# حوم — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D9%85/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D9%88%D9%85/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D9%85.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: حوم

الحَوْمُ: القَطيع الضخمُ من الإِبل أَكثرُه إِلى الأَلف؛ قال رؤبة:ونَعَماً حَوْماً بها مُؤَبَّلا
وقيل: هي الإِبل الكثيرة من غير أَن يُحَدَّ عددُها. وحَوْمةُ كل شيء: معظمه كالبحر والحوض والرمل. والحَوْمةُ: أَكثر موضع في البحر ماءً وأَغْمَرُه، وكذلك في الحوض. وحَوْمَةُ القتال: معظمه وأَشدُّ موضعٍ فيه، وكذلك من الرمل والماء وغيره؛ وأَنشد ابن بري لرؤبة:
حتى إِذا كَرَعْنَ في الحَوْمِ المَهَقْ
وحَوْمةُ الماء: غَمْرَتُهُ؛ عن اللحياني.
والحَوَمانُ: دَومانُ الطائر يُدَوِّم ويَحُومُ حول الماء. وفي حديث ابن عمر: ما وَليَ أَحدٌ إِلاَّ حامَ على قرابته أَي عطف كفعل الحائم على الماء، ويروى حامى. وحامَ الطائرُ
على الشيء حَوْماً وحَوَماناً: دَوَّمَ. والطائرُ يَحُومُ حول الماء ويَلُوبُ إِذا كان يدور حوله من العطش. الجوهري: حامَ الطائر وغيره حول الشيء يَحُومُ حَوْماً وحَوَماناً أَي دار. وفي حديث الاستسقاء: اللهم ارْحَمْ بهائمَنا الحائمةَ؛ هي التي تحوم حول الماء أَي تطوف فلا تجد ماءً تَرِدُهُ، وحامَتِ الإِبلُ حول الماء حَوْماً كذلك. وكلُّ من رامَ أَمْراً فقد حامَ عليه حَوْماً وحِياماً وحُؤُوماً وحَوَماناً. والحَومُ: اسم للجمع، وقيل: جمع. وكلُّ عطشان حائمٌ. وإِبل حَوائم وحُوَّمٌ: عطاش جِدّاً؛ الأَصمعي: الحوَّمُ من الإِبل العِطاش التي تَحومُ حول الماء؛ وقال الأَصمعي في قول عَلْقَمة بن عَبدَةَ:
كأْسٌ عزيز من الأَعْناب عَتَّقَها،
لبَعْضِ أَربابها، حانِيَّةٌ حُومُ
قال: الحُومُ الكثيرة، وقال خالد بن كلثوم الحُومُ التي تَحُومُ في الرأْس أَي تدور، والمُعَتَّقة: التي طال مُكْثُها.
وهامَةٌ حائِمةٌ: عَطْشى، وفي التهذيب: قد عَطِشَ دِماغُها. والحَوْمانةُ: مكان غليظٌ منْقادٌ، وجمعه حَوْمان وحَوامِينُ. وقال أَبو حنيفة: الحَومْانُ من السهل ما أَنبت العَرْفَجَ، وقرئ بخط شَمرٍ لأَبي خَيْرَةَ قال: الحَوْمانُ واحدتها حَوْمانةٌ شقائق بين الجبال، وهي أَطيب الحُزُونة، ولكنها جَلَدٌ ليس فيها إِكام ولا أَبارقُ. وقال أَبو عمرو: ما كان فوق الرمل ودونه حين تَصْعَدُه أَو تَهْبِطُهُ. وفي حديث وَفْد مَذْحِج: كأَنها أَخاشِبُ بالحَوْمان أَي الأَرض الغليظة المنقادة. والحَوْمانُ: نبات بالبادية، واحدته حَوْمانةٌ؛ قال أَبو منصور: لم أَسمع الحَوْمان في أَسماء النبات لغير الليث؛ قال: وأَظنه وَهَماً. وحَامٌ: أَحدُ أَولاد نبيّ الله نوح، عليه السلام، وهو أَبو السُّودان؛ يقال: غلام حامِيٌّ وعَبْدٌ حامِيٌّ.
والحَوْمانُ: موضع؛ قال لبيد يصف ثَوْرَ وَحْشٍ:
وأَضحى يَقْتَرِي الحَوْمانَ فَرْداً
كنَصْلِ السَّيف حُودِثَ بالصِّقالِ
الأَزهري: وردتُ رَكِيَّة في جَوٍّ واسع يلي طَرَفاً من أَطراف الدَّوّ يقال لها رَكِيَّة الحَوْمانة، قال: ولا أَدري الحَوْمان فَوْعال مِن حَمَنَ، أَو فَعْلان من حام.

### Türkçe

**الحَوْمُ**: develerden iri sürü; çoğu bine kadar (olan); dedi ki
Rü’be: ve (nice) deve(ler)i **حَوْماً** olarak orada **مُؤَبَّلا** (kılınmış) (olarak).

