# حوط (ح-و-ط) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B7
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D9%88%D8%B7

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Çeper, çit demektir

- Harfler: ح - و - ط
- Kur'an'da: 28 geçiş · 27 ayet · 16 sîga
- 11 sözlük

## Sîgalar (16)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [مُحِيطٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B7/siga/%D9%85%D9%8F%D8%AD%D9%90%D9%8A%D8%B7%D9%8C.md) | مُفْعِلٌ | Kuşatan | 6 | 6 | [2:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B7/ayet/2:19.md) |
| [أَحَاطَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B7/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%AD%D9%8E%D8%A7%D8%B7%D9%8E.md) | أَفْعَلَ | Kuşattı | 4 | 4 | [17:60](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B7/ayet/17:60.md) |
| [تُحِطْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B7/siga/%D8%AA%D9%8F%D8%AD%D9%90%D8%B7%D9%92.md) | تُفْعِلْ | Kuşatırsın | 2 | 2 | [18:68](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B7/ayet/18:68.md) |
| [لَمُحِيطَةٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B7/siga/%D9%84%D9%8E%D9%85%D9%8F%D8%AD%D9%90%D9%8A%D8%B7%D9%8E%D8%A9%D9%8C.md) | لَمُفْعِلَةٌ | Kuşatan | 2 | 2 | [9:49](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B7/ayet/9:49.md) |
| [مُحِيطًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B7/siga/%D9%85%D9%8F%D8%AD%D9%90%D9%8A%D8%B7%D9%8B%D8%A7.md) | مُفْعِلًا | Kuşatan | 2 | 2 | [4:108](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B7/ayet/4:108.md) |
| [يُحِيطُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B7/siga/%D9%8A%D9%8F%D8%AD%D9%90%D9%8A%D8%B7%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | يُفْعِلُونَ | Kuşatırlar | 2 | 2 | [2:255](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B7/ayet/2:255.md) |
| [أَحَطْتُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B7/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%AD%D9%8E%D8%B7%D9%92%D8%AA%D9%8F.md) | أَفْعَلْتُ | Kuşattım | 1 | 1 | [27:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B7/ayet/27:22.md) |
| [أَحَطْنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B7/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%AD%D9%8E%D8%B7%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | أَفْعَلْنَا | Kuşattık | 1 | 1 | [18:91](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B7/ayet/18:91.md) |
| [أُحِيطَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B7/siga/%D8%A3%D9%8F%D8%AD%D9%90%D9%8A%D8%B7%D9%8E.md) | أُفْعِلَ | Kuşatıldı | 1 | 1 | [10:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B7/ayet/10:22.md) |
| [تُحِيطُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B7/siga/%D8%AA%D9%8F%D8%AD%D9%90%D9%8A%D8%B7%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | تُفْعِلُوا | Kuşatırsınız | 1 | 1 | [27:84](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B7/ayet/27:84.md) |
| [مُحِيطٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B7/siga/%D9%85%D9%8F%D8%AD%D9%90%D9%8A%D8%B7%D9%8D.md) | مُفْعِلٍ | Kuşatan | 1 | 1 | [11:84](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B7/ayet/11:84.md) |
| [وَأَحَاطَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B7/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D8%AD%D9%8E%D8%A7%D8%B7%D9%8E.md) | وَأَفْعَلَ | Ve kuşattı | 1 | 1 | [72:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B7/ayet/72:28.md) |
| [وَأَحَاطَتْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B7/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D8%AD%D9%8E%D8%A7%D8%B7%D9%8E%D8%AA%D9%92.md) | وَأَفْعَلَتْ | Ve kuşattı | 1 | 1 | [2:81](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B7/ayet/2:81.md) |
| [وَأُحِيطَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B7/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A3%D9%8F%D8%AD%D9%90%D9%8A%D8%B7%D9%8E.md) | وَأُفْعِلَ | Kuşatıldı | 1 | 1 | [18:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B7/ayet/18:42.md) |
| [يُحَاطَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B7/siga/%D9%8A%D9%8F%D8%AD%D9%8E%D8%A7%D8%B7%D9%8E.md) | يُفْعَلَ | Kuşatılır | 1 | 1 | [12:66](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B7/ayet/12:66.md) |
| [يُحِيطُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B7/siga/%D9%8A%D9%8F%D8%AD%D9%90%D9%8A%D8%B7%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | يُفْعِلُوا | Kuşatırlar | 1 | 1 | [10:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B7/ayet/10:39.md) |

## Mücavir kökler — 38 mücavir (187 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 8 ortak ayet · G² 12 · Şey
2. [فرح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%AD.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Ferh (ha) “Felah” çatlak toprak demektir, sonra toprağı…
3. [لدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AF%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Onların yanı
4. [أذن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B0%D9%86.md) — 3 ortak ayet · G² 7 · Kulak demektir
5. [وري](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B1%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Arka
6. [عمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%84.md) — 5 ortak ayet · G² 6 · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir
7. [خبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Haber : Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür
8. [صوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Sağanak yağmur demektir
9. [فتن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Fitne, Madeni curuftan temizlemek için eritmek demektir
10. [سوأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%A3.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Sey’e(hemze): “Sivad” kara demektir
11. [جهم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Cehennem tuğlanın pişirildiği kuyu demektir
12. [سمو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%88.md) — 4 ortak ayet · G² 4 · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
13. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 13 ortak ayet · G² 4 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
14. [صبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Granit taş demektir
15. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 10 ortak ayet · G² 3 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
16. [خوف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%88%D9%81.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Havf : “Hafe” korkulduğu zaman saklanmak için takınılan…
17. [يدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%AF%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · El ve kol demektir
18. [خلف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%81.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Half : Ense demektir
19. [قدر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Kıdr kazandır
20. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 6 ortak ayet · G² 2 · Dağın sivri noktası demektir
21. [جيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A3.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
22. [غير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Ğayr, Ğayr dışında demektir
23. [ظلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Zalimler
24. [رأي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
25. [مع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Beraber
26. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 4 ortak ayet · G² 2 · Hufre, çukur demektir
27. [أنس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%B3.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
28. [نور](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Ateş demektir
29. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 6 ortak ayet · G² 1 · Ribve, tümsek demektir
30. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 7 ortak ayet · G² 1 · Kevn, tepe demektir
31. [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
32. [كذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Kizb, kumaşın boyanmasında kullanılan bir çeşit boya…
33. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
34. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Beyn topraktaki yarık demektir
35. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
36. [عذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B0%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Su yosunudur
37. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 0 · Hayvanların ön ayaklarına denir
38. [رسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Saçak demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | حوط |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | İlletli (ecvef-vâvî) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [حفظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8.md), [حصن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D9%86.md), [سور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%B1.md), [كلأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%84%D8%A3.md) |
| Zıt Kök | [ضيع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%8A%D8%B9.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin çevresini çitle, duvarla veya sınırla çepeçevre sarıp dış tesirlerden koruma ve bir arada tutma |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi ilmin, kudretin veya azabın varlığı her yönden bütünüyle kuşatması, hiçbir kaçış ve bilgisizlik boşluğu bırakmaması |
| Çekirdek Özet 3 | Çevreleme yoluyla tam denetim ve koruma sağlayan, varlığın sınırlarını ve güvenliğini belirleyen kapalı sistem yapısı |
| Kritik Hata Riski | Kökü sadece düşmanca bir askeri kuşatma veya kısıtlama sanıp koruma, gözetme ve tam bilgiyle kuşatma (ihtiyat/ihata) boyutunu göz ardı etmek |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| حو | Çevirme, bükme, kendi içine dönme ve sınırlandırma yoluyla bir alanı veya varlığı toplama; [حوز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B2.md) (kendi tarafına çekip toplama), [حول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D9%84.md) (bir şeyin etrafında dönme, dönüşme), [حوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D9%8A.md) (içine alma, sarıp toplama) köklerinde görüldüğü gibi bir merkezin çevresinde büzülme ve çevreleme hareketini ifade eder. | ط | Dairesel kapatma, çeper örme ve kesin bir sınır çekme imgesi katarak toplanan şeyin etrafına aşılmaz bir duvar veya çit çekme, böylece çepeçevre kuşatma anlamını sabitleştirir. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ح | Çit, duvar; çevirme, koruma, ayırma | Dış dünyadan ayıran, içeri ile dışarı arasına kesin sınır koyan koruyucu engel |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Parçaları birbirine bağlayarak yapıyı sağlamlaştıran ve devamlılığı kuran bağlayıcı unsur |
| ط | Sepet, çark; sarma, kuşatma, içine alma | Yuvarlak hatlarla bütünüyle çevreleyen, dışarıya açıklık bırakmayan dairesel sarma hareketi |
| حوط | Çit ve duvarla sınır çekip kazıklarla sabitleyerek bir varlığı veya alanı dairesel biçimde çepeçevre kuşatma ve koruma | Bir şeyin etrafını her yönden tam bir çeperle sararak içine alma, dışarıdan gelecek etkilere karşı koruma ve denetim altına alma bütünü |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir bahçenin, mülkün veya ekinin etrafına taştan veya dikenden duvar ya da çit örmek (hâit); yaban eşeğinin sürüsünü dağılmaması için çepeçevre sarıp bir arada tutması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Sa‘de b. Cüeyye el-Hüzelî bir beytinde şerefin ve yüceliğin her yönden korunup kuşatılmasını bu kökle tasvir eder: علي وكانوا أهل عز مقدم / ومجد إذا ما حوط المجد نائل |
| Erken Arapça kullanım | Bir kimseyi koruyup gözetmek, haklarını müdafaa etmek ve ihtiyaçlarını üstlenmek anlamında حاطه حوطا وحياطة tabiri kullanılmış; Abbas b. Abdilmuttalib’in Hz. Peygamber’e yönelik amcası Ebu Talib’in himayesini anlatırken كان يحوطك ifadesine yer verilmiştir |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

### Sami etimolojik katman

Sami dillerinde حوط kökü, temel olarak bir alanın sınırlandırılması, çitle çevrilmesi, korunması ve emniyet altına alınması semantik matrisi üzerinde yer alır. Batı Sami sahasında ve özellikle İbranicede kökün soydaş biçimleri olan *h-w-t* veya *h-y-t* çizgisi, "duvar", "çeper" ve "iplikle çevreleme" gibi somut koruma araçlarını bildirir; nitekim İbranice *hût* (חוּט) kelimesi sınır belirleyen ip veya çevreleyici bağ anlamına gelirken, Aramice/Süryanice katmanında *hyṭ* kökü dikmek, çevresini örmek ve bir araya toplamak yönünde anlam kazanır. Arapçada kök, somut düzlemde bahçe duvarı ve koruyucu ağıl anlamındaki *hâit* (حائط) ve *huvâta* (حواطة) formlarında kökleşmiş; ardından fiziksel sınırlamadan idari, ahlaki ve zihni korumaya (hıyâta, ihtiyat), oradan da her şeyi bütünüyle kavrayan ilahi ilim ve kudretin kuşatmasına (ihâta) doğru düzenli bir semantik genişleme göstermiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Çit, duvar çekme, koruma ve bütünüyle çevreleme | Bahçe duvarı (*hâit*) ve gözetme (*hıyâta*) üzerinden her şeyi çepeçevre içine alan tam kuşatma (*ihâta*) anlamı gelişmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice *hût* (çevreleyen ip, sınır bağı), Süryanice *hyṭ* (çevresini dikmek, birleştirmek) | Alanı veya nesneyi bir bağla ya da duvarla çevreleyip dağılmaktan koruma ortak çekirdeği mevcuttur. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi ötesinde doğrudan ve fonetik olarak kanıtlanabilir Afro-Asyatik bir soydaş tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| حوط | Anlamlı | Kuşatmak, korumak, çevrelemek | Bir şeyin çevresini sarıp koruma altına almak veya bütünüyle denetlemek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [حطو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B7%D9%88.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bağımsız bir anlam matrisi oluşmamıştır; Kur'an'da geçmez |
| وحط | Anlamlı | Saplamak, yere vurmak, sertleştirmek | Bir şeyi yere kuvvetle vurmak veya zemini sıkıştırmak | Kur'an'da geçmez; hedef kökle zıt veya doğrudan anlamsal bağı zayıftır |
| [وطح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B7%D8%AD.md) | Anlamlı | İtmek, defetmek, yükletmek | Bir şeyi birinin üzerine yıkmak, yüklemek veya uzaklaştırmak | Kur'an'da geçmez; Kitābü'l-ʿAyn müsta'mel sayar |
| [طحو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%AD%D9%88.md) | Anlamlı | Yaymak, sermek, uzaklaştırmak | Tıpkı [دحو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AD%D9%88.md) gibi bir şeyi yayıp döşemek, uzaklara fırlatmak | Kur'an'da geçer ([طحى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%AD%D9%8A.md)); kuşatmanın zıddına açma ve yayma yönü taşır |
| [طوح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%AD.md) | Anlamlı | Helak olmak, savrulmak, kaybolmak | Bir kimsenin çölde yolunu kaybetmesi, savrulup gitmesi | Kur'an'da geçmez; sınırın kaybolmasıyla dağılmayı ifade eder |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| حوط | Merkez | Kuşatma, koruma, tam kavrama | Bir varlığı her yönden çepeçevre sararak hiçbir kaçış veya açık nokta bırakmaksızın sınırlandırmak ve denetlemek | Hem fiziksel çevrelemeyi hem de zihni ve ontolojik tam kavramayı içerir |
| [حفظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8.md) | Komşu | Koruma, gözetme | [حفظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8.md), nesneyi zayi olmaktan ve bozulmaktan korumaya odaklanır; حوط gibi dairesel bir kuşatma şartı aramaz | Dış etkenlere karşı uyanık bulunup kollamak |
| [حصن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D9%86.md) | Komşu | Müstahkem kılma, sığınma | [حصن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D9%86.md), yüksek ve aşılmaz sığınaklarla korumaktır; حوط ise alanın çeperini sararak içine alma esasına dayanır | Kale veya tepe gibi bir yapıyla savunma sağlama |
| [سور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%B1.md) | Komşu | Duvarla çevirme, yükselme | [سور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%B1.md), şehrin veya alanın çevresine yüksek sur çekmektir; حوط kadar ilmi ve kavramsal kuşatmayı içermez | Fiziksel taş ve sur bariyeri kurma |
| [كلأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%84%D8%A3.md) | Komşu | Gözetip kollama | [كلأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%84%D8%A3.md), bakım ve himaye amacıyla takip etmektir; geometrik ve hacimsel bir çevreleme içermez | Gece ve gündüz zarar gelmesini önleme |
| [ضيع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%8A%D8%B9.md) | Zıt | Zayi etme, korumasız bırakma, dağıtma | Sınırları ve çeperi terk ederek varlığın heba olmasına, sahipsiz ve açıkta kalmasına yol açmak | Kuşatıcı koruma ve denetimin tam zıddı |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | حوط | Kuşatmak, korumak, tam bilmek | Dairesel olarak etrafını sarıp içine alma, denetleme ve eksiksiz kavrama | Kesin |
| Latince | Cingere, circumdare, comprehendere | Çevrelemek, kuşatmak, kavramak | *Circumdare* fiziksel çevrelemeyi karşılarken, *comprehendere* zihnen ve bütünüyle içine almayı karşılar. | Güçlü |
| İngilizce | Encompass, surround, comprehend | Kuşatmak, çevrelemek, tam kavramak | *Encompass* ve *surround* dış hatları kuşatmayı, *comprehend* ise bilginin nesnesini eksiksiz sarmasını verir. | Kesin |
| Almanca | Umgeben, umfassen, begreifen | Kuşatmak, kapsamak, kavramak | *Umfassen* hem mekânsal hem mantıksal kapsamayı, *begreifen* kavrayarak ihata etmeyi karşılar. | Güçlü |
| Fransızca | Entourer, englober, cerner | Kuşatmak, bütünüyle içine almak | *Englober* bütünü içine almayı, *cerner* ise kaçış bırakmayacak şekilde çevrelemeyi aktarır. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Robert Dictionnaire.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| مُحِيطٌ / بِكُلِّ شَيْءٍ مُحِيطًا | İlahi ilmin ve kudretin her şeyi kuşatması | Allah Teâlâ'nın ilminin ve gücünün hiçbir şeyi dışarıda bırakmaksızın kavraması; Bakara [2:19](https://lisan.digital/tr/ayet/2:19.md), Nisâ [4:126](https://lisan.digital/tr/ayet/4:126.md), Fussilet [41:54](https://lisan.digital/tr/ayet/41:54.md) |
| أَحَاطَ بِهِ / لَمُحِيطَةٌ | Azabın veya günahın suçluyu çepeçevre sarması | Kötülüklerin ve cehennem ateşinin inkârcıları hiçbir kaçış yolu bırakmadan kuşatması; Bakara [2:81](https://lisan.digital/tr/ayet/2:81.md), Kehf [18:29](https://lisan.digital/tr/ayet/18:29.md), Tevbe [9:49](https://lisan.digital/tr/ayet/9:49.md) |
| أَحَطْتُ بِمَا لَمْ تُحِطْ بِهِ | Bir meseleyi derinlemesine ve eksiksiz kavramak | Hüdhüd'ün Süleyman aleyhisselama getirdiği bilgiyi bütünüyle bilmesi bağlamı; Neml [27:22](https://lisan.digital/tr/ayet/27:22.md), Kehf [18:68](https://lisan.digital/tr/ayet/18:68.md) |
| أُحِيطَ بِهِمْ | Yok edilmek, helak çemberine düşmek | Gemide fırtınaya yakalananların veya helak tehlikesiyle her taraftan sarılanların durumu; Yûnus [10:22](https://lisan.digital/tr/ayet/10:22.md), Yûsuf [12:66](https://lisan.digital/tr/ayet/12:66.md), Kehf [18:42](https://lisan.digital/tr/ayet/18:42.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi sıfatlar (İlim ve Kudret) | Allah'ın "Muhît" ismi ve ilminin her şeyi ihata etmesi; yaratılmışların O'nun ilmini kuşatamayacağı meselesi | Mekânsal bir sınırlamadan tenzih edilerek, ilim ve kudretin varlıkta hiçbir boşluk bırakmayan mutlak hakimiyeti |
| Fıkıh | İhtiyat ve mülkiyet sınırları | Şüpheli durumlarda koruyucu hükmü almak (ihtiyat); arazinin etrafına duvar veya çit çekerek mülkiyet ve himaye alanı (*hâit*) oluşturmak | Hukuki hakların ve ibadetlerin riske atılmadan güvence altına alınması |
| Tefsir | Ahiret azabı ve günah kavramı | Günahın insanı kuşatması (*ehâtat bihi hatîetüh*) ifadesinin küfür mü yoksa büyük günah mı olduğu tartışması | İnsanın tevbe yollarını tıkayarak manevi olarak her yönden kilitlenmesi hali |
| Hadis | Cemaatin ve ümmetin korunması | "Müslümanların duasının arkalarından onları kuşatması" (*tuhîtu da'vetühüm min verâihim*) rivayeti | Toplumu dışarıdan gelecek fitne ve saldırılara karşı bir kalkan gibi bir arada tutan manevi çeper |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varlık-yaratıcı ilişkisi | İlahi denetim ve mutlak ihata | Kaçınılmaz sorumluluk yükleme | Kulun hiçbir eyleminin ve halinin ilahi ilim ve adaletin kapsama alanı dışına çıkamayacağını bilmesi | Kesin |
| İlmi | Epistemoloji ve metodoloji | Kapsamlı kavrayış (ihata ilmi) | Bütüncül bilgi üretme | Bir konunun tüm değişkenlerini, illetlerini ve sonuçlarını dışarıda hiçbir belirsizlik bırakmadan inceleme | Güçlü |
| Siyasi | Güvenlik ve sınır yönetimi | Savunma hattı ve egemenlik çeperi | İç emniyeti koruma, dış tehdidi engelleme | Devletin sınırlarını koruyucu tahkimatla belirleyerek içerdeki düzeni koruması ve düşman kuşatmasını yarması | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet ve risk yönetimi | Korunaklı varlık ve ihtiyat rezervi | Risklere karşı güvence sağlama | Kaynakların heba olmasını önlemek için etrafına emniyet payı (ihtiyat fonu) konulması ve sermayenin çeper içine alınması | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kapalı eğri / Topolojik sınır (Boundary / Clôture) | Bir uzayda veya kümede tüm elemanları çevreleyip dış ortamdan ayıran, integrasyon yüzeyini belirleyen kapalı yüzey yapısı | Kesin |
| Beşeri bilimler | Kurumsal sınır / Koruyucu kalkan (Containment) | Bir toplumun veya bireyin kimliğini ve dengesini tehdit eden sapmalara karşı oluşturduğu koruyucu normatif çeper | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca düşman ordusunun muhasarası veya baskıcı bir kısıtlama biçiminde anlamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bir varlığı koruyup geliştiren, haklarını savunan, dağılmasını önleyen himaye çeperi ve ilahi ilmin her şeyi şefkat ve adaletle sarıp sarmalaması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Allah'ın "Muhît" vasfını sadece cezalandırıcı bir ablukaya indirgemek; böylece ilmin, hikmetin ve rahmetin kuşatıcılığını gözden kaçırarak dini tasavvuru daraltmak |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın ontolojik çatısını oluşturan "Allah'ın her şeyi kuşatmışlığı" ilkesini temellendirir; insanın aşkın bir kudretin koruması ve denetimi altında olduğunu, hiçbir eylemin kayıtsız kalmadığını bildirir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Tevhid ve ilahi ilim ayetlerinde (Ayetü'l-Kürsî, Fussilet, Talâk), cehennem azabının kaçınılmazlığını anlatan tablolarda ve bilgiye dayalı iddiaların sınandığı kıssalarda (Kehf, Neml) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İnsanın ilahi adaletten gizlenebileceği veya varlığın başıboş bırakıldığı zannını ortadan kaldırır; ayrıca bilginin yüzeysel tahminlerle değil ancak meseleyi her yönüyle ihata ederek kurulabileceğini gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir arazinin, bahçenin veya sürünün etrafına taş veya çitten duvar çekerek dağılmasını engellemek ve onu koruma altına almak.
- Soyut anlam: Bir nesneyi, olguyu veya varlığı zihnen, ilmen ya da kudret olarak her yönüyle içine alıp hiçbir eksik ve kaçış noktası bırakmayacak şekilde kavramak.
- Sistematik karşılık: Bir sistemin dış çevreyle sınırını belirleyen, iç güvenliğini sağlayan ve bütün elemanlarını ortak bir denetim alanı altında tutan kapalı çeper dinamiği.
- LaTeX modeli: $$\partial \Omega \cap \complement \Omega = \emptyset \quad \implies \quad \forall x \in \Omega, \; x \subset \mathcal{I}$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $\Omega$ kuşatılan varlık alanını, $\partial \Omega$ bu alanı her yönden çevreleyen kapalı sınırı (çeperi/hâiti), $\complement \Omega$ ise sistemin dışını temsil eder. Sınırın tam kapalı olması sayesinde dışarıya kaçış veya açık bir boşluk kalmaz; böylece bu alan içerisindeki her bir $x$ unsuru, kuşatıcı merkezin mutlak bilgisi ve denetimi olan $\mathcal{I}$ (ihata) kümesinin bütünüyle içinde kalır.

## Geçtiği ayetler (27 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D9%88%D8%B7/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B7/ayet/2:19.md) — مُحِيطٌ

أَوْ كَصَيِّبٍ مِنَ السَّمَاءِ فِيهِ ظُلُمَاتٌ وَرَعْدٌ وَبَرْقٌ يَجْعَلُونَ أَصَابِعَهُمْ فِي آذَانِهِمْ مِنَ الصَّوَاعِقِ حَذَرَ الْمَوْتِ وَاللَّهُ مُحِيطٌ بِالْكَافِرِينَ

Meal (IK): Yahut gökten inen sağnağa tutulmuş gibilerdir ki; onda karanlıklar, gök gürültüsü ve şimşek vardır. Yıldırımlardan ölmek korkusuyla parmaklarını kulaklarına tıkarlar. Allah kafirleri çepeçevre kuşatıcıdır.

### [Bakara 2:81](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B7/ayet/2:81.md) — وَأَحَاطَتْ

بَلَى مَنْ كَسَبَ سَيِّئَةً وَأَحَاطَتْ بِهِ خَطِيئَتُهُ فَأُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

Meal (IK): Hayır, kötülük yapıp da günahı kendisini kuşatan kimseler, işte onlar cehennemliklerdir. Onlar orada temelli kalıcıdırlar.

### [Bakara 2:255](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B7/ayet/2:255.md) — يُحِيطُونَ

اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ لَا تَأْخُذُهُ سِنَةٌ وَلَا نَوْمٌ لَهُ مَا فِي السَّمَوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ مَنْ ذَا الَّذِي يَشْفَعُ عِنْدَهُ إِلَّا بِإِذْنِهِ يَعْلَمُ مَا بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَمَا خَلْفَهُمْ وَلَا يُحِيطُونَ بِشَيْءٍ مِنْ عِلْمِهِ إِلَّا بِمَا شَاءَ وَسِعَ كُرْسِيُّهُ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضَ وَلَا يَئُودُهُ حِفْظُهُمَا وَهُوَ الْعَلِيُّ الْعَظِيمُ

Meal (IK): Allah O’ndan başka hiçbir ilah yoktur. Hayy ve Kayyum’dur. O’nu dalgınlık ve uyku tutmaz. Göklerde ve yerde olanların hepsi de O’nundur. O’nun izni olmadan katında şefaat edecek kimdir? Önlerinde ve arkalarında ne varsa bilir. Dilediği kadarından başka O’nun ilminden hiçbir şey kavrayamazlar. Kürsi’si gökleri ve yeri kaplamıştır. Onları koruyup gözetmek O’na ağırlık vermez. O, öyle ulu, öyle yücedir.

### [Ali İmran 3:120](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B7/ayet/3:120.md) — مُحِيطٌ

إِنْ تَمْسَسْكُمْ حَسَنَةٌ تَسُؤْهُمْ وَإِنْ تُصِبْكُمْ سَيِّئَةٌ يَفْرَحُوا بِهَا وَإِنْ تَصْبِرُوا وَتَتَّقُوا لَا يَضُرُّكُمْ كَيْدُهُمْ شَيْئًا إِنَّ اللَّهَ بِمَا يَعْمَلُونَ مُحِيطٌ

Meal (IK): Sizlere bir iyilik dokunursa; bu onları, üzer. Ama başınıza bir felaket gelirse; buna sevinirler. Sabreder ve sakınırsanız, onların hilesi size hiçbir zarar veremez. Şüphesiz ki, Allah, onların yaptıklarını kuşatmıştır.

### [Nisa 4:108](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B7/ayet/4:108.md) — مُحِيطًا

يَسْتَخْفُونَ مِنَ النَّاسِ وَلَا يَسْتَخْفُونَ مِنَ اللَّهِ وَهُوَ مَعَهُمْ إِذْ يُبَيِّتُونَ مَا لَا يَرْضَى مِنَ الْقَوْلِ وَكَانَ اللَّهُ بِمَا يَعْمَلُونَ مُحِيطًا

Meal (IK): İnsanlardan gizlerler de Allah’tan gizlemezler. Halbuki Allah’ın razı olmayacağı sözü, geceleyin uydurup düzdükleri zaman da Allah onlarla beraberdir. Allah; yapacakları herşeyi kuşatıcıdır.

### [Nisa 4:126](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B7/ayet/4:126.md) — مُحِيطًا

وَلِلَّهِ مَا فِي السَّمَوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ وَكَانَ اللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ مُحِيطًا

Meal (IK): Göklerde olanlar da, yerde olanlar da Allah’ındır. Allah; her şeyi kuşatıcı olandır.

### [Enfal 8:47](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B7/ayet/8:47.md) — مُحِيطٌ

وَلَا تَكُونُوا كَالَّذِينَ خَرَجُوا مِنْ دِيَارِهِمْ بَطَرًا وَرِئَاءَ النَّاسِ وَيَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَاللَّهُ بِمَا يَعْمَلُونَ مُحِيطٌ

Meal (IK): Hem yurtlarından böbürlenerek ve insanlara gösteriş yaparak çıkan ve Allah yolundan alıkoyanlar gibi olmayın. Allah, onların yaptıklarını çepeçevre kuşatandır.

