: hurma ağaçları topluluğudur; onun tekili yoktur.
  (حوص) **الحاء** ve **الواو** ve **الصاد** tek bir kelimedir; şeyin darlığına delalet eder. İşte **الحَوْص**: dikiştir; **حُصْتُ** elbiseyi **حَوْصاً**; bu, dikilen şeyin iki ucunu bir araya getirmektir. Ve **الحَوَصُ**: gözlerin çukurunda gözlerin arkasının darlığıdır. Ve adam **أحوص**’tur. Hatta denir ki **الأحوص**: iki gözden birinin dar olmasıdır.
  (حوض) **الحاء** ve **الواو** ve **الضاد** tek bir kelimedir; o da yerde çukur açmadır. İşte **الحَوْض**: su havuzudur. Ve **استَحْوَضَ** suyu: kendisi için bir havuz edindi. Ve **المُحَوَّض**: hurma ağacı için, ondan içsin diye yapılan havuz gibidir. Ve denir: falan, falancanın çevresinde **يُحوِّض**; ona meylettiği zaman. Ve göğsü çökmüş yenik adama "**حوض الحِمار**" denir; bu bir sövmedir.
  (حوط) **الحاء** ve **الواو** ve **الطاء** tek bir kelimedir; o, şeyin şeyi kuşatmasıdır. İşte **الحَوْط**: **حاطَه**’dan **حَوْطاً**. Ve eşek, dişilerini **يَحُوط**: onları toplar. Ve bir duvarı **حَوَّطت**. Ve denir ki **الحُوَاطَةَ**([33]) yiyecek için yapılan bir çittir. Ve **الحَوْطُ**: kadının alnına astığı([34]) yuvarlak bir şeydir; gümüştendir.
   (حوق) **الحاء** ve **الواو** ve **القاف** tek bir asıldır; bir öncekine yaklaşır. İşte **الحََُوق**: ayın etrafında yuvarlak olan şeydir. Ve **الحَوْق**: evi süpürmektir. Ve **المِحْوَقة**: süpürgedir. Ve **الحُواقَة**: süprüntüdür.
  (حوك) **الحاء** ve **الواو** ve **الكاف**: şeyi şeye katmaktır. Bundan: elbisenin ve saçın **حَوْك**’u.
  (حول) **الحاء** ve **الواو** ve **اللام** tek bir asıldır; o, bir devir içinde harekettir. İşte **الحَوْل**: yıldır; çünkü o **يَحُول**; yani döner. Ve denir: ev **حالتِ** ve **أحالَتْ** ve **أحْوَلتْ**: üzerinden yıl geçti. Ve ben mekânda **أحْوَلْتُ** ve **أحَلْتُ**; yani orada bir yıl **حَوْلاً** ikamet ettim. Denir: adam atının sırtında **حال**; **يَحُول** **حَوْلاً** ve **حُؤُولاً**; üzerine sıçradığı zaman; ve **أحال** da. Ve şahıs **حال**; **يَحُول**; hareket ettiği zaman; hâlinden değişen her şey de böyledir. Bundan: "şahsı **استَحَلْتُ**"; yani hareket eder mi diye baktım. Ve **الحِيلَة** ve **الحَويلُ** ve **المُحاوَلَة** tek bir yoldandır; o, zikrettiğimiz kıyastır; çünkü onu elde etmek için şeyin çevresinde döner. **الكميت** dedi ki:
وذاتِ اسْمَين والألوانُ شَتَّى *** تُحَمَّق وهي بَيِّنَةُ الحَوِيلِ([35])  "İki isimli": akbabadır; çünkü o **رخَمَةٌ** ve **أَنُوق**’tur. Aptallık eder, hâlbuki o **حِيلةٍ** sahibidir; çünkü o dağların yükseğinde olur; ilk kesenlerde keser ve ilk dönenlerde döner; yavrusunu sever ve yumurtasını kuluçkaya yatırır; ve ancak eşine imkân verir([36]). Ve **الحُوَلاء**: çocuktan çıkan şeydir; o, kuşatıcıdır.
  (حوم) **الحاء** ve **الواو** ve **الميم** tek bir kelimedir; bir öncekine yaklaşır; o, şeyin etrafında dönmektir. Denir: kuş, şeyin etrafında **حام**; **يحوم**. Ve **الحَوْمَةُ**: savaşın en şiddetli yeridir; çünkü onların bir kısmı bir kısmını kuşatır. Ve **الحَوْم**: develerden iri sürüdür. Ve **الحَوْمانة**: yuvarlak arazidir; ve denir: onun etrafını kum kuşatır.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%AA/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- قال الله تعالى: ﴿نسيا حوتهما﴾ [الكهف/61]، وقال تعالى: ﴿فالتقمه الحوت﴾ [الصافات/142]، وهو السمك العظيم، ﴿إذ تأتيهم حيتانهم يوم سبتهم شرعا﴾ [الأعراف/163]، وقيل: حاوتني فلان، أي: راوغني مراوغة الحوت.

