# حوط — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B7/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D9%88%D8%B7/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حوط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B7.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: حوط

حاطَه يَحُوطُه حَوْطاً وحِيطةً وحِياطةً: حَفِظَه وتعَهَّده؛ وقول الهذلي:
وأَحْفَظُ مَنْصِبي وأَحُوطُ عِرْضِي،
وبعضُ القومِ ليسَ بذِي حِياطِ
أَراد حِياطة، وحذف الهاء كقول اللّه تعالى: وإِقامِ الصلاة، يريد الإِقامة، وكذلك حَوَّطه؛ قال ساعدة ابن جُؤَيّةَ:
عليَّ وكانُوا أَهلَ عِزٍّ مُقَدَّمٍ
ومَجْدٍ، إِذا ما حُوِّطَ المَجْدُ نائل
(* قوله «حوط المجد» وقوله «ويروى حوص» كذا في الأصل مضبوطاً.) ويروى: حُوِّصَ، وهو مذكور في موضعه. وتَحَوَّطَه: كَحَوَّطَه. واحْتاطَ الرجلُ: أَخذ في أُموره بالأَحْزَم. واحْتاط الرجل لنفسه أَي أَخذ بالثِّقة. والحَوْطةُ والحَيْطةُ: الاحْتِياطُ. وحاطَه اللّه حَوْطاً وحِياطةً، والاسم الحَيْطةُ والحِيطة: صانه وكَلأَه ورَعاه. وفي حديث العباس: قلت يا رسول اللّه ما أَغْنَيْتَ عن عمك، يعني أَبا طالب، فإِنه كان يَحُوطُك؟ حاطَه يَحُوطُه حَوْطاً إِذا حفظه وصانه وذبَّ عنه وتَوفَّرَ على مصالحِهِ. وفي الحديث: وتُحِيطُ دَعْوَتُه من وَرائهم أَي تُحْدِقُ بهم من جميع نَواحِيهم. وحاطَه وأَحاط به، والعَيْرُ يَحُوطُ عانَتَه: يجمعها.
والحائطُ: الجِدار لأَنه يَحُوطُ ما فيه، والجمع حِيطانٌ، قال سيبويه: وكان قِياسُه حُوطاناً، وحكى ابن الأَعرابي في جمعه حِياطٌ كقائمٍ وقِامٍ، إِلا أَن حائطاً قد غلب عليه الاسم فحكمه أَن يكسّر على ما يكسر عليه فاعل إِذا كان اسماً؛ قال الجوهري: صارت الواو ياء لانكسار ما قبلها؛ قال ابن جني: الحائط اسم بمنزلة السَّقْف والرُّكْنن وإن كان فيه معنى الحَوْط. وحَوْطَ حائطاً: عمله. وقال أَبو زيد: حُطْتُ قومي وأَحَطْتُ الحائطَ؛ وحَوَّطَ حائطاً: عمله. وحَوَّطَ كَرْمَه تحْويطاً أَي بنَى حوْلَه حائطاً، فهو كرم مُحَوَّط، ومنه قولهم: أَنا أُحَوِّطُ حول ذلك الأَمر أَي أدُورُ.
والحُوَّاطُ: حَظِيرة تتخذ للطّعام لأَنها تَحُوطُه. والحُوَّاطُ: حظيرة تتخذ للطعام أَو الشيء يُقْلَعُ عنه سريعاً؛ وأَنشد:
إِنّا وجَدْنا عُرُسَ الحَنّاطِ
مَذْمُومةً لَئِيمةَ الحُوّاطِ
والحُواطةُ: حظيرة تتخَذ للطعام، والحِيطةُ، بالكسر: الحِياطةُ، وهما من الواو. ومع فلان حِيطةٌ لك ولا تقل عليك أَي تَحَنُّنٌ وتعَطُّفٌ. والمَحاطُ: المكان الذي يكون خلف المالِ والقومِ يَسْتَدِير بهم ويَحُوطُهم؛ قال العجاج:
حتى رأَى من خَمَرِ المَحاطِ
وقيل: الأَرض المَحاط التي علَيها حائطٌ وحَديقةٌ، فإِذا لم يُحَيَّطْ عليها فهي ضاحيةٌ. وفي حديث أَبي طلحة: فإِذا هو في الحائط وعليه خَميصةٌ؛ الحائطُ ههنا البُسْتانُ من النخيل إِذا كان عليه حائط، وهو الجِدارُ، وتكرَّر في الحديث، وجمعه الحوائطُ. وفي الحديث: على أَهلِ الحَوائطِ حِفْظُها بالنهار، يعني البَساتِينَ، وهو عامٌّ فيها.