### [Tevbe 9:49](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B7/ayet/9:49.md) — لَمُحِيطَةٌ

وَمِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ ائْذَنْ لِي وَلَا تَفْتِنِّي أَلَا فِي الْفِتْنَةِ سَقَطُوا وَإِنَّ جَهَنَّمَ لَمُحِيطَةٌ بِالْكَافِرِينَ

Meal (IK): Onlardan kimi de: Bana izin ver, beni fitneye düşürme, der. İyi bilin ki; onlar fitne içine düşmüşlerdir. Ve muhakkak ki cehennem, kafirleri çepeçevre kuşatıcıdır.

### [Yunus 10:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B7/ayet/10:22.md) — أُحِيطَ

هُوَ الَّذِي يُسَيِّرُكُمْ فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ حَتَّى إِذَا كُنْتُمْ فِي الْفُلْكِ وَجَرَيْنَ بِهِمْ بِرِيحٍ طَيِّبَةٍ وَفَرِحُوا بِهَا جَاءَتْهَا رِيحٌ عَاصِفٌ وَجَاءَهُمُ الْمَوْجُ مِنْ كُلِّ مَكَانٍ وَظَنُّوا أَنَّهُمْ أُحِيطَ بِهِمْ دَعَوُا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ لَئِنْ أَنْجَيْتَنَا مِنْ هَذِهِ لَنَكُونَنَّ مِنَ الشَّاكِرِينَ

Meal (IK): Sizi karada ve denizde yürüten O’dur. Gemide bulunduğunuzda geminin onları hoş bir rüzgarla götürdüğünde ve onunla sevindiklerinde; birden şiddetli bir kasırga gelip onları her taraftan dalgaların sardığı ve çepeçevre kuşatıldıklarını sandıkları anda, Allah’ın dinine sarılarak: Bizi bu tehlikeden kurtarırsan; andolsun ki, şükredenlerden oluruz, diye O’na yalvarırlar.

### [Yunus 10:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B7/ayet/10:39.md) — يُحِيطُوا

بَلْ كَذَّبُوا بِمَا لَمْ يُحِيطُوا بِعِلْمِهِ وَلَمَّا يَأْتِهِمْ تَأْوِيلُهُ كَذَلِكَ كَذَّبَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَانْظُرْ كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الظَّالِمِينَ

Meal (IK): Hayır, onlar bilgisini kavrayamadıkları, yorumu kendilerine gelmemiş bir şeyi yalanladılar. Onlardan öncekiler de böyle yalanlamışlardı. Zalimlerin sonunun nasıl olduğuna bir bak.

### [Hud 11:84](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B7/ayet/11:84.md) — مُحِيطٍ

وَإِلَى مَدْيَنَ أَخَاهُمْ شُعَيْبًا قَالَ يَاقَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ مَا لَكُمْ مِنْ إِلَهٍ غَيْرُهُ وَلَا تَنْقُصُوا الْمِكْيَالَ وَالْمِيزَانَ إِنِّي أَرَاكُمْ بِخَيْرٍ وَإِنِّي أَخَافُ عَلَيْكُمْ عَذَابَ يَوْمٍ مُحِيطٍ

Meal (IK): Medyen’e de kardeşleri Şuayb’ı. Dedi ki: Ey kavmim; Allah’a kulluk edin, O’ndan başka ilahınız yoktur. Ölçüyü tartıyı eksik tutmayın. Ben sizi, iyi bir halde, refah içinde görüyorum. Ve sizi azabla kuşatacak bir günden korkuyorum.

### [Hud 11:92](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B7/ayet/11:92.md) — مُحِيطٌ

قَالَ يَاقَوْمِ أَرَهْطِي أَعَزُّ عَلَيْكُمْ مِنَ اللَّهِ وَاتَّخَذْتُمُوهُ وَرَاءَكُمْ ظِهْرِيًّا إِنَّ رَبِّي بِمَا تَعْمَلُونَ مُحِيطٌ

Meal (IK): Dedi ki: Ey kavmim; benim taraftarlarım size göre Allah’tan daha mı üstün ki O’na sırt çevirdiniz? Doğrusu Rabbım, sizin yaptıklarınızı kuşatmıştır.

### [Yusuf 12:66](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B7/ayet/12:66.md) — يُحَاطَ

قَالَ لَنْ أُرْسِلَهُ مَعَكُمْ حَتَّى تُؤْتُونِ مَوْثِقًا مِنَ اللَّهِ لَتَأْتُنَّنِي بِهِ إِلَّا أَنْ يُحَاطَ بِكُمْ فَلَمَّا آتَوْهُ مَوْثِقَهُمْ قَالَ اللَّهُ عَلَى مَا نَقُولُ وَكِيلٌ

Meal (IK): Dedi ki: Etrafınız kuşatılmadıkça muhakkak bana getireceğinize dair Allah’a karşı sağlam bir söz vermezseniz, onu sizinle asla göndermem. Artık onlar söz verince: Allah söylediklerinize Vekil’dir, dedi.

### [İsra 17:60](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B7/ayet/17:60.md) — أَحَاطَ

وَإِذْ قُلْنَا لَكَ إِنَّ رَبَّكَ أَحَاطَ بِالنَّاسِ وَمَا جَعَلْنَا الرُّؤْيَا الَّتِي أَرَيْنَاكَ إِلَّا فِتْنَةً لِلنَّاسِ وَالشَّجَرَةَ الْمَلْعُونَةَ فِي الْقُرْآنِ وَنُخَوِّفُهُمْ فَمَا يَزِيدُهُمْ إِلَّا طُغْيَانًا كَبِيرًا

Meal (IK): Hani sana demiştik ki: Rabbın gerçekten insanları kuşatmıştır. Sonra göstermiş olduğumuz rüyayı sadece insanlar için bir imtihan kıldık. Kur’an’da lanetlenmiş olan ağacı da. Biz onları korkutuyoruz ama bu, onlara büyük bir azgınlık vermekten başka bir şeyi artırmıyor.

### [Kehf 18:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B7/ayet/18:29.md) — أَحَاطَ

وَقُلِ الْحَقُّ مِنْ رَبِّكُمْ فَمَنْ شَاءَ فَلْيُؤْمِنْ وَمَنْ شَاءَ فَلْيَكْفُرْ إِنَّا أَعْتَدْنَا لِلظَّالِمِينَ نَارًا أَحَاطَ بِهِمْ سُرَادِقُهَا وَإِنْ يَسْتَغِيثُوا يُغَاثُوا بِمَاءٍ كَالْمُهْلِ يَشْوِي الْوُجُوهَ بِئْسَ الشَّرَابُ وَسَاءَتْ مُرْتَفَقًا

Meal (IK): De ki: Gerçek, Rabbınızdandır. İsteyen inansın, isteyen inkar etsin. Şüphesiz ki zalimler için, duvarları kendilerini çepeçevre kuşatmış bir ateş hazırlamışızdır. Onlar feryad edip yardım dilediklerinde, erimiş maden gibi yüzleri kavuran bir su kendilerine sunulur. O, ne kötü içecek ve ne kötü duraktır.

### [Kehf 18:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B7/ayet/18:42.md) — وَأُحِيطَ

وَأُحِيطَ بِثَمَرِهِ فَأَصْبَحَ يُقَلِّبُ كَفَّيْهِ عَلَى مَا أَنْفَقَ فِيهَا وَهِيَ خَاوِيَةٌ عَلَى عُرُوشِهَا وَيَقُولُ يَالَيْتَنِي لَمْ أُشْرِكْ بِرَبِّي أَحَدًا

Meal (IK): Nitekim ürünleri yok edildi. Sarfettiği emeğe içi yanarak avuçlarını oğuşturuyordu. Çardakları hep yere düşmüştü. Ve diyordu ki: Ne olaydım, Rabbıma hiç kimseyi ortak koşmasaydım.

### [Kehf 18:68](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B7/ayet/18:68.md) — تُحِطْ

وَكَيْفَ تَصْبِرُ عَلَى مَا لَمْ تُحِطْ بِهِ خُبْرًا

Meal (IK): Kavrayamayacağın bir bilgiye nasıl dayanırsın?

### [Kehf 18:91](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B7/ayet/18:91.md) — أَحَطْنَا

كَذَلِكَ وَقَدْ أَحَطْنَا بِمَا لَدَيْهِ خُبْرًا

Meal (IK): İşte bunun gibi, onun yaptıklarının hepsini baştan başa biliyorduk Biz.

### [Taha 20:110](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B7/ayet/20:110.md) — يُحِيطُونَ

يَعْلَمُ مَا بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَمَا خَلْفَهُمْ وَلَا يُحِيطُونَ بِهِ عِلْمًا

Meal (IK): O, onların önlerindekini de, arkalarındakini de bilir. Onların hiç birinin ilmi asla bunu kavrayamaz.

### [Neml 27:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B7/ayet/27:22.md) — أَحَطْتُ · تُحِطْ

فَمَكَثَ غَيْرَ بَعِيدٍ فَقَالَ أَحَطْتُ بِمَا لَمْ تُحِطْ بِهِ وَجِئْتُكَ مِنْ سَبَأٍ بِنَبَأٍ يَقِينٍ

Meal (IK): Çok geçmeden o geldi ve dedi ki: Senin bilmediğin bir şeyi öğrendim ve sana Sebe’den gerçek bir haber getirdim.

### [Neml 27:84](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B7/ayet/27:84.md) — تُحِيطُوا

حَتَّى إِذَا جَاءُوا قَالَ أَكَذَّبْتُمْ بِآيَاتِي وَلَمْ تُحِيطُوا بِهَا عِلْمًا أَمْ مَاذَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ

Meal (IK): Nihayet geldikleri zaman; buyurur ki: Siz, Benim ayetlerimi anlamadığınız halde mi yalanladınız? Yoksa yaptığınız ne idi.

### [Ankebut 29:54](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B7/ayet/29:54.md) — لَمُحِيطَةٌ

يَسْتَعْجِلُونَكَ بِالْعَذَابِ وَإِنَّ جَهَنَّمَ لَمُحِيطَةٌ بِالْكَافِرِينَ

Meal (IK): Senden azabı çarçabuk istiyorlar. Doğrusu cehennem kafirleri kuşatıp durmaktadır.

### [Fussilet 41:54](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B7/ayet/41:54.md) — مُحِيطٌ

أَلَا إِنَّهُمْ فِي مِرْيَةٍ مِنْ لِقَاءِ رَبِّهِمْ أَلَا إِنَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ مُحِيطٌ

Meal (IK): İyi bilin ki; onlar, Rabblarına kavuşmaktan şüphededirler. Dikkat edin, muhakkak ki Allah; her şeyi çepeçevre kuşatandır.

### [Fetih 48:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B7/ayet/48:21.md) — أَحَاطَ

وَأُخْرَى لَمْ تَقْدِرُوا عَلَيْهَا قَدْ أَحَاطَ اللَّهُ بِهَا وَكَانَ اللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرًا

Meal (IK): Bundan başka, sizin gücünüzün yetmediği ama Allah’ın sizin için sakladığı ganimetler de vardır. Ve Allah; her şeye kadir olandır.

### [Talak 65:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B7/ayet/65:12.md) — أَحَاطَ

اللَّهُ الَّذِي خَلَقَ سَبْعَ سَمَوَاتٍ وَمِنَ الْأَرْضِ مِثْلَهُنَّ يَتَنَزَّلُ الْأَمْرُ بَيْنَهُنَّ لِتَعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ وَأَنَّ اللَّهَ قَدْ أَحَاطَ بِكُلِّ شَيْءٍ عِلْمًا

Meal (IK): Allah; yedi göğü ve yerden de o kadarını yaratmış olandır. Allah’ın buyruğu bunlar arasında iner durur. Ki, Allah’ın gerçekten her şeye kadir olduğunu ve Allah’ın gerçekten her şeyi ilmiyle kuşatmış oşduğunu bilesiniz.

### [Cin 72:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B7/ayet/72:28.md) — وَأَحَاطَ

لِيَعْلَمَ أَنْ قَدْ أَبْلَغُوا رِسَالَاتِ رَبِّهِمْ وَأَحَاطَ بِمَا لَدَيْهِمْ وَأَحْصَى كُلَّ شَيْءٍ عَدَدًا

Meal (IK): Ta ki Rabblarının risaletlerini, gerçekten tebliğ etmiş olduklarını bilsin. Onların yaptıklarını kuşatmış ve her şeyi bir sayı ile saymıştır.

### [Buruc 85:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B7/ayet/85:20.md) — مُحِيطٌ

وَاللَّهُ مِنْ وَرَائِهِمْ مُحِيطٌ

Meal (IK): Allah ise onları arkadan kuşatandır.

## Sözlükler (11)

### ★ Akevler Sözlüğü

Çeper, çit demektir. Sonra içine almak anlamı kazanmıştır.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B7/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء والطاء و وايء معهما
ح ط أ، ح و ط، ط ح و، ط و ح، ط ي ح، و ط ح مستعملات
حطأ:
الحطأُ- مهموز- شدّة الصرع. تقول: احتمله فحَطَأَ به الأرض. وحطأتُ رأسَهُ بيدي حطأة، وهو شدّة القَفْدِ براحتك. قال:
وإن حَطَأْتُ كَتِفَيْهِ ذَرْمَلا
حوط:
حاط يَحُوطُ حَوْطاً وحِياطةً. والحمارُ يَحُوطُ عانتَهُ: يَجْمَعُها، والاسم: الحِيطة: يقال: حاطَهُ حيِطةً إذا تعاهده.
واحتاطت الخيلُ بفلان وأحاطت به، أي: أحدقت.
وكلُّ من أَحْرَزَ شيئاً كلَّه، وبلغ عِلْمُه أقصاه فقد أحاط به يقال: هذا أمرٌ ما أَحَطْتُ به علما.
وسُمّيَ الحائِطُ، لأنّه يَحُوط ما فيه. وتقول: حَوَّطتُ حائِطاً.
والحِواطُ: حضيرةٌ تُتَّخذ للطّعام، والشّيءُ يُقْلَع عنه سريعاً. قال:
إنّا وجدنا عُرُسَ الحَنَّاِط		مذمومةً لئيمةَ الحِواطِ
ويُروَى: لئيمة الحُوّاط.
والحُوّاطُ: هم الّذين يحوطونها يمنعون من ذلك.
وجماعةُ الحائِط: حيِطانٌ.
طحو:
الطَّحْوُ: شِبْهُ الدَّحْوِ، وهو البَسْطُ وفيه لغتان: طحا يَطْحُو وطَحَى يَطْحَى.
وطَحا بك همُّك، أي: ذهَبَ بك في مَذهبٍ بعيد، وهو يَطْحَى بك طَحْياً وطَحْواً. قال:
طحابك قلبٌ للحِسانِ طروب
والطُّحِيُّ من النّاس: الرُّذَّال. والقومُ يَطْحَى بعضُهم بعضاً، أي: يدفَع.
وسألتُ أبا الدُّقَيْش عن المُدَوّمِة الطّواحى. فقال: هنّ النّسور تستدير حوالي القَتْلَى.
طوح:
طيح:
الطّائحُ: الهالِكُ، أو المُشْرفُ على الهَلاكِ. وكلُّ شَيءٍ ذهب وفَنِيَ فقد طاح يَطيحُ طَيْحاً وطَوْحاً- لغتان- والطَّيْح: الهلاك.
وطوَّحْتُ به: حَمَلْتُه على رُكوبِ مَفازةٍ يُخافُ هلاكُه فيها. قال أبو النجم:
يُطوّحُ الهادي به تطويحا
وقال ذو الرمة:
ونَشوانَ من كأس النُّعاس كأنّه		بحبلَيْنِ في مَشْطُونةٍ يتطوَّحُ
أي: يَجيءُ ويَذهبُ في الهواء. طوَّح الرّجل بثوبه إذا رمَى به في مَهْلَكة. وطيّح به مثله.
وطح:
الوَطْحُ: ما تعلَّق بالأَظْلاف ومَخالب الطّير من العُرَّةِ والطّين ونحوه. الواحدة: وَطْحة مجزومة الطّاء.

##### Türkçe

باب **الحاء** ve **الطاء** ve onlarla birlikte **وايء**
**ح ط أ**، **ح و ط**، **ط ح و**، **ط و ح**، **ط ي ح**، **و ط ح** kullanımdadırlar.

**حطأ**:
**الحطأُ** -hemzeli- sara şiddetidir. Dersin ki: Onu taşıdı da onunla yere **فحَطَأَ**. Ve başını elimle **حطأة** olarak **حطأتُ**; o, avucunla bastırmanın şiddetidir. Dedi ki:
وإن **حَطَأْتُ** كَتِفَيْهِ ذَرْمَلا

**حوط**:
**حاط** **يَحُوطُ** **حَوْطاً** ve **حِياطةً**. Ve eşek **يَحُوطُ** kuyruğunun dibini: onu toplar; isim: **الحِيطة**. Denir ki: Ona **حيِطةً** olarak **حاطَهُ**; yani onu gözetip kolladı.
Atlar falan kimseyi **واحتاطت** ve onu **أحاطت**; yani çepeçevre kuşattı.
Her kim bir şeyi bütünüyle muhafaza altına alır ve bilgisi onun en sonuna ulaşırsa, onu **أحاط** olur; denir ki: Bu, benim onu bilgi bakımından **ما أَحَطْتُ به علما** (kuşatmadığım) bir iştir.
Ve **الحائِطُ** (duvar) diye adlandırıldı; çünkü içindekini **يَحُوط**. Ve dersin ki: Bir duvarı **حَوَّطتُ**.
**الحِواطُ**: yiyecek için yapılan bir ağıl; ve şey ondan çabucak sökülüp çıkarılır. Dedi ki:
إنّا وجدنا عُرُسَ الحَنَّاِط		مذمومةً لئيمةَ **الحِواطِ**
Ve şöyle rivayet edilir: **لئيمة الحُوّاط**.
**الحُوّاطُ**: onlar, onu koruyup kollayan, bundan men eden kimselerdir.
**الحائِط**ın topluluğu: **حيِطانٌ**.

**طحو**:
**الطَّحْوُ**: **الدَّحْو** gibidir; o da yaymadır. Ve onda iki lugat vardır: **طحا يَطْحُو** ve **طَحَى يَطْحَى**.
Ve gamın seni **طحا** etti; yani seni uzak bir yola götürdü; ve o seni **طَحْياً** ve **طَحْواً** olarak **يَطْحَى** eder. Dedi ki:
طحابك قلبٌ للحِسانِ طروب
İnsanlardan **الطُّحِيُّ**: aşağılık kimselerdir. Ve kavim, birbirlerini **يَطْحَى** eder; yani iter.
Ve **المُدَوّمِة الطّواحى** hakkında Ebû’d-Dukayş’e sordum. Dedi ki: Onlar, öldürülenlerin çevresinde dönen akbabalardır.

**طوح**:

**طيح**:
**الطّائحُ**: helâk olan; yahut helâke yaklaşmış olan. Ve her şey gidip yok olursa, iki lugat olarak **طاح يَطيحُ طَيْحاً وطَوْحاً**; ve **الطَّيْح**: helâktir.
Ve onunla **وطوَّحْتُ**: onu, içinde helâkinden korkulan bir çölü binmeye yükledim. Ebû’n-Necm dedi ki:
يُطوّحُ الهادي به تطويحا
Ve Zû’r-Rumme dedi ki:
ونَشوانَ من كأس النُّعاس كأنّه		بحبلَيْنِ في مَشْطُونةٍ يتطوَّحُ
Yani: havada gelir gider. Adam, elbisesini bir helâk yerine attığında, elbisesiyle **طوَّح** eder. Ve **طيّح** ile de onun benzeri yapılır.

**وطح**:
**الوَطْحُ**: tırnaklara ve kuşların pençelerine yapışan; pislikten, çamurdan ve benzerinden olan şeydir. Tekili: **وَطْحة**; **الطاء**ı cezmlidir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B7/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الحائِطُ: واحد الحِيطانِ، صارت الواو ياءً لانكسار ما قبلها. وحَوَّطَ كَرْمَةُ تَحْويطاً: بنى حوله حائِطاً، فهو كَرْمٌ مُحَوَّطٌ. ومنه قولهم: أنا أحَوِّطُ حولَ ذلك الأمر، أي أدور. والحُواطَةُ: حَظيرةٌ تُتَّخذُ للطعام. والحيطَةُ بالكسر: الحِياطَةُ، وهما من الواو. وقد حاطَهُ يَحوطُهُ حَوْطاً وحيطَةً وحِياطَةً، أي كلأه ورعاه. ومع فلان حِيطَةٌ لك ولا تقل عليك، أي تَحنُّنٌ وتَعَطُّفٌ. والحمارُ يَحوطُ عانَتَهُ، أي يجمعها. واحْتاطَ الرجلُ لنفسه، أي أخَذَ بالثقة. وأَحاطَ به، أي عَلِمه. وأَحاطَ به علماً. وأَحاطَتِ الخيلُ بفلانٍ واحْتاطَتْ به، أي أحدَقَتْ به.