##### Türkçe

- Allah Teâlâ dedi ki: ﴿**نسيا حوتهما**﴾ [el-Kehf/61] ve Teâlâ dedi ki: ﴿**فالتقمه الحوت**﴾ [es-Sâffât/142]; ve o, büyük balıktır; ﴿**إذ تأتيهم حيتانهم يوم سبتهم شرعا**﴾ [el-A‘râf/163]; ve denildi ki: **حاوتني** falan, yani: beni, balığın manevrası gibi bir manevrayla oyaladı/atlatmaya çalıştı.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%AA/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ح و ت
آكل من حوت وهو حوتي الالتقام وتقول‏:‏ التقمه الحوت وأكله الحيوت وهو ذكر الحيات‏.‏
ومن المجاز‏:‏ حاوتني فلان عـن ذا إذا خادعـك عنـه وراوغـك‏.‏
وظـل فلـان حاوتنـي بخدعـه ومعناه يداورني فعل الحوت في الماء‏.‏
قال‏:‏ ظلـت تحاوتنـي ربـداء داهية يوم الثوية عن أهلي وعن مالي

##### Türkçe

ح و ت
**حوت**’tan yedi ve o, **حوتي**’dir: yutma. Ve dersin ki: **التقمه الحوت**; **الحيوت** onu yedi; o, **الحيات**’ın erkeğidir.
Ve mecazdan: **حاوتني** falan, şu hususta; eğer seni ondan aldatır ve seni o hususta oyalayıp kaçamak yaparsa.
Ve falan, hilesiyle beni **حاوتني** olarak sürdürdü; ve onun manası: suda **الحوت**’un fiili gibi beni dolaştırır.
Dedi ki: **ظلت تحاوتني** **ربداء**; **داهية**: **يوم الثوية** günü, ehlimden ve malımdan.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%AA/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الحُوتُ: السمكة، يوفي المحكم: الحُوتُ: السمك، معروف؛ وقيل: هو ما عظُمَ منه، والجمع أَحْواتٌ، وحِيتانٌ؛ وقوله:
وصاحِبٍ، لا خَيرَ في شَبابه،
أَصْبَحَ سَوْمُ العِيسِ قدْ رَمى به
على سَبَنْدًى، طالَ ما اغْتَلى به
حُوتاً، إِذا زادَنا حِئْنا به
إِنما أَراد مِثْلَ حُوتٍ لا يكفيه ما يَلْتَهِمُه ويَلْتَقِمُه، فنَصَبه على الحال، كقولك مررت بزيدٍ أَسَداً شِدَّةً، ولا يكون إِلاّ على تقدير مثل ونحوها، لأَِنَّ الحُوتَ اسم جنس لا صفةٌ، فلا بد، إِذا كان حالاً، من أَن، يُقَدَّرَ فيه هذا، وما أَشبهه. والحُوتُ: بُرْجٌ في السماء. وحاوتَك فلانٌ إِذا راوَغَك. والمُحاوَتةُ: المُراوَغَة. وهو يُحاوِتُني أَي يُراوغُني؛ وأَنشد ثعلب:
ظَلَّتْ تُحاوِتُني رَمْداءُ داهيةٌ،
يومَ الثَّوِيَّةِ، عن أَهْلي، وعن مالي
وحاتَ الطائرُ على الشيء يَحُوتُ أَي حامَ حَوْله. والحَوْتُ والحَوَتانُ: حَوَمانُ الطائر حَولَ الماء، والوَحْشِيِّ حَوْلَ الشيء، وقد حاتَ به يَحُوت؛ قال طَرَفَة بن العَبْد:
ما كنتُ مَجْدُوداً، إِذا غَدَوتُ،
وما لَقِيتُ مِثْلَ ما لَقِيتُ،
كطائرٍ ظَلَّ بنا يَحُوتُ،
يَنْصَبُّ في اللُّوحِ فما يَفُوتُ،
يَكادُ مِن رَهْبَتِنا يَمُوتُ
والحَوتاءُ من النساء: الضَّخْمة الخاصرتين، المُستَرْخيةُ اللحم. وبَنُو حُوتٍ: بطنٌ.
وفي الحديث، قال أَنس: جئت إِلى النبي، صلى اللَّه عليه وسلم، وعليه خَمِيصة حُوتِيَّة؛ قال ابن الأَثير: هكذا جاء في بعض نسخ مسلم؛ قال: والمحفوظ جَوْنِيَّة أَي سوداء، وأَما بالحاء فلا أَعرفها، قال: وطالما بحثت عنها، فلم أَقف لها على معنى، وجاءَت في رواية حَوْتَكِيَّة، لعلها منسوبة إِلى القِصَر، لأَن الحَوْتَكِيَّ الرجلُ القصير الخَطْوِ، أَو هي منسوبة إِلى رجل اسمه حَوْتَكٌ.
والحائِتُ: الكثير العَذْلِ.