وحُوَّاطُ الأَمرِ: قِوامُه. وكلُّ من بلغ أَقْصَى شيء وأَحْصَى عِلْمَه، فقد أَحاطَ به. وأَحاطَتْ به الخيلُ وحاطَتْ واحْتاطَتْ: أَحْدَقَتْ، واحتاطت بفلان وأَحاطت إِذا أَحدقت به. وكلُّ من أَحْرَز شيئاً كلَّه وبلَغ عِلْمُه أَقْصاه، فقد أَحاطَ به. يقال: هذا الأَمْر ما أَحَطْتُ به عِلماً. وقوله تعالى: واللّه مُحِيطٌ بالكافرين؛ أَي جامعهم يوم القيامة. وأَحاطَ بالأَمر إِذا أَحْدَقَ به من جَوانِبِه كلِّه. وقوله تعالى: واللّه من ورائهم مُحِيطٌ؛ أَي لا يُعْجِزُه أَحَدٌ قدرته مشتملة عليهم. وحاطَهم قَصاهُم وبِقَصاهُم: قاتَلَ عنهم. وقوله تعالى: أَحَطْتُ بما لم تُحِطْ به؛ أَي علمته من جميع جهاتِه. وأَحاطَ به: عَلِمَه وأَحاطَ به عِلْماً. وفي الحديث: أَحَطْت به عِلماً أَي أَحْدَقَ عِلْمِي به من جميع جهاته وعَرفَه.
ابن بزرج: يقولون للدَّراهم إِذا نقَصت في الفرائض أَو غيرها هَلُمَّ حِوَطَها، قال: والحِوَطُ ما تُتَمِّمُ به الدَّراهم.
وحاوَطْتُ فلاناً مُحاوَطةً إِذا داورْتَه في أَمر تُريدُه منه وهو يأْباه كأَنك تَحُوطُه ويَحُوطُك؛ قال ابن مقبل:
وحاوَطْتُه حتى ثَنَيْتُ عِنانَه،
على مُدْبِرِ العِلْباء رَيَّانَ كاهِلُهْ
وأُحِيطَ بفلان إِذا دَنا هلاكُه، فهو مُحاطٌ به. قال اللّه عزّ وجلّ: وأُحِيطَ بثمره فأَصْبَحَ يُقَلِّبُ كفَّيه على ما أَنفَق فيها؛ أَي أَصابَه ما أَهْلَكَه وأَفْسده. وقوله تعالى: إِلا أَن يُحاطَ بكم؛ أَي تؤْخَذُوا من جَوانِبِكم، والحائط من هذا. وأَحاطَتْ به خَطِيئته أَي مات على شِرْكِه، نعوذ باللّه من خاتمةِ السُّوء.
ابن الأَعرابي: الحَوْطُ خَيْطٌ مفْتول من لَوْنين: أَحمر وأَسود، يقال له البَرِيمُ، تشدُّه المرأَة على وسَطها لئلا تُصيبها العين، فيه خَرَزات وهِلالٌ من فضَّة، يسمى ذلك الهِلالُ الحَوْطَ ويسمَّى الخَيْطُ به. ابن الأَعرابي: حُطْ حُطْ إِذا أَمرته أَن يُحَلِّيَ صِبْيةً بالحَوْط، وهو هِلالٌ من فضَّة، وحُطْ حُطْ إِذا أَمرته بصلة الرحم.
وحَوْطُ الحَظائر: رجل من النَّمِر بن قاسط وهو أَخو المُنْذِر بن امرئ القيس لأُمه جدّ النعمان بن المنذر. وتَحُوطُ وتَحِيطُ وتُحِيطُ والتَّحُوطُ والتَّحِيطُ، كله: اسم للسنة الشديدة.

### Türkçe

**حاطَه** **يَحُوطُه** **حَوْطاً** ve **حِيطةً** ve **حِياطةً**: onu korudu ve gözetti; ve (şu) söz,
Hüzeli’nin:
Ve ben makamımı daha çok korurum ve ırzımı daha çok gözetirim,
ve kavmin bir kısmı **حِياط** sahibi değildir
**حِياطة** istedi, ve (sondaki) **الهاء**’yı hazfetti; Allah Teâlâ’nın sözü gibi: **وإِقامِ الصلاة**; **الإِقامة**’yı ister. Ve bunun gibi **حَوَّطه**; Sa‘ide b. Cüeyye dedi:
Bana karşı—ve onlar önde gelen bir izzetin
ve bir şerefin ehli idiler—şeref **حُوِّطَ** edildiği vakit (şeref) erişendir
(* “**حوط المجد**” sözü ve “**ويروى حوص**” sözü, asılda böylece ضبط edilmiş olarak.)