##### Türkçe

**الحائِطُ**: **الحِيطانِ**’ın biridir; kendisinden öncekinin kesreli olmasından dolayı **الواو** **ياءً** olmuştur. Ve **حَوَّطَ** **كَرْمَةُ** **تَحْويطاً**: onun etrafına **حائِطاً** bina etti; o da **كَرْمٌ مُحَوَّطٌ**’tur. Ve ondan onların sözü: **أنا أحَوِّطُ حولَ ذلك الأمر**, yani dönerim. Ve **الحُواطَةُ**: yiyecek için edinilen bir ağıl/çitli yer. Ve **الحيطَةُ** (kesre ile): **الحِياطَةُ**; ve ikisi de **الواو**’dandır. Ve onu **حاطَهُ يَحوطُهُ حَوْطاً وحيطَةً وحِياطَةً**; yani onu otlattı ve güttü. Ve falan kimse ile senin için **حِيطَةٌ** vardır; “senin aleyhine” deme; yani bir şefkat ve merhamet. Ve eşek **يَحوطُ عانَتَهُ**; yani onu toplar. Ve adam kendisi için **احْتاطَ**; yani güvene sarıldı. Ve onu **أَحاطَ**; yani onu bildi. Ve onu bilgiyle **أَحاطَ**. Ve atlar falan kimseyi **أَحاطَتِ** ve onu **احْتاطَتْ**; yani onu çepeçevre kuşattı.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B7/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الحاء والواو وما معهما من الحروف في الثلاثي)
  (حوي) الحاء والواو وما بعده معتلٌّ أصل واحد، وهو الجمع يقال حوَيْتُ الشيءَ أحويه حَيَّاً([1])، إذا جمعتَه. والحَوِيَّة: الواحدةُ من الحوايا، وهي الأمعاء، وهي من الجمع. ويقولون للواحدة حاوياء. قال:
كأنّ نقيضَ الحَبِّ في حاويائِه *** فحيحُ الأفاعي أو نقيضُ العقارِبِ([2])  والحَوِيَّةُ: كساءٌ يحوَّى حولَ سَنام البعير ثم يُركَب. والحيُّ من أحياء العرب. والحِواء: البيت الواحد، وكلُّه من قياس الباب.
  (حوب) الحاء والواو والباء أصلٌ واحد يتشعّب إلى إثم، أو حاجة أو مَسكَنة، وكلها متقاربة. فالحُوبُ والحَوْب: الإثم. قال الله تعالى: ﴿إنَّهُ كانَ حُوباً كَبِيراً﴾ [النساء 2]، و﴿حَوْباً كَبيراً([3])﴾. والحَوْبة: ما يَأثم الإنسانُ في عقوقه، كالأمِّ ونحوها. وفلان يتحوّب من كذا، أي يتأثم. وفي الحديث: "ربِّ تقبّلْ توبَتي، واغفِرْ حَوبتي". ويقال التحوُّب التَّوجُّع. قال طُفيل:
فذُوقُوا كما ذُقْنا غَداةَ مُحَجَّرٍ *** من الغيظ في أكبادنا والتحوُّبِ([4])  ويقال: أَلْحَقَ [الله([5])] به الحَوْبة، وهي الحاجةُ والمَسْكنة.
  فإنْ قيل: فما قياس الحَوْباء، وهي النَّفس؟ قيل لـه: هي الأصلُ بعينه؛ لأنّ إشْفَاق([6]) الإنسان على نفسه أغلبُ وأكثر.
  فأما قولهم في زجر الإبل. حُوْبُِ، فقد قُلْنا إنّ هذه الأصوات والحكاياتِ ليست مأخوذةً من أصلٍ. وكلُّ ذي لسانٍ عربيٍّ فقد يمكنه اختراعُ مثل ذلك، ثم يكثُرُ على ألسنة الناس.
  فأمّا الحَوأب فهو مذكور في بابه([7]).
  (حوت) الحاء والواو والتاء أصلٌ صحيح منقاس، وهو من الاضطراب والرَّوَغان، فالحُوت العظيم من السّمَك، وهو مضطربٌ أبداً غير مستقرّ. والعرب تقول: حاوَتَنِي فلانٌ، إذا راوغَني. ويُنشَد هذا البيت:
ظَلّت تُحاوِتُني رَمْدَاءُ داهِيَةٌ *** يوم الثويَّةِ عن أهلي وعن مالي([8])  (حوث) الحاء والواو والثاء قِيلٌ غيرُ مطَّردٍ ولا متفرّع. يقولون: إنّ الحَوْثَاءَ الكبدُ وما يليها. وينشدون:
  * الكِرْشَ والحَوْثاء والمَرِيّا([9]) *
  وجاريةٌ حَوْثاء: سمينة. قال:
  * وهْيَ بِكْرٌ غريرةٌ حَوْثاءُ *
  وتركهم حَوْثاً بَوْثاً. إذا فرَّقَهم. وكل هذا متقاربٌ في الضّعف والقِلّة، ويقولون اسْتَبَثْتُ الشيءَ واستَحثْتُه، إذا ضاع في ترابٍ فطلبتَه.
  (حوج) الحاء والواو والجيم أصلٌ واحد، وهو الاضطرار إلى الشيء، فالحاجة واحدة الحاجات. والحَوْجاء: الحاجة. ويقال أحْوَجَ الرّجُلُ: احتاجَ. ويقال أيضاً: حاجَ يَحُوج([10])، بمعنى احتاجَ. قال:
غَنِيتُ فلَم أرْدُدْكمُ عند بُِغْيَةٍ *** وحُجْتُ فلم أكدُدْكمُ بالأصابعِ([11])  فأمَا الحاجُ فضربٌ من الشَّوك، وهو شاذٌّ عن الأصل.
   (حوذ) الحاء والواو والذال أصلٌ واحد، وهو من الخفّة والسُّرعة وانكماشٍ([12]) في الأمر. فالإحْواذ السَّير السريع. ويقال حاذَ الحمارُ أُتُنَه يحُوذها، إذا ساقَها بعُنْف. قال العجاج:
  * يحُوذُهُنَّ وله حُوذِيُّ([13]) *
  والأحوذيُّ: الخفيف في الأمور، الذي حَذِقَ الأشياءَ وأتْقَنَها. وقالت عائشة في عمر: "كان واللهِ أحوَذِيَّاً نسيجَ وَحْدِه". والأحوذِيّان: جناحا القطاة. قال:
  * على أحوذِيَّينِ استقلّت([14]) *
  ومن الباب استحوَذَ عليه الشيطان، وذلك إذا غَلَبَه وساقَه إلى ما يريد من غَيِّه.
      ومن الشاذّ عن الباب أيضاً أنهم يقولون: هو خفيفُ الحاذِ. ويُنشِدون:
خفيف الحاذِ نَسّال القيافي *** وعَبْدٌ للصَّحَابة غيرَ عَبْدِ([15])  ومن الشاذّ عن الباب: الحاذُ، وهو شجرٌ.
  (حور) الحاء والواو والراء ثلاثة أصول: أحدها لون، والآخَر الرُّجوع، والثالث أن يدور الشيء دَوْراً.
  فأما الأول فالحَوَر: شدّةُ بياض العينِ في شدّةِ سوادِها. قال أبو عمرو: الحَوَر أن تسودَّ العين كُلُّها مثلََُ الظباء والبقر. وليس في بني آدمَ حَوَرٌ. قال وإنما قيل للنساء حُورُ العُيون، لأنهن شُبِّهن بالظِّباء والبقر قال الأصمعيّ: ما أدري ما الحَوَر في العين. ويقال حوّرت الثيابَ، أي بيّضْتُها، ويقال لأصحاب عيسى عليه السلامُ الحواريُّون؛ لأنهم كانوا يحوِّرون الثِّياب، أي يبيّضونها. هذا هو الأصل، ثم قيل لكلِّ ناصر حَوَاريٌّ. قال رسول الله صلى الله عليه وآله: "الزُّبير ابنُ عمَّتي وحَوارِيَّ من أمّتي". والحَوَاريّات: النِّساء البيض. قال:
فقُلْ للحَوَاريّاتِ يبكين غيرَنا *** ولا يَبْكِنا إلا الكلابُ النوابحُ([16])  والحُوَّارَى من الطَّعام: ما حُوِّر، أي بُيِّض. واحورَّ الشيءُ: ابيضّ، احوراراً. قال:
يا وَرْدَُ إني سأموتُ مَرَّهْ *** فمَنْ حَليفُ الْجَفْنَةِ المُحوَرَّهْ([17])  أي المبيَّضَة بالسَّنَام. وبعضُ العرب يسمِّي النَّجم الذي يقال لـه المشترِي "الأحورَ".
  ويمكن أن يحمل على هذا الأصل الحَوَرُ، وهو ما دُبِغ من الجلود بغير القَرَظ ويكون ليِّنا، ولعل ثَمَّ أيضاً لوناً. قال العجّاج:
بِحجِنَاتٍ يتثقَّبْنَ البُهَرْ *** كأنما يَمْزِقْنَ باللحم الحَوَرْ([18])  يقول: هذا البازي يمزّق أوساطَ الطير، كأنه يَمْزِق بها حَوَراً، أي يُسرع في تمزيقها.
  وأمّا الرجوع، فيقال حارَ، إذا رجَع. قال الله تعالى: ﴿إنَّهُ ظَنَّ أَنْ لَنْ يَحُورَ. بَلَى﴾ [الانشقاق 14- 15]. والعرب تقول: "الباطلُ في حُورٍ" أيْ رَجْعٍ ونَقْصٍ، وكلُّ نقص ورجوع حُورٌ. قال:
  * والذّمُّ يبقَى وزادُ القَومِ في حُورِ([19]) *
  والحَوْر: مصدر حار حَوْراً رَجَع. ويقال: " [نعوذ بالله([20])] من الحَوْر بعد الكَوْر". وهو النُّقصان بعد الزيادة.
  ويقال: "حارَ بعد ما كارَ([21])". وتقول: كلَّمتُه فما رجَعَ إليّ حَوَاراً وحِوَاراً ومَحُورَةً وحَوِيراً.
  والأصل الثالث المِحْور: الخشبةُ التي تدور فيها المَحَالة. ويقال حَوّرْتُ الخُبْزَةَ تحويراً، إذا هيّأتها وأدَرْتَها لتضعَها في المَلَّة.
  ومما شذَّ عن الباب حُِوار الناقة، وهو ولدُها.
  (حوز) الحاء والواو والزاء أصلٌ واحد، وهو الجمع والتجمّع، يقال لكلِّ مَجْمَعٍ وناحيةٍ حَوْزٌ وحَوْزَة. وحَمَى فلانٌ الحَوْزَة، أي المَجْمع والناحية. وجعلته للمرأةُ مثلاً لما ينبغي أن تحمِيَه وتمنعَه، فقالت:
فَظَلْتُ أَحْثي التُّرْبَ في وجهه *** عنِّي وأحمِي حَوْزةَ الغائِبِ([22])  ويقال تَحوّزَت الحيةُ، إذا تلوّتْ. قال القُطامي:
تَحَيَّزُ مِنِّي خشيةً أن أَضِيفَها *** كما انحازت الأفعى مخافةَ ضاربِ([23])  وكلُّ مَن ضمَّ شيئاً إلى نفسه فقد حازَهُ حَوْزاً. ويقال لطبيعة الرجُل حَوْزٌ. والحُوزِيُّ من الناس: الذي يَنْحازُ عنهم ويعتزلهم. ويروى بيت العجّاج:
  * يحوزُهنّ ولَهُ حُوزيّ([24]) *
  وهو الحِمار يجمع أتُنَهُ ويسوقُها. والأحْوَزِيُّ من الرجال مثل الأحوذيّ والقياس واحد.
  (حوس) الحاء والواو والسين أصلٌ واحد: مخالطة الشيء ووطؤُه. يقال حُسْتُ الشيءَ حَوْساً. والتحوُّس، كالتردّد في الشيء، وهو أنْ يُقِيم مع إرادة السفَر، وذلك إذا عارضَه ما يشغلُه. قال:
  * سِرْ قَدْ أَنَى لك أيُّها المُتحوِّسُ([25]) *
  ويقال الأحْوسُ الدائم الركْض([26])، والجريءُ الذي* لا يهوله شيء. قال:
  * أحْوَسُ في الظلماء بالرُّمْحِ الخَطِلْ([27]) *
  وهو حوّاس بالليل.
  (حوش) الحاء والواو والشين كلمة واحدةٌ. الحُوش الوَحْش. يقال للوحشيِّ حُوشِيٌّ. وقال عمرُ في زهيرٍ: "كان لا يعاظِل بين القوافي، ولا يتبع حُوشِيَّ الكلام، ولا يمدَحُ الرّجلَ إلا بما فيه". قال القتبيّ: الإبل الحُوشيّة منسوبةٌ إلى الحُوش، وإنها فُحولُ نَعَم الجِنِّ، ضَرَبتْ في بعض الإبل فنُسِبتْ إليها. قال رؤبة:
  *جَرَّت رحانا مِن بلاد الحُوشِ([28]) *
  وأظنُّ أنَّ هذا من المقلوب، مثل جَذَبَ وجَبَذَ. وأصل الكلمة إن صَحّت فمن التجمُّع والجَمْع، يقال حُشْتُ الصّيدَ وأَحَشْتُه، إذا أخذْتَه من حَوَالِه([29]) وجمعتَه لتَصْرفه إلى الحِبالة. واحتَوَشَ القومُ فلاناً: جعَلُوه وَسْطهم. ويقال تَحَوَّشَ عنِّي القوم: تنحَّوا. وما ينحاش فلانٌ مِن شيءٍ، إذا لم يتجمَّعْ له؛ لقلّة اكتراثِه به. قال:
وبَيْضاءَ لا تَنحاشُ مِنّا وأمُّها *** إذا ما رأتْنَا زِيل مِنّا زَوِيلُها([30])  ويقال إنّ الحُوَاشَةَ الأمْرُ يكون فيه الإثمُ؛ وهو من الباب، لأن الإنسان يتجمَّع منه ويَنْحاش. وأنشد:
أردْتَ حُواشةً وجهِلْتَ حَقّاً *** وآثَرْتَ الدُّعابَةَ غير راضِ([31])  ويقال الحُواشَة الاستحياء؛ وهو من الأصل، لأن المستحيي يتجمَّع من الشيء. والحَوْشُ: أن يأكل الإنسانُ من جوانب الطعام حتى يَنْهَكه([32]). والحائِش: جماعة النَّخْل، ولا واحدَ له.
  (حوص) الحاء والواو والصاد كلمة واحدةٌ تدلُّ على ضِيق الشيء. فالحَوْص الخِياطة؛ حُصْت الثّوبَ حَوْصاً، وذَلك أن يُجمَع بين طرَفَيْ ما يُخاط. والحَوَصُ: ضِيقُ مُؤْخِر العينين في غَوْرها. ورجلٌ أحوص. ويقال بل الأحوص الضيِّق إحدى العَينَيْن.
  (حوض) الحاء والواو والضاد كلمةٌ واحدةٌ، وهو الهَزْم في الأرض. فالحَوْض حَوْض الماء. واستَحْوَضَ الماءَ: اتَّخَذ لنفسه حَوْضاً. والمُحَوَّض، كالحوض يُجعل للنخلة تشربُ منه. ويقال فلانٌ يُحوِّض حَوَاليْ فُلانة، إذا كان يهواها. ويقال للرّجل المهزوم الصَّدْرِ: حوض الحِمار؛ وهو سَبٌّ.
  (حوط) الحاء والواو والطاء كلمةٌ واحدة، وهو الشيء يُطِيفُ بالشيء. فالحَوْط مِن حاطَه حَوْطاً. والحِمار يَحُوط عانَتَه: يجمعُها. وحَوَّطت حائطاً. ويقال إنَّ الحُوَاطَةَ([33]) حَظِيرةٌ تتَّخذ للطعام. والحَوْطُ: شيءٌ مستدير تعلقهُ([34]) المرأةُ على جَبِينها، مِن فِضَّة.
   (حوق) الحاء والواو والقاف أصلٌ واحد يقْرُب من الذي قبلَه. فالحََُوق: ما استدارَ بالكَمَرة. والحَوْق: كَنْس البَيت. والمِحْوَقة: المِكْنَسة. والحُواقَة: الكُنَاسَة.
  (حوك) الحاء والواو والكاف، ضمُّ الشيء إلى الشيء. ومن ذلك حَوْك الثَّوْبِ والشّعر.
  (حول) الحاء والواو واللام أصلٌ واحد، وهو تحرُّكٌ في دَوْرٍ. فالحَوْل العام، وذلك أنه يَحُول، أي يدور. ويقال حالتِ الدّارُ وأحالَتْ وأحْوَلتْ: أتى عليها الحول. وأحْوَلْتُ أنا بالمكان وأحَلْتُ، أي أقمتُ به حَوْلاً. يقال حال الرجل في متنِ فرسه يَحُول حَوْلاً وحُؤُولاً، إذا وثَبَ عليه، وأحال أيضاً. وحال الشخصُ يَحُول، إذا تحرَّك، وكذلك كلُّ متحوِّلٍ عن حالة. ومنه قولهم استَحَلْتُ الشخصَ، أي نظرتُ هَلْ يتحرَّك. والحِيلَة والحَويلُ والمُحاوَلَة مِنْ طَريقٍ واحد، وهو القياسُ الذي ذكرناه؛ لأنه يدور حوالَيِ الشيء ليُدْرِكَه. قال الكميت:
وذاتِ اسْمَين والألوانُ شَتَّى *** تُحَمَّق وهي بَيِّنَةُ الحَوِيلِ([35])  ذات اسمَين: رَخمة؛ لأنها رخَمَةٌ وأَنُوق. تحمَّق وهي ذاتُ حِيلةٍ؛ لأنها تكون بأعالي الجبال، وتَقْطَع في أول القواطِع وترجعُ في أوَّلِ الرَّواجع وتحبُّ ولدها وتَحضُن بيضَها، ولا تمكِّن إلا زوجَها([36]). والحُوَلاء: ما يخرج من الولد؛ وهو مُطيفٌ.
  (حوم) الحاء والواو والميم* كلمةٌ واحدة تقرُب من الذي قبلها، وهو الدَّوْر بالشيء يقال حام الطائرُ حَوْلَ الشيءِ يحوم. والحَوْمَةُ: مُعظَم القتال، وذلك أنهم يُطِيف بَعضُهم بِبَعض. والحَوْم: القطيع الضَّخم من الإبل. والحَوْمانة: الأرض المستديرة، ويقال يُطيفُ بها رمل.
-------------------------------------------------ـ
([1]) يقال حواه حيا، وحواية كسحابة.
([2]) لجرير في ديوانه 83 واللسان (حوى). وانظر ما سيأتي في (فح).
([3]) قرأ الجمهور بضم الحاء، والحسن بفتحها.
([4]) ديوان طفيل 14 والمجمل واللسان (حوب).
([5]) التكملة من المجمل واللسان.
([6]) في الأصل: "اشتقاق" تحريف.
([7]) سيذكره في باب ما جاء من كلام العرب على أكثر من ثلاثة أحرف.
([8]) أنشده في المجمل واللسان (حوت). والثوية، بفتح فكسر، ويقال أيضاً بالتصغير: موضع قريب من الكوفة.
([9]) قبله كما في اللسان (حوث): * إنا وجدنا لحمها طريا *
([10]) يقال حاج يحوج ويحيج.
([11]) للكميت بن معروف الأسدي، كما في اللسان. ويروى: "وحجت" بالكسر.
([12]) في الأصل: "والكماش".
([13]) ديوان العجاج 71. وأنشده في اللسان (حوذ) بدون نسبة.
([14]) البيت بتمامه كما في اللسان:
على أحوذيين استقلت عليهما *** فما هي إلا لمحة فتغيب([15]) هو كما قيل: "سيد القوم خادمهم". والبيت في اللسان (حوذ).
([16]) لأبي جلدة اليشكري، كما في اللسان والمؤتلف والمختلف للآمدي 79. وهو في الأخير برواية: "فقل لنساء المصر".
([17]) الرجز لأبي مهوش الأسدي، كما في اللسان. وترجمة أبي المهوش في الخزانة (3: 86). وورد: ترخيم وردة، وهي امرأته.
([18]) ديوان العجاج 17 واللسان (مزق، حور).
([19]) لسبيع بن الخطيم. وصدره كما في اللسان:
* واستعجلوا عن خفيف المضغ فازدردوا *
([20]) التكملة من المجمل واللسان.
([21]) في الأصل: "كان" تحريف، وإنما هي كار، بمعنى زاد.
([22]) البيت في اللسان (حوز، أيا).
([23]) يصف عجوزاً استضافها فجعلت تروغ عنه. ضفت الرجل: نزلت به ضيفا. والبيت في الديوان 52 واللسان (حوز، ضيف). ورواية الديوان:
فردت سلاماً كارها ثم أعرضت *** كما انحاشت الأفعى مخافة ضارب([24]) ديوان العجاج 71 واللسان (حوز). وقد سبق في مادة (حوذ).
([25]) صدر بيت للمتلمس (حوس). وعجزه: * فالدار قد كادت لعهدك تدرس *
([26]) في الأصل: "الدائم الركض والجري الركض". والكلمتان الأخيرتان مقحمتان.
([27]) البيت في المجمل واللسان (حوس).
([28]) ديوان رؤبة 78 والحيوان (1: 155/ 6: 218) واللسان (حوش).
([29]) يقال من حواله وحواليه، وحوله وحوليه.
([30]) لذي الرمة في ديوانه 454 واللسان (8: 180/ 13: 337/ 20: 165) والحيوان (5: 574).
([31]) روايته في اللسان (حوش):
غشيت حواشة وجهلت حقاً *** وآثرت الغواية غير راض([32]) في الأصل: "حتى ينكهه"، صوابه من المجمل.
([33]) في الأصل: "الحوصة"، صوابه من المجمل واللسان.
([34]) في الأصل: "تعلقها".
([35]) في الحيوان (7: 18) واللسان (حول): "كيسة الحويل".
([36]) انظر الحيوان (7: 19).
ـ

##### Türkçe

(حarf **الحاء** ve **الواو** ve onlarla birlikte olan harflerden üçlüde olanlar babı)
  (**حوي**) **الحاء** ve **الواو** ve ondan sonrası illetli; tek bir asıl(=kök)tır; o da toplamadır. Denir: **حوَيْتُ** şeyi **أحويه** **حَيَّاً**([1]), onu topladığın zaman. Ve **الحَوِيَّة**: **الحوايا**’dan bir tanedir; o da bağırsaklardır; o da toplamadan(=cem‘den)dir. Ve bir tanesine **حاوياء** derler. Dedi:
كأنّ نقيضَ الحَبِّ في حاويائِه *** فحيحُ الأفاعي أو نقيضُ العقارِبِ([2])  Ve **الحَوِيَّةُ**: devenin hörgücünün etrafına sarılan, sonra binilen bir örtüdür. Ve **الحيُّ** Arapların kabilelerinden bir kabiledir. Ve **الحِواء**: tek evdir; hepsi babın kıyasındandır.
  (**حوب**) **الحاء** ve **الواو** ve **الباء** tek bir asıldır; günaha, yahut ihtiyaca yahut yoksulluğa dallanır; hepsi de birbirine yakındır. O hâlde **الحُوبُ** ve **الحَوْب**: günahtır. Allah Teâlâ dedi: ﴿إنَّهُ كانَ حُوباً كَبِيراً﴾ [النساء 2], ve ﴿حَوْباً كَبيراً([3])﴾. Ve **الحَوْبة**: insanın ona karşı gelmesinde günaha girdiği şeydir; anne gibi ve benzeri. Ve falan kimse şundan **يتحوّب** eder; yani günaha girer. Ve hadiste: "ربِّ تقبّلْ توبَتي، واغفِرْ حَوبتي". Ve denir: **التحوُّب** sızlanmadır. **طُفيل** dedi:
فذُوقُوا كما ذُقْنا غَداةَ مُحَجَّرٍ *** من الغيظ في أكبادنا والتحوُّبِ([4])  Ve denir: **أَلْحَقَ** [**الله**([5])] ona **الحَوْبة**’yi; o da ihtiyaç ve yoksulluktur.
  Eğer denilirse: Peki **الحَوْباء**’nın kıyası nedir; o da nefistir? Ona denir ki: O, aynen asıldır; çünkü insanın kendi nefsi üzerine **إشْفَاق**([6])ı daha galip ve daha çoktur.
  Develeri sürmede söyledikleri **حُوْبُِ** sözüne gelince: Biz demiştik ki bu sesler ve taklitler bir asıldan alınmış değildir. Ve Arap dili olan her bir kimseye bunun benzerini icat etmek mümkün olur; sonra insanların dillerinde çoğalır.
  **الحَوأب**’e gelince, o kendi babında([7]) zikredilmiştir.
  (**حوت**) **الحاء** ve **الواو** ve **التاء** sahih, kıyasa uygun bir asıldır; o da çalkantı ve kaçamaklıktandır. O hâlde **الحُوت** balıktan büyük olan(=büyük balık)tır; daima çalkantılıdır, yerleşik değildir. Ve Araplar der: **حاوَتَنِي** falan, beni oyalayıp kaçamak yaptıysa. Ve şu beyit okunur:
ظَلّت تُحاوِتُني رَمْدَاءُ داهِيَةٌ *** يوم الثويَّةِ عن أهلي وعن مالي([8])  (**حوث**) **الحاء** ve **الواو** ve **الثاء**: düzenli olmayan ve dallanmayan bir sözdür. Derler ki: **الحَوْثَاءَ** karaciğer ve onun yanıdır. Ve okurlar:
  * الكِرْشَ والحَوْثاء والمَرِيّا([9]) *
  Ve **جاريةٌ حَوْثاء**: semizdir. Dedi:
  * وهْيَ بِكْرٌ غريرةٌ حَوْثاءُ *
  Ve onları **حَوْثاً بَوْثاً** bıraktı; onları dağıttığı zaman. Ve bütün bunlar zayıflık ve azlıkta birbirine yakındır. Ve derler: **اسْتَبَثْتُ** şeyi ve **استَحثْتُه**; o, bir toprakta kaybolup da onu aradığın zaman.
  (**حوج**) **الحاء** ve **الواو** ve **الجيم** tek bir asıldır; o da şeye mecbur kalmadır. O hâlde **الحاجة** ihtiyaçların bir tanesidir. Ve **الحَوْجاء**: ihtiyaçtır. Ve denir: **أحْوَجَ** adam: ihtiyaç duydu. Ve yine denir: **حاجَ يَحُوج**([10]), ihtiyaç duydu manasında. Dedi:
غَنِيتُ فلَم أرْدُدْكمُ عند بُِغْيَةٍ *** وحُجْتُ فلم أكدُدْكمُ بالأصابعِ([11])  **الحاجُ**’a gelince: o, diken türünden bir şeydir; asıldan şâzdır.
   (**حوذ**) **الحاء** ve **الواو** ve **الذال** tek bir asıldır; o da işte hafiflik, sürat ve bir büzülmedendir([12]). O hâlde **الإحْواذ** hızlı yürüyüştür. Ve denir: **حاذَ** eşek dişilerini **أُتُنَه** **يحُوذها**; onları sertlikle sürdüğü zaman. **العجاج** dedi:
  * يحُوذُهُنَّ وله حُوذِيُّ([13]) *
  Ve **الأحوذيُّ**: işlerde hafif olan; şeyleri beceren ve onları sağlam yapan. Ve **عائشة** Ömer hakkında dedi: "كان واللهِ أحوَذِيَّاً نسيجَ وَحْدِه". Ve **الأحوذِيّان**: yaban güvercininin iki kanadıdır. Dedi:
  * على أحوذِيَّينِ استقلّت([14]) *
  Ve babdandır: **استحوَذَ** şeytan ona; bu, onu yendiği ve onu sapıklığından istediği şeye sevk ettiği zamandır.
      Babdan şâz olanlardandır yine: onların “o, **خفيفُ الحاذِ**’dır” demeleri. Ve okurlar:
خفيف الحاذِ نَسّال القيافي *** وعَبْدٌ للصَّحَابة غيرَ عَبْدِ([15])  Babdan şâz olanlardandır: **الحاذُ**; o da bir ağaçtır.
  (**حور**) **الحاء** ve **الواو** ve **الراء** üç asıldır: birincisi renk, ikincisi dönüş, üçüncüsü de bir şeyin dönüp dolaşmasıdır.
  Birincisine gelince: **الحَوَر** gözün beyazlığının şiddeti içinde siyahlığının şiddetidir. **أبو عمرو** dedi: **الحَوَر** gözün tamamının ceylanlar ve sığırlar gibi simsiyah olmasıdır. Âdemoğullarında **حَوَرٌ** yoktur. Dedi ki: kadınlara **حُورُ العُيون** denmesi ancak, onların ceylanlara ve sığırlara benzetilmesindendir. **الأصمعيّ** dedi: Gözdeki **الحَوَر**’ün ne olduğunu bilmiyorum. Ve denir: **حوّرت** elbiseleri; yani onları beyazlattım. Ve İsa عليه السلام’un ashabına **الحواريُّون** denir; çünkü onlar elbiseleri **يحوِّرون** ederlerdi; yani onları beyazlatırlardı. Bu asıldır; sonra her yardımcıya **حَوَاريٌّ** denildi. Resûlullah صلى الله عليه وآله dedi: "الزُّبير ابنُ عمَّتي وحَوارِيَّ من أمّتي". Ve **الحَوَاريّات**: beyaz kadınlardır. Dedi:
فقُلْ للحَوَاريّاتِ يبكين غيرَنا *** ولا يَبْكِنا إلا الكلابُ النوابحُ([16])  Ve yemekten **الحُوَّارَى**: **حُوِّر** edilmiş olan; yani beyazlatılmış olan. Ve **احورَّ** şey: beyazladı; **احوراراً**. Dedi:
يا وَرْدَُ إني سأموتُ مَرَّهْ *** فمَنْ حَليفُ الْجَفْنَةِ المُحوَرَّهْ([17])  yani hörgüçle beyazlatılmış olan. Arapların bir kısmı, kendisine **المشترِي** denilen yıldıza "**الأحورَ**" adını verir.
  Bu asla **الحَوَر** da hamledilebilir; o, derilerden **القَرَظ** olmaksızın tabaklanmış ve yumuşak olan şeydir; belki orada da bir renk vardır. **العجّاج** dedi:
بِحجِنَاتٍ يتثقَّبْنَ البُهَرْ *** كأنما يَمْزِقْنَ باللحم الحَوَرْ([18])  der ki: bu doğan kuşu, kuşların orta kısımlarını parçalar; sanki onunla **حَوَراً** parçalar; yani onları parçalamada sürat eder.
  Dönüşe gelince: **حارَ** denir; döndüğü zaman. Allah Teâlâ dedi: ﴿إنَّهُ ظَنَّ أَنْ لَنْ يَحُورَ. بَلَى﴾ [الانشقاق 14- 15]. Ve Araplar der: "**الباطلُ في حُورٍ**"; yani dönüş ve eksilme içindedir. Ve her eksilme ve dönüş **حُورٌ**dur. Dedi:
  * والذّمُّ يبقَى وزادُ القَومِ في حُورِ([19]) *
  Ve **الحَوْر**: **حارَ**’ın masdarıdır; **حَوْراً** döndü. Ve denir: " [**نعوذ بالله**([20])] **من الحَوْر بعد الكَوْر**". O, artıştan sonra eksilmedir.
  Ve denir: "**حارَ بعد ما كارَ**([21])". Ve dersin: Onunla konuştum da bana **حَوَاراً** ve **حِوَاراً** ve **مَحُورَةً** ve **حَوِيراً** dönmedi.
  Üçüncü asıl: **المِحْور**; **المَحَالة**’nin içinde döndüğü ağaçtır. Ve denir: **حَوّرْتُ** ekmeği **تحويراً**; onu hazırladığın ve onu döndürdüğün zaman, onu **المَلَّة** içine koymak için.
  Babdan şâz olanlardandır: dişi devenin **حُِوار**’ı; o da onun yavrusudur.
  (**حوز**) **الحاء** ve **الواو** ve **الزاء** tek bir asıldır; o da toplama ve toplanmadır. Her toplanma yerine ve her tarafa **حَوْزٌ** ve **حَوْزَة** denir. Ve falan kimse **الحَوْزَة**’yi korudu; yani toplanma yerini ve tarafı. Ve kadın onu, koruması ve engellemesi gereken şeye misal yaptı; şöyle dedi:
فَظَلْتُ أَحْثي التُّرْبَ في وجهه *** عنِّي وأحمِي حَوْزةَ الغائِبِ([22])  Ve denir: yılan **تَحوّزَت**; kıvrıldığı zaman. **القُطامي** dedi:
تَحَيَّزُ مِنِّي خشيةً أن أَضِيفَها *** كما انحازت الأفعى مخافةَ ضاربِ([23])  Ve her kim bir şeyi kendine katarsa onu **حازَهُ حَوْزاً** etmiştir. Ve adamın tabiatına **حَوْزٌ** denir. İnsanlardan **الحُوزِيُّ**: onlardan ayrılıp uzaklaşan ve onlardan çekilen kimsedir. **العجّاج**’ın beyti rivayet edilir:
  * يحوزُهنّ ولَهُ حُوزيّ([24]) *
  O, dişi eşektir; dişilerini toplar ve onları sürer. Erkeklerden **الأحْوَزِيُّ**, **الأحوذيّ** gibidir; kıyas birdir.
  (**حوس**) **الحاء** ve **الواو** ve **السين** tek bir asıldır: şeyle karışmak ve onu çiğnemek. Denir: **حُسْتُ** şeyi **حَوْساً**. Ve **التحوُّس**, şeyde tereddüt etmek gibidir; o da, yolculuk istemekle birlikte ikamet etmesidir; bu, onu meşgul eden bir şey ona arız olduğu zamandır. Dedi:
  * سِرْ قَدْ أَنَى لك أيُّها المُتحوِّسُ([25]) *
  Ve denir: **الأحْوسُ** sürekli koşandır([26]); ve hiçbir şeyin onu korkutmadığı cesur kimsedir. Dedi:
  * أحْوَسُ في الظلماء بالرُّمْحِ الخَطِلْ([27]) *
  Ve o, geceleyin **حوّاس**’tır.
  (**حوش**) **الحاء** ve **الواو** ve **الشين** tek bir kelimedir. **الحُوش**: vahşidir. Vahşî olana **حُوشِيٌّ** denir. Ve Ömer, Züheyr hakkında dedi: "كان لا يعاظِل بين القوافي، ولا يتبع حُوشِيَّ الكلام، ولا يمدَحُ الرّجلَ إلا بما فيه". **القتبيّ** dedi: **الإبل الحُوشيّة**, **الحُوش**’a nispetlidir; ve o, cinlerin davarlarının erkekleridir; bazı develere aşmış da onlara nispet edilmiştir. **رؤبة** dedi:
  *جَرَّت رحانا مِن بلاد الحُوشِ([28]) *
  Ve zannederim ki bu, **جَذَبَ** ve **جَبَذَ** gibi, kalb(=ters çevrilmiş) türündendir. Kelimenin aslı, eğer sahihse, toplanma ve cem‘dendir. Denir: **حُشْتُ** avı ve **أَحَشْتُه**; onu çevresinden([29]) aldığın ve onu tuzağa sevk etmek için topladığın zaman. Ve kavim falanı **احتَوَشَ** etti: onu aralarına aldılar. Ve denir: kavim benden **تَحَوَّشَ** etti: uzaklaştılar. Ve falan kimse bir şeyden **ينحاش** etmez; ona karşı toplanmazsa; ona aldırışının azlığından. Dedi:
وبَيْضاءَ لا تَنحاشُ مِنّا وأمُّها *** إذا ما رأتْنَا زِيل مِنّا زَوِيلُها([30])  Ve denir ki **الحُوَاشَةَ**: içinde günah bulunan iştir; o babdandır; çünkü insan ondan toplanır ve **يَنْحاش** eder. Ve okudu:
أردْتَ حُواشةً وجهِلْتَ حَقّاً *** وآثَرْتَ الدُّعابَةَ غير راضِ([31])  Ve denir: **الحُواشَة** hayâdır; o asıldandır; çünkü hayâ eden kimse şeyden toplanır. Ve **الحَوْشُ**: insanın yemeğin kenarlarından yiyip onu tüketmesidir([32]). Ve **الحائِش**: hurma ağaçlarının topluluğudur; onun tekili yoktur.
  (**حوص**) **الحاء** ve **الواو** ve **الصاد** tek bir kelimedir; şeyin darlığına delalet eder. O hâlde **الحَوْص** dikiştir; **حُصْت** elbiseyi **حَوْصاً**; bu, dikilen şeyin iki ucunun bir araya getirilmesidir. Ve **الحَوَصُ**: gözlerin çukurunda gözlerin arkasının darlığıdır. Ve adam **أحوص**’tur. Ve denir ki: bilakis **الأحوص** iki gözden birinin dar olanıdır.
  (**حوض**) **الحاء** ve **الواو** ve **الضاد** tek bir kelimedir; o da yerde çukurdur. O hâlde **الحَوْض** su havuzudur. Ve **استَحْوَضَ** suyu: kendisi için bir havuz edindi. Ve **المُحَوَّض**, havuz gibi; hurma ağacı için ondan içsin diye yapılır. Ve denir: falan kimse falanca kadının çevresinde **يُحوِّض** eder; onu sevdiği zaman. Ve göğsü çökmüş yenik adama **حوض الحِمار** denir; bu bir sövmedir.
  (**حوط**) **الحاء** ve **الواو** ve **الطاء** tek bir kelimedir; o, şeyin şeyi kuşatmasıdır. O hâlde **الحَوْط**: **حاطَه**’dan **حَوْطاً**. Ve eşek dişilerini **عانَتَه** **يَحُوط** eder: onları toplar. Ve bir duvarı **حَوَّطت**. Ve denir ki **الحُوَاطَةَ**([33]) yiyecek için yapılan bir ağıldır. Ve **الحَوْطُ**: kadının alnına astığı yuvarlak bir şeydir; gümüşten.
   (**حوق**) **الحاء** ve **الواو** ve **القاف** tek bir asıldır; bir öncekine yakındır. O hâlde **الحََُوق**: ayın etrafını kuşatan şeydir. Ve **الحَوْق**: ev süpürmektir. Ve **المِحْوَقة**: süpürgedir. Ve **الحُواقَة**: süprüntüdür.
  (**حوك**) **الحاء** ve **الواو** ve **الكاف**: şeyi şeye katmaktır. Ondandır: elbisenin ve saçın **حَوْك**’u.
  (**حول**) **الحاء** ve **الواو** ve **اللام** tek bir asıldır; o da bir devir içinde harekettir. O hâlde **الحَوْل** yıldır; çünkü o **يَحُول** eder; yani döner. Ve denir: ev **حالت** ve **أحالَتْ** ve **أحْوَلتْ**: üzerinden yıl geçti. Ve ben mekânda **أحْوَلْتُ** ve **أحَلْتُ**; yani orada bir yıl ikamet ettim. Denir: adam atının sırtında **حال** eder; **يَحُول حَوْلاً وحُؤُولاً**; üzerine sıçradığı zaman; ve **أحال** da eder. Ve şahıs **حال** eder; **يَحُول**; hareket ettiği zaman; hâlinden değişen her şey de böyledir. Ondandır: onların “şahsı **استَحَلْتُ**” demeleri; yani hareket eder mi diye baktım. Ve **الحِيلَة** ve **الحَويلُ** ve **المُحاوَلَة** tek bir yoldandır; o, zikrettiğimiz kıyastır; çünkü onu idrak etmek için şeyin etrafında döner. **الكميت** dedi:
وذاتِ اسْمَين والألوانُ شَتَّى *** تُحَمَّق وهي بَيِّنَةُ الحَوِيلِ([35])  “İki isimli”: akbabamsı kuştur; çünkü o **رخَمَةٌ** ve **أَنُوق**tur. “Aptallık eder” hâlbuki o hile sahibidir; çünkü o dağların yüksekliklerinde olur; ilk engellerde keser ve ilk dönüşlerde döner; yavrusunu sever ve yumurtasını kuluçkaya yatırır; ve ancak eşine imkân verir([36]). Ve **الحُوَلاء**: çocuktan çıkan şeydir; o da kuşatıcıdır.
  (**حوم**) **الحاء** ve **الواو** ve **الميم** tek bir kelimedir; bir öncekine yakındır; o da şeyin etrafında dönmektir. Denir: kuş şeyin etrafında **حام** etti; **يحوم**. Ve **الحَوْمَةُ**: savaşın en şiddetli yeridir; çünkü onların bir kısmı bir kısmını kuşatır. Ve **الحَوْم**: develerden büyük sürüdür. Ve **الحَوْمانة**: yuvarlak arazidir; ve denir: kum onun etrafını kuşatır.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B7/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ح و ط
حاطك الله حياطة‏.‏
ولازلت في حياطة الله ووقايته‏.‏
ورجل حيط‏:‏ يحوط أهله وإخوانه‏.‏
وفلان يتحوط أخـاه حيطـة حسنـة‏:‏ يتعاهـده ويهتـم بأمـوره‏.‏
والحمـار يحـوط عانتـه‏:‏ يحفظهـا ويجمعها‏.‏
وحوطت حائطاً‏.‏
وأحاط بهم العدو‏.‏
وقد احتاط في الأمر واستحاط سمعتهم ومن المجاز‏:‏ أحاط به علماً‏:‏ أتى على أقصى معرفته كقولك قتله علماً وعلمه علم إحاطة إذا علمه من جميع وجوهه لم يفته شيء منها وأحيط بفلان‏:‏ أتي عليه وفلان محاط به إذا كان مقتـولاً مأتيـاً عليه ‏"‏ وأحيط بثمره ‏"‏ ‏"‏ والله محيط بالكافرين ‏"‏ وأنا أحوط حول ذلك الأمر وأدور وحاوطه فإنه سيلين لك أي داوره كأنك تحوطه وهو يحوطك‏.‏
قال ابن مقبل‏:‏ وحاوطتـه حتـى ثنيـت عنانه على مدبر العلباء ريان كاهلـه ووقعـوا فـي تحيـط أي في سنة تحيط بالناس تهلكهم وفي تحوط‏:‏ من حاط به بمعنى أحاط أو على سبيل التفاؤل وتحيط بكسر التاء للإتباع‏.‏
قال أوس بن حجر‏:‏ الحافـظ النـاس في تحيط إذا لـم يرسلـوا خلـف عائـذ ربعـاً وإذا نـزل بـك خطـب فلـم يحطـك أخـوك وتـرك معونتـك قيـل‏:‏ حاطـك القصـا وهـو تهكـم أي حاطك في الجانب القصا وهو البعيد يقال‏:‏ نسب قصا وبلد قصا ومعناه لم يحطك لأن من يحوط أخاه يدنو منه ويسانده‏:‏ لا أن يحل منه في نجوة ومثله‏:‏ فأعتبوا بالصيلم ووصله بطول الهجران ثم كثر حتى قيل‏:‏ حطني القصا وإلا نكلت بك أي تباعد عني‏.‏
وقال بشر‏:‏ فحاطونـا القصـا ولقد رأونا قريباً حيث يستمع السرار

