# حوز — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B2/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D9%88%D8%B2/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حوز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B2.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: حوز

الحَوْزُ: الجمع. وكل من ضمَّ إلى نفسه شيئاً فقد حازَه حَوْزاً وحِيازَةً، واحْتازَهُ أيضاً. والحَوْزُ والحَيْزُ: السَوْقُ الليِّنُ. وقد حَاز الإبل يَحُوزُها ويَحيزُها. والأَحْوَزِيُّ مثل الأَحْوَذِيِّ، وهو السائقُ الخفيف، عن أبي عمرو. قال العجاج:
يَحوزُهُنَّ وله حوزيُّ
كما يَحوزُ الفِئَةَ الكَميُّ
وأبو عبيد يرويه بالذال، والمعنى واحد، يعني به الثَوْرَ أنّه يطرُد الكلاب وله طاردٌ كن نفسه يطرده، من نشاطه. وحَوَّزَ الإبل: ساقها إلى الماء. قال الأصمعي: إذا كانت بَعيدَةَ المرعى من الماء فأوًّلَ ليلة تُوَجِّهِها إلى الماء ليلة الحَوْزِ. وقد حَوَّزَها. وأنشد:
حَوَّزَها م نبُرَقِ الغَميمِ
أَهْدأُ يَمْشي مِشْيَةَ الظَليمِ
بالحَوْزِ والرفْقِ وبالطَميمِ
والمُحَاوَزَةُ: المخالطة. وتَحَوَّزَتِ الحَيَّةُ وتَحَيَّزَتْ، أي تَلَوَّتْ. يقال: ما لك تتحوَّزُ تَحَوُّزَ الحَيَّةِ، وتتحيَّزُ تحيُّزَ الحيَّة. قال القطامي:
تَحَيَّزُ مني خَشْـيَة أَنْ أَضـيفَـهـا		كما انحازَتِ الأَفعى مَخافَة ضارِبِ
يقول: تَتَنَحَّى عنّي هذه العجوز وتتأخّر خوفاً أن أنزل عليها ضيفاً. ويروى تَحَوَّزَ مني. قال أبو عمرو: وتَحَوَّزَ تَحَوُّزَ الحيَّةِ، وهو بُطء القيام إذا أراد أن يقوم. والحَيِّزُ: ما انضمَّ إلى الدار من مَرافقها. وكلُّ ناحيةٍ حَيِّزٌ، وأصلُهُ من الواو. والحَيْزُ: تخفيف الحَيِّزِ. والجمع أحيازٌ. والحَوْزَة: الناحيةُ. وحَوْزَةُ المُلْكِ: بَيْضَتُه. وانْحازَ عنه، أي عَدَلَ. وانْحازَ القومُ: تركوا مَرْكزهم إلى آخَر. يقال للأولياء: انْحازوا عن العدوّ وحاصوا، وللأعداء: انهزموا ووَلَّوا مُدْبِرينَ. وتَحاوَزَ الفريقان في الحرب، أي انْحازَ كلُّ فريق عن الآخر.

### Türkçe

**الحَوْزُ**: toplama. Ve her kim kendine bir şeyi katarsa onu **حازَه** **حَوْزاً** ve **حِيازَةً** ile elde etmiş olur; onu ayrıca **احْتازَهُ** da (elde etti). Ve **الحَوْزُ** ile **الحَيْزُ**: yumuşak sevk (sürme). Ve develeri **حَاز** eder; onları **يَحُوزُها** ve **يَحيزُها** (sürer). Ve **الأَحْوَزِيُّ** **الأَحْوَذِيِّ** gibidir; o, hafif (çevik) sürücüdür; Ebû Amr’dan. el-Acçâc dedi ki:
**يَحوزُهُنَّ وله حوزيُّ**
**كما يَحوزُ الفِئَةَ الكَميُّ**

Ebû Ubeyd onu **بالذال** ile rivayet eder; anlam birdir; bununla öküzü kasteder: köpekleri kovar; ve onun kendisi gibi onu kovan bir kovucusu vardır; onun çevikliğinden. Ve **حَوَّزَ الإبل**: onları suya sürdü. el-Asmaî dedi ki: otlağı sudan uzak olduğunda, onu suya yönelttiğin ilk gece **ليلة الحَوْزِ** (hَوْz gecesi)dir. Ve onu **حَوَّزَها** (sürdü). Ve şu beyit okundu:
**حَوَّزَها م نبُرَقِ الغَميمِ**
**أَهْدأُ يَمْشي مِشْيَةَ الظَليمِ**
**بالحَوْزِ والرفْقِ وبالطَميمِ**

Ve **المُحَاوَزَةُ**: karışma (iç içe olma). Ve yılan **تَحَوَّزَتِ** ve **تَحَيَّزَتْ**, yani kıvrıldı. Denir ki: sana ne oluyor da yılanın **تَحَوُّزَ**u gibi **تتحوَّزُ**, ve yılanın **تحيُّزَ**i gibi **تتحيَّزُ**? el-Kutâmî dedi ki:
**تَحَيَّزُ مني خَشْـيَة أَنْ أَضـيفَـهـا		كما انحازَتِ الأَفعى مَخافَة ضارِبِ**

Der ki: bu yaşlı kadın, ona misafir olarak inmemden korkarak benden uzaklaşır ve geri kalır. Ve **تَحَوَّزَ مني** diye de rivayet edilir. Ebû Amr dedi ki: ve yılanın **تَحَوُّزَ**u gibi **تَحَوَّزَ**; o, kalkmak istediğinde kalkışın yavaşlığıdır. Ve **الحَيِّزُ**: evin eklentilerinden ona katılan şeydir. Ve her bir taraf **حَيِّزٌ**dir; aslı **الواو**dandır. Ve **الحَيْزُ**: **الحَيِّزِ**in hafifletilmesidir. Çoğulu **أحيازٌ**dur. Ve **الحَوْزَة**: taraf (yön). Ve **حَوْزَةُ المُلْكِ**: onun yumurtasıdır (çekirdeği/merkezi). Ve ondan **انْحازَ** etti, yani saptı. Ve kavim **انْحازَ** etti: merkezlerini başka bir yere terk ettiler. Dostlara denir ki: düşmandan **انْحازوا** edin ve **حاصوا** edin; düşmanlara (ise): bozguna uğradılar ve arkalarını dönüp kaçtılar. Ve iki takım savaşta **تَحاوَزَ** etti, yani her takım ötekinden **انْحازَ** etti.