##### Türkçe

**الحُوتُ**: balık; **المحكم**’de: **الحُوتُ**: balık, bilinen; ve denildi ki: ondan büyük olan şeydir; çoğulu **أَحْواتٌ** ve **حِيتانٌ**’dır; ve onun sözü:

Ve (öyle) bir arkadaş ki, gençliğinde hayır yoktur,
Develeri otlatmanın (zahmeti) onu atmış olarak sabahladı
**سَبَنْدًى** üzerine; onunla uzun zamandır kaynayıp durdu
**حُوتاً** (olarak); bize arttığında onunla **حِئْنا** ettik
Ancak, yediği ve lokma lokma yuttuğu şeyin ona yetmediği, **حُوتٍ** benzeri bir şeyi kastetti;
onu hâl olarak nasbetti; senin “Zeyd’e, şiddetçe bir aslan olarak uğradım” demen gibi; ve ancak
“misil” ve benzerleri takdiri üzere olur; çünkü **الحُوتَ** bir cins ismidir, sıfat değildir; bu yüzden, hâl olduğu zaman,
onda bunun ve ona benzeyen şeyin takdir edilmesi zorunludur. Ve **الحُوتُ**: gökte bir burçtur.
Ve falan kimse seni **حاوتَك** ettiğinde, seni oyalayıp kaçamak yaptı. Ve **المُحاوَتةُ**: oyalayıp kaçamak yapmadır. Ve o bana **يُحاوِتُني**,
yani beni oyalayıp kaçamak yapar; ve Sa‘leb inşad etti:

**رَمْداءُ** bir musibet, **داهيةٌ**, beni oyalayıp kaçamak yapmayı sürdürdü,
**الثَّوِيَّةِ** günü, ehlimden ve malımdan (uzaklaştırarak)

Ve kuş bir şeyin üzerinde **حاتَ** eder, **يَحُوتُ**; yani onun çevresinde döner. Ve **الحَوْتُ**
ve **الحَوَتانُ**: kuşun su etrafında, ve yabanînin bir şey etrafında dönüp dolaşmasıdır; ve onunla **حاتَ** etti,
**يَحُوتُ**; **طَرَفَة بن العَبْد** dedi:

Ben bahtlı değildim, sabahladığımda,
Ve karşılaştığım gibi bir şeyle karşılaşmadım,
Bize (musallat olup) dönüp duran bir kuş gibi,
Tahtaya doğru dalar da kaçırmaz,
Neredeyse bizden korkusundan ölür

Ve kadınlardan **الحَوتاءُ**: iki böğrü iri, eti sarkık olan (kadın).
Ve **بَنُو حُوتٍ**: bir batındır.
Ve hadiste, Enes dedi: Peygamber’e geldim, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, üzerinde
**خَمِيصة حُوتِيَّة** vardı; İbnü’l-Esîr dedi: Müslim’in bazı nüshalarında böyle geldi; dedi ki:
ve mahfuz olan **جَوْنِيَّة**’dir; yani siyah; ama **الحاء** ile olanı tanımıyorum; dedi ki: ve onu çokça araştırdım,
ona bir anlam üzere rastlamadım; ve bir rivayette **حَوْتَكِيَّة** olarak geldi; belki kısalığa nispetlidir;
çünkü **الحَوْتَكِيَّ** adam, adımı kısa olandır; yahut o, adı **حَوْتَكٌ** olan bir adama nispetlidir.
Ve **الحائِتُ**: azarlaması çok olan (kimsedir).