##### Türkçe

ح و ط
Allah seni **حياطة** ile kuşatsın.
Ve hâlâ Allah’ın **حياطة**sı ve koruması içindeyim.
Ve **حيط** adam: ehlini ve kardeşlerini korur.
Ve falan, kardeşini güzel bir **حيطة** ile ihtiyat eder: onu gözetir ve işlerine önem verir.
Ve eşek, **عانة**sını korur: onu muhafaza eder ve toplar.
Ve bir duvarı **حوطت** ettim.
Ve düşman onları kuşattı.
Ve işte ihtiyat etti ve onların şöhretini **استحاط** etti; ve mecazdandır: ona ilimce **أحاط** etti: “onu ilimce öldürdü” ve “onu kuşatıcı bir ilimle bildi” demen gibi, onu bütün yönleriyle bildiğinde ondan hiçbir şey kaçmaz; ve falan ile **أحيط** olundu: onun kökü kazındı; ve falan **محاط به**dir, öldürülmüş, kökü kazınmış olduğunda. “Ve meyvesiyle **أحيط** olundu.” “Ve Allah kâfirleri kuşatandır.” Ve ben o işin çevresinde **أحوط** ederim ve dönerim; ve onunla **حاوط** et; çünkü sana yumuşayacaktır; yani onunla dolaş-dolaş; sanki sen onu kuşatıyorsun ve o da seni kuşatıyor.
İbn Mukbil dedi: Ve onunla **حاوطت** ettim, nihayet yularını büktüm; **العلباء**’nın arkasına doğru; **ريان**; **كاهل**i sulanmış. Ve **تحيط** içine düştüler; yani insanları kuşatan, onları helâk eden bir yılın içine. Ve **تحوط**’ta: **حاط** ile, **أحاط** mânâsında; yahut tefe’ül yoluyla. Ve **تحيط**, tâ’nın kesresiyle, ittibâ içindir.
Evs b. Hacer dedi: İnsanları koruyan, **تحيط** içinde; eğer **عائذ**’in arkasına bir **ربع** göndermedilerse. Ve sana bir musibet indiğinde, kardeşin seni **يحط** etmez ve yardımını terk ederse, “Seni **القصا** kuşattı” denir; bu, alaydır; yani seni uzak taraf olan **القصا** yanında kuşattı. Denir ki: uzak nesep; ve uzak belde. Mânâsı: seni kuşatmadı; çünkü kardeşini kuşatan ona yaklaşır ve ona dayanır; yoksa ondan uzak bir yerde inzivaya çekilmez. Ve bunun benzeri: **الصيلم** ile hoşnut ettiler; ve onu uzun ayrılıkla birleştirdi; sonra çoğaldı, nihayet denildi ki: “Beni **القصا** kuşattı; yoksa sana karşı gevşek davranırım”; yani benden uzaklaştı.
Ve Bişr dedi: Bizi **القصا** kuşattılar; hâlbuki bizi yakın görmüşlerdi; gizli konuşmanın dinlendiği yerde.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B7/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

حاطَه يَحُوطُه حَوْطاً وحِيطةً وحِياطةً: حَفِظَه وتعَهَّده؛ وقول الهذلي:
وأَحْفَظُ مَنْصِبي وأَحُوطُ عِرْضِي،
وبعضُ القومِ ليسَ بذِي حِياطِ
أَراد حِياطة، وحذف الهاء كقول اللّه تعالى: وإِقامِ الصلاة، يريد الإِقامة، وكذلك حَوَّطه؛ قال ساعدة ابن جُؤَيّةَ:
عليَّ وكانُوا أَهلَ عِزٍّ مُقَدَّمٍ
ومَجْدٍ، إِذا ما حُوِّطَ المَجْدُ نائل
(* قوله «حوط المجد» وقوله «ويروى حوص» كذا في الأصل مضبوطاً.) ويروى: حُوِّصَ، وهو مذكور في موضعه. وتَحَوَّطَه: كَحَوَّطَه. واحْتاطَ الرجلُ: أَخذ في أُموره بالأَحْزَم. واحْتاط الرجل لنفسه أَي أَخذ بالثِّقة. والحَوْطةُ والحَيْطةُ: الاحْتِياطُ. وحاطَه اللّه حَوْطاً وحِياطةً، والاسم الحَيْطةُ والحِيطة: صانه وكَلأَه ورَعاه. وفي حديث العباس: قلت يا رسول اللّه ما أَغْنَيْتَ عن عمك، يعني أَبا طالب، فإِنه كان يَحُوطُك؟ حاطَه يَحُوطُه حَوْطاً إِذا حفظه وصانه وذبَّ عنه وتَوفَّرَ على مصالحِهِ. وفي الحديث: وتُحِيطُ دَعْوَتُه من وَرائهم أَي تُحْدِقُ بهم من جميع نَواحِيهم. وحاطَه وأَحاط به، والعَيْرُ يَحُوطُ عانَتَه: يجمعها.
والحائطُ: الجِدار لأَنه يَحُوطُ ما فيه، والجمع حِيطانٌ، قال سيبويه: وكان قِياسُه حُوطاناً، وحكى ابن الأَعرابي في جمعه حِياطٌ كقائمٍ وقِامٍ، إِلا أَن حائطاً قد غلب عليه الاسم فحكمه أَن يكسّر على ما يكسر عليه فاعل إِذا كان اسماً؛ قال الجوهري: صارت الواو ياء لانكسار ما قبلها؛ قال ابن جني: الحائط اسم بمنزلة السَّقْف والرُّكْنن وإن كان فيه معنى الحَوْط. وحَوْطَ حائطاً: عمله. وقال أَبو زيد: حُطْتُ قومي وأَحَطْتُ الحائطَ؛ وحَوَّطَ حائطاً: عمله. وحَوَّطَ كَرْمَه تحْويطاً أَي بنَى حوْلَه حائطاً، فهو كرم مُحَوَّط، ومنه قولهم: أَنا أُحَوِّطُ حول ذلك الأَمر أَي أدُورُ.
والحُوَّاطُ: حَظِيرة تتخذ للطّعام لأَنها تَحُوطُه. والحُوَّاطُ: حظيرة تتخذ للطعام أَو الشيء يُقْلَعُ عنه سريعاً؛ وأَنشد:
إِنّا وجَدْنا عُرُسَ الحَنّاطِ
مَذْمُومةً لَئِيمةَ الحُوّاطِ
والحُواطةُ: حظيرة تتخَذ للطعام، والحِيطةُ، بالكسر: الحِياطةُ، وهما من الواو. ومع فلان حِيطةٌ لك ولا تقل عليك أَي تَحَنُّنٌ وتعَطُّفٌ. والمَحاطُ: المكان الذي يكون خلف المالِ والقومِ يَسْتَدِير بهم ويَحُوطُهم؛ قال العجاج:
حتى رأَى من خَمَرِ المَحاطِ
وقيل: الأَرض المَحاط التي علَيها حائطٌ وحَديقةٌ، فإِذا لم يُحَيَّطْ عليها فهي ضاحيةٌ. وفي حديث أَبي طلحة: فإِذا هو في الحائط وعليه خَميصةٌ؛ الحائطُ ههنا البُسْتانُ من النخيل إِذا كان عليه حائط، وهو الجِدارُ، وتكرَّر في الحديث، وجمعه الحوائطُ. وفي الحديث: على أَهلِ الحَوائطِ حِفْظُها بالنهار، يعني البَساتِينَ، وهو عامٌّ فيها.
وحُوَّاطُ الأَمرِ: قِوامُه. وكلُّ من بلغ أَقْصَى شيء وأَحْصَى عِلْمَه، فقد أَحاطَ به. وأَحاطَتْ به الخيلُ وحاطَتْ واحْتاطَتْ: أَحْدَقَتْ، واحتاطت بفلان وأَحاطت إِذا أَحدقت به. وكلُّ من أَحْرَز شيئاً كلَّه وبلَغ عِلْمُه أَقْصاه، فقد أَحاطَ به. يقال: هذا الأَمْر ما أَحَطْتُ به عِلماً. وقوله تعالى: واللّه مُحِيطٌ بالكافرين؛ أَي جامعهم يوم القيامة. وأَحاطَ بالأَمر إِذا أَحْدَقَ به من جَوانِبِه كلِّه. وقوله تعالى: واللّه من ورائهم مُحِيطٌ؛ أَي لا يُعْجِزُه أَحَدٌ قدرته مشتملة عليهم. وحاطَهم قَصاهُم وبِقَصاهُم: قاتَلَ عنهم. وقوله تعالى: أَحَطْتُ بما لم تُحِطْ به؛ أَي علمته من جميع جهاتِه. وأَحاطَ به: عَلِمَه وأَحاطَ به عِلْماً. وفي الحديث: أَحَطْت به عِلماً أَي أَحْدَقَ عِلْمِي به من جميع جهاته وعَرفَه.
ابن بزرج: يقولون للدَّراهم إِذا نقَصت في الفرائض أَو غيرها هَلُمَّ حِوَطَها، قال: والحِوَطُ ما تُتَمِّمُ به الدَّراهم.
وحاوَطْتُ فلاناً مُحاوَطةً إِذا داورْتَه في أَمر تُريدُه منه وهو يأْباه كأَنك تَحُوطُه ويَحُوطُك؛ قال ابن مقبل:
وحاوَطْتُه حتى ثَنَيْتُ عِنانَه،
على مُدْبِرِ العِلْباء رَيَّانَ كاهِلُهْ
وأُحِيطَ بفلان إِذا دَنا هلاكُه، فهو مُحاطٌ به. قال اللّه عزّ وجلّ: وأُحِيطَ بثمره فأَصْبَحَ يُقَلِّبُ كفَّيه على ما أَنفَق فيها؛ أَي أَصابَه ما أَهْلَكَه وأَفْسده. وقوله تعالى: إِلا أَن يُحاطَ بكم؛ أَي تؤْخَذُوا من جَوانِبِكم، والحائط من هذا. وأَحاطَتْ به خَطِيئته أَي مات على شِرْكِه، نعوذ باللّه من خاتمةِ السُّوء.
ابن الأَعرابي: الحَوْطُ خَيْطٌ مفْتول من لَوْنين: أَحمر وأَسود، يقال له البَرِيمُ، تشدُّه المرأَة على وسَطها لئلا تُصيبها العين، فيه خَرَزات وهِلالٌ من فضَّة، يسمى ذلك الهِلالُ الحَوْطَ ويسمَّى الخَيْطُ به. ابن الأَعرابي: حُطْ حُطْ إِذا أَمرته أَن يُحَلِّيَ صِبْيةً بالحَوْط، وهو هِلالٌ من فضَّة، وحُطْ حُطْ إِذا أَمرته بصلة الرحم.
وحَوْطُ الحَظائر: رجل من النَّمِر بن قاسط وهو أَخو المُنْذِر بن امرئ القيس لأُمه جدّ النعمان بن المنذر. وتَحُوطُ وتَحِيطُ وتُحِيطُ والتَّحُوطُ والتَّحِيطُ، كله: اسم للسنة الشديدة.

##### Türkçe

**حاطَه** **يَحُوطُه** **حَوْطاً** ve **حِيطةً** ve **حِياطةً**: onu korudu ve gözetti; ve (şu) söz,
Hüzeli’nin:
Ve ben makamımı daha çok korurum ve ırzımı daha çok gözetirim,
ve kavmin bir kısmı **حِياط** sahibi değildir
**حِياطة** istedi, ve (sondaki) **الهاء**’yı hazfetti; Allah Teâlâ’nın sözü gibi: **وإِقامِ الصلاة**; **الإِقامة**’yı ister. Ve bunun gibi **حَوَّطه**; Sa‘ide b. Cüeyye dedi:
Bana karşı—ve onlar önde gelen bir izzetin
ve bir şerefin ehli idiler—şeref **حُوِّطَ** edildiği vakit (şeref) erişendir
(* “**حوط المجد**” sözü ve “**ويروى حوص**” sözü, asılda böylece ضبط edilmiş olarak.)
Ve rivayet olunur: **حُوِّصَ**; ve o, yerinde zikredilmiştir. Ve **تَحَوَّطَه**: **كَحَوَّطَه** gibidir.
Ve adam **احْتاطَ**: işlerinde daha sağlam olana sarıldı. Ve adam kendisi için **احْتاطَ**; yani güvenilir olana sarıldı. Ve **الحَوْطةُ** ve **الحَيْطةُ**: **الاحْتِياطُ**’tır. Ve Allah onu **حَوْطاً** ve **حِياطةً** ile **حاطَه**; isim **الحَيْطةُ** ve **الحِيطة**’dır: onu korudu, kolladı ve gözetti. Abbas hadîsinde:
Dedim: Ey Allah’ın Resûlü, amcandan—yani Ebû Tâlib’den—yana sana ne fayda sağladın? Çünkü o seni **يَحُوطُك** idi? **حاطَه يَحُوطُه حَوْطاً**: onu koruduğu, muhafaza ettiği, ondan (zararı) savdığı ve maslahatlarına kendini verdiği vakit (denir). Hadîste: “Ve onun duası onların arkasından **تُحِيطُ**”; yani onların bütün taraflarından onları kuşatır. Ve **حاطَه** ve **أَحاط به**; ve yaban eşeği **يَحُوطُ** sürüsünü: onu toplar.
Ve **الحائطُ**: duvardır; çünkü içindekini **يَحُوطُ**. Çoğulu **حِيطانٌ**’dır. Sîbeveyh dedi: onun kıyası **حُوطاناً** idi. İbnü’l-A‘râbî, çoğulunda **حِياطٌ**’ı, **قائمٍ** ve **قِامٍ** gibi, nakletti; ancak **حائطاً** üzerine isim galip gelmiştir; bu yüzden hükmü, isim olduğu vakit **فاعل**’in kırıldığı gibi kırılmaktır. Cevherî dedi: kendinden önceki (harfin) kesreli oluşundan dolayı **الواو** **ياء** oldu. İbn Cinnî dedi: **الحائط** isimdir; **السَّقْف** ve **الرُّكْنن** menzilesinde; her ne kadar onda **الحَوْط** mânası bulunsa da. Ve **حَوْطَ حائطاً**: onu yaptı. Ebû Zeyd dedi: **حُطْتُ** kavmimi ve **أَحَطْتُ** duvarı; ve **حَوَّطَ حائطاً**: onu yaptı. Ve **حَوَّطَ** bağını **تحْويطاً**: yani etrafına bir duvar yaptı; o da **كرم مُحَوَّط**tur. Bundan onların sözü: “Ben şu işin etrafını **أُحَوِّطُ**”; yani dönerim.
Ve **الحُوَّاطُ**: yiyecek için yapılan bir ağıl/çit; çünkü onu **تَحُوطُه**. Ve **الحُوَّاطُ**: yiyecek için yapılan bir ağıl yahut ondan çabucak sökülüp alınan şey; ve (şu beyit) okundu:
Biz **الحَنّاط**’ın gelinini bulduk,
kınanmış, cimri, **الحُوّاط** (sahibi) (olarak).
Ve **الحُواطةُ**: yiyecek için yapılan ağıl; ve **الحِيطةُ**, kesre ile: **الحِياطةُ**’dır; ve ikisi de **الواو**’dandır. Falanla senin için **حِيطةٌ** vardır, “aleyhine” deme; yani şefkat ve yumuşak davranıştır.
Ve **المَحاطُ**: malın ve kavmin arkasında bulunan, onlarla birlikte dönüp dolaşan ve onları **يَحُوطُ** olan yer; ‘Accâc dedi:
Ta ki **المَحاطِ**’ın örtüsünden gördü
Ve denildi: **الأَرض المَحاط**; üzerinde duvar ve bahçe olan arazidir; eğer üzerine duvar çekilmezse o, açık arazidir. Ebû Talha hadîsinde: “Derken o, **الحائط**’ta idi ve üzerinde **خَميصةٌ** vardı”; buradaki **الحائط**: üzerinde duvar bulunan hurma bahçesidir; o da duvardır; hadîste tekrar etmiştir; çoğulu **الحوائطُ**tur. Hadîste: “**الحَوائطِ** ehline gündüz onun korunması (gerekir)”; yani bahçeler; ve bu, onların içinde geneldir.
Ve **حُوَّاطُ الأَمرِ**: onun ayakta duruşu/direği. Ve her kim bir şeyin en uç noktasına varır ve onun bilgisini sayıp dökerse, ona **أَحاطَ** etmiştir. Ve atlar onu **أَحاطَتْ** ve **حاطَتْ** ve **احْتاطَتْ**: kuşattı; ve falanla **احتاطت** ve **أَحاطت**: onu kuşattığı vakit (denir). Ve her kim bir şeyi bütünüyle muhafaza altına alır ve bilgisi onun en uç noktasına varırsa, ona **أَحاطَ** etmiştir. Denir: “Bu iş hakkında ben **أَحَطْتُ** (onu) bilgiyle (kavramadım).” Ve Allah Teâlâ’nın sözü: **واللّه مُحِيطٌ بالكافرين**; yani kıyamet günü onları toplayandır. Ve **أَحاطَ بالأَمر**: onu bütün yanlarından kuşattığı vakit (denir). Ve Allah Teâlâ’nın sözü: **واللّه من ورائهم مُحِيطٌ**; yani hiç kimse O’nu aciz bırakamaz; kudreti onları kuşatmıştır.
Ve **حاطَهم** **قَصاهُم** ve **بِقَصاهُم**: onlar adına savaştı. Ve Allah Teâlâ’nın sözü: **أَحَطْتُ بما لم تُحِطْ به**; yani onu bütün yönlerinden bildim. Ve **أَحاطَ به**: onu bildi; ve ona bilgiyle **أَحاطَ** etti. Hadîste: “Ona bilgiyle **أَحَطْت**”; yani bilgim onu bütün yönlerinden kuşattı ve onu tanıdı.
İbn Büzerc: derler ki, dirhemler farzlarda yahut başkasında eksildiği vakit: “Haydi onun **حِوَطَها**’sı (tamamlayıcısı)”; dedi: ve **الحِوَطُ**, dirhemleri onunla tamamladığın şeydir.
Ve falanı **حاوَطْتُ** **مُحاوَطةً**: ondan istediğin bir işte onunla dönüp dolaştığın, o ise onu reddettiği vakit; sanki onu **تَحُوطُه** ve o da seni **يَحُوطُك**. İbn Mukbil dedi:
Onu **حاوَطْتُ** ta ki dizginini büktüm,
**العِلْباء**’nın arkasına (doğru); omzu sulanmış (gibi) (olan) bir yiğit
Ve falan hakkında **أُحِيطَ**: helâki yaklaştığı vakit (denir); o da onunla **مُحاطٌ**tur. Allah عزّ وجلّ dedi: **وأُحِيطَ بثمره فأَصْبَحَ يُقَلِّبُ كفَّيه على ما أَنفَق فيها**; yani onu helâk eden ve bozan şey ona isabet etti. Ve Allah Teâlâ’nın sözü: **إِلا أَن يُحاطَ بكم**; yani yanlarınızdan alınmanız; ve **الحائط** bunun (kökünden)dir. Ve “Onu hatası **أَحاطَتْ**”; yani şirki üzere öldü; kötü son’dan Allah’a sığınırız.
İbnü’l-A‘râbî: **الحَوْطُ**, iki renkten—kırmızı ve siyah—bükülmüş bir iptir; ona **البَرِيمُ** denir; kadın onu gözü değmesin diye beline bağlar; onda boncuklar ve gümüşten bir hilâl vardır; o hilâle **الحَوْطَ** denir ve ip de onunla adlandırılır.
İbnü’l-A‘râbî: **حُطْ حُطْ**: ona, çocukları **الحَوْط** ile süslemesini emrettiğin vakit; o, gümüşten bir hilâldir. Ve **حُطْ حُطْ**: ona sıla-i rahmi emrettiğin vakit.
Ve **حَوْطُ الحَظائر**: **النَّمِر بن قاسط**’tan bir adamdır; o, anneden **المُنْذِر بن امرئ القيس**’in kardeşidir; **النعمان بن المنذر**’in dedesidir. Ve **تَحُوطُ** ve **تَحِيطُ** ve **تُحِيطُ** ve **التَّحُوطُ** ve **التَّحِيطُ**; hepsi: şiddetli yılın adıdır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B7/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ح و ط * * الحائِطُ * واحد الحيطان و * حَوَّطَ * كرمه * تحويطا * بنى حوله حائطا فهو كرم * مُحَوَّطٌ * ومنه قولهم أنا * أُحَوِّطُ * حول ذلك الأمر أي أدور و * حَاطَهُ * كلأه ورعاه وبابه قال وكتب و * حِيطَةً * أيضا بالكسر والحمار يحوط عانته أي يجمعها و * احْتَاطَ * لنفسه أخذ بالثقة و * أحَاطَ * به علمه أحاط به علما و * أحَاطَتِ * الخيل به و * احتاطَتْ * به أي أحدقت به

##### Türkçe

* ح و ط * * **الحائِطُ** * duvarların biridir ve **حَوَّطَ** bağını **تحويطا** (olarak): onun etrafına bir duvar yaptı; artık o, **مُحَوَّطٌ** (duvarla çevrilmiş) bir bağdır. Ve ondan onların sözü: Ben **أُحَوِّطُ** şu işin etrafında; yani dönerim. Ve **حَاطَهُ**: onu otlattı ve güttü; babı **قال** ve **كتب**’dür. Ve **حِيطَةً** da, ayrıca, kesre ile. Ve eşek, **يحوط** onun **عانته**’sini; yani onu toplar. Ve **احْتَاطَ** kendisi için: güvene sarıldı. Ve **أحَاطَ** onunla ilmi: onunla ilmen kuşattı. Ve **أحَاطَتِ** atlar onunla; ve **احتاطَتْ** onunla: yani onu çepeçevre kuşattı.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B7/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

