# حوث — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%AB/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D9%88%D8%AB/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حوث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%AB.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: حوث

الحوث. عرق الحوثاء للكبد  ، عن النضر، وقيل: الكبد  وما يليها  قال الراجز:
  إنا وجدنا لحمـه طـريا
  الكرش والحوثاء والمريا أوقع بهم فلان، ف  تركهم حوث بوث، وحيث بيث  ، بالواو وبالياء،  وحيث بيث  بكسر أولهما، مبنيات على الفتح في الكل  وحاث باث  ، مبنيان على الكسر  وحوثا بوثا  بالتنوين  :إذا فرقهم وبددهم  . وتركهم حوثا بوثا، أي مختلفين. وحاث باث- مبنيان على الكسر-: قماش الناس. وقال اللحياني: تركته حاث باث. ولم يفسره. قال ابن سيده: وإنما قضينا على ألف حاث أنها منقلبة عن الواو، وإن لم يكن هنالك ما اشتقت منه، لأن انقلاب الألف إذا كانت عينا عن الواو أكثر من انقلابها عن الياء. وروى الأزهري عن الفراء، قال: معنى هذه الكلمات: إذا أذللتهم ودققتهم. وقال اللحياني: معناه إذا تركته مختلط الأمر، فأما حاث باث فإنه خرج مخرج قطام وحذام، وأما حيث بيث، فإنه خرج مخرج حيص بيص. وعن ابن الأعرابي. يقال: تركتهم حاث باث، إذا تفرقوا، قال ومثلهما في الكلام مزدوجا: خاق باق، وهو صوت حركة أبي عمير في زرنب الفلهم قال: وخاش ماش: قماش البيت، وخازباز: ورم، وهو أيضا صوت الذباب، وتركت الأرض حاث باث، إذا دقتها الخيل. قد  أحاث الأرض واستحاثها: أثارها  ، وأحاثتها الخيل، وأحثت الأرض وأبثتها. وقال الفراء: أحثيت الأرض وأبثيتها، فهي محثاة ومبثاة، وقال  غيره  : أحثت الأرض وأبثتها فهي محاثة ومباثة، والإحاثة والإباثة والاستحاثة والاستباثة، واحد. استحاث الأرض، إذا ضاع شيء و  طلب ما فيها  . والاستحاثة: الاستخراج. أحاث  الشيء: حركه وفرقه  ، عن ابن الأعرابي، وقوله أنشده ابن دريد:
  بحيث ناصى اللمم الكثاثا
  مور الكثيب فجرى وحاثا

  قال ابن سيده: لم يفسره، قال: وعندي أنه أراد: وأحاثا، أي فرق وحرك، فاحتاج إلى حذف الهمزة فحذفها، قال: وقد يجوز أن يريد: وحثا، فقلب.  وحوث  بالواو  لغة في حيث، طائية  صرح به شيخه ابن هشام في المغنى، أو تميمية، وقال اللحياني: هي لغة طيىء فقط. قال ابن سيده: وقد أعلمتك أن أصل حيث إنما هو حوث على ما نذكره في ترجمة حيث، ومن العرب من يقول: حوث، فيفتح، رواه اللحياني عن الكسائي، كما أن منهم من يقول: حيث، روى الأزهري بإسناده عن الأسود. قال: سأل رجل ابن عمر: كيف أضع يدي إذا سجدت? قال: ارم بهما حوث وقعتا. قال الأزهري: كذا رواه لنا، وهي لغة صحيحة، حيث وحوث: لغتان جيدتان، والقرآن نزل بالياء، وهي أفصح اللغتين.  والحوثاء: المرأة السمينة  التارة، وسيأتي في الخاء المعجمة فيما بعد.  والحوثة، بالضم، اسم  نقله الصاغاني.
 ومما يستدرك عليه: حوث بالضم: قرية من بلاد عبس بالقرب من تعز، منها عبد الله بن محمد بن أبي القاسم بن علي بن فضل  الله  بن ثامر العكي الفزاري العبسي الحنفي ويعرف بالنجري، أحد العلماء المشهورين، ترجمه السخاوي في الضوء.

### Türkçe

**الحوث**. **عرق الحوثاء** karaciğer içindir, en-Nadr’dan; ve denildi: karaciğer ve ona bitişik olan. er-Râciz dedi ki:
  Biz onun etini taze bulduk,
  işkembe, **الحوثاء** ve **المريا**.