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%AA/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ح و ت * * الحُوتُ * السمكة والجمع * الحِيتَانُ * قلت وهكذا قال الأزهري ويؤيد قوله مطلق السمكة قوله تعالى ﴿نسيا حوتهما﴾ والمنقول في الحديث الصحيح أنها كانت سمكة في مكتل وما ظنك بزوادة اثنين خصوصا موسى وصاحبه وأدل من هذا قوله تعالى ﴿فالتقمه الحوت﴾ فإنه يدل على صحة إطلاق الحوت على السمكة الكبيرة لا على حصر مسمى الحوت فيها كما يظنه العامة وقال بن فارس الحوت العظيم من السمك

##### Türkçe

* ح و ت * * **الحُوتُ** * balık; çoğulu **الحِيتَانُ**. Dedim ki: Ezherî de böyle dedi; ve onun sözünü, balık için mutlak olarak **الحُوتُ** (denilmesini) şu yüce sözü destekler: ﴿**نسيا حوتهما**﴾; ve sahih hadiste nakledilen şudur ki o, bir sepette bir balıktı. İki kişinin azığı hakkında ne sanırsın; özellikle Mûsâ ve arkadaşı. Bundan daha delil olan, yüce sözü: ﴿**فالتقمه الحوت**﴾; çünkü o, **الحُوتُ**’un büyük balık üzerine ıtlakının sahih olduğuna delâlet eder; **الحُوتُ** adının yalnız onda hasredilmesine değil; avamın zannettiği gibi. İbn Fâris dedi ki: **الحوت** balıktan büyük olan (şey)dir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%AA/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الحوت: السمكة، كما في الصحاح. وفي المحكم: الحوت: السمك، معروف. وقيل: هو ما عظم، وج: أحوات، وحوتة بكسر الحاء وفتح الواو، وحيتان بالكسر، وعلى الأول والثالث اقتصر الجوهري وابن منظور. الحوت: اسم برج في السماء من الاثني عشر. بنو الحوت بن الحارث الأصغر بن معاوية بن الحارث الأكبر: بطن من كندة. وقال ابن حبيب: في كندة بنو حوت، وهو الحارث بن الحارث بن معاوية بن ثور، وهو كندة. الحوت بن سبع بن صعب بن معاوية بن كثير بن مالك بن جشم بن همدان، منهم: الحارث الأعور بن عبد الله بن كعب بن أسد بن مخلد بن حوت الفقيه صاحب علي، رضي الله عنه، ذكره ابن الكلبي. وأبو بكر عثمان بن محمد المعافري، عرف بابن الحوت، محدث، من أهل طليطلة. والحوتاء من النساء، الضخمة الخاصرة، وفي اللسان: الخاصرتين، المسترخية اللحم. والحائت: الكثير العذل. من المجاز: حاوته: إذا راغمه، كذا في النسخ. والذي في الصحاح، ولسان العرب، والأساس، وغيرها راوغه، وهو الصواب، ودافعه، وشاوره، وكالمه بمشاورة. أو حاوته بمعنى كالمه بمواعدة، وهي في البيع، نقله الصاغاني. وفي الأساس: حاوتني فلان: رواغني وخادعني، وظل يحاوتني بخدعه: أي يداورني، كفعل الحوت في الماء، وأنشد ثعلب:
  ظلت تحاوتني رمـداء داهـية                      يوم الثوية عن أهلي وعن مالي حات الطائر على الشيء، يحوت: أي حام حوله. والحوت، والحوتان محركة: حومان الطائر حول الماء. وفي نسخة: الطير، والوحشي حول الشيء. وقد حات به يحوت قال طرفة بن العبد:
  ما كنت مجدودا إذا غدوت
  وما لقيت مثل ما لقـيت