حاطه يحوطه حوطا وحيطة وحياطة، بكسرهما: حفظه وصانه وكلأه، ورعاه، وذب عنه، وتوفر على مصالحه وتعهده، وقول الهذلي:
  وأحفظ منصبي وأحوط عرضي                      وبعض القوم ليس بذي حـياط أراد حياطة، وحذف الهاء، كقول الله تعالى  وإقام الصلاة  يريد الإقامة، كحوطه تحويطا قال ساعدة بن جؤية:
  علي وكانوا أهل عز مـقـدم                      ومجد إذا ما حوط المجد نائلي

  ويروى حوض وقد ذكر في موضعه. وتحوطه: مثل حوطه، يقال: لا زلت في حياطة الله ووقايته. وهو يتحوط أخاه، إذا كان يتعاهده ويهتم بأمره. وحاط الحمار عانته: جمعها وحفظها. واحتاط الرجل لنفسه: أخذ في الحزم وبالثقة، وهو مجاز، والاسم: الحوطة والحيطة، بالفتح فيهما، ويكسر، وأصله الحوطة.والحائط: الجدار، لأنه يحوط ما فيه، وقال ابن جني: الحائط: اسم بمنزلة السقف والركن، وإن كان فيه معنى الحوط. ج: حيطان. وحكى ابن الأعرابي في جمعه: حياط كقائم وقيام، إلا أن حائطا قد غلب عليه الاسم، فحكمه أن يكسر على ما يكسر عليه فاعل إذا كان اسما. وقال الجوهري: صارت الواو في الحيطان ياء؛ لانكسار ما قبلها. وقال سيبويه: القياس في جمع حائط: حوطان. والحائط: البستان من النخل إذا كان عليه جدار، وبه فسر حديث أبي طلحة:  فإذا هو في الحائط وعليه خميصة  وجمعه: حوائط، وفي الحديث:  على أهل الحوائط حفظها بالنهار  ، يعني البساتين، وهو عام فيها.والحائط: ناحية باليمامة، نقله الصاغاني. وحوط، حائطا تحويطا: عمله. والحواطة بالضم: حظيرة تتخذ للطعام، كما في الصحاح. أو الشيء يقلع عنه سريعا كما في اللسان، وأنشد:
  إنا وجدنا عرس الحناط
  مذمومة لئيمة الحواط والمحاط: المكان الذي يكون خلف المال والقوم، يستدير بهم، ويحوطهم، قال العجاج:
  حتى رأى من خمر المحاط

  وقيل: الأرض المحاط: التي عليها حائط وحديقة، فإذا لم يحيط عليها فهي ضاحية. ومن المجاز: حواط الأمر، كرمان: قوامه. ومن المجاز: كل من بلغ أقصى شيء، وأحصى علمه، فقد أحاط به علمه، وأحاط به علما. وهذا مثل قولك: قتله علما. ويقال: علمه علم إحاطة، إذا علمه من جميع وجوهه ولم يفته منها شيء. وقوله تعالى:  أحطت بما لم تحط به  ، أي علمته من جميع جهاته. وفي الحديث:  أحطت به علما  ، أي أحدق علمي به من جميع جهاته.وأما قوله تعالى  والله محيط بالكافرين  فقال مجاهد: أي جامعه يوم القيامة. وقوله تعالى:  إن ربك أحاط بالناس  يعني أنهم في قبضته وقوله عز وجل  عذاب يوم محيط  من قولهم: أحاط به الأمر، إذا أخذه من جميع جوانبه فلم يكن منه مخلص. وقوله تعالى:  وأحاطت به خطيئته  أي مات على شركه، نعوذ بالله من خاتمة السوء. وقوله تعالى:  والله من ورائهم محيط  أي لا يعجزه أحد، قدرته مشتملة عليهم. وقال ابن الأعرابي: الحوط، بالفتح: خيط مفتول من لونين: أسود وأحمر، يقال له البريم، فيه خرزات وهلال من فضة تشده المرأة في وسطها؛ لئلا تصيبها العين يسمى ذلك الهلال الحوط، ويسمى الخيط به. والحوط: ة بحمص، أو بجبلة، هكذا على الشك من ابن السمعاني. قال: فإن أكثر الحوطيين حدث بجبلة، وسمع الحديث بحمص، والمشهور منهم: أبو عبد الله أحمد بن عبد الوهاب ابن نجدة الحوطي، من أهل جبلة، روى عنه أبو الهيثم، مات سنة 777. وأبو زيد أحمد بن عبد الرحيم الحوطي من أهل جبلة، يروي عن علي بن عياش الحمصي وعنه الطبراني مات سنة 279 وقيل: ابن نجدة الحوطي المذكور، إلى بطن من قضاعة. وحوط بن سلمى بن هرمي ابن رياح بن يربوع بن حنظلة: جد لجبنة بن طارق بن عمرو بن حوط: مؤذن سجاح المتنبئة. وقد ذكره المصنف أيضا في ج ن ب. وحوط العبدي: تابعي، روى عن ابن مسعود، وعنه عبد الملك ابن ميسرة، وذكره عبدان في الصحابة، وفيه نظر. وحوط بن يزيد الأنصاري: ابن عم الحارث بن زياد، جاء ذكره في غريب الأحاديث. وحوط بن مرة، قال: ياسين بن الحسن: حججت سنة ست وأربعين ومائتين فرأيت هذا أعرابيا صحبة، وذكر حديثا موضوعا أنه صلى الله عليه وسلم أكل خبيصا من الجنة. وحوط بن عبد العزى له حديث، روى عنه ابن بريدة، وقيل: خوط، بضم الخاء المعجمة: صحابيون وقال أبو حاتم في هذا الأخير: إنه لا صحبة له. وقرواش بن حوط بن قرواش الضبي: شاعر، وأبوه قد يعد في الصحابة، وله وفادة في حديث مجهول الإسناد. وقال ابن دريد: حوط الحظائر: رجل من بني النمر ابن قاسط، وهو أخو المنذر بن امرئ القيس لأمه، جد النعمان بن المنذر، قال الصاغاني: وكانت له منزلة من المنذر الأكبر، وهو المنذر بن المنذر، وله حديث، والذي قرأت في أنساب أبي عبيد في نسب بني النمر بن قاسط: ومن بني عوف بن سعد أبو حوط الحطاني، وابنه جابر كان أخا المنذر بن ماء السماء لأمه. والحوطة، بالضم: لعبة تسمى الدارة، نقله ابن عباد. وقال ابن الأعرابي: حط حط: أمر بصلة الرحم، كأنه يقول: تعهد الرحم واحفظها. قال: وهو أيضا: أمر بتحلية الصبية، أي الصبيان بالحوط، وهو هلال من فضة كما تقدم. وحويط، كزبير: اسم،

  ومنهم جد هذه القبيلة المشهورة بالحويطات، في ضواحي مصر، وقد اختلف في نسبهم. والحوط، كعنب: ما تتم به الدراهم إذا نقصت في الفرائض أو غيرها، عن ابن بزرج، ويقال: هلم حوطها. ومن المجاز: حاطونا الفضاء، هكذا بالفاء والضاد المعجمة في النسخ، وفي بعضها بالقاف والصاد المهملة، ومثله في الأساس، أي تباعدوا عنا وهم حولنا، وما كنا بالبعد منهم لو أرادونا، قال بشر بن أبي خازم:م جد هذه القبيلة المشهورة بالحويطات، في ضواحي مصر، وقد اختلف في نسبهم. والحوط، كعنب: ما تتم به الدراهم إذا نقصت في الفرائض أو غيرها، عن ابن بزرج، ويقال: هلم حوطها. ومن المجاز: حاطونا الفضاء، هكذا بالفاء والضاد المعجمة في النسخ، وفي بعضها بالقاف والصاد المهملة، ومثله في الأساس، أي تباعدوا عنا وهم حولنا، وما كنا بالبعد منهم لو أرادونا، قال بشر بن أبي خازم:
  فحاطونا القصا ولقد رأونا                      قريبا حيث يستمع السرار وفي الأساس: إذا نزل بك خطب، فلم يحطك أخوك، وترك معونتك، قيل: حاطك القصا، وهو تهكم، أي حاطك في الجانب القصا، وهو البعيد، ومعناه: لم يحطك؛ لأن من يحوط أخاه يدنو منه ويسانده. ومن المجاز: وقعوا في تحيط، بضم التاء، وتحوط، كلاهما عن ابن السكيت، وتحيط، بالفتح، وتحيط، بالكسر للإتباع، والتحوط، والتحيط، باللام فيهما، ويحيط بالمثناة تحت، أي السنة المجدبة، وقال الفراء: الشديدة تحيط بالأموال، أي تهلكها، أو تحيط بالناس: تهلكهم، كما في الأساس. وتحوط من حاط به بمعنى أحاط، أو على سبيل التفاؤل، كما في الأساس، فهي خمس لغات نقلهن الصاغاني في التكملة ما عدا التحوط والتحيط؛ فإنهما في اللسان، فتكون سبعة، وأنشد ابن السكيت لأوس بن حجر يرثي فضالة بن كلدة، ويروى لبشر بن أبي خازم:
  والحافظ الناس في تحوط إذا                      لم يرسلوا تحت عائذ ربعـا ومن المجاز: حاوط فلان فلانا، إذا داوره في أمر يريده منه وهو يأباه، كأن كلا منهما يحوط صاحبه، قال ابن مقبل:
  وحاوطني حتى ثنيت عنـانـه                      على مدبر العلباء ريان كاهله

  وفي الأساس: حاوطه فإنه يلين لك، أي داوره، كأنك تحوطه وهو يحوطك. ومما يستدرك عليه: أحطت الحائط، إذا عملته. عن أبي زيد: وكرم محوط، كمعظم: بني حوله حائط، كما في الصحاح، قال: ومنه قولهم: أنا أحوط حول ذلك الأمر، أي أدور. وهو مجاز. ومع فلان حيطة لك، ولا تقل: عليك، أي تحنن وتعطف. نقله الجوهري. وأحاطت به الخيل، واحتاطت به، أي أحدقت به، نقله الجوهري، وزاد غيره: كحاطت به. ورجل حيط، كسيد: يحوط أهله وإخوانه. واستحاط في الأمور، وهو مستحيط في أمره، أي محتاط. وأحيط بفلان، إذا أتي عليه، أو دنا هلاكه، وهو مجاز. ويقال: فلان محاط به، إذا كان مقتولا مأتيا عليه، ومنه قوله تعالى:  وأحيط بثمره  أي أصابه ما أهلكه وأفسده. وحاطهم قصاهم، وبقصاهم، إذا قاتل عنهم: كما في اللسان. وقال أبو عمرو: حوطوا غلامكم، أي ألبسوه الحوط. قلت: ومنه التحويطة: اسم لما يعلق على الصبي لدفع العين. يمانية. وحائط: لقب علي بن أبي الفضل الصوفي، روى أبي الحسين ابن الطيوري. ضبطه الحافظ. والحويطة، كجهينة: قرية بمصر من الشرقية. وحوط بن عامر بن عبدود بن عوف بن كنانة بن عوف بن عذرة ابن زيد اللات: بطن من قضاعة. وحوط بن عمرو بن خالد بن معبد بن عدي بن أفلت الطائي: جد بني الجراح بفلسطين.

##### Türkçe

**حاطه** onu **يحوطه** **حوطا** ve **حيطة** ve **حياطة** (ikisini de kesre ile): onu korudu, muhafaza etti ve gözetti; onu gözetti; ondan savundu; onun maslahatları üzerine yoğunlaştı ve onunla ilgilendi. Hüzeylî’nin sözü:
  “Makamımı korurum ve ırzımı daha çok korurum;                      bazı kavim ise **حـياط** sahibi değildir”
**حياطة**yı kastetti; **الهاء**’yı hazf etti; Yüce Allah’ın sözü gibi: **وإقام الصلاة**; **الإقامة**yı kasteder; “**كحوطه تحويطا**” gibi. Sâ‘ide b. Cüeyye dedi ki:
  “Ali üzerime (geldi); onlar ise önde gelen izzet ehli idiler;                      ve bir şeref ki, şeref korununca benim nasibim (de korunur).”

  **حوض** diye de rivayet edilir; yeri(nde) zikredilmiştir. **وتحوطه**: **حوطه** gibidir. Denir ki: “Allah’ın **حياطة**sında ve korumasında olmaya devam et.” O, kardeşini **يتحوط** eder; yani onunla ilgilenir ve işiyle önemle meşgul olur. Eşek, **عانته**’sini **حاط** etti: onu topladı ve korudu. Adam kendisi için **احتاط** etti: ihtiyat ve güvene sarıldı; bu mecazdır. İsim: **الحوطة** ve **الحيطة**; ikisinde de fetha ile; kesre ile de gelir; aslı **الحوطة**dır. **والحائط**: duvar; çünkü içindekini kuşatır. İbn Cinnî dedi ki: **الحائط**: **السقف** ve **الركن** mertebesinde bir isimdir; her ne kadar onda **الحوط** manası bulunsa da. Çoğulu: **حيطان**. İbnü’l-A‘râbî onun cem‘inde nakletti: **حياط**; **قائم** ve **قيام** gibi; ancak **حائط** üzerinde isimlik galip gelmiştir; hükmü, isim olduğunda **فاعل**’in kırıldığı şekilde kırılmaktır. Cevherî dedi ki: **الحيطان**’daki **الواو** **ياء** oldu; çünkü öncesi kesrelidir. Sîbeveyh dedi ki: **حائط**’ın cem‘inde kıyas: **حوطان**dır. **والحائط**: hurmalık bahçe; üzerinde duvar olursa. Bununla Ebû Talha hadisi tefsir edilmiştir: “Bir de baktı ki o, **الحائط**’tadır ve üzerinde **خميصة** vardır.” Cem‘i: **حوائط**. Hadiste: “**حوائط** ehline, onu gündüz korumak (görevi) vardır”; yani bahçeler; onda umumidir. **والحائط**: Yemâme’de bir taraf; Sâğânî nakletti. **وحوط، حائطا تحويطا**: onu yaptı. **والحواطة** (damme ile): yiyecek için yapılan bir ağıl/çit; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Yahut ondan çabucak vazgeçilen şey; **اللسان**’da olduğu gibi. Şu beyit okundu:
  “Biz **عرس الحناط**’ı bulduk;
  yerilmiş, alçak, **الحواط** ve **المحاط** (sahibi).”
**والمحاط**: malın ve kavmin arkasında bulunan yer; onların etrafında döner, onları kuşatır. ‘Accâc dedi ki:
  “Nihayet **خمر المحاط**’tan gördü.”

  Denildi ki: **الأرض المحاط**: üzerinde duvar ve bahçe bulunan yer; eğer etrafı çevrilmemişse o, **ضاحية**dır. Mecazdan: **حواط الأمر** (Rummân gibi): onun direği/ayakta tutanı. Mecazdan: Her kim bir şeyin en uç noktasına varır ve bilgisini sayıp dökerse, onun ilmi onu kuşatmış olur; ve onu ilimle kuşatmıştır. Bu, “Onu ilimle öldürdü” sözün gibidir. Denir ki: “Onu **علم إحاطة** ile bildi”; yani onu bütün yönleriyle bildi ve ondan hiçbir şey kaçırmadı. Yüce Allah’ın sözü: **أحطت بما لم تحط به**; yani onu bütün cihetleriyle bildim. Hadiste: **أحطت به علما**; yani ilmim onu bütün cihetlerinden kuşattı. Yüce Allah’ın sözüne gelince: **والله محيط بالكافرين**; Mücâhid dedi ki: yani onları kıyamet günü toplayandır. Yüce Allah’ın sözü: **إن ربك أحاط بالناس**; yani onlar O’nun kabzasındadır. Aziz ve Celîl olanın sözü: **عذاب يوم محيط**; onların “İş onu kuşattı” sözündendir; yani onu bütün yanlarından aldı da ondan kurtuluş olmadı. Yüce Allah’ın sözü: **وأحاطت به خطيئته**; yani şirk üzere öldü; kötü akıbetten Allah’a sığınırız. Yüce Allah’ın sözü: **والله من ورائهم محيط**; yani O’nu kimse aciz bırakamaz; kudreti onları kuşatmıştır. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **الحوط** (fetha ile): iki renkten bükülmüş ip: siyah ve kırmızı; ona **البريم** denir; içinde boncuklar ve gümüşten bir hilâl vardır; kadın onu belinin ortasında bağlar; kendisine göz değmesin diye; o hilâle **الحوط** denir; ip de onunla adlandırılır. **والحوط**: Humus’ta bir yer; yahut Cebele’de; İbnü’s-Sem‘ânî’den şüphe üzere böyle. Dedi ki: çünkü **الحوطيين**’in çoğu Cebele’de hadis rivayet etti ve Humus’ta hadis işitti. Onların meşhuru: Cebele ehlinden Ebû ‘Abdillâh Ahmed b. ‘Abdilvehhâb b. Necde **الحوطي**; ondan Ebû’l-Heysem rivayet etti; 777 yılında öldü. Ve Cebele ehlinden Ebû Zeyd Ahmed b. ‘Abdirrahîm **الحوطي**; Ali b. ‘Ayyâş el-Hımsî’den rivayet eder; ondan da Taberânî (rivayet eder); 279 yılında öldü. Ve denildi ki: zikredilen İbn Necde **الحوطي**, Kudâ‘a’dan bir batına (mensuptur). **وحوط بن سلمى بن هرمي ابن رياح بن يربوع بن حنظلة**: Cübne b. Târık b. ‘Amr b. **حوط**’a dede; mütenebbiye Secâh’ın müezzini. Musannif onu **ج ن ب**’de de zikretmiştir. **وحوط العبدي**: tâbiî; İbn Mes‘ûd’dan rivayet etti; ondan ‘Abdülmelik b. Meysere (rivayet etti). ‘Abdân onu sahâbîler içinde zikretti; bunda nazar vardır. **وحوط بن يزيد الأنصاري**: Hâris b. Ziyâd’ın amcaoğlu; **غريب الأحاديث**’te zikri geldi. **وحوط بن مرة**: dedi ki Yâsîn b. el-Hasen: “İki yüz kırk altı yılında hac ettim; bu bedeviyi sahâbîlik iddiasıyla gördüm; ve uydurma bir hadis zikretti: Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) cennetten bir **خبيص** yedi.” **وحوط بن عبد العزى**’nın bir hadisi vardır; ondan İbn Büreyde rivayet etti. Ve denildi ki: **خوط** (mu‘ceme **الخاء**’ın dammesiyle): sahâbîler. Ebû Hâtim bu sonuncusu hakkında dedi ki: onun sahâbeliği yoktur. **وقرواش بن حوط بن قرواش الضبي**: şair; babası sahâbîler içinde sayılabilir; meçhul isnadlı bir hadiste bir elçiliği vardır. İbn Düreyd dedi ki: **حوط الحظائر**: Benî’n-Nemir b. Kâsıt’tan bir adam; o, anneden Münzir b. İmri’ül-Kays’ın kardeşidir; Münzir b. Nu‘mân’ın dedesi. Sâğânî dedi ki: Münzir el-Ekber’den—o da Münzir b. Münzir’dir—bir mevkii vardı; onun bir hadisi vardır. Ebû ‘Ubeyd’in ensâbında Benî’n-Nemir b. Kâsıt nesebinde okuduğum: Benî ‘Avf b. Sa‘d’dan Ebû **حوط الحطاني**; oğlu Câbir, anneden Münzir b. Mâ’i’s-Semâ’nın kardeşi idi. **والحوطة** (damme ile): **الدارة** denilen bir oyun; İbn ‘Abbâd nakletti. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **حط حط**: sıla-i rahmi emirdir; sanki “rahmi gözet ve koru” der. Dedi ki: o aynı zamanda, kız çocuğunu—yani çocukları—**الحوط** ile süsleme emridir; o, daha önce geçtiği üzere gümüşten bir hilâldir. **وحويط** (Zübeyr gibi): bir isimdir,

  Ve onlardan, Mısır’ın kenar bölgelerinde **الحويطات** diye meşhur bu kabilenin ceddi vardır; neseblerinde ihtilaf edilmiştir. **والحوط** (inab gibi): ferâizde veya başkasında dirhemler eksildiğinde onları tamamlayan şey; İbn Büzerc’den. Denir ki: “Gel, onu **حوط** et.” Mecazdan: **حاطونا الفضاء**; nüshalarda **الفاء** ve mu‘ceme **الضاد** ile böyledir; bazısında **القاف** ve mühmel **الصاد** ile; **الأساس**’ta da böyledir; yani etrafımızda oldukları halde bizden uzaklaştılar; isteselerdi biz onlardan uzak değildik. Bişr b. Ebî Hâzim dedi ki:
  “Bizi **القصا** ile kuşattılar; hâlbuki bizi gördüler;                      yakın(da), fısıltı işitilirken.”
**الأساس**’ta: “Başına bir musibet inerse, kardeşin seni kuşatmaz ve yardımını terk ederse, ‘Seni **القصا** kuşattı’ denir”; bu, istihzadır; yani seni uzak tarafta kuşattı; o uzak olandır. Manası: seni kuşatmadı; çünkü kardeşini kuşatan ona yaklaşır ve ona dayanışır. Mecazdan: **تحيط** (tâ’nın dammesiyle) ve **تحوط**; ikisi de İbnü’s-Sikkît’ten. Ve **تحيط** (fetha ile) ve **تحيط** (kesre ile) ittibâ için. Ve **التحوط** ve **التحيط**; ikisinde de **اللام** ile; ve **يحيط** (altından iki noktalı ile); yani kıtlık yılı. Ferrâ dedi ki: şiddetli (yıl) mallara **تحيط** eder; yani onları helâk eder; yahut insanlara **تحيط** eder: onları helâk eder; **الأساس**’ta olduğu gibi. Ve **تحوط**: **حاط به**’den, **أحاط** manasında; yahut tefe’ül yoluyla; **الأساس**’ta olduğu gibi. Bunlar beş lugattır; Sâğânî **التكملة**’de onları nakletti; **التحوط** ve **التحيط** hariç; çünkü ikisi **اللسان**’dadır; böylece yedi olur. İbnü’s-Sikkît, Evs b. Hacer’den, Fadâle b. Kelde’yi mersiye olarak okudu; Bişr b. Ebî Hâzim’e de rivayet edilir:
  “İnsanları **تحوط** içinde koruyan (odur);                      eğer **تحت عائذ**’e bir **ربع** salmazlarsa.”
Mecazdan: Falan, falanı **حاوط** etti; yani ondan istediği bir işte onun etrafında dolaştı, o ise reddediyordu; sanki her biri arkadaşını kuşatıyor. İbn Mukbil dedi ki:
  “Beni **حاوط** etti; nihayet onun dizginini çevirdim;                      **العلباء**’nın geri dönüğüne; sağrı(ları) sulanmış (bir halde).”

Ve **الأساس**’ta: **حاوطه**; çünkü o sana yumuşak davranır; yani onu dolaştı, sanki sen onu kuşatıyorsun ve o da seni kuşatıyor. Ve ona ilâve olarak kaydedileceklerdendir: **أحطت الحائط**; onu yaptığın zaman. Ebû Zeyd’den: ve **كرم محوط**; **معظم** gibi: etrafına bir duvar yapılmıştır; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Dedi ki: ve ondan onların sözü: “Ben şu işin etrafında **أحوط**’um”; yani dönerim. Ve o mecazdır. Ve falanla birlikte senin için bir **حيطة** vardır; “senin üzerine” deme; yani şefkat gösterir ve merhamet eder. Onu el-Cevherî nakletti. Ve atlar onu **أحاطت**; ve onu **احتاطت**; yani onu çepeçevre kuşattı; el-Cevherî nakletti; başkası da ekledi: onunla **حاطت** gibi. Ve **رجل حيط**; **سيد** gibi: ehlini ve kardeşlerini **يحوط**. Ve işlerde **استحاط**; ve o, işinde **مستحيط**tir; yani ihtiyatlıdır. Ve falana **أحيط** olundu; ona tamamen varıldığı zaman, yahut helâki yaklaştığı zaman; ve o mecazdır. Ve denir ki: falan **محاط به**’dir; öldürülmüş, üzerine gelinmiş olduğu zaman. Ve ondan Yüce Allah’ın sözü: **وأحيط بثمره**; yani onu helâk eden ve bozan şey ona isabet etti. Ve onları, uzaklarını **حاطهم قصاهم**; ve uzaklarıyla **وبقصاهم**; onlar adına savaştığı zaman: **اللسان**’da olduğu gibi. Ebû Amr dedi ki: “**حوطوا** oğlanınızı”; yani ona **الحوط** giydirin. Dedim ki: ve ondan **التحويطة**: çocuğa nazarı defetmek için asılan şeye isimdir. Yemenîdir. Ve **حائط**: sûfî Ali b. Ebî’l-Fazl’ın lakabıdır; Ebû’l-Hüseyn İbnü’ṭ-Ṭayûrî rivayet etti. Hâfız onu ضبط etti. Ve **الحويطة**; **جهينة** gibi: Mısır’da eş-Şarkiyye’den bir köydür. Ve **حوط** b. Âmir b. Abdûd b. Avf b. Kinâne b. Avf b. Udhra b. Zeyd el-Lât: Kudâa’dan bir batındır. Ve **حوط** b. Amr b. Hâlid b. Ma‘bed b. Adî b. Aflât et-Tâî: Filistin’de Benî’l-Cerrâh’ın ceddi.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B7/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

حَاطَ بِهِ
1 حَاطَ بِهِ حاط به حاط بة , aor. يَحُوطُ: see 4, in three places. ― -b2- حَاطَهُ, (S, Msb, K,) aor. as above, (S, Msb,) inf. n. حَوْطٌ (S, Msb, K) and حِيطَةٌ and حِيَاطَةٌ, (S, K, TA, [the second and third, in the CK, erroneously, with fet-h to the ح, the former of them being expressly said in the S and TA, and the latter also in the TA, to be with kesr, and both being shown in the S to be originally with و, i. e. حِوْطَةٌ and حِوَاطَةٌ,]) and حِيَاطٌ is used in poetry for the last of these; (TA;) and ↓ حوّطهُ, (K,) inf. n. تَحْوِيطٌ; (TA;) and ↓ تحوّطهُ; (K, TA; [omitted in the CK;]) He guarded, kept, kept safely, protected, or took care of, him, or it; (S, Msb, K, TA;) he defended him, or it; (TA;) he paid frequent attention to him, or it; (K, TA;) he minded, or was regardful of, the things that were for his, or its, good. (TA.) You say, لَا زِلْتَ فِى حِيَاطَةِ اللّٰهِ Mayest thou not cease to be in the protection of God. (TA.) And مَعَ فُلَانٍ حِيطَةٌ لَكَ There is with such a one compassion and affection for thee: you should not say عَلَيْكَ. (S.) And أَحُوطُ عِرْضِى [I guard, or defend, or take care of, my honour, or reputation]. (TA.) And أَخَاهُ ↓ هُوَ يَتَحَوَّطُ He takes care of, or pays frequent attention to, his brother; and undertakes, or superintends, or manages, his affairs. (TA.) And حَاطَهُمْ قَصَآءَهُمْ and بِقَصَائِهِمْ He fought in their defence. (TA.) [But this is generally meant ironically.] When an affliction befalls thee, and thy brother does not guard thee, or defend thee, and does not aid thee, one says [to thee], حَاطَكَ الفَضَآءَ [so in the TA, app. a mistranscription for القَصَآءَ or القَصَا, with which, however, it is nearly syn.,] which is used ironically; i. e. He guarded thee,  or defended thee, in a distant quarter; meaning, (tropical:) he did not guard thee, or defend thee; for he who guards, or defends, his brother, draws near to him, and supports him, or aids him. (A, TA.) [See also 1 in art. حبو.] You say also, حَاطُونَا القَصَآءَ, (K,) or القَصَا, (TK,) [both are said to be correct in the TA in art. قصو, on the authority of Ibn-Wellلd,] in some of the copies of the K with ف and ض, and in some with ف and ض, the latter unpointed, and so in [a copy of] the A, (TA,) (tropical:) They retired to a distance from us, they being around us, and we not being distant from them, had they desired to come to us. (K, TA.) And حُطْنِى القَصَا (tropical:) Retire thou to a distance from me; (Ibn-Wellلd, and K in art. قصو;) as also القَصَآءَ. (Ibn-Wellلd, and TA in that art.) And لَأَحُوطَنَّكَ القَصَا وَلَأَغْزُوَنَّكَ بِالعَصَا, in each case with the short & ا, meaning I will assuredly leave thee, and not go near thee; [and I will assuredly go against thee to fight thee with the staff.] (Ks, TA in art. قصو.) حُطْ حُطْ means Take thou care of the tie of kindred, and preserve it. (IAar, K. *) It also signifies Deck thou the boys (الصِّبْيَة [in the CK الصَّبِيَّة the girl]) with the حَوْط [for preservation from the evil eye]. (IAar, K.) And حُوطُوا غُلَامَكُمْ Deck ye your boy with the حَوْط. (AA.) ― -b3- حَاطَ الحِمَارُ عَانَتَهُ, (S, * Msb, K,) nor, as above, (S, Msb,) inf. n. حَوْطٌ, (Msb,) The [wild] he-ass collected, or drew together, (S, * Msb, K, *) and guarded, or took care of, (TA,) his عَانَة [app. meaning his herd of wild asses: or the phrase may mean the he-ass drew towards himself, or compressed, and guarded, his she-ass: Freytag here renders عانة by “ pubem; ” and Golius, by “ veretrum ”]. (S, Msb, K.)

