# حوط — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B7/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D9%88%D8%B7/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حوط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B7.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: حوط

باب الحاء والطاء و وايء معهما
ح ط أ، ح و ط، ط ح و، ط و ح، ط ي ح، و ط ح مستعملات
حطأ:
الحطأُ- مهموز- شدّة الصرع. تقول: احتمله فحَطَأَ به الأرض. وحطأتُ رأسَهُ بيدي حطأة، وهو شدّة القَفْدِ براحتك. قال:
وإن حَطَأْتُ كَتِفَيْهِ ذَرْمَلا
حوط:
حاط يَحُوطُ حَوْطاً وحِياطةً. والحمارُ يَحُوطُ عانتَهُ: يَجْمَعُها، والاسم: الحِيطة: يقال: حاطَهُ حيِطةً إذا تعاهده.
واحتاطت الخيلُ بفلان وأحاطت به، أي: أحدقت.
وكلُّ من أَحْرَزَ شيئاً كلَّه، وبلغ عِلْمُه أقصاه فقد أحاط به يقال: هذا أمرٌ ما أَحَطْتُ به علما.
وسُمّيَ الحائِطُ، لأنّه يَحُوط ما فيه. وتقول: حَوَّطتُ حائِطاً.
والحِواطُ: حضيرةٌ تُتَّخذ للطّعام، والشّيءُ يُقْلَع عنه سريعاً. قال:
إنّا وجدنا عُرُسَ الحَنَّاِط		مذمومةً لئيمةَ الحِواطِ
ويُروَى: لئيمة الحُوّاط.
والحُوّاطُ: هم الّذين يحوطونها يمنعون من ذلك.
وجماعةُ الحائِط: حيِطانٌ.
طحو:
الطَّحْوُ: شِبْهُ الدَّحْوِ، وهو البَسْطُ وفيه لغتان: طحا يَطْحُو وطَحَى يَطْحَى.
وطَحا بك همُّك، أي: ذهَبَ بك في مَذهبٍ بعيد، وهو يَطْحَى بك طَحْياً وطَحْواً. قال:
طحابك قلبٌ للحِسانِ طروب
والطُّحِيُّ من النّاس: الرُّذَّال. والقومُ يَطْحَى بعضُهم بعضاً، أي: يدفَع.
وسألتُ أبا الدُّقَيْش عن المُدَوّمِة الطّواحى. فقال: هنّ النّسور تستدير حوالي القَتْلَى.
طوح:
طيح:
الطّائحُ: الهالِكُ، أو المُشْرفُ على الهَلاكِ. وكلُّ شَيءٍ ذهب وفَنِيَ فقد طاح يَطيحُ طَيْحاً وطَوْحاً- لغتان- والطَّيْح: الهلاك.
وطوَّحْتُ به: حَمَلْتُه على رُكوبِ مَفازةٍ يُخافُ هلاكُه فيها. قال أبو النجم:
يُطوّحُ الهادي به تطويحا
وقال ذو الرمة:
ونَشوانَ من كأس النُّعاس كأنّه		بحبلَيْنِ في مَشْطُونةٍ يتطوَّحُ
أي: يَجيءُ ويَذهبُ في الهواء. طوَّح الرّجل بثوبه إذا رمَى به في مَهْلَكة. وطيّح به مثله.
وطح:
الوَطْحُ: ما تعلَّق بالأَظْلاف ومَخالب الطّير من العُرَّةِ والطّين ونحوه. الواحدة: وَطْحة مجزومة الطّاء.

### Türkçe

باب **الحاء** ve **الطاء** ve onlarla birlikte **وايء**
**ح ط أ**، **ح و ط**، **ط ح و**، **ط و ح**، **ط ي ح**، **و ط ح** kullanımdadırlar.

**حطأ**:
**الحطأُ** -hemzeli- sara şiddetidir. Dersin ki: Onu taşıdı da onunla yere **فحَطَأَ**. Ve başını elimle **حطأة** olarak **حطأتُ**; o, avucunla bastırmanın şiddetidir. Dedi ki:
وإن **حَطَأْتُ** كَتِفَيْهِ ذَرْمَلا

**حوط**:
**حاط** **يَحُوطُ** **حَوْطاً** ve **حِياطةً**. Ve eşek **يَحُوطُ** kuyruğunun dibini: onu toplar; isim: **الحِيطة**. Denir ki: Ona **حيِطةً** olarak **حاطَهُ**; yani onu gözetip kolladı.
Atlar falan kimseyi **واحتاطت** ve onu **أحاطت**; yani çepeçevre kuşattı.
Her kim bir şeyi bütünüyle muhafaza altına alır ve bilgisi onun en sonuna ulaşırsa, onu **أحاط** olur; denir ki: Bu, benim onu bilgi bakımından **ما أَحَطْتُ به علما** (kuşatmadığım) bir iştir.
Ve **الحائِطُ** (duvar) diye adlandırıldı; çünkü içindekini **يَحُوط**. Ve dersin ki: Bir duvarı **حَوَّطتُ**.
**الحِواطُ**: yiyecek için yapılan bir ağıl; ve şey ondan çabucak sökülüp çıkarılır. Dedi ki:
إنّا وجدنا عُرُسَ الحَنَّاِط		مذمومةً لئيمةَ **الحِواطِ**
Ve şöyle rivayet edilir: **لئيمة الحُوّاط**.
**الحُوّاطُ**: onlar, onu koruyup kollayan, bundan men eden kimselerdir.
**الحائِط**ın topluluğu: **حيِطانٌ**.

**طحو**:
**الطَّحْوُ**: **الدَّحْو** gibidir; o da yaymadır. Ve onda iki lugat vardır: **طحا يَطْحُو** ve **طَحَى يَطْحَى**.
Ve gamın seni **طحا** etti; yani seni uzak bir yola götürdü; ve o seni **طَحْياً** ve **طَحْواً** olarak **يَطْحَى** eder. Dedi ki:
طحابك قلبٌ للحِسانِ طروب
İnsanlardan **الطُّحِيُّ**: aşağılık kimselerdir. Ve kavim, birbirlerini **يَطْحَى** eder; yani iter.
Ve **المُدَوّمِة الطّواحى** hakkında Ebû’d-Dukayş’e sordum. Dedi ki: Onlar, öldürülenlerin çevresinde dönen akbabalardır.

**طوح**:

**طيح**:
**الطّائحُ**: helâk olan; yahut helâke yaklaşmış olan. Ve her şey gidip yok olursa, iki lugat olarak **طاح يَطيحُ طَيْحاً وطَوْحاً**; ve **الطَّيْح**: helâktir.
Ve onunla **وطوَّحْتُ**: onu, içinde helâkinden korkulan bir çölü binmeye yükledim. Ebû’n-Necm dedi ki:
يُطوّحُ الهادي به تطويحا
Ve Zû’r-Rumme dedi ki:
ونَشوانَ من كأس النُّعاس كأنّه		بحبلَيْنِ في مَشْطُونةٍ يتطوَّحُ
Yani: havada gelir gider. Adam, elbisesini bir helâk yerine attığında, elbisesiyle **طوَّح** eder. Ve **طيّح** ile de onun benzeri yapılır.

**وطح**:
**الوَطْحُ**: tırnaklara ve kuşların pençelerine yapışan; pislikten, çamurdan ve benzerinden olan şeydir. Tekili: **وَطْحة**; **الطاء**ı cezmlidir.