Falan onlara musallat oldu da onları **حوث بوث** ve **حيث بيث** bıraktı; **الواو** ile ve **الياء** ile; ve **حيث بيث** ikisinin evveli kesre ile; hepsinde fetha üzere mebnîdir. Ve **حاث باث**; ikisi kesre üzere mebnîdir. Ve **حوثا بوثا** tenvin ile: onları ayırdığı ve dağıttığı zaman. Ve onları **حوثا بوثا** bıraktı; yani farklı farklı. Ve **حاث باث** —kesre üzere mebnîdir—: insanların döküntüsü. el-Lihyânî dedi: Onu **حاث باث** bıraktım. Onu açıklamadı. İbn Sîde dedi: Biz **حاث**’ın elifine, ondan türetildiği bir şey orada bulunmasa da, **الواو**’dan dönmüş olduğuna hükmettik; çünkü elifin, عين olduğu zaman **الواو**’dan dönmesi, **الياء**’dan dönmesinden daha çoktur. el-Ezherî, el-Ferrâ’dan rivayet etti; dedi ki: Bu kelimelerin manası: onları zelil kıldığın ve onları ezip ufalttığın zaman. el-Lihyânî dedi: Manası, onu işi karışık bırakman zamanıdır; ama **حاث باث** ise **قطام** ve **حذام** çıkışı üzere çıkmıştır; ama **حيث بيث** ise **حيص بيص** çıkışı üzere çıkmıştır. İbnü’l-A‘râbî’den. Denilir: Onları **حاث باث** bıraktım; ayrıldıkları zaman. Dedi ki: İkisine benzer, sözde ikizli olarak: **خاق باق**; ve o, Ebû ‘Umeyr’in, **زرنب الفلهم** içinde hareketinin sesidir. Dedi ki: ve **خاش ماش**: evin döküntüsü; ve **خازباز**: şişlik; ve o, sineğin de sesidir. Ve yeri **حاث باث** bıraktı; atlar onu dövdüğü zaman.

Yeri **أحاث** etti ve onu **استحاث** etti: onu kaldırdı/karıştırdı; ve atlar onu **أحاثت** etti; ve yer **أحثت** edildi ve **أبثتها**. el-Ferrâ dedi: Yeri **أحثيت** ettim ve onu **أبثيتها**; o da **محثاة** ve **مبثاة** olur. Başkası dedi: Yeri **أحثت** ettim ve onu **أبثتها**; o da **محاثة** ve **مباثة** olur. Ve **الإحاثة** ve **الإباثة** ve **الاستحاثة** ve **الاستباثة** birdir. Yeri **استحاث** etti; bir şey zayi olduğu ve içindekini aradığı zaman. Ve **الاستحاثة**: çıkarma. Bir şeyi **أحاث** etti: onu hareket ettirdi ve onu ayırdı; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve İbn Düreyd’in okuttuğu sözü:
  öyle ki, çok saçlı saç tutamını çekişti,
  kum tepeciğinin dalgalanması; derken aktı ve **حاثا**.

İbn Sîde dedi: Onu açıklamadı. Dedi ki: Benim yanımda o, **وأحاثا**’yı kastetti; yani ayırdı ve hareket ettirdi; hemzeyi hazfetmeye muhtaç oldu da onu hazfetti. Dedi ki: Ve caizdir ki **وحثا**’yı kastetsin de çevirmiş olsun.

Ve **حوث** **الواو** ile, **حيث**’te bir lugattır; Tâî’dir; şeyhi İbn Hişâm bunu **المغنى**’de açıkça söylemiştir; yahut Temîmî’dir. el-Lihyânî dedi: O, yalnız Tayıy’ın lugatıdır. İbn Sîde dedi: Sana bildirdim ki **حيث**’in aslı ancak **حوث**’tur; bunu **حيث** maddesinin tercümesinde zikredeceğimiz üzere. Araplardan kimi **حوث** der de fetha verir; el-Lihyânî bunu el-Kisâî’den rivayet etti; nitekim onlardan kimi de **حيث** der; el-Ezherî, isnadıyla el-Esved’den rivayet etti. Dedi ki: Bir adam İbn Ömer’e sordu: Secde ettiğimde ellerimi nasıl koyayım? Dedi: İkisini **حوث** at; düştükleri gibi. el-Ezherî dedi: Bize böyle rivayet edildi; ve o sahih bir lugattır. **حيث** ve **حوث**: iki iyi lugattır; Kur’an **الياء** ile indi; ve o, iki lugatın daha fasihidir.

Ve **الحوثاء**: bazen şişman kadın; ileride, sonra, mu‘ceme **الخاء**’da gelecektir. Ve **الحوثة**, damme ile, bir isimdir; es-Sâgânî onu nakletti.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **حوث** damme ile: Ta‘izz yakınında, Abs beldelerinden bir köydür; ondan, Abdullah b. Muhammed b. Ebî’l-Kâsım b. Ali b. Fazlullah b. Sâmir el-‘Ukî el-Fezârî el-Absî el-Hanefî, en-Necrî diye bilinir; meşhur âlimlerden biridir; es-Sehâvî onu **الضوء**’da tercüme etmiştir.