حوّط حَوْلَهُ
2 حوّط حَوْلَهُ حوط حوله حوط حولة , inf. n. تَحْوِيطٌ, He surrounded it by some such thing as earth, so as to make this to encompass it. (Msb.) And حوّط كَرْمَهُ, inf. n. as above, He built a حَائِط [or wall] around his vine. (S.) ― -b2- Hence, أَنَا أُحَوِّطُ ذٰلِكَ الأَمْرُ (tropical:) I have within my compass, or power, and care, that thing, or affair; [like أُحَوِّضُ, q. v.;] syn. أَدُورُ. (S, TA.) [Hence also, حوّط عَلَيْهِ, in the present day, is used to signify (assumed tropical:) He monopolized it. See also 4.] ― -b3- حوّط حَائِطًا, (K,) inf. n. as above, (TA,) He made a حائط [meaning either a walled garden or a wall; app. a wall of enclosure]; (K, TA;) as also ↓ احاطهُ. (IDrd, TA.) ― -b4- See also 1.

حاوط فُلَانًا
3 حاوط فُلَانًا ٤ (tropical:) He endeavoured to induce such a one to turn, or incline; or endeavoured to turn him by deceit, or guile; (دَاوَرَهُ;) in a matter that he desired of him, and which he refused him: (K:) as though each of them were guarding, or taking care of, (يَحُوطُ,) the other. (K: and so in the A, in illustration of what next follows.) حَاوِطْهُ فَاـِنَّهُ يَلِينُ لَكَ (tropical:) Endeavour thou to induce him to turn, or incline; or endeavour thou to turn him by deceit, or guile; [for he will relent to thee;] syn. دَاوِرْهُ. (A, TA.)

٤
4 احاط بِهِ ذ and بِهِ ↓ حَاطَ signify the same [i. e. It, or he, surrounded, encompassed, environed, enclosed, or hemmed in, it, or him]. (TA.) You say, احاط القَوْمُ بِالبَلَدِ, inf. n. اـِحَاطَةٌ; and ↓ حَاطُوا بِهِ; The people surrounded, encompassed, environed, encircled, or beset, the sides of the town. (Msb.) And احاطت الخَيْلُ بِفُلَانٍ, (S, TA,) and به ↓ حَاطَتْ, (TA,) and به ↓ احتاطت, (S,) The horses, or horsemen, surrounded, encompassed, environed, encircled, or beset, such a one. (S, TA.) [And احاطوا بِهِ مِنْ جَانِبَيْهِ, meaning They surrounded him on all his sides; lit. on his two sides: see جَنْبٌ.] ― -b2- It is said in the Kur [xvii. 62], اـِنَّ رَبَّكَ أَحَاطَ بِالنَّاسِ (assumed tropical:) Verily thy Lord hath men in his grasp, or power: (Bd, TA:) or (assumed tropical:) hath destroyed them; meaning Kureysh. (Bd.) You say also, أُحِيطَ بِفُلَانٍ, meaning (assumed tropical:) Such a one was destroyed: or (assumed tropical:) his destruction drew near. (TA.) And hence the saying in the Kur [xviii. 40], وَأُحِيطَ بِثَمَرِهِ (assumed tropical:) And its fruit became smitten by that which destroyed and spoiled it: (TA:) or (assumed tropical:) his possessions became destroyed: from أَحَاطَ بِهِ العَدُوُّ [the enemy surrounded him]. (Bd.) [Hence also, in the same, ii. 75,] وَأَحَاطَتْ بِهِ خَطِيْئَتُهُ (assumed tropical:) And over whom his sin hath gained the mastery, affecting all the circumstances of his case, so that he hath become as though he were entirely encompassed thereby: (Bd:) or (assumed tropical:) who hath died in the belief of a plurality of Gods. (TA.) You also say, احاط بِهِ الأَمْرُ (assumed tropical:) The thing beset him on every side, so that he had no place of escape from it. (TA.) And احاط عَلَيْهِ (assumed tropical:) He took it entirely to himself, debarring others from it: [see also 2.] (TA in art شرب.) ― -b3- احاط بِهِ, (K,) or احاط بِهِ عِلْمًا, (S, Msb, TA,) and احاط بِهِ عِلْمُهُ, (S, TA,) (tropical:) [He comprehended it, or knew it altogether, in all its modes or circumstances;] he knew it extrinsically and intrinsically; (Msb;) or he attained the utmost particular thereof, and had a comprehensive and complete knowledge thereof: or he attained everything [relating to it], and the utmost knowledge thereof. (K, accord. to different copies. [In the CK, اَحْصٰى عِلْمُهُ is put, erroneously, for احصى عِلْمَهُ.]) It is said in the Kur [xxvii. 22], أَحَطْتُ بِمَا لَمْ تُحِطْ بِهِ (tropical:) I have known in all its circumstances, or modes, that which thou hast not so known. (TA.) And you say also, عَلِمَهُ عِلْمَ اـِحَاطَةٍ (tropical:) He knew it in all its circumstances, or modes; nothing of them escaping him. (TA.) ― -b4- See also 2.

5 تَحَوَّطَ see 1, in two places.

احتاط
8 احتاط حاوط فلانا : see 4. ― -b2- Also (tropical:) He took the course prescribed by prudence, precaution, or good judgment; he used precaution; he took the sure course; (S, * K, * TA;) لِنَفْسِهِ for himself; (S, TA;) [and مِنَ الشَّىْءِ against the thing:] he sought the most successful means, and took the surest method; لِلشَّىْءِ for [the accomplishment, or attainment, of] the thing. (Msb.) The subst. [denoting the abstract signification of the inf. n., اِحْتِيَاطٌ,] is حيطة, (Msb,) i. e. ↓ حَيْطَةٌ and ↓ حِيطَةٌ, (K, TA,) which latter is originally حِوْطَةٌ, (TA,) [and is also an inf. n. of 1,] and ↓ حَوْطَةٌ. (K, TA.) Some hold احتياط to belong to art. حيط. (Msb.) You say also فِى الأُمُورِ ↓ استحاط [meaning in like manner (assumed tropical:) He took the course prescribed by prudence, &c., in affairs, or in the affairs: as is shown below: see مُحْتَاطٌ]. (TA.)

10 اـِسْتَحْوَطَ see 8.

حَوْطٌ
حَوْطٌ حوط A twisted string of two colours, black and red, (IAar, K,) called بَرِيم, (IAar,) upon which are beads and a crescent of silver, which a woman binds upon her waist, [and which is bound upon a boy, (see 1,)] in order that the evil eye may not smite her [or him]: (IAar, K:) and also the crescent above mentioned; as well as the string with it. (TA.) [See also تَحْوِيطَةٌ.]

حَوْطَةٌ
حَوْطَةٌ حوط حوطه حوطة : see 8.

حَيْطَةٌ
حَيْطَةٌ حيطه حيطة : see 8.

حِيطَةٌ
حِيطَةٌ حيطه حيطة : see 8.

حُوَاطٌ
حُوَاطٌ حواط : see what next follows.

حُوَاطَةٌ
حُوَاطَةٌ حواطه حواطة An enclosure (حَظِيرَة) made for wheat: (S, K:) or it signifies a thing which one soon quits, or relinquishes, or from which one soon abstains; and so ↓ حُوَاطٌ, as occurring [accord. to one relation] in a verse cited voce عُرْسٌ. (L.)

حَيِّطٌ
حَيِّطٌ حيط , [originally either حَوِيطٌ or حَيْوِطٌ,] like سَيِّدٌ, A man who guards, protects, or defends, (يَحُوطُ,) his family and his brethren. (TA.)

حَوَّاطٌ
[ حَوَّاطٌ حواط A monopolizer: so in the present day.]

حَوَّاطُ أَمْرٍ
حَوَّاطُ أَمْرٍ ذ (tropical:) The undertakers, superintendents, or managers, of an affair. (K, TA.) [See a verse cited voce عُرْسٌ.]

حَائِطٌ
حَائِطٌ ذ A wall. (Msb, * K, TA:) or a wall of enclosure: (Msb, * TA:) or one that surrounds a garden: (Mgh:) [often applied to a fence of wood, or sticks, or of reeds, or canes:] so called because it surrounds what is within it; (TA;) but it is a subst., like سَقْفٌ and رُكْنٌ, though implying the meaning of surrounding: (IJ, TA:) or it is an act. part. n., from حَاطَ: (Msb:) pl. حِيطَانٌ, (S, Msb, K,) in which the و is changed into ى because of the kesreh before it, (S,) but by rule it should be حُوطَانٌ; (Sb, K;) and حِيَاطٌ. (IAar, K.) ― -b2- And hence, (Mgh,) A garden, (Mgh, Msb, K,) in general: or a garden of palmtrees, surrounded by a wall: (TA:) pl. حَوَائِطُ. (Msb, TA.)

اِفْعَلِ الأَحْوَطَ
اِفْعَلِ الأَحْوَطَ ذ (assumed tropical:) Do thou that which is most comprehensive in relation to the principles of the ordinances [applying to the case], (مَا هُوَ أَجْمَعُ لِأُصُولِ الأَحْكَامِ,) and furthest from the sophistications of interpretations not according to the obvious meanings. (Msb.) And هٰذَا أَحْوَطُ (assumed tropical:) This is more, or most, conducive to put [one] in a position of اِحْتِيَاط [or taking the course prescribed by prudence, precaution, or good judgment; &c.: see 8]. (Mgh.) The word أَحْوَطُ is from the phrase حَاطَ الحِمَارُ عَانَتَهُ; not from الاِحْتِيَاطُ; because the افعل of excess is not formed from a verb of five letters: (Msb:) or it is anomalous, like أَخْصَرُ from الاِخْتِصَارُ. (Mgh.) [It may be rendered More, or most, prudent: or more, or most, sure.]

تَحُوطُ
تَحُوطُ حاط حوط تحوط and التَّحُوطُ &c.: see what next follows.

تُحِيطُ
تُحِيطُ أحاط تحيط and ↓ تَحُوطُ (ISk, TS, K) and تَحِيطُ and تِحِيطُ and ↓ يَحِيطُ (TS, K) and ↓ التَّحُوطُ and التَّحِيطُ (L, K) [and ↓ تَحَوُّط and ↓ تحوَّط (mentioned, with the third and fourth, in Freytag's Arab. Prov., ii. 803, as on the authority of Fr,)] (tropical:) The year of dearth, scarcity, or straitness, that destroys the beasts, (Fr, K, * TA,) or men: (A, TA:) تَحُوطُ being from حَاطَ بِهِ in the sense of أَحَاطَ; or it is used as a term of good omen; accord. to the A. (TA.) You say, وَقَعُوا فِى تُحِيطَ, &c., [the last word being a noun imperfectly decl., (tropical:) They fell into the affliction of a year of dearth, &c.] (ISk, TA.)

تَحْويِطَةٌ
تَحْويِطَةٌ تحويط تحويطه تحويطة A thing that is hung upon a boy to repel the evil eye: of the dial. of El-Yemen. (TA.) [See also حَوْطٌ.]

مَحَاطٌ
مَحَاطٌ محاط A place behind the camels or other beasts and the people [to whom they belong], surrounding and protecting them: (K:) some say that أَرْضٌ مَحَاطٌ signifies land surrounded by a wall: if not so surrounded, it is termed ضَاحِيَةٌ. (TA.)

فُلَانٌ مُحَاطٌ بِهِ
فُلَانٌ مُحَاطٌ بِهِ فلان محاط به فلان محاط بة (assumed tropical:) Such a one is slain; is destroyed. (TA.)

مُحِيطٌ
مُحِيطٌ محيط [act. part. n. of 4; Surrounding, encompassing, or enclosing: &c.] ― -b2- It is said in the Kur [lxxxv. 20], وَاللّٰهُ مِنْ وَرَائِهِمْ مُحيِطٌ (assumed tropical:) And God, behind them, includeth them altogether within his power; not one shall escape Him. (TA.) And again, [xi. 85,] عَذَابَ يَوْمٍ مُحِيطٍ (assumed tropical:) The punishment of a day which shall beset on every side so that there shall be no place of escape from it: (TA:) or of a destructive day: meaning the day of resurrection: or the punishment [of a day] of extermination: the epithet, which is that of the punishment, being applied to the day because it includes it. (Bd.) And again, [ii. 18,] وَاللّٰهُ مُحِيطٌ بِالكَافِرِينَ, explained by Mujل- hid as signifying (assumed tropical:) And God will collect together the unbelievers on the day of resurrection. (TA.)

كَرْمٌ مُحوَّطٌ
كَرْمٌ مُحوَّطٌ كرم محوط A vine having a wall built around it. (S.)

هُوَ مُحْتَاطٌ فِى أَمْرِهِ
هُوَ مُحْتَاطٌ فِى أَمْرِهِ ذ and فِيهِ ↓ مُسْتَحِيطٌ [He is taking the course prescribed by prudence, precaution, or good judgment; or using precaution; or taking the sure course; or seeking the most successful means, and taking the surest method; in his affair: see 8]. (TA.)

مُسْتَحِيطٌ
مُسْتَحِيطٌ مستحيط : see what next precedes.

يَحِيطٌ
يَحِيطٌ أحاط يحيط : see تُحِيطٌ.

##### Türkçe

**حَاطَ بِهِ**
1 **حَاطَ بِهِ** حاط به حاط بة, muzâri‘i **يَحُوطُ**: 4’e bak, üç yerde. ― -b2- **حَاطَهُ**, (S, Msb, K,) muzâri‘i yukarıdaki gibi, (S, Msb,) mastarı **حَوْطٌ** (S, Msb, K) ve **حِيطَةٌ** ve **حِيَاطَةٌ**, (S, K, TA, [ikincisi ve üçüncüsü CK’de hatalı olarak **ح** üzerine fetha ile; bunların ilki S ve TA’da açıkça, ikincisi de TA’da kesra ile olduğu söylenmiştir; ikisi de S’de aslının **و** ile olduğu, yani **حِوْطَةٌ** ve **حِوَاطَةٌ** olduğu gösterilmiştir;]) ve **حِيَاطٌ** şiirde bunların sonuncusu yerine kullanılır; (TA;) ve ↓ **حوّطهُ**, (K,) mastarı **تَحْوِيطٌ**; (TA;) ve ↓ **تحوّطهُ**; (K, TA; [CK’de düşürülmüş;]) O, onu korudu, muhafaza etti, emniyette tuttu, himaye etti yahut onunla ilgilendi; (S, Msb, K, TA;) onu savundu; (TA;) ona sık sık dikkat gösterdi; (K, TA;) onun iyiliği için olan şeyleri gözetti yahut onlara riayet etti. (TA.) Şöyle dersin: لَا زِلْتَ فِى حِيَاطَةِ اللّٰهِ Allah’ın korumasında olmaktan geri kalmayasın. (TA.) Ve مَعَ فُلَانٍ حِيطَةٌ لَكَ Şu kimsenin yanında senin için şefkat ve muhabbet vardır: **عَلَيْكَ** dememelisin. (S.) Ve **أَحُوطُ عِرْضِى** [Ben şerefimi/itibarımı korurum yahut savunurum yahut gözetirim]. (TA.) Ve **أَخَاهُ** ↓ **هُوَ يَتَحَوَّطُ** O, kardeşine bakar yahut ona sık sık dikkat gösterir; onun işlerini üstlenir yahut gözetir yahut idare eder. (TA.) Ve **حَاطَهُمْ قَصَآءَهُمْ** ve **بِقَصَائِهِمْ** Onların savunması için savaştı. (TA.) [Fakat bu genellikle istihza yoluyla kastedilir.] Sana bir musibet isabet ettiğinde ve kardeşin seni korumadığında yahut savunmadığında ve sana yardım etmediğinde, [sana] **حَاطَكَ الفَضَآءَ** denir [TA’da böyle; görünüşe göre **القَصَآءَ** yahut **القَصَا** yerine yanlış yazımdır; bununla birlikte ona yakın eşanlamlıdır], bu istihza yoluyla kullanılır; yani: O, seni uzak bir yerde korudu yahut savundu; anlamı (mecazen:) seni korumadı yahut savunmadı; çünkü kardeşini koruyan yahut savunan ona yaklaşır ve onu destekler yahut ona yardım eder. (A, TA.) [Ayrıca حبو maddesinde 1’e de bak.] Şöyle de dersin: **حَاطُونَا القَصَآءَ**, (K,) yahut **القَصَا**, (TK,) [ikisi de TA’da قصو maddesinde İbn-Wellلd rivayetiyle doğru denmiştir,] K’nin bazı nüshalarında **ف** ve **ض** ile, bazılarında **ف** ve **ض** ile, ikincisi noktasız; ve [A’nın bir nüshasında] da böyledir, (TA,) (mecazen:) Bizden uzaklaştılar; hâlbuki bizim çevremizde idiler ve bize gelmek isteselerdi biz onlardan uzak değildik. (K, TA.) Ve **حُطْنِى القَصَا** (mecazen:) Benden uzağa çekil; (Ibn-Wellلd, ve K, قصو maddesinde;) bunun gibi **القَصَآءَ** da. (Ibn-Wellلd, ve TA, o maddede.) Ve **لَأَحُوطَنَّكَ القَصَا وَلَأَغْزُوَنَّكَ بِالعَصَا**, her iki yerde de kısa **ا** ile; anlamı: Seni mutlaka terk edeceğim ve sana yaklaşmayacağım; [ve seni değnekle savaşmak üzere mutlaka hedef alacağım]. (Ks, TA, قصو maddesinde.) **حُطْ حُطْ** demek: Akrabalık bağını gözet ve onu koru. (IAar, K. *) Ayrıca şu anlama gelir: Erkek çocukları (**الصِّبْيَة** [CK’de **الصَّبِيَّة** kız]) nazardan korunmak için **حَوْط** ile süsle. (IAar, K.) Ve **حُوطُوا غُلَامَكُمْ** Erkek çocuğunuzu **حَوْط** ile süsleyin. (AA.) ― -b3- **حَاطَ الحِمَارُ عَانَتَهُ**, (S, * Msb, K,) muzâri‘i yukarıdaki gibi, (S, Msb,) mastarı **حَوْطٌ**, (Msb,) [yabanî] erkek eşek, (S, * Msb, K, *) kendi **عَانَة**sini topladı yahut bir araya getirdi ve korudu yahut gözetti; (TA,) [görünüşe göre “yaban eşekleri sürüsü” anlamında: yahut ibare, erkek eşeğin dişi eşeğini kendine çekip sıkıştırdığı ve koruduğu anlamına gelebilir: Freytag burada **عانة**yı “pubem” diye; Golius ise “veretrum” diye tercüme eder]. (S, Msb, K.)

**حوّط حَوْلَهُ**
2 **حوّط حَوْلَهُ** حوط حوله حوط حولة, mastarı **تَحْوِيطٌ**, Onu, toprağa benzer bir şeyle çevreledi; böylece bunun onu kuşatmasını sağladı. (Msb.) Ve **حوّط كَرْمَهُ**, mastarı yukarıdaki gibi, Asmasının etrafına bir **حَائِط** [yahut duvar] yaptı. (S.) ― -b2- Bundan dolayı, **أَنَا أُحَوِّطُ ذٰلِكَ الأَمْرُ** (mecazen:) O işi/mes’eleyi kendi kuşatmam, kudretim ve gözetim içinde tutarım; [**أُحَوِّضُ** gibi; bk. o;] eşanlamlısı **أَدُورُ**. (S, TA.) [Bundan dolayı ayrıca, günümüzde **حوّط عَلَيْهِ** (varsayılan mecazen:) Onu tekeline aldı anlamında kullanılır. 4’e de bak.] ― -b3- **حوّط حَائِطًا**, (K,) mastarı yukarıdaki gibi, (TA,) Bir **حائط** yaptı [ya duvarla çevrili bahçe ya da duvar; görünüşe göre çevreleme duvarı]; (K, TA;) bunun gibi ↓ **احاطهُ** da. (IDrd, TA.) ― -b4- 1’e de bak.

**حاوط فُلَانًا**
3 **حاوط فُلَانًا** ٤ (mecazen:) Şu kimseyi dönmeye yahut meyletmeye sevk etmeye çalıştı; yahut hile ve desise ile onu döndürmeye çalıştı; (**دَاوَرَهُ**;) ondan istediği ve onun da kendisine vermediği bir işte: (K:) sanki her biri ötekini koruyor yahut gözetiyor (**يَحُوطُ**) gibidir. (K: ve A’da da, hemen ardından gelenin açıklaması olarak böyledir.) **حَاوِطْهُ فَاـِنَّهُ يَلِينُ لَكَ** (mecazen:) Onu dönmeye yahut meyletmeye sevk etmeye çalış; yahut hile ve desise ile onu döndürmeye çalış; [çünkü sana yumuşayacaktır;] eşanlamlısı **دَاوِرْهُ**. (A, TA.)

٤
4 **احاط بِهِ** ذ ve **بِهِ** ↓ **حَاطَ** aynı anlama gelir [yani: O (şey/kimse), onu/onu kuşattı, ihata etti, çevreledi, kapattı yahut kıstırdı]. (TA.) Şöyle dersin: **احاط القَوْمُ بِالبَلَدِ**, mastarı **اـِحَاطَةٌ**; ve ↓ **حَاطُوا بِهِ**; Kavim, şehrin kenarlarını çevreledi, kuşattı, etrafını sardı yahut ablukaya aldı. (Msb.) Ve **احاطت الخَيْلُ بِفُلَانٍ**, (S, TA,) ve **به** ↓ **حَاطَتْ**, (TA,) ve **به** ↓ **احتاطت**, (S,) Atlar yahut süvariler, şu kimseyi çevreledi, kuşattı, etrafını sardı yahut ablukaya aldı. (S, TA.) [Ve **احاطوا بِهِ مِنْ جَانِبَيْهِ**, anlamı: Onu bütün yanlarından kuşattılar; lafzen: iki yanından: bk. **جَنْبٌ**.] ― -b2- Kur’ân’da [xvii. 62] şöyle denmiştir: **اـِنَّ رَبَّكَ أَحَاطَ بِالنَّاسِ** (varsayılan mecazen:) Şüphesiz Rabbin insanları kavrayışı yahut kudreti içinde tutmuştur: (Bd, TA:) yahut (varsayılan mecazen:) onları helâk etmiştir; kastedilen Kureyş’tir. (Bd.) Şöyle de dersin: **أُحِيطَ بِفُلَانٍ**, anlamı (varsayılan mecazen:) Şu kimse helâk edildi; yahut (varsayılan mecazen:) onun helâki yaklaştı. (TA.) Ve bundan dolayı Kur’ân’da [xviii. 40] şu söz: **وَأُحِيطَ بِثَمَرِهِ** (varsayılan mecazen:) Ve onun meyvesi, onu helâk eden ve bozan şeyle vurulmuş oldu: (TA:) yahut (varsayılan mecazen:) onun malları helâk oldu: **أَحَاطَ بِهِ العَدُوُّ** [düşman onu kuşattı] ifadesinden. (Bd.) [Bundan dolayı ayrıca, aynı yerde, ii. 75’te,] **وَأَحَاطَتْ بِهِ خَطِيْئَتُهُ** (varsayılan mecazen:) Ve günahı, onun üzerinde tam bir hâkimiyet kurdu; durumunun bütün şartlarını etkiledi; böylece sanki bütünüyle onunla kuşatılmış oldu: (Bd:) yahut (varsayılan mecazen:) çok tanrıcılık inancı üzere öldü. (TA.) Yine dersin: **احاط بِهِ الأَمْرُ** (varsayılan mecazen:) İş onu her yandan kuşattı; öyle ki ondan kaçacak yer bulamadı. (TA.) Ve **احاط عَلَيْهِ** (varsayılan mecazen:) Onu bütünüyle kendine aldı; başkalarını ondan men etti: [2’ye de bak.] (TA, شرب maddesinde.) ― -b3- **احاط بِهِ**, (K,) yahut **احاط بِهِ عِلْمًا**, (S, Msb, TA,) ve **احاط بِهِ عِلْمُهُ**, (S, TA,) (mecazen:) [Onu kuşatıcı biçimde kavradı yahut onu bütünüyle bildi;] onu dıştan ve içten bildi; (Msb;) yahut onun en ince ayrıntısına ulaştı ve onu kuşatıcı ve tam bir bilgiyle bildi: yahut onunla ilgili her şeye ulaştı ve onun en ileri derecede bilgisine ulaştı. (K, farklı nüshalara göre. [CK’de **اَحْصٰى عِلْمُهُ**, hatalı olarak **احصى عِلْمَهُ** yerine konmuştur.]) Kur’ân’da [xxvii. 22] şöyle denmiştir: **أَحَطْتُ بِمَا لَمْ تُحِطْ بِهِ** (mecazen:) Senin o şekilde bilmediğin şeyi ben bütün hâlleriyle/mode’larıyla bildim. (TA.) Yine dersin: **عَلِمَهُ عِلْمَ اـِحَاطَةٍ** (mecazen:) Onu bütün hâlleriyle/mode’larıyla bildi; onlardan hiçbir şey kendisinden kaçmadı. (TA.) ― -b4- 2’ye de bak.

5 **تَحَوَّطَ**: 1’e bak, iki yerde.

**احتاط**
8 **احتاط** **حاوط فلانا**: 4’e bak. ― -b2- Ayrıca (mecazen:) Basiret/tedbir yahut ihtiyat yahut iyi görüşün gerektirdiği yolu tuttu; ihtiyat kullandı; sağlam yolu tuttu; (S, * K, * TA;) **لِنَفْسِهِ** kendisi için; (S, TA;) [ve **مِنَ الشَّىْءِ** şeye karşı:] en başarılı vasıtayı aradı ve en sağlam yöntemi tuttu; **لِلشَّىْءِ** şey için [şeyin gerçekleştirilmesi yahut elde edilmesi için]. (Msb.) Mastarın soyut anlamını gösteren isim [**اِحْتِيَاطٌ**] **حيطة**dır, (Msb,) yani ↓ **حَيْطَةٌ** ve ↓ **حِيطَةٌ**, (K, TA,) ki bu ikincisinin aslı **حِوْطَةٌ**dur, (TA,) [ve 1’in de bir mastarıdır,] ve ↓ **حَوْطَةٌ**. (K, TA.) Bazıları **احتياط**ın حيط maddesine ait olduğunu kabul eder. (Msb.) Şöyle de dersin: **فِى الأُمُورِ** ↓ **استحاط** [benzer biçimde (varsayılan mecazen:) İşlerde ihtiyat vb. yolunu tuttu anlamında: aşağıda gösterildiği üzere: bk. **مُحْتَاطٌ**]. (TA.)

10 **اـِسْتَحْوَطَ**: 8’e bak.

**حَوْطٌ**
**حَوْطٌ** حوط İki renkli, siyah ve kırmızı, bükülmüş bir ip; (IAar, K,) **بَرِيم** diye adlandırılır; (IAar;) üzerinde boncuklar ve gümüşten bir hilâl bulunur; bir kadın bunu beline bağlar, [ve bir erkek çocuğa da bağlanır (bk. 1)], nazarın ona [yahut ona] değmemesi için: (IAar, K:) ve ayrıca yukarıda anılan hilâl; bununla birlikte onunla beraber olan ip de. (TA.) [Ayrıca **تَحْوِيطَةٌ**’ye bak.]

**حَوْطَةٌ**
**حَوْطَةٌ** حوط حوطه حوطة: 8’e bak.

**حَيْطَةٌ**
**حَيْطَةٌ** حيطه حيطة: 8’e bak.

**حِيطَةٌ**
**حِيطَةٌ** حيطه حيطة: 8’e bak.

**حُوَاطٌ**
**حُوَاطٌ** حواط: hemen ardından gelene bak.

**حُوَاطَةٌ**
**حُوَاطَةٌ** حواطه حواطة Buğday için yapılmış bir çevreleme (**حَظِيرَة**)dir: (S, K:) yahut, kişinin çabucak terk ettiği yahut bıraktığı yahut çabucak ondan sakındığı bir şeyi ifade eder; ve ↓ **حُوَاطٌ** da böyledir; **عُرْسٌ** maddesinde zikredilen bir beyitte geçtiği üzere [bir rivayete göre]. (L.)