Ve rivayet olunur: **حُوِّصَ**; ve o, yerinde zikredilmiştir. Ve **تَحَوَّطَه**: **كَحَوَّطَه** gibidir.
Ve adam **احْتاطَ**: işlerinde daha sağlam olana sarıldı. Ve adam kendisi için **احْتاطَ**; yani güvenilir olana sarıldı. Ve **الحَوْطةُ** ve **الحَيْطةُ**: **الاحْتِياطُ**’tır. Ve Allah onu **حَوْطاً** ve **حِياطةً** ile **حاطَه**; isim **الحَيْطةُ** ve **الحِيطة**’dır: onu korudu, kolladı ve gözetti. Abbas hadîsinde:
Dedim: Ey Allah’ın Resûlü, amcandan—yani Ebû Tâlib’den—yana sana ne fayda sağladın? Çünkü o seni **يَحُوطُك** idi? **حاطَه يَحُوطُه حَوْطاً**: onu koruduğu, muhafaza ettiği, ondan (zararı) savdığı ve maslahatlarına kendini verdiği vakit (denir). Hadîste: “Ve onun duası onların arkasından **تُحِيطُ**”; yani onların bütün taraflarından onları kuşatır. Ve **حاطَه** ve **أَحاط به**; ve yaban eşeği **يَحُوطُ** sürüsünü: onu toplar.
Ve **الحائطُ**: duvardır; çünkü içindekini **يَحُوطُ**. Çoğulu **حِيطانٌ**’dır. Sîbeveyh dedi: onun kıyası **حُوطاناً** idi. İbnü’l-A‘râbî, çoğulunda **حِياطٌ**’ı, **قائمٍ** ve **قِامٍ** gibi, nakletti; ancak **حائطاً** üzerine isim galip gelmiştir; bu yüzden hükmü, isim olduğu vakit **فاعل**’in kırıldığı gibi kırılmaktır. Cevherî dedi: kendinden önceki (harfin) kesreli oluşundan dolayı **الواو** **ياء** oldu. İbn Cinnî dedi: **الحائط** isimdir; **السَّقْف** ve **الرُّكْنن** menzilesinde; her ne kadar onda **الحَوْط** mânası bulunsa da. Ve **حَوْطَ حائطاً**: onu yaptı. Ebû Zeyd dedi: **حُطْتُ** kavmimi ve **أَحَطْتُ** duvarı; ve **حَوَّطَ حائطاً**: onu yaptı. Ve **حَوَّطَ** bağını **تحْويطاً**: yani etrafına bir duvar yaptı; o da **كرم مُحَوَّط**tur. Bundan onların sözü: “Ben şu işin etrafını **أُحَوِّطُ**”; yani dönerim.
Ve **الحُوَّاطُ**: yiyecek için yapılan bir ağıl/çit; çünkü onu **تَحُوطُه**. Ve **الحُوَّاطُ**: yiyecek için yapılan bir ağıl yahut ondan çabucak sökülüp alınan şey; ve (şu beyit) okundu:
Biz **الحَنّاط**’ın gelinini bulduk,
kınanmış, cimri, **الحُوّاط** (sahibi) (olarak).
Ve **الحُواطةُ**: yiyecek için yapılan ağıl; ve **الحِيطةُ**, kesre ile: **الحِياطةُ**’dır; ve ikisi de **الواو**’dandır. Falanla senin için **حِيطةٌ** vardır, “aleyhine” deme; yani şefkat ve yumuşak davranıştır.
Ve **المَحاطُ**: malın ve kavmin arkasında bulunan, onlarla birlikte dönüp dolaşan ve onları **يَحُوطُ** olan yer; ‘Accâc dedi:
Ta ki **المَحاطِ**’ın örtüsünden gördü
Ve denildi: **الأَرض المَحاط**; üzerinde duvar ve bahçe olan arazidir; eğer üzerine duvar çekilmezse o, açık arazidir. Ebû Talha hadîsinde: “Derken o, **الحائط**’ta idi ve üzerinde **خَميصةٌ** vardı”; buradaki **الحائط**: üzerinde duvar bulunan hurma bahçesidir; o da duvardır; hadîste tekrar etmiştir; çoğulu **الحوائطُ**tur. Hadîste: “**الحَوائطِ** ehline gündüz onun korunması (gerekir)”; yani bahçeler; ve bu, onların içinde geneldir.