  كطائر ظل بنا يحوت
  ينصب في اللوح فما يفوت
  يكاد من هيبتنا يموت وفي الحديث: قال أنس:  جئت إلى النبي، صلى الله عليه وسلم، وعليه خميصة حوتية  ، قال ابن الأثير: هكذا جاء في بعض نسخ مسلم، قال: والمحفوظ جونية، أي: سوداء، قال: وأما بالحاء، فلا أعرفها، وطالما بحثت عنها، فلم أقف لها على معنى، وجاءت في رواية: حوتكية، منسوبة إلى الحوتكي، وهو الرجل القصير الخطو، أو هي منسوبة إلى رجل اسمه حوتك. وفي الأساس: الحيوت، كتنور، وهو ذكر الحيات. وهو حوتي الالتقام. وكفر الحوتة، محركة، من قرى مصر.

##### Türkçe

**الحوت**: balık; **الصحاح**’ta olduğu gibi. **المحكم**’de: **الحوت**: balık; bilinen. Ve denildi ki: o, büyüyen şeydir; çoğulu: **أحوات**; ve **حوتة** ( **الحاء**’ın kesri ve **الواو**’nun fethi ile); ve **حيتان** (kesr ile). Ve birinci ve üçüncü üzere **الجوهري** ve **ابن منظور** iktisar etti.

**الحوت**: gökte on ikiden bir burcun adıdır.

**بنو الحوت** بن **الحارث الأصغر** بن **معاوية** بن **الحارث الأكبر**: **كندة**’den bir batın.

**ابن حبيب** dedi: **كندة**’de **بنو حوت** vardır; o da **الحارث** بن **الحارث** بن **معاوية** بن **ثور**’dur; o da **كندة**’dir.

**الحوت** بن **سبع** بن **صعب** بن **معاوية** بن **كثير** بن **مالك** بن **جشم** بن **همدان**; onlardan: **الحارث الأعور** بن **عبد الله** بن **كعب** بن **أسد** بن **مخلد** بن **حوت**; **علي**’nin, Allah ondan razı olsun, sahibi olan fakih; onu **ابن الكلبي** zikretti.

Ve **أبو بكر عثمان** بن **محمد المعافري**; **ابن الحوت** diye bilindi; muhaddis; **طليطلة** ehlindendir.

Ve kadınlardan **الحوتاء**: böğrü iri olan; **اللسان**’da: iki böğrü; eti sarkık olan.

Ve **الحائت**: azarlaması çok olan.

Mecazdan: **حاوته**: onu alt etmeye çalıştıysa; nüshalarda böyle. Ve **الصحاح**’ta, **لسان العرب**’da, **الأساس**’ta ve başkalarında: **راوغه**; ve o doğrudur. Ve onu savdı; ve onunla müşavere etti; ve müşavere ile onunla konuştu. Yahut **حاوته** “vaadleşme ile onunla konuştu” manasındadır; ve o alışveriştedir; onu **الصاغاني** nakletti. **الأساس**’ta: **حاوتني** falan: beni oyaladı ve beni aldattı; ve hilesiyle beni **يحاوتني** olmaya devam etti: yani beni dolandırır; suda balığın fiili gibi. Ve **ثعلب** şu beyti okudu:

  **ظلت تحاوتني رمـداء داهـية                      يوم الثوية عن أهلي وعن مالي**

Kuş bir şeyin üzerinde döndü: **حات**; **يحوت**: yani onun etrafında dolaştı.

Ve **الحوت** ve **الحوتان** (harekeli): kuşun su etrafında dönmesi. Bir nüshada: kuşun ve yabanînin bir şeyin etrafında dönmesi. Ve onunla döndü: **حات**; **يحوت**. **طرفة بن العبد** dedi:

  **ما كنت مجدودا إذا غدوت**
  **وما لقيت مثل ما لقـيت**

  **كطائر ظل بنا يحوت**
  **ينصب في اللوح فما يفوت**
  **يكاد من هيبتنا يموت**

Hadiste: **أنس** dedi: “Peygambere, Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun, geldim; üzerinde **خميصة حوتية** vardı.” **ابن الأثير** dedi: “Müslim’in bazı nüshalarında böyle geldi.” Dedi: “Ve mahfuz olan **جونية**’dir; yani: siyah.” Dedi: “**الحاء** ile olana gelince, onu bilmem; onu çokça aradım da ona bir mana üzere vakıf olmadım.” Ve bir rivayette geldi: **حوتكية**; **الحوتكي**’ye nispetle; o, adımı kısa olan adamdır. Yahut adı **حوتك** olan bir adama nispetledir.

