# حوث — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%AB/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D9%88%D8%AB/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حوث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%AB.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: حوث

حَوْثُ: لغة في حَيْثُ، إِما لغة طَيِّئٍ وإِما لغة تميم؛ وقال اللحياني: هي لغى طَيِّئٍ فقط، يقولون حَوْثُ عبدُ اللهِ زيدٌ؛ قال ابن سيده: وقد أَعلمتك أَن أَصل حيث؛ إِنما هو حَوْثُ، على ما سنذكره في ترجمة حيث؛ ومن العرب من يقول حَوْثَ فيفتح، رواه اللحياني عن الكسائي، كما أَن منهم من يقول: حَيْثَ. روى الأَزهري بإِسناده عن الأَسود قال: سأَل رجل ابنَ عمر: كيف أَضَعُ يَدَيَّ إِذا سَجَدْتُ؟ قال: ارْمِ بهما حَوْثُ وقَعَتا؛ قال الأَزهري: كذا رواه لنا، وهي لغة صحيحة. حَيْثُ وحَوْثُ: لغتان جيدتان، والقرآن نزل بالياء، وهي أَفصح اللغتين.
والحَوْثاءُ: الكَبِدُ، وقيل: الكَبِدُ وما يليها؛ وقال الراجز: إِنَّا وجَدْنا لَحْمها طَرِيَّا:
الكِرْشَ، والحَوْثاء، والمَرِيَّا
وامرأَة حَوْثاء: سمينة تارَّة.
وأَحاثَهُ: حَرَّكَه وفَرَّقه؛ عن ابن الأَعرابي؛ وقوله أَنشده ابن دريد:بحيثُ ناصَى اللِّمَمَ الكِثاثا،
مَوْرُ الكَثِيبِ، فَجَرى وحاثا
قال ابن سيده: لم يفسره، قال: وعندي أَنه أَراد وأَحاثا أَي فَرَّقَ وحَرَّكَ، فاحتاج إِلى حذف الهمزة حذفها؛ قال: وقد يجوز أَن يريد وحَثَا، فقَلَبَ. وأَوقع بهم فلانٌ فَتركهم حَوْثاً بَوثاً أَي فَرَّقهم؛ وتركهم حَوْثاً بَوْثاً أَي مختلفين. وحاثِ باثِ، مبنيان على الكسر: قُماشُ الناس. وقال اللحياني: تركتُه حاثِ باثِ، ولم يفسره؛ قال ابن سيده: وإِنما قضينا على أَلف حاثِ أَنها منقلبة عن الواو، وإِن لم يكن هنالك ما اشْتُقَّتْ منه، لأَن انقلاب الأَلف إِذا كانت عيناً عن الواو، أَكثر من انقلابها عن الياء. الجوهري: يقال تركتُهم حَوْثاً بَوْثاً، وحَوْثَ بَوْثَ، وحَيْثَ بَيْثَ، وحاثِ باثِ، حاثَ باثَ إِذا فَرَّقهم وبَدَّدهم؛ وروى الأَزهري عن الفراء قال: معنى هذه الكلمات إِذا أَذْلَلْتَهم ودقَقْتَهم؛ وقال اللحياني: معناها إِذا تَرَكْتَه مُخْتَلِطَ الأَمرِ؛ فأَما حاثِ باثِ فإِنه خَرَجَ مَخْرَجَ قَطَامِ وحَذَامِ، وأَما حِيثَ بِيثَ فإِنه خَرَجَ مَخْرَجَ حِيصَ بِيصَ. ابن الأَعرابي: يقال تركتُهم حاثِ باثِ إِذا تفَرَّقوا؛ قال: ومثلهما في الكلام مُزْدَوِجاً: خاقِ باقِ، وهو صوتُ حركةِ أَبي عُمَيْر في زَرْنَبِ الفَلْهم، قال: وخاشِ ماشِ: قماشُ البيت، وخازِ بازِ: ورَمٌ، وهو أَيضاً صوتُ الذباب. وتركتُ الأَرضَ حاثِ باثِ إِذا دَقَّتْها الخيلُ، وقد أَحاثَتْها الخيلُ.
وأَحَثْتُ الأَرضَ وأَبَثْتُها. الفراس: أَحثَيْتُ الأَرضَ وأَبْثَيْتُها، فهي مُحْثاةٌ ومُبْثاة. وقال غيره: أَحَثْتُ الأَرضَ وأَبَثْتُها، فهي مُحَاثة ومُبَاثةٌ. والإِحاثةُ، والاسْتِحاثةُ، والإِباثةُ، والاستِباثة، واحدٌ. الفراء: تركتُ البلادَ حَوْثاَ بَوْثاً، وحاثِ باثِ، وحَيْثَ بَيْثَ، لا يُجْرَيانِ إِذا دَقَّقُوها.
والاسْتِحاثةُ مثلُ الاسْتِباثة: وهي الاستخراج. تقول: استَحَثْتُ الشيءَ إِذا ضاعَ في التراب فَطلبْتَه.