Ve denildi: sayısı sınırlandırılmaksızın çok olan develerdir. Ve her şeyin **حَوْمةُ**’si:
deniz, havuz ve kum gibi onun çoğu (en büyük kısmı). Ve **الحَوْمةُ**: denizde su bakımından en çok yer
ve onun en derin olanı; havuzda da böyledir. Ve **حَوْمَةُ القتال**: onun çoğu ve onun içindeki en şiddetli yer; aynı şekilde
kumdan, sudan ve başkasından; İbn Berrî, Rü’be’den şu beyti rivayet etti:
ta ki **الحَوْمِ المَهَقْ** içinde içinceye kadar.

Ve **حَوْمةُ الماء**: onun **غَمْرَتُهُ**’dur; Lihyânî’den.
Ve **الحَوَمانُ**: kuşun dönüp durmasıdır; döner durur ve su etrafında **يَحُومُ**. İbn
Ömer hadîsinde: “Hiç kimse yönetici olmadı ki ancak akrabası üzerine **حامَ** etmesin”; yani su üzerinde dolaşanın
suya (yakın) davranması gibi şefkat gösterdi; **حامى** diye de rivayet edilir. Ve kuş **حامَ**
bir şeyin üzerinde **حَوْماً** ve **حَوَماناً**: dönüp durdu. Ve kuş su etrafında **يَحُومُ**
ve susuzluktan onun etrafında dönüp durduğu zaman **يَلُوبُ**. Cevherî: kuş ve başkası bir şeyin etrafında
**حامَ** eder; **حَوْماً** ve **حَوَماناً** olarak **يَحُومُ**; yani döndü. Yağmur duası hadîsinde: “Allah’ım
su etrafında dolaşan hayvanlarımıza merhamet et”; onlar su etrafında dolaşanlardır; yani dolaşırlar da su bulamazlar,
varıp içecekleri bir su bulamazlar; develer de su etrafında **حامَتِ** eder, **حَوْماً** olarak, aynı şekilde. Ve her kim bir işi
istemişse, onun üzerine **حامَ** etmiştir: **حَوْماً** ve **حِياماً** ve **حُؤُوماً** ve **حَوَماناً**. Ve **الحَومُ**: topluluk için bir isimdir,
ve denildi: çoğuldur. Ve her susuz kimse **حائمٌ**’dir. Ve **إِبل حَوائم** ve **حُوَّمٌ**: pek susuz (develer); Asma‘î: **الحوَّمُ** develerden susuz olanlardır ki su etrafında
dolaşırlar; Asma‘î, Alkame b. Abede’nin şu sözü hakkında dedi:
“bir kadeh; üzümlerden değerli; onu yıllandırdı,
bazı sahipleri için; **حانِيَّةٌ حُومُ**.”
Dedi ki: **الحُومُ** çok olan(lar)dır. Hâlid b. Kulsûm dedi: **الحُومُ** başta **تَحُومُ** eden; yani dönen (şey)dir. Ve **المُعَتَّقة**: kalışı uzun olan (şey)dir.

Ve **هامَةٌ حائِمةٌ**: susuz; ve Tehzîb’de: onun beyni susamıştır.

Ve **الحَوْمانةُ**: sert, uzanıp giden bir yer; çoğulu **حَوْمان** ve **حَوامِينُ**’dür. Ebû
Hanîfe dedi: **الحَومْانُ** düzlükten **العَرْفَجَ** bitiren (kısımdır). Şemr’in yazısıyla Ebû
Hayra’dan okundu; dedi ki: **الحَوْمانُ**; onun teki **حَوْمانةٌ**’dir; dağlar arasında yarıklar (gibi yerler)dir; o,
sert arazinin en hoşudur; fakat o sağlamdır; onda ne tümsekler vardır ne de **أَبارقُ**. Ebû Amr dedi:
kumun üstünde olup, sen onu çıkarken yahut inerken altında kalan (yer)dir. Mezhiç
heyeti hadîsinde: “sanki **الحَوْمان**’da **أَخاشِبُ** gibidir”; yani uzanıp giden sert toprak.

Ve **الحَوْمانُ**: kırda bir bitkidir; onun teki **حَوْمانةٌ**’dir; Ebû Mansûr dedi: bitki adları içinde Leys’ten başkası için **الحَوْمان**’ı işitmedim;
dedi ki: ve ben onu bir yanılgı sanıyorum.

Ve **حَامٌ**: Allah’ın peygamberi Nûh’un, عليه السلام, oğullarından biridir; o, Sudanlıların babasıdır;
denilir: **غلام حامِيٌّ** ve **عَبْدٌ حامِيٌّ**.

Ve **الحَوْمانُ**: bir yerdir; Lebîd, bir yaban öküzünü vasfederek dedi:
“ve **الحَوْمانَ**’ı tek başına yoklayıp dolaşır oldu,
kılıç ağzı gibi; cilâ ile parlatılmış.”

Ezherî: geniş bir çukur yerde, **الدَّوّ**’nun uçlarından bir uca bitişik bir kuyuya vardım; ona **رَكِيَّة الحَوْمانة** denilir, dedi: ve ben bilmem, **الحَوْمان**,
**حَمَنَ**’dan **فَوْعال** mıdır, yoksa **حام**’dan **فَعْلان** mıdır.