**حَيِّطٌ**
**حَيِّطٌ** حيط, [aslında ya **حَوِيطٌ** ya da **حَيْوِطٌ**,] **سَيِّدٌ** gibi, Ailesini ve kardeşlerini koruyan, himaye eden yahut savunan (**يَحُوطُ**) adam. (TA.)

**حَوَّاطٌ**
[ **حَوَّاطٌ** حواط Günümüzde: tekelci.]

**حَوَّاطُ أَمْرٍ**
**حَوَّاطُ أَمْرٍ** ذ (mecazen:) Bir işin üstlenenleri, gözetenleri yahut idare edenleri. (K, TA.) [**عُرْسٌ** maddesinde zikredilen bir beyte bak.]

**حَائِطٌ**
**حَائِطٌ** ذ Bir duvar. (Msb, * K, TA:) yahut çevreleme duvarı: (Msb, * TA:) yahut bir bahçeyi kuşatan: (Mgh:) [çoğu kez tahta yahut çubuk yahut kamış/saz çiti için kullanılır:] içindekini kuşattığı için böyle adlandırılmıştır; (TA;) fakat kuşatma anlamını içermekle birlikte **سَقْفٌ** ve **رُكْنٌ** gibi bir isimdir; (IJ, TA:) yahut **حَاطَ**tan türemiş bir ism-i fâildir: (Msb:) çoğulu **حِيطَانٌ**, (S, Msb, K,) burada önündeki kesra sebebiyle **و** **ى**’ye çevrilmiştir, (S,) fakat kaideye göre **حُوطَانٌ** olmalıydı; (Sb, K;) ve **حِيَاطٌ**. (IAar, K.) ― -b2- Ve bundan dolayı, (Mgh,) genel olarak bir bahçe; (Mgh, Msb, K,) yahut duvarla çevrili hurmalık bahçe: (TA:) çoğulu **حَوَائِطُ**. (Msb, TA.)

**اِفْعَلِ الأَحْوَطَ**
**اِفْعَلِ الأَحْوَطَ** ذ (varsayılan mecazen:) Hükümlerin asıllarına dair [bu duruma uygulanan] ilkeler bakımından en kuşatıcı olanı (**مَا هُوَ أَجْمَعُ لِأُصُولِ الأَحْكَامِ**) ve zahir anlamlara göre olmayan te’vil safsatalarından en uzak olanı yap. (Msb.) Ve **هٰذَا أَحْوَطُ** (varsayılan mecazen:) Bu, **اِحْتِيَاط** [ihtiyat yolunu tutma vb.: bk. 8] konumuna koymaya daha elverişlidir yahut en elverişlidir. (Mgh.) **أَحْوَطُ** kelimesi **حَاطَ الحِمَارُ عَانَتَهُ** ibaresindendir; **الاِحْتِيَاطُ**tan değildir; çünkü beş harfli bir fiilden fazlalık **افعل**i yapılmaz: (Msb:) yahut o, **الاِخْتِصَارُ**dan **أَخْصَرُ** gibi şâzdır. (Mgh.) [“Daha/En ihtiyatlı” diye tercüme edilebilir: yahut “daha/en sağlam”.]

**تَحُوطُ**
**تَحُوطُ** حاط حوط تحوط ve **التَّحُوطُ** &c.: hemen ardından gelene bak.

**تُحِيطُ**
**تُحِيطُ** **أحاط** تحيط ve ↓ **تَحُوطُ** (ISk, TS, K) ve **تَحِيطُ** ve **تِحِيطُ** ve ↓ **يَحِيطُ** (TS, K) ve ↓ **التَّحُوطُ** ve **التَّحِيطُ** (L, K) [ve ↓ **تَحَوُّط** ve ↓ **تحوَّط** (üçüncü ve dördüncü ile birlikte Freytag’ın Arab. Prov., ii. 803’te Fr’den naklen zikredilmiştir)] (mecazen:) Hayvanları (Fr, K, * TA,) yahut insanları (A, TA) helâk eden kıtlık, darlık yahut sıkıntı yılı: **تَحُوطُ**, **حَاطَ بِهِ**’den **أَحَاطَ** anlamında gelir; yahut A’ya göre uğur sayma terimi olarak kullanılır. (TA.) Şöyle dersin: **وَقَعُوا فِى تُحِيطَ**, &c., [son kelime eksik i‘râblı bir isimdir,] (mecazen:) Kıtlık yılı vb. musibetine düştüler. (ISk, TA.)

**تَحْويِطَةٌ**
**تَحْويِطَةٌ** تحويط تحويطه تحويطة Nazarı defetmek için bir erkek çocuğa asılan şey: Yemen lehçesindendir. (TA.) [Ayrıca **حَوْطٌ**’a bak.]

**مَحَاطٌ**
**مَحَاطٌ** محاط Develerin yahut diğer hayvanların ve [onların] sahiplerinin arkasında, onları kuşatan ve koruyan yer: (K:) bazıları **أَرْضٌ مَحَاطٌ**un duvarla çevrili arazi anlamına geldiğini söyler: eğer böyle çevrili değilse ona **ضَاحِيَةٌ** denir. (TA.)

**فُلَانٌ مُحَاطٌ بِهِ**
**فُلَانٌ مُحَاطٌ بِهِ** فلان محاط به فلان محاط بة (varsayılan mecazen:) Şu kimse öldürülmüştür; helâk olmuştur. (TA.)

**مُحِيطٌ**
**مُحِيطٌ** محيط [4’ün ism-i fâili; Kuşatan, ihata eden yahut kapatan: &c.] ― -b2- Kur’ân’da [lxxxv. 20] şöyle denmiştir: **وَاللّٰهُ مِنْ وَرَائِهِمْ مُحيِطٌ** (varsayılan mecazen:) Ve Allah, arkalarından, onları bütünüyle kudreti içinde kuşatandır; hiçbiri O’ndan kaçamayacaktır. (TA.) Ve yine, [xi. 85,] **عَذَابَ يَوْمٍ مُحِيطٍ** (varsayılan mecazen:) Her yandan kuşatacak, öyle ki ondan kaçış yeri olmayacak bir günün azabı: (TA:) yahut helâk edici bir günün: kastedilen kıyamet günüdür: yahut kökünü kazıma [gününün] azabı: sıfat, azabın sıfatı olduğu hâlde, onu içerdiği için güne uygulanmıştır. (Bd.) Ve yine, [ii. 18,] **وَاللّٰهُ مُحِيطٌ بِالكَافِرِينَ**, Mücâhid tarafından (varsayılan mecazen:) Ve Allah, kâfirleri kıyamet gününde bir araya toplayacaktır diye açıklanmıştır. (TA.)

**كَرْمٌ مُحوَّطٌ**
**كَرْمٌ مُحوَّطٌ** كرم محوط Etrafına duvar yapılmış asma. (S.)

**هُوَ مُحْتَاطٌ فِى أَمْرِهِ**
**هُوَ مُحْتَاطٌ فِى أَمْرِهِ** ذ ve **فِيهِ** ↓ **مُسْتَحِيطٌ** [O, işinde ihtiyat/tedbir yolunu tutmaktadır; yahut ihtiyat kullanmaktadır; yahut sağlam yolu tutmaktadır; yahut en başarılı vasıtayı arayıp en sağlam yöntemi tutmaktadır: bk. 8]. (TA.)

**مُسْتَحِيطٌ**
**مُسْتَحِيطٌ** مستحيط: hemen önce gelene bak.

**يَحِيطٌ**
**يَحِيطٌ** **أحاط** يحيط: **تُحِيطٌ**’e bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B7/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

حَاطَ
حَاطَ ( w ) U ( n. ac. حَوْط 1 ,  حِيْطَة [ 2tI ] ,  حِيَاطَة [ 23t ] ),
a.  Watched, guarded.

حَوَّطَ
حَوَّطَ II ,
a.  Surrounded, closed in; enclosed.

b.  see I .

حَاْوَطَ
حَاْوَطَ III ,
a.  Importuned, beset.

أَحْوَطَ
أَحْوَطَ IV
a.  [ Bi ], Surrounded, closed in; besieged, blockaded.

b.  Understood perfectly.

اِحْتَوَطَ
اِحْتَوَطَ VIII
a.  [ 'Ala ], Watched over.

b.  Was on his guard, took heed.

c.  [ Bi ],  see IV (a) .

حَوْطَة
حَوْطَة 1t ,  حِوْطَة 2t ,
a.  Heed, care, precaution.

حَائِط
حَائِط [ 21 ] , ( pl. حِيَاط [ 23I ] ,

حِيْطَان
حِيْطَان [ 34 ] ),
a.  Wall.

حَوَّاط
حَوَّاط [ 28 ],
a.  Purveyor.

b.  Taxgatherer ( of a village ).

مُحَوَّطَة
مُحَوَّطَة
a.  [ coll. ], Court-yard.

مُحِيْط
مُحِيْط
a.  That which surrounds, closes in on every side; circle, circumference; all-embracing.

اِحْتِيَاط
اِحْتِيَاط
a.  Siege, blockade.

b.  Vigilance; precaution.

حَيْط
حَيْط
a.  [ coll. ],  see 21 .

البَحْر المُحِيْط
البَحْر المُحِيْط
a.  The Ocean.

##### Türkçe

**حَاطَ**
**حَاطَ** ( w ) U ( mastar: **حَوْط** 1, **حِيْطَة** [ 2tI ], **حِيَاطَة** [ 23t ] ),
a. Gözetti, korudu.

**حَوَّطَ**
**حَوَّطَ** II,
a. Kuşattı, içine kapattı; çevreledi.

b. I’e bak.

**حَاْوَطَ**
**حَاْوَطَ** III,
a. Israrla istedi, musallat oldu.

**أَحْوَطَ**
**أَحْوَطَ** IV
a. [ Bi ], Kuşattı, içine kapattı; muhasara etti, ablukaya aldı.

b. Tam olarak anladı.

**اِحْتَوَطَ**
**اِحْتَوَطَ** VIII
a. [ 'Ala ], Gözetti.

b. Sakındı, dikkat etti.

c. [ Bi ], IV (a)’ya bak.

**حَوْطَة**
**حَوْطَة** 1t, **حِوْطَة** 2t,
a. Dikkat, özen, ihtiyat.

**حَائِط**
**حَائِط** [ 21 ], (çoğulu **حِيَاط** [ 23I ],

**حِيْطَان**
**حِيْطَان** [ 34 ] ),
a. Duvar.

**حَوَّاط**
**حَوَّاط** [ 28 ],
a. Tedarikçi.

b. Vergi toplayıcısı (bir köyün).

**مُحَوَّطَة**
**مُحَوَّطَة**
a. [ topluluk ismi ], Avlu.

**مُحِيْط**
**مُحِيْط**
a. Her taraftan kuşatan, çepeçevre kapatan; daire, çevre; her şeyi kuşatan.

**اِحْتِيَاط**
**اِحْتِيَاط**
a. Muhasara, abluka.

b. Uyanıklık; ihtiyat.

**حَيْط**
**حَيْط**
a. [ topluluk ismi ], 21’e bak.

**البَحْر المُحِيْط**
**البَحْر المُحِيْط**
a. Okyanus.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B7/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