### Türkçe

**حَوْثُ**: **حَيْثُ**’ta bir lugattır; ya **طَيِّئٍ**’in lugatı ya da **تميم**’in lugatıdır; ve **اللحياني** dedi: O, yalnızca **طَيِّئٍ**’in lugatıdır; derler: **حَوْثُ عبدُ اللهِ زيدٌ**; **ابن سيده** dedi: Sana, **حيث**’in aslının ancak **حَوْثُ** olduğunu, **حيث** maddesinin tercümesinde zikredeceğimiz üzere, bildirmiştim; Araplardan kimi **حَوْثَ** der de fetha yapar; bunu **اللحياني** **الكسائي**’den rivayet etti; nitekim onlardan kimi de **حَيْثَ** der. **الأَزهري** isnadıyla **الأَسود**’dan rivayet etti, dedi: Bir adam **ابنَ عمر**’a sordu: “Secde ettiğimde iki elimi nasıl koyayım?” Dedi: “Onları, düştükleri **حَوْثُ**’a at.” **الأَزهري** dedi: Bize böyle rivayet edildi; ve o sahih bir lugattır. **حَيْثُ** ve **حَوْثُ**: iki iyi lugattır; Kur’an **الياء** ile indi; ve o iki lugatın daha fasihidir.

**والحَوْثاءُ**: karaciğerdir; ve denildi: karaciğer ve ona bitişik olan şeydir; ve **الراجز** dedi:
إِنَّا وجَدْنا لَحْمها طَرِيَّا:
الكِرْشَ، والحَوْثاء، والمَرِيَّا
Ve **امرأَة حَوْثاء**: semiz, dolgun.

Ve **أَحاثَهُ**: onu hareket ettirdi ve dağıttı; **ابن الأَعرابي**’den; ve **ابن دريد**’in inşad ettiği sözü:
**بحيثُ** ناصَى اللِّمَمَ الكِثاثا،
مَوْرُ الكَثِيبِ، فَجَرى وحاثا
**ابن سيده** dedi: Onu tefsir etmedi; dedi: ve benim yanımda o, **وأَحاثا**’yı, yani “dağıttı ve hareket ettirdi”yi murad etti; böylece hemzeyi hazfetmeye muhtaç oldu, onu hazfetti; dedi: ve **وحَثَا**’yı murad etmesi de caizdir; böylece kalb etti. Ve falan, onlara musallat oldu da onları **حَوْثاً بَوثاً** bıraktı, yani onları dağıttı; ve onları **حَوْثاً بَوْثاً** bıraktı, yani muhtelifler olarak. Ve **حاثِ باثِ**, kesre üzere mebnî iki lafızdır: insanların döküntüsü. **اللحياني** dedi: Onu **حاثِ باثِ** bıraktım; ve onu tefsir etmedi; **ابن سيده** dedi: Biz, **حاثِ**’ın elifine, ondan iştikak edilmiş bir şey orada bulunmasa da, onun vavdan münkalib olduğuna hükmettik; çünkü elifin, ayn olduğu zaman vavdan inkılabı, onun yâ’dan inkılabından daha çoktur. **الجوهري**: Denir: Onları **حَوْثاً بَوْثاً**, ve **حَوْثَ بَوْثَ**, ve **حَيْثَ بَيْثَ**, ve **حاثِ باثِ**, **حاثَ باثَ** bıraktım; onları dağıttığında ve perişan ettiğinde. **الأَزهري** **الفراء**’dan rivayet etti, dedi: Bu kelimelerin manası, onları zelil kıldığında ve onları incelttiğinde (ezdiğinde); ve **اللحياني** dedi: Manası, onu işin karışık hâlinde bıraktığında; **حاثِ باثِ** ise **قَطَامِ** ve **حَذَامِ**’ın çıktığı çıkış tarzı üzere çıkmıştır; **حِيثَ بِيثَ** ise **حِيصَ بِيصَ**’ın çıktığı çıkış tarzı üzere çıkmıştır. **ابن الأَعرابي**: Denir: Onları **حاثِ باثِ** bıraktım, ayrıştıklarında; dedi: Ve ikisinin benzeri, sözde müzdevic olarak: **خاقِ باقِ**; o, **أَبي عُمَيْر**’in **زَرْنَبِ الفَلْهم**’deki hareketinin sesidir; dedi: ve **خاشِ ماشِ**: evin döküntüsü; ve **خازِ بازِ**: bir şişliktir; ve o, ayrıca sineğin sesidir. Ve yeri **حاثِ باثِ** bıraktım, atlar onu incelttiğinde (ezdiğinde); ve atlar onu **أَحاثَتْها** etmiştir.

Ve yeri **أَحَثْتُ** ettim ve onu **أَبَثْتُ** ettim. **الفراس**: Yeri **أَحثَيْتُ** ettim ve onu **أَبْثَيْتُ** ettim; o da **مُحْثاةٌ** ve **مُبْثاة**’dır. Ve başkası dedi: Yeri **أَحَثْتُ** ettim ve onu **أَبَثْتُ** ettim; o da **مُحَاثة** ve **مُبَاثةٌ**’dır. Ve **الإِحاثةُ**, ve **الاسْتِحاثةُ**, ve **الإِباثةُ**, ve **الاستِباثة**, birdir. **الفراء**: Ülkeleri **حَوْثاَ بَوْثاً**, ve **حاثِ باثِ**, ve **حَيْثَ بَيْثَ** bıraktım; onları incelttiklerinde (ezdiklerinde) ikisi de icrâ edilmez.

Ve **الاسْتِحاثةُ** **الاسْتِباثة** gibidir: o, çıkarma (istihraç)tır. Dersin: **استَحَثْتُ الشيءَ**; o, toprakta kaybolduğunda da onu aradığında.