Ve **الأساس**’ta: **الحيوت**; **تنور** gibi; ve o, yılanların erkeğidir. Ve o, yutması çok olan **حوتي**’dir.

Ve **كفر الحوتة** (harekeli): Mısır köylerindendir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%AA/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

حَاتَ عَلَى الشَّىْءِ
1 حَاتَ عَلَى الشَّىْءِ ذ , aor. يَحُوتُ, (S,) inf. n. حَوْتٌ and حَوَتَانٌ, (K,) (assumed tropical:) He went, or circuited, round about the thing; said of a bird, (S, K, TA,) going, or circuiting, round about water [like a fish (حُوت) in water]; (TA;) and of a wild animal: (K:) as also حات بِهِ. (TA.)

حاوتهُ
3 حاوتهُ حاوته حاوتة (tropical:) He strove, or endeavoured, to turn him, or to entice him to turn, syn. رَاوَغَهُ, (S, L, A, &c.,) in the K رَاغَمَهُ, but the former is the right explanation, (TA,) عَنْ شَىْءٍ from a thing, as, for instance, his family, and his property; (S, TA;) (tropical:) he strove, or endeavoured, to beguile him. (A.) You say, ظَلَّ يُحَاوِتُنِى بِخُدَعَةٍ (tropical:) He passed the day striving, or endeavouring, to turn me, or entice me, by guile, like as the fish (حُوت) does in the water. (A.) ― -b2- (assumed tropical:) He strove, or contended, with him, to repel him. (K.) ― -b3- (assumed tropical:) He consulted him, or consulted with him. (K.) ― -b4- (assumed tropical:) He talked with him, consulting, or making promises, in the case of a sale. (K.)

حُوتٌ
حُوتٌ حوى حوت Fish: (M, A, K:) or [rather] a fish: (S, TA:) or a great fish; any great fish: (M, Msb, TA:) of the masc. gender: (Msb:) pl. [of mult.] حِيتَانٌ (S, Msb, K) and حِوَتَةٌ and [of pauc.] أَحْوَاتٌ. (K.) ― -b2- [Hence,] صَاحِبُ الحُوتِ (in the Kur lxviii. 48) [a surname of The prophet] Jonas. (Bd, Jel.) ― -b3- [Hence also,] الحُوتُ (assumed tropical:) [The constellation Pisces;] a certain sign of the Zodiac. (S, K.) And الحُوتُ الجَنُوبِىُّ (assumed tropical:) The constellation Piscis Australis. (Kzw &c.) And فَمُ الحُوتِ (assumed tropical:) The bright star [a, called by European astronomers Fomalhaut,] in the mouth of Piscis Australis. (Kzw &c.)

حُوتِىٌّ
حُوتِىٌّ حوت حوتى حوتي حوتيي [Of, or relating to, or like, a fish, or great fish]. You say, هُوَ حُوتِىُّ الاِلْتِقَامِ [He is like a fish, or great fish, in swallowing]. (A, TA.)

حَيُّوتٌ
حَيُّوتٌ حيوت The male of the حَيَّة [or serpent]. (A.) [But the proper place of this is art. حيو.]

##### Türkçe

حَاتَ عَلَى الشَّىْءِ
1 **حَاتَ عَلَى الشَّىْءِ** ذ , muzâri‘i **يَحُوتُ**, (S,) mastar ismi **حَوْتٌ** ve **حَوَتَانٌ**, (K,) (mecaz olduğu varsayılarak:) O, şeyin etrafında dolaştı yahut çevresini döndü; su etrafında dolaşan yahut çevresini dönen bir kuş hakkında söylenir, (S, K, TA,) [suda bir balığın (**حُوت**) suda olduğu gibi]; (TA;) ve yabanî bir hayvan hakkında: (K:) **حات بِهِ** dahi böyledir. (TA.)