Ve **حُوَّاطُ الأَمرِ**: onun ayakta duruşu/direği. Ve her kim bir şeyin en uç noktasına varır ve onun bilgisini sayıp dökerse, ona **أَحاطَ** etmiştir. Ve atlar onu **أَحاطَتْ** ve **حاطَتْ** ve **احْتاطَتْ**: kuşattı; ve falanla **احتاطت** ve **أَحاطت**: onu kuşattığı vakit (denir). Ve her kim bir şeyi bütünüyle muhafaza altına alır ve bilgisi onun en uç noktasına varırsa, ona **أَحاطَ** etmiştir. Denir: “Bu iş hakkında ben **أَحَطْتُ** (onu) bilgiyle (kavramadım).” Ve Allah Teâlâ’nın sözü: **واللّه مُحِيطٌ بالكافرين**; yani kıyamet günü onları toplayandır. Ve **أَحاطَ بالأَمر**: onu bütün yanlarından kuşattığı vakit (denir). Ve Allah Teâlâ’nın sözü: **واللّه من ورائهم مُحِيطٌ**; yani hiç kimse O’nu aciz bırakamaz; kudreti onları kuşatmıştır.
Ve **حاطَهم** **قَصاهُم** ve **بِقَصاهُم**: onlar adına savaştı. Ve Allah Teâlâ’nın sözü: **أَحَطْتُ بما لم تُحِطْ به**; yani onu bütün yönlerinden bildim. Ve **أَحاطَ به**: onu bildi; ve ona bilgiyle **أَحاطَ** etti. Hadîste: “Ona bilgiyle **أَحَطْت**”; yani bilgim onu bütün yönlerinden kuşattı ve onu tanıdı.
İbn Büzerc: derler ki, dirhemler farzlarda yahut başkasında eksildiği vakit: “Haydi onun **حِوَطَها**’sı (tamamlayıcısı)”; dedi: ve **الحِوَطُ**, dirhemleri onunla tamamladığın şeydir.
Ve falanı **حاوَطْتُ** **مُحاوَطةً**: ondan istediğin bir işte onunla dönüp dolaştığın, o ise onu reddettiği vakit; sanki onu **تَحُوطُه** ve o da seni **يَحُوطُك**. İbn Mukbil dedi:
Onu **حاوَطْتُ** ta ki dizginini büktüm,
**العِلْباء**’nın arkasına (doğru); omzu sulanmış (gibi) (olan) bir yiğit
Ve falan hakkında **أُحِيطَ**: helâki yaklaştığı vakit (denir); o da onunla **مُحاطٌ**tur. Allah عزّ وجلّ dedi: **وأُحِيطَ بثمره فأَصْبَحَ يُقَلِّبُ كفَّيه على ما أَنفَق فيها**; yani onu helâk eden ve bozan şey ona isabet etti. Ve Allah Teâlâ’nın sözü: **إِلا أَن يُحاطَ بكم**; yani yanlarınızdan alınmanız; ve **الحائط** bunun (kökünden)dir. Ve “Onu hatası **أَحاطَتْ**”; yani şirki üzere öldü; kötü son’dan Allah’a sığınırız.
İbnü’l-A‘râbî: **الحَوْطُ**, iki renkten—kırmızı ve siyah—bükülmüş bir iptir; ona **البَرِيمُ** denir; kadın onu gözü değmesin diye beline bağlar; onda boncuklar ve gümüşten bir hilâl vardır; o hilâle **الحَوْطَ** denir ve ip de onunla adlandırılır.
İbnü’l-A‘râbî: **حُطْ حُطْ**: ona, çocukları **الحَوْط** ile süslemesini emrettiğin vakit; o, gümüşten bir hilâldir. Ve **حُطْ حُطْ**: ona sıla-i rahmi emrettiğin vakit.
Ve **حَوْطُ الحَظائر**: **النَّمِر بن قاسط**’tan bir adamdır; o, anneden **المُنْذِر بن امرئ القيس**’in kardeşidir; **النعمان بن المنذر**’in dedesidir. Ve **تَحُوطُ** ve **تَحِيطُ** ve **تُحِيطُ** ve **التَّحُوطُ** ve **التَّحِيطُ**; hepsi: şiddetli yılın adıdır.