حوط
حَاطَ - يَحُوطُ - أَحَاطَ - يُحِيْطُ ، أُحِيْطَ - يُحَاطُ - مُحِيْط
حَاط َ - يَحُوْطُ + كائن أو شيء أو أمر + بـِ كائن أو شيء: يشكل بنفسه حول الشيء حاجزاً حافظاً يحجز الحركة منه وإليه إلا يإذنه: يضعه تحت السيطرة: يشكل حوله حائطاً للحفظ والسيطرة
أَحَاطَ - يُحِيْطُ + كائن + بشيء أو بكائن أو بمعلومات عن شيء أو كائن : على وزن " أفعل " من " حَاطَ - يَحُوطُ ": جعله " يَحُوطُ ُ ": جعل نفسه " تَحُوْطُ ": يجعل حول الكائن أوحول المعلومات التي تنتج عن حركته وفعله حاجزاً يحجز حركته، أو يحجز المعلومات التي تنتج عن فعله وحركته، فلا تخرج خارج هذا الحاجز إلا بإذنه وحسب مشيئته
﴿قال لن أرسله معكم حتى تؤتوني موثقا من الله لتأتونني به إلا أن يحاط بكم﴾: تحصروا وتفقدوا السيطرة على أموركم
﴿وأخرى لم تقدروا عليها قد أحاط الله بها﴾: وضعها تحت السيطرة
أَحَاطَ - يُحِيْطُ + كائن + بشيء  + خبراً أو علماً: يجعل حول المعلومات التي تنتج عن حركة وفعل الكائن حاجزاً مادياً يحجزها فلا تخرج خارج هذا الحاجز إلا بإذنه وعلمه وخبره
﴿وأن الله قد أحاط بكل شيء علما﴾
أُحِيْطَ - يُحَاطُ: مبني للمجهو ل من " حَاطَ - يَحُوْطُ "
مُحيْط: اسم فاعل صفة مشبهة من " أَحَاطَ - يُحِيْطُ "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الإغلاق ومنع الحركة من الكائن أو إليه بالإحاطة بمانع"، وهي:
حَاط َ - يَحُوْطُ، حَدَقَ - يَحْدِقُ، سَارَ - يَسُوْرُ، طَوَقَ - يَطُوْقُ، حَالَ - يَحُوْلُ، سَرْدَقَ - يُسَردِقُ
أحاط
الله أحاط
بكل شيء علما	﴿الله الذي خلق سبع سماوات ومن الأرض مثلهن يتنزل الأمر بينهن لتعلموا أن الله على كل شيء قدير وأن الله قد أحاط بكل شيء علما (12)﴾ الطلاق
بالناس	﴿وإذ قلنا لك إن ربك أحاط بالناس وما جعلنا الرؤيا التي أريناك إلا فتنة للناس والشجرة الملعونة في القرآن ونخوفهم فما يزيدهم إلا طغيانا كبيرا(60)﴾ الإسراء
بما لديهم	﴿ليعلم أن قد أبلغوا رسالات ربهم وأحاط بما لديهم وأحصى كل شيء عددا(28)﴾ الجن
أحاط بالعاقبة	﴿وأخرى لم تقدروا عليها قد أحاط الله بها وكان الله على كل شيء قديرا(21)﴾ الفتح
بالخبر	﴿كذلك وقد أحطنا بما لديه خبرا (91)﴾ الكهف
الناس لا يحيطون
بشيء من علمه﴿الله لا إله إلا هو الحي القيوم لا تأخذه سنة ولا نوم له ما في السماوات وما في الأرض من ذا الذي يشفع عنده إلا بإذنه يعلم ما بين أيديهم وما خلفهم ولا يحيطون بشيء من علمه إلا بما شاء وسع كرسيه السماوات والأرض ولا يئوده حفظهما وهو العلي العظيم(255)﴾ البقرة ﴿بل كذبوا بما لم يحيطوا بعلمه ولما يأتهم تأويله كذلك كذب الذين من قبلهم فانظر كيف كان عاقبة الظالمين(39)﴾ يونس
بعلم آياته   به علماً	﴿حتى إذا جاءوا قال أكذبتم بآياتي ولم تحيطوا بها علما أماذا كنتم تعملون(84)﴾ النمل ﴿يعلم ما بين أيديهم وما خلفهم ولا يحيطون به علما(110)﴾ طه
بالخبر	﴿وكيف تصبر على ما لم تحط به خبرا (68)﴾ الكهف ﴿كذلك وقد أحطنا بما لديه خبرا (91)﴾ الكهف
 	﴿فمكث غير بعيد فقال أحطت بما لم تحط به وجئتك من سبإ بنبإ يقين(22)﴾ النمل
المصيبة تحيط بالناس
في البحر       في السفر﴿هو الذي يسيركم في البر والبحر حتى إذا كنتم في الفلك وجرين بهم بريح طيبة وفرحوا بها جاءتها ريح عاصف وجاءهم الموج من كل مكان وظنوا أنهم أحيط بهم دعوا الله مخلصين له الدين لئن أنجيتنا من هذه لنكونن من الشاكرين (22)﴾ يونس ﴿قال لن أرسله معكم حتى تؤتوني موثقا من الله لتأتونني به إلا أن يحاط بكمفلما آتوه موثقهم قال الله على ما نقول وكيل(66)﴾ يوسف
في الحمل	﴿وأحيط بثمره فأصبح يقلب كفيه على ما أنفق فيها وهي خاوية على عروشها ويقول ياليتني لم أشرك بربي أحدا(42)﴾ الكهف
السيئة	﴿بلى من كسب سيئة وأحاطت به خطيئته فأولئك أصحاب النار هم فيها خالدون (81)﴾ البقرة
جهنم	﴿وقل الحق من ربكم فمن شاء فليؤمن ومن شاء فليكفر إنا أعتدنا للظالمين نارا أحاط بهم سرادقها وإن يستغيثوا يغاثوا بماء كالمهل يشوي الوجوه بئس الشراب وساءت مرتفقا(29)﴾ الكهف
محيط
الله محيط
بكل شيء﴿ألا إنهم في مرية من لقاء ربهم ألا إنه بكل شيء محيط (54)﴾ فصلت ﴿ولله ما في السماوات وما في الأرض وكان الله بكل شيء محيطا (126)﴾ النساء
من ورائهم   بالكافرين	﴿والله من ورائهم محيط (20)﴾ البروج ﴿أو كصيب من السماء فيه ظلمات ورعد وبرق يجعلون أصابعهم في آذانهم من الصواعق حذر الموت والله محيط بالكافرين (19)﴾ البقرة
بما يعملون	﴿إن تمسسكم حسنة تسؤهم وإن تصبكم سيئة يفرحوا بها وإن تصبروا وتتقوا لا يضركم كيدهم شيئا إن الله بما يعملون محيط (120)﴾ آل عمران ﴿يستخفون من الناس ولا يستخفون من الله وهو معهم إذ يبيتون ما لا يرضى من القول وكان الله بما يعملون محيطا (108)﴾ النساء ﴿ولا تكونوا كالذين خرجوا من ديارهم بطرا ورئاء الناس ويصدون عن سبيل الله والله بما يعملون محيط (47)﴾ الأنفال ﴿قال ياقوم أرهطي أعز عليكم من الله واتخذتموه وراءكم ظهريا إن ربي بما تعملون محيط (92)﴾ هود
يوم محيط	﴿وإلى مدين أخاهم شعيبا قال ياقوم اعبدوا الله ما لكم من إله غيره ولا تنقصوا المكيال والميزان إني أراكم بخير وإني أخاف عليكم عذاب يوم محيط(84)﴾ هود
جهنم محيطة بالكافرين	﴿ومنهم من يقول ائذن لي ولا تفتني ألا في الفتنة سقطوا وإن جهنم لمحيطة بالكافرين (49)﴾ التوبة ﴿يستعجلونك بالعذاب وإن جهنم لمحيطة بالكافرين (54)﴾ العنكبوت
سرادقها محيط بهم	﴿وقل الحق من ربكم فمن شاء فليؤمن ومن شاء فليكفر إنا أعتدنا للظالمين نارا أحاط بهم سرادقها وإن يستغيثوا يغاثوا بماء كالمهل يشوي الوجوه بئس الشراب وساءت مرتفقا(29)﴾ الكهف
مختار الصحاح
● [حوط] ح و ط: الحائِطُ واحد الحيطان و حَوَّطَ كرمه تحويطا بنى حوله حائطا فهو كرم مُحَوَّطٌ ومنه قولهم أنا أُحَوِّطُ حول ذلك الأمر أي أدور و حَاطَهُ كلأه ورعاه وبابه قال وكتب و حِيطَةً أيضا بالكسر والحمار يحوط عانته أي يجمعها و احْتَاطَ لنفسه أخذ بالثقة و أحَاطَ به علمه أحاط به علما و أحَاطَتِ الخيل به و احتاطَتْ به أي أحدقت به
الراغب
حيط
- الحائط: الجدار الذي يحوط بالمكان، والإحاطة تقال على وجهين:
أحدهما: في الأجسام نحو: أحطت بمكان كذا، أو تستعمل في الحفظ نحو: }إنه بكل شيء محيط﴿[فصلت/54]، أي: حافظ له من جميع جهاته، وتستعمل في المنعنحو:﴾إلا أن يحاط بكم﴿[يوسف/66]، أي: إلا أن تمنعوا، وقوله:﴾أحاطت به خطيئته{ [البقرة/81]، فذلك أبلغ استعارة، وذاك أن الإنسان إذا ارتكب ذنبا واستمر عليه استجره إلى معاوده ما هو أعظم منه، فلا يزال يرتقي حتى يطبع على قلبه، فلا يمكنه أن يخرج عن تعاطيه.
والاحتياط: استعمال ما فيه الحياطة، أي: الحفظ.
والثاني: في العلم نحو قوله: }أحاط بكل شيء علما﴿[الطلاق/12]، وقوله عز وجل:﴾إن الله بما يعملون محيط﴿[آل عمران/120]، وقوله:﴾إن ربي بما تعملون محيط﴿[هود/92]. والإحاطة بالشيء علما هي أن تعلم وجوده وجنسه وقدره وكيفيته، وغرضه المقصود به وبإيجاده، وما يكون به ومنه، وذلك ليس إلا لله تعالى، وقال عز وجل:﴾بل كذبوا بما لم يحيطوا بعلمه﴿[يونس/39]، فنفى ذلك عنهم. وقال صاحب موسى:﴾وكيف تصبر على ما لم تحط به خبرا﴿[الكهف/68]، تنبيها أن الصبر التام إنما يقع بعد إحاطة العلم بالشيء، وذلك صعب إلا بفيض إلهي وقوله عز وجل:﴾وظنوا أنهم أحيط بهم﴿[يونس/22]، فذلك إحاطة بالقدرة، وكذلك قوله عز وجل:﴾وأخرى لم تقدروا عليها قد أحاط الله بها﴿[الفتح/21]، وعلى ذلك قوله:﴾إني أخاف عليكم عذاب يوم محيط{ [هود/84].
ملخص اللسان
1.     حاطَه يَحُوطُه حَوْطاً وحِيطةً وحِياطةً: حَفِظَه وتعَهَّده؛
2.     واحْتاطَ الرجلُ: أَخذ في أُموره بالأَحْزَم.
3.      واحْتاط الرجل لنفسه أَي  أَخذ بالثِّقة.
4.     والحَوْطةُ والحَيْطةُ: الاحْتِياطُ.
5.      الحَيْطةُ والحِيطة: صانه وكَلأَه ورَعاه.
6.     حاطَه يَحُوطُه حَوْطاً إِذا حفظه وصانه وذبَّ عنه وتَوفَّرَ  على مصالحِهِ.
7.     والعَيْرُ يَحُوطُ عانَتَه:  يجمعها.
8.     والحائطُ: الجِدار لأَنه يَحُوطُ ما فيه،
9.     والمَحاطُ: المكان الذي يكون خلف المالِ والقومِ يَسْتَدِير بهم ويَحُوطُهم؛
10.                         وتُحِيطُ دَعْوَتُه من وَرائهم أَي تُحْدِقُ  بهم من جميع نَواحِيهم.
11.                        واللّه مُحِيطٌ بالكافرين؛ أَي جامعهم يوم القيامة.
12.                        وأَحاطَ بالأَمر إِذا أَحْدَقَ به من جَوانِبِه كلِّه.
13.                        واللّه من ورائهم مُحِيطٌ؛ أَي لا يُعْجِزُه أَحَدٌ قدرته مشتملة عليهم.
14.                        وأُحِيطَ بفلان إِذا دَنا هلاكُه،
15.                        وأُحِيطَ بثمره فأَصْبَحَ يُقَلِّبُ كفَّيه على ما أَنفَق فيها؛ أَي  أَصابَه ما أَهْلَكَه وأَفْسده.
16.                        إِلا أَن يُحاطَ بكم؛ أَي  تؤْخَذُوا من جَوانِبِكم،
17.                        وأَحاطَتْ به خَطِيئته أَي مات على  شِرْكِه،
18.                        الأَرض المَحاط التي علَيها حائطٌ وحَديقةٌ،
19.                        الحائطُ البُسْتانُ من النخيل إِذا كان عليه حائط، وهو الجِدارُ،
20.                        الحائط اسم بمنزلة السَّقْف والرُّكْنن وإن كان فيه معنى  الحَوْط.
21.                         وحَوْطَ حائطاً: عمله.
22.                        وحَوَّطَ كَرْمَه تحْويطاً أَي بنَى حوْلَه  حائطاً،
23.                         أَنا أُحَوِّطُ حول ذلك الأَمر أَي  أدُورُ.
24.                        والحُوَّاطُ: حَظِيرة تتخذ للطّعام لأَنها تَحُوطُه.
25.                        والحُوَّاطُ: حظيرة  تتخذ للطعام أَو الشيء يُقْلَعُ عنه سريعاً؛
26.                        وحُوَّاطُ الأَمرِ: قِوامُه.
27.                        وأَحاطَتْ به الخيلُ وحاطَتْ واحْتاطَتْ: أَحْدَقَتْ،
28.                        وحاطَهم قَصاهُم وبِقَصاهُم: قاتَلَ عنهم.
29.                        أَحَطْتُ بما لم تُحِطْ  به؛ أَي علمته من جميع جهاتِه.
30.                        أَحَطْت به عِلماً أَي أَحْدَقَ عِلْمِي به من جميع جهاته  وعَرفَه.
31.                         والحِوَطُ ما تُتَمِّمُ به الدَّراهم.
32.                        وحاوَطْتُ فلاناً مُحاوَطةً إِذا داورْتَه في أَمر تُريدُه منه وهو  يأْباه كأَنك تَحُوطُه ويَحُوطُك؛
33.                        الحَوْطُ خَيْطٌ مفْتول من لَوْنين: أَحمر وأَسود،
34.                        حُطْ حُطْ إِذا أَمرته أَن يُحَلِّيَ صِبْيةً بالحَوْط، وهو  هِلالٌ من فضَّة،
35.                        وحُطْ حُطْ إِذا أَمرته بصلة الرحم.
36.                         وحَوْطُ الحَظائر: رجل من النَّمِر بن قاسط وهو أَخو المُنْذِر بن امرئ  القيس لأُمه جدّ النعمان بن المنذر.
37.                        وتَحُوطُ وتَحِيطُ وتُحِيطُ  والتَّحُوطُ والتَّحِيطُ، كله: اسم للسنة الشديدة.
لسان العرب
● - حوط: حاطَه يَحُوطُه حَوْطاً وحِيطةً وحِياطةً: حَفِظَه وتعَهَّده؛ وقول  الهذلي:  وأَحْفَظُ مَنْصِبي وأَحُوطُ عِرْضِي،  وبعضُ القومِ ليسَ بذِي حِياطِ  أَراد حِياطة، وحذف الهاء كقول اللّه تعالى: وإِقامِ الصلاة، يريد  الإِقامة، وكذلك حَوَّطه؛ قال ساعدة ابن جُؤَيّةَ:  عليَّ وكانُوا أَهلَ عِزٍّ مُقَدَّمٍ  ومَجْدٍ، إِذا ما حُوِّطَ المَجْدُ نائل  (* قوله «حوط المجد» وقوله «ويروى حوص» كذا في الأصل مضبوطاً.)  ويروى: حُوِّصَ، وهو مذكور في موضعه. وتَحَوَّطَه: كَحَوَّطَه.  واحْتاطَ الرجلُ: أَخذ في أُموره بالأَحْزَم. واحْتاط الرجل لنفسه أَي  أَخذ بالثِّقة. والحَوْطةُ والحَيْطةُ: الاحْتِياطُ. وحاطَه اللّه حَوْطاً  وحِياطةً، والاسم الحَيْطةُ والحِيطة: صانه وكَلأَه ورَعاه. وفي حديث  العباس: قلت يا رسول اللّه ما أَغْنَيْتَ عن عمك، يعني أَبا طالب، فإِنه  كان يَحُوطُك؟ حاطَه يَحُوطُه حَوْطاً إِذا حفظه وصانه وذبَّ عنه وتَوفَّرَ  على مصالحِهِ. وفي الحديث: وتُحِيطُ دَعْوَتُه من وَرائهم أَي تُحْدِقُ  بهم من جميع نَواحِيهم. وحاطَه وأَحاط به، والعَيْرُ يَحُوطُ عانَتَه:  يجمعها.  والحائطُ: الجِدار لأَنه يَحُوطُ ما فيه، والجمع حِيطانٌ، قال سيبويه:  وكان قِياسُه حُوطاناً، وحكى ابن الأَعرابي في جمعه حِياطٌ كقائمٍ وقِامٍ،  إِلا أَن حائطاً قد غلب عليه الاسم فحكمه أَن يكسّر على ما يكسر عليه  فاعل إِذا كان اسماً؛ قال الجوهري: صارت الواو ياء لانكسار ما قبلها؛ قال  ابن جني: الحائط اسم بمنزلة السَّقْف والرُّكْنن وإن كان فيه معنى  الحَوْط. وحَوْطَ حائطاً: عمله. وقال أَبو زيد: حُطْتُ قومي وأَحَطْتُ الحائطَ؛  وحَوَّطَ حائطاً: عمله. وحَوَّطَ كَرْمَه تحْويطاً أَي بنَى حوْلَه  حائطاً، فهو كرم مُحَوَّط، ومنه قولهم: أَنا أُحَوِّطُ حول ذلك الأَمر أَي  أدُورُ.  والحُوَّاطُ: حَظِيرة تتخذ للطّعام لأَنها تَحُوطُه. والحُوَّاطُ: حظيرة  تتخذ للطعام أَو الشيء يُقْلَعُ عنه سريعاً؛ وأَنشد:  إِنّا وجَدْنا عُرُسَ الحَنّاطِ  مَذْمُومةً لَئِيمةَ الحُوّاطِ  والحُواطةُ: حظيرة تتخَذ للطعام، والحِيطةُ، بالكسر: الحِياطةُ، وهما من  الواو. ومع فلان حِيطةٌ لك ولا تقل عليك أَي تَحَنُّنٌ وتعَطُّفٌ.  والمَحاطُ: المكان الذي يكون خلف المالِ والقومِ يَسْتَدِير بهم ويَحُوطُهم؛  قال العجاج:  حتى رأَى من خَمَرِ المَحاطِ  وقيل: الأَرض المَحاط التي علَيها حائطٌ وحَديقةٌ، فإِذا لم يُحَيَّطْ  عليها فهي ضاحيةٌ. وفي حديث أَبي طلحة: فإِذا هو في الحائط وعليه خَميصةٌ؛  الحائطُ ههنا البُسْتانُ من النخيل إِذا كان عليه حائط، وهو الجِدارُ،  وتكرَّر في الحديث، وجمعه الحوائطُ. وفي الحديث: على أَهلِ الحَوائطِ  حِفْظُها بالنهار، يعني البَساتِينَ، وهو عامٌّ فيها.  وحُوَّاطُ الأَمرِ: قِوامُه. وكلُّ من بلغ أَقْصَى شيء وأَحْصَى  عِلْمَه، فقد أَحاطَ به. وأَحاطَتْ به الخيلُ وحاطَتْ واحْتاطَتْ: أَحْدَقَتْ،  واحتاطت بفلان وأَحاطت إِذا أَحدقت به. وكلُّ من أَحْرَز شيئاً كلَّه  وبلَغ عِلْمُه أَقْصاه، فقد أَحاطَ به. يقال: هذا الأَمْر ما أَحَطْتُ به  عِلماً. وقوله تعالى: واللّه مُحِيطٌ بالكافرين؛ أَي جامعهم يوم القيامة.  وأَحاطَ بالأَمر إِذا أَحْدَقَ به من جَوانِبِه كلِّه. وقوله تعالى: واللّه  من ورائهم مُحِيطٌ؛ أَي لا يُعْجِزُه أَحَدٌ قدرته مشتملة عليهم.  وحاطَهم قَصاهُم وبِقَصاهُم: قاتَلَ عنهم. وقوله تعالى: أَحَطْتُ بما لم تُحِطْ  به؛ أَي علمته من جميع جهاتِه. وأَحاطَ به: عَلِمَه وأَحاطَ به عِلْماً.  وفي الحديث: أَحَطْت به عِلماً أَي أَحْدَقَ عِلْمِي به من جميع جهاته  وعَرفَه.  ابن بزرج: يقولون للدَّراهم إِذا نقَصت في الفرائض أَو غيرها هَلُمَّ  حِوَطَها، قال: والحِوَطُ ما تُتَمِّمُ به الدَّراهم.  وحاوَطْتُ فلاناً مُحاوَطةً إِذا داورْتَه في أَمر تُريدُه منه وهو  يأْباه كأَنك تَحُوطُه ويَحُوطُك؛ قال ابن مقبل:  وحاوَطْتُه حتى ثَنَيْتُ عِنانَه،  على مُدْبِرِ العِلْباء رَيَّانَ كاهِلُهْ  وأُحِيطَ بفلان إِذا دَنا هلاكُه، فهو مُحاطٌ به. قال اللّه عزّ وجلّ:  وأُحِيطَ بثمره فأَصْبَحَ يُقَلِّبُ كفَّيه على ما أَنفَق فيها؛ أَي  أَصابَه ما أَهْلَكَه وأَفْسده. وقوله تعالى: إِلا أَن يُحاطَ بكم؛ أَي  تؤْخَذُوا من جَوانِبِكم، والحائط من هذا. وأَحاطَتْ به خَطِيئته أَي مات على  شِرْكِه، نعوذ باللّه من خاتمةِ السُّوء.  ابن الأَعرابي: الحَوْطُ خَيْطٌ مفْتول من لَوْنين: أَحمر وأَسود، يقال  له البَرِيمُ، تشدُّه المرأَة على وسَطها لئلا تُصيبها العين، فيه  خَرَزات وهِلالٌ من فضَّة، يسمى ذلك الهِلالُ الحَوْطَ ويسمَّى الخَيْطُ به.  ابن الأَعرابي: حُطْ حُطْ إِذا أَمرته أَن يُحَلِّيَ صِبْيةً بالحَوْط، وهو  هِلالٌ من فضَّة، وحُطْ حُطْ إِذا أَمرته بصلة الرحم.  وحَوْطُ الحَظائر: رجل من النَّمِر بن قاسط وهو أَخو المُنْذِر بن امرئ  القيس لأُمه جدّ النعمان بن المنذر. وتَحُوطُ وتَحِيطُ وتُحِيطُ  والتَّحُوطُ والتَّحِيطُ، كله: اسم للسنة الشديدة.
مقاييس اللغة:
(حوط) الحاء والواو والطاء كلمةٌ واحدة، وهو الشيء يُطِيفُ بالشيء. فالحَوْط مِن حاطَه حَوْطاً. والحِمار يَحُوط عانَتَه: يجمعُها. وحَوَّطت حائطاً. ويقال إنَّ الحُوَاطَةَ([33]) حَظِيرةٌ تتَّخذ للطعام. والحَوْطُ: شيءٌ مستدير تعلقهُ([34]) المرأةُ على جَبِينها، مِن فِضَّة.
القاموس المحيط:
حاطَه حَوْطاً وحِيطَةً وحِياطَةً حَفِظَه، وصانَه، وتَعَهَّدَه، كحَوَّطَه وتَحَوَّطَه، الحمارُ عانَتَه جَمَعَها. واحْتاطَ أخَذَ في الحَزْمِ، والاسْمُ الحَوْطَةُ والحَيْطَةُ، ويكسرُ. والحائطُ الجِدارُ
ج: حِيطانٌ وحِياطٌ، والقِياسُ: حُوطانٌ، والبُسْتانُ، وناحيةٌ باليمامةِ. وحَوَّطَ حائِطاً: عَمِلَه.
والحُواطةُ، بالضم: حَظيرةٌ تُتَّخَذُ للطعامِ. والمَحاطُ: المكانُ يكونُ خَلْفَ المالِ والقومِ يَسْتَديرُ بِهم ويَحُوطُهم. وحُوَّاطُ الأمرِ: قِوامُه، وكلُّ من بَلَغَ أقْصَى شيءٍ، وأحْصَى عِلْمَه، فقد أحاطَ به.
والحَوْطُ: خيْطٌ مَفْتولٌ من لَوْنَيْنِ أسْوَدَ وأحْمَرَ، فيه خَرَزاتٌ وهِلالٌ من فِضَّةٍ، تَشُدُّه المرأةُ في وَسَطِها لِئلاَّ تُصيبَها العينُ، وة بِحِمْصَ، أو بِجَبَلَةَ، وجَدٌّ لِجَنْبَةَ بنِ طارقٍ مُؤَذِّنِ سَجَاحِ. وحَوْطٌ العَبْدِيُّ: تابِعِيٌّ، وابنُ يَزيدَ، وابنُ مُرَّةَ، وابنُ عبدِ العُزَّى: صحابِيُّونَ. وقِرْواشُ بنُ حَوْطِ بنِ قِرْواشٍ: شاعرٌ، وأبُوه قد يُعَدُّ في الصحابةِ. وحَوْطُ الحَظائِر: رجُلٌ من النَّمِرِ بنِ قاسِطٍ، له حديثٌ. والحُوْطةُ، بالضم: لُعْبَةٌ تُسَمَّى الدَّارَةَ. وحُطْ حُطْ: أمْرٌ بِصِلَةِ الرَّحِمِ، وبِتَحْليَةِ الصِّبْيَةِ بالحَوْطَ. وحُوَيْطٌ، كزُبَيْرٍ: اسْمٌ. والحِوَطُ، كعِنَبٍ: ما تُتَمُّ به الدَّراهمُ إذا نَقَصَتْ. يقالُ: هَلُمَّ حِوَطَها. وحَاطُونا الفَضَاءَ، أي: تَباعَدوا عَنَّا، وهُمْ حَوْلَنَا، وما كُنَّا بالبُعْد منهم لو أرادُونا. وتُحِيطُ وتَحُوطُ وتَحيطُ وتِحِيطُ، بالكسر، والتَّحُوْطُ والتَّحِيْطُ ويَحيطُ، بالمُثَنَّاةِ تحتُ: السَّنَةُ المُجْدِبةُ تُحيطُ بالأمْوال. وحاوَطَ فلاناً: داوَرَه في أمْرٍ يُريدُه منه وهو يَأباهُ، كَأَنَّ كُلاًّ منهما يَحوطُ صاحِبَه.
تاج العروس:
ح و ط
حاطَهُ يَحوطُه حَوْطاً وحيطَةً وحِياطَةً بكَسْرِهِما : حَفِظَه وصانَهُ وكَلأَه ورَعاهُ وذَبَّ عنه وتَوَفَّر عَلَى مَصالِحِه وتَعَهَّدَهُ وقولُ الهُذَليِّ :
وأَحْفَظُ مَنْصِبي وأَحوطُ عِرْضي ... وبَعْضُ القَوْمِ لَيْسَ بِذي حِياطِ أَرادَ حِياطَة وحَذَفَ الهاء كقَوْلِ الله تعالى " وإقام الصّلاة " يُريدُ الإقامَةَ كحَوَّطَه تَحْويطاً قالَ ساعِدَةُ بنُ جُؤَيَّةَ :
عَلَيَّ وكانوا أَهْلَ عِزٍّ مُقَدَّمٍ ... ومَجْدٍ إِذا مَا حَوَّطَ المَجْدَ نائلي
ويُرْوَى حَوَّضَ وَقَدْ ذُكِرَ في مَوْضِعِه . وتَحَوَّطَهُ : مِثْلُ حَوَّطَه يُقَالُ : لا زِلْتَ في حِياطَةِ الله ووِقايَتِه . وهو يَتَحَوَّطُ أَخاهُ إِذا كانَ يَتعاهَدُه ويَهْتَمُّ بأَمْرِه . وحاطَ الحِمارُ عانَتَهُ : جَمَعَها وحَفِظَها . واحْتاطَ الرَّجُلُ لنَفْسه : أَخَذَ في الحَزْمِ وبالثِّقَةِ وهو مَجازٌ والاسمُ : الحَوْطَةُ والحَيْطَةُ بالفَتْحِ فيهما ويُكْسَرُ وأَصْلُه الحِوْطَة . والحائِطُ : الجِدارُ لأنَّه يَحوطُ مَا فيه وقال ابنُ جِنِّي : الحائِطُ : اسمٌ بمَنْزِلَة السَّقْفِ والرُّكْنِ وإنْ كانَ فيه معنى الحَوْطِ . ج : حيطانٌ . وحكى ابن الأَعْرَابِيّ في جَمْعه : حِياط كقائمٍ وقِيام إلاَّ أنَّ حائِطاً قَدْ غَلَب عَلَيْهِ الاسْمُ فحُكمُه أنْ يُكَسَّرَ عَلَى مَا يُكَسَّرُ عَلَيْهِ فاعِلٌ إِذا كانَ اسماً . وقال الجَوْهَرِيّ : صارَت الواوُ في الحيطان ياءَ ؛ لانْكِسار مَا قَبْلها . وقالَ سِيبَوَيْه : القِياسُ في جَمْعِ حائِطٍ : حَوطانٌ . والحائطُ : البُسْتانُ من النَّخْلِ إِذا كانَ عَلَيْهِ جِدارٌ وبه فُسِّرَ حَديثُ أَبي طَلْحَةَ : " فإذا هو في الحائِطِ وعليه خَميصَةٌ " وجَمْعُه : حَوائِطُ وفي الحديث : " عَلَى أَهْلِ الحَوائِطِ حِفْظُها بالنَّهار " يعني البَساتينَ وهو عامٌّ فيها . والحائطُ : ناحِيَةٌ باليَمامَةِ نَقَلَهُ الصَّاغَانِيُّ . وحَوَّطَ حائطاً تَحْويطاً : عَمِلَه . والحُواطَةُ بالضَّمِّ : حَظيرَةٌ تُتَّخَذُ للطَّعام كما في الصّحاح . أَو الشَّيء يُقْلَع عنه سَريعاً كما في اللِّسان وأَنْشَدَ :
" إنَّا وَجَدْنا عُرُسَ الحَنّاطِ
" مَذْمومَةً لَئيمَةَ الحُوّاطِ والمَحاطُ : المَكانُ الَّذي يَكونُ خَلْفَ المالِ والقَوْمِ يَسْتَديرُ بهم ويَحوطُهُم قالَ العَجَّاجُ :
" حتَّى رَأَى من خَمَرِ المَحاطِ
وقِيل : الأَرْضُ المُحاط : الَّتِي عليها حائطٌ وحَديقةٌ فإذا لم يُحَيَّطْ عليها فهي ضاحِيَةٌ . ومن المَجَازِ : حُوَّاطُ الأَمْرِ كرُمّانٍ : قِوامُهُ . ومن المَجَازِ : كُلُّ مَنْ بَلَغ أَقْصى شَيءٍ وأَحْصى عِلْمَهُ فَقَدْ أَحاطَ به عِلْمُه وأَحاطَ به عِلْماً . وهذا مِثْلُ قولك : قتَلَهُ عِلْماً . ويُقَالُ : عَلِمَهُ عِلْمَ إحاطَةٍ إِذا عَلِمَه من جَميع وُجوهِه ولم يَفُتْه منها شَيْءٌ . وقوله تعالى : " أَحَطْتُ بما لَمْ تُحِطْ به " أَي عَلِمْتُه من جَميع جِهاتِه . وفي الحديث : " أَحَطْتُ به عِلْماً " أَي أَحْدَقَ عِلْمي به من جَميع جِهاتِه . وأمَّا قولُه تعالى " والله مُحيطٌ بالكافِرين " فقال مُجاهِدٌ : أَي جامِعُه يومَ القِيامَة . وقوله تعالى : " إنَّ رَبَّكَ أَحاطَ بالنَّاس " يعني أَنَّهم في قَبْضَتِه وقوله عزَّ وجَلَّ " عَذابَ يَوْمٍ مُحيطٍ " من قَوْلهم : أَحاطَ به الأمْرُ إِذا أَخَذَه من جَميعِ جَوانِبِه فلم يَكُنْ مِنْهُ مَخْلَصٌ . وقوله تعالى : " وأَحاطَتْ به خَطيئَتُه " أَي ماتَ عَلَى شِرْكِه نَعوذُ بالله من خاتِمَةِ السُّوءِ . وقوله تعالى : " والله من وَرائِهم مُحيطٌ " أَي لا يُعْجِزُه أَحَدٌ قُدْرَتُه مُشْتَمِلَةٌ عليهم . وقال ابن الأَعْرَابِيّ : الحَوْطُ بالفَتْحِ : خَيْطٌ مَفْتولٌ من لَوْنَيْنِ : أَسْوَدَ وأحْمَرَ يُقالُ له البَريم فيه خَرَزاتٌ وهِلالٌ من فِضَّةٍ تَشُدُّهُ المَرْأَةُ في وَسَطِها ؛ لئلاَّ تُصيبَها العَيْنُ يُسَمَّى ذلِكَ الهِلالُ الحَوْطَ ويُسَمَّى الخَيْطُ به . والحَوْطُ : ة بحِمْصَ أو بجَبَلَةَ هَكَذا عَلَى الشَّكِّ من ابن السَّمْعانيّ . قالَ : فإِنَّ أَكْثَرَ الحَوْطِيِّينَ حَدَّثَ بجَبَلَةَ وسَمِعَ الحَديثَ بحِمْصَ والمَشهورُ مِنْهُم : أَبو عَبْدِ اللهِ أَحمدُ بنُ عبد الوهاب ابنِ نَجْدَةَ الحَوْطِيُّ من أَهلِ جَبَلَة رَوى عنه أَبُو الهَيْثَمِ مات سنة 777 . وأبو زَيْدٍ أَحمدُ بنُ عبد الرَّحيم الحَوْطِيُّ من أهل جَبَلَة يَرْوي عن عليِّ بن عَيّاش الحِمْصِيّ وعنه الطَبَرانيّ مات سنة 279 وقِيل : ابنُ نَجْدَةَ الحَوْطِيّ المَذْكور إِلَى بَطْنٍ من قُضاعَةَ . وحَوْطُ بنُ سُلْمَى بنِ هَرْمِيِّ ابنِ رِياحِ بن يَرْبوعِ بنِ حَنْظَلَةَ : جَدٌّ لجَبْنَةَ بن طارِق بن عَمْرو بن حَوْطٍ : مُؤَذِّنِ سَجاحِ المُتَنَبِّئَةِ . وَقَدْ ذَكَرهُ المُصَنِّفِ أَيْضاً في ج ن ب . وحَوْطٌ العَبْدِيُّ : تابِعِيٌّ رَوى عن ابن مَسْعودٍ وعنه عبد الملك ابنُ مَيْسَرَةَ وذَكَرَه عَبْدانُ في الصَّحابَةِ وفيه نَظَرٌ . وحَوْطُ بنُ يَزيدَ الأنْصاريُّ : ابنُ عَمِّ الحارِثِ بن زِيادٍ جاءَ ذِكْرُه في غَريبِ الأَحاديثِ . وحَوْطُ بنُ مُرَّةَ قالَ : ياسينُ بنُ الحَسَن : حَجَجْتُ سَنَةَ سِتٍّ وأَرْبَعينَ ومائَتَيْنِ فرأَيْتُ هذا أَعْرابِيًّا صُحْبَة وذَكَر حَديثاً مَوْضوعاً أَنَّهُ صَلّى اللهُ عليه وسَلّم أَكَلَ خَبيصاً من الجَنَّةِ . وحَوْط بنُ عبدِ العُزَّى له حَديثٌ رَوى عنه ابنُ بُرَيْدَة وقِيل : خوطٌ بضم الخاء المُعْجَمَةِ : صحابِيُّون وقال أَبُو حاتِمٍ في هذا الأَخيرِ : إِنَّهُ لا صُحْبَةَ له . وقِرْواشُ بنُ حَوْطِ بن قِرْواشٍ الضَّبِّيُّ : شاعرٌ وأَبوه قَدْ يُعَدُّ في الصَّحابَةِ وله وِفادَةٌ في حَديثٍ مَجْهولِ الإسْنادِ . وقال ابن دُرَيْدٍ : حَوْطُ الحَظائِرِ : رَجُلٌ من بَني النَّمِر ابن قاسِطٍ وهو أخو المُنْذر بن امْرِئِ القَيْس لأُمّه جدّ النُّعْمان بن المُنْذِر قالَ الصَّاغَانِيُّ : وكانَتْ له مَنْزِلَةٌ من المُنْذر الأَكْبَر وهو المُنْذِرُ بن المُنْذِرُ وله حديثٌ والذي قَرَأْتُ في أَنْسابِ أَبي عُبَيْدٍ في نَسَبِ بَني النَّمِرِ بن قاسِطٍ : ومن بَني عَوْفِ بن سَعْدٍ أَبُو حَوْطٍ الحِطَّانيّ وابْنُه جابِرٌ كانَ أخا المُنْذِر بن ماءِ السَّماء لأُمِّه . والحُوطَةُ بالضَّمِّ : لُعْبَةٌ تُسَمَّى الدَّارَةَ نَقَلَهُ ابن عباد . وقال ابن الأَعْرَابِيّ : حُطْ حُطْ : أَمرٌ بصِلَةِ الرَّحِمِ كَأَنَّهُ يَقُولُ : تَعَهَّد الرَّحِمَ واحْفَظْها . قالَ : وهو أَيْضاً : أَمرٌ بتَحْلِيَةِ الصِّبْيَةِ أَي الصِّبْيانِ بالحَوْطِ وهو هِلالٌ من فِضَّةٍ كما تَقَدَّم . وحُوَيْطٌ كزُبَيْرٍ : اسمٌ
ومنهم جَدُّ هذه القَبيلَةِ المَشْهورَةِ بالحُويْطاتِ في ضَواحي مِصْر وَقَدْ اخْتُلِفَ في نَسَبِهم . والحِوَطُ كعِنَبٍ : مَا تَتِمُّ به الدَّراهِمُ إِذا نَقَصَتْ في الفَرائِضِ أو غَيْرِها عن ابن بُزُرْج ويُقَالُ : هَلُمَّ حِوَطَها . ومن المَجَازِ : حاطونا الفَضاءَ هَكَذا بالفاءِ والضّادِ المُعْجَمَةِ في النُّسَخ وفي بَعْضِها بالقافِ والصّاد المهملة ومثلُه في الأساسِ أَي تَباعَدوا عَنّا وهُم حَوْلَنا وما كُنَّا بالبُعْدِ مِنْهُم لو أَرادونا قالَ بِشْرُ بن أَبي خازِمٍ : م جَدُّ هذه القَبيلَةِ المَشْهورَةِ بالحُويْطاتِ في ضَواحي مِصْر وَقَدْ اخْتُلِفَ في نَسَبِهم . والحِوَطُ كعِنَبٍ : مَا تَتِمُّ به الدَّراهِمُ إِذا نَقَصَتْ في الفَرائِضِ أو غَيْرِها عن ابن بُزُرْج ويُقَالُ : هَلُمَّ حِوَطَها . ومن المَجَازِ : حاطونا الفَضاءَ هَكَذا بالفاءِ والضّادِ المُعْجَمَةِ في النُّسَخ وفي بَعْضِها بالقافِ والصّاد المهملة ومثلُه في الأساسِ أَي تَباعَدوا عَنّا وهُم حَوْلَنا وما كُنَّا بالبُعْدِ مِنْهُم لو أَرادونا قالَ بِشْرُ بن أَبي خازِمٍ :
فحاطونا القَصا ولَقَدْ رَأَوْنا ... قَريباً حَيْثُ يُسْتَمَعُ السِّرارُ وفي الأَسَاسِ : إِذا نَزَلَ بكَ خَطْبٌ فلَمْ يَحُطْكَ أَخوكَ وتركَ مَعونَتك قِيل : حاطَكَ القَصا وهو تَهَكُّم أَي حاطَكَ في الجانِبِ القَصا وهو البَعيدُ ومعناه : لم يَحُطْكَ ؛ لأن من يَحوطُ أَخاه يَدْنو مِنْهُ ويُسانِدُه . ومن المَجَازِ : وَقَعوا في تُحيط بضَمِّ التّاءِ وتَحوط كِلاهُما عن ابن السِّكِّيت وتَحيط بالفَتْحِ وتِحيط بالكَسْرِ للإتباع والتَّحوطُ والتَّحيط باللاّم فيهِما ويَحيط بالمُثَنَّاة تَحْت أَي السَّنَة المُجْدِبَة وقال الفَرَّاءُ : الشَّديدة تُحيطُ بالأمْوال أَي تُهْلِكُها أو تُحيطُ بالنّاسِ : تُهْلِكُهُم كما في الأساسِ . وتَحوطُ من حاطَ به بمَعْنَى أَحاطَ أو عَلَى سَبيلِ التَّفاؤُلِ كما في الأساس فهي خَمْسُ لُغاتٍ نَقَلَهُنَّ الصَّاغَانِيُّ في التَّكْمِلَة مَا عدا التَّحوط والتَّحيط ؛ فإِنَّهما في اللِّسان فتكونُ سَبْعَةً وأَنْشَدَ ابنُ السِّكِّيت لأوْس بن حَجَرٍ يَرْثي فَضالَة بن كَلَدَةَ ويُروى لِبشْرِ بن أَبي خازِمٍ :
والحافِظُ الناسَ في تَحوطَ إِذا ... لَمْ يُرْسِلوا تَحْتَ عائِذٍ رُبَعا ومن المَجَازِ : حاوَطَ فُلانٌ فُلاناً إِذا داوَرَه في أَمْرٍ يُريدُه مِنْهُ وهو يَأباهُ كأَنَّ كُلاًّ مِنْهُما يَحوطُ صاحِبَه قالَ ابن مُقْبِلٍ :
وحاوَطَني حتَّى ثَنَيْتُ عِنانَه ... عَلَى مُدْبِرِ العِلْباءِ رَيّانَ كاهِلُهْ
وفي الأَسَاسِ : حاوِطْه فإِنَّه يَلينُ لك أَي داوِرْه كأنك تَحوطُه وهو يَحوطُك . وممَّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْه : أَحَطْتُ الحائِطَ إِذا عَمِلْتَه . عن أَبي زَيْدٍ : وكَرْمٌ مُحَوَّطٌ كمُعَظَّمٍ : بُنِيَ حَوْلَه حائطٌ كما في الصّحاح قالَ : ومِنْهُ قولُهُم : أَنا أُحَوَّطُ حَوْلَ ذلك الأَمْرِ أَي أَدورُ . وهو مَجاز . ومع فُلانٍ حِيطَةٌ لك ولا تَقُلْ : عليك أَي تَحَنُّنٌ وتَعَطُّفٌ . نَقَلَهُ الجَوْهَرِيّ . وأَحاطَتْ به الخَيْلُ واحْتاطَتْ به أَي أَحْدَقَتْ به نَقَلَهُ الجَوْهَرِيّ وزادَ غيرُه : كحاطَتْ به . ورَجُلٌ حَيِّطٌ كسَيِّد : يَحوط أهْلَه وإخْوانَه . واسْتَحاطَ في الأُمورِ وهو مُسْتَحيطٌ في أَمْرِه أَي مُحْتاطٌ . وأُحيطَ بفلانٍ إِذا أُتِيَ عليه أو دَنا هَلاكُه وهو مَجازٌ . ويُقَالُ : فُلانٌ مُحاطٌ به إِذا كانَ مَقْتولاً مَأْتِيًّا عليه ومِنْهُ قولُه تعالى : " وأُحيطَ بثَمَرِهِ " أَي أَصابَهُ مَا أَهْلَكَه وأَفْسَدَه . وحاطَهُمْ قَصاهُم وبقَصاهُم إِذا قاتَلَ عَنْهُم : كما في اللِّسان . وقال أَبُو عَمْرٍو : حَوِّطوا غُلامَكُم أَي أَلْبِسوه الحَوْطَ . قُلْتُ : ومِنْهُ التَّحْويطَةُ : اسمٌ لِما يُعَلَّقُ عَلَى الصَّبِيِّ لدَفْعِ العَيْنِ . يَمانِيَةٌ . وحائِطٌ : لَقَبُ عليِّ بن أَبي الفَضْل الصُّوفيِّ رَوى أَبي الحُسَيْنِ ابن الطُّيوريِّ . ضَبَطَه الحافِظُ . والحُوَيْطَة كجُهَيْنَة : قَرْيَةٌ بمِصْرَ من الشَّرْقيَّة . وحَوْطُ بنُ عامِرِ بن عَبْدِوُدِّ بن عَوْفِ بن كِنانَةَ بن عَوْفِ بن عُذْرَةَ ابن زَيْدِ الَّلاتِ : بَطْنٌ من قُضاعَةَ . وحَوْطُ بنُ عَمْرو بن خالد بن مَعْبَد بن عَدِيِّ بن أَفْلَت الطّائيُّ : جَدُّ بَني الجَرّاحِ بفِلَسْطينَ

_Türkçe çeviri henüz yok_