حاوتهُ
3 **حاوتهُ** **حاوته** **حاوتة** (mecaz:) O, onu döndürmeye yahut onu dönmeye ayartmaya çabaladı, eş anlamlısı **رَاوَغَهُ**, (S, L, A, &c.,) K’da **رَاغَمَهُ**, fakat birincisi doğru açıklamadır, (TA,) **عَنْ شَىْءٍ** bir şeyden, meselâ ailesinden ve malından; (S, TA;) (mecaz:) onu aldatmaya çabaladı. (A.) Şöyle dersin: **ظَلَّ يُحَاوِتُنِى بِخُدَعَةٍ** (mecaz:) O, hile ile beni döndürmeye yahut ayartmaya çabalayarak günü geçirdi; tıpkı balığın (**حُوت**) suda yaptığı gibi. (A.) ― -b2- (mecaz olduğu varsayılarak:) Onu defetmek için onunla çekişti yahut mücadele etti. (K.) ― -b3- (mecaz olduğu varsayılarak:) Ona danıştı yahut onunla danıştı. (K.) ― -b4- (mecaz olduğu varsayılarak:) Bir satış durumunda, danışarak yahut vaatlerde bulunarak onunla konuştu. (K.)

حُوتٌ
**حُوتٌ** **حوى** **حوت** Balık: (M, A, K:) yahut [daha doğrusu] bir balık: (S, TA:) yahut büyük bir balık; her büyük balık: (M, Msb, TA:) müzekker cinstendir: (Msb:) çoğulu [kesret için] **حِيتَانٌ** (S, Msb, K) ve **حِوَتَةٌ** ve [kıllet için] **أَحْوَاتٌ**. (K.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **صَاحِبُ الحُوتِ** (Kur’ân’da lxviii. 48’de) [Peygamber] Yûnus’un bir lakabıdır. (Bd, Jel.) ― -b3- [Bundan dolayı da,] **الحُوتُ** (mecaz olduğu varsayılarak:) [Balık burcu takımyıldızı;] burçlar kuşağının belirli bir alâmeti. (S, K.) Ve **الحُوتُ الجَنُوبِىُّ** (mecaz olduğu varsayılarak:) Güney Balığı takımyıldızı. (Kzw &c.) Ve **فَمُ الحُوتِ** (mecaz olduğu varsayılarak:) Güney Balığı’nın ağzındaki parlak yıldız [Avrupalı astronomların Fomalhaut diye adlandırdığı, a]. (Kzw &c.)

حُوتِىٌّ
**حُوتِىٌّ** **حوت** **حوتى** **حوتي** **حوتيي** [Bir balığa yahut büyük balığa ait, onunla ilgili, yahut balık gibi]. Şöyle dersin: **هُوَ حُوتِىُّ الاِلْتِقَامِ** [O, yutmada balık yahut büyük balık gibidir]. (A, TA.)

حَيُّوتٌ
**حَيُّوتٌ** **حيوت** **حَيَّة**’nin [yahut yılanın] erkeği. (A.) [Fakat bunun asıl yeri **حيو** maddesidir.]

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%AA/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

حَاتَ
حَاتَ ( w )  U ( n. ac. حَوْت 1 ,  حَوَتَاْن 36 )
a.  [ 'Ala ], Hovered round.

حَاْوَتَ
حَاْوَتَ III
a.  [ acc. &  'An ], Beguiled from.

b.  [ acc. &  Bi ], Deceived by.

حُوْت
حُوْت [ 3 ] , ( pl. حِيْتَان [ 34I ] , [ 38 ]),
a.  Fish; large fish, whale.

b.  Pisces ( sign of the sodiac ).

##### Türkçe

حَاتَ
حَاتَ ( w ) U ( n. ac. **حَوْت** 1 , **حَوَتَاْن** 36 )
a. [ **'Ala** ], Etrafında dolaştı.

حَاْوَتَ
حَاْوَتَ III
a. [ acc. & **'An** ], -den ayarttı.

b. [ acc. & **Bi** ], -ile aldattı.

حُوْت
حُوْت [ 3 ] , ( pl. **حِيْتَان** [ 34I ] , [ 38 ]),
a. Balık; büyük balık, balina.

b. Balık (burçlar kuşağının işareti).
