# حيج (ح-ي-ج) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D8%AC
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D9%8A%D8%AC

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ح - ي - ج
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 3 sözlük

## Sözlükler (3)

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D8%AC/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

حِجْتُ أَحِيجُ حَيْجاً: احْتَجْتُ؛ عن كراع واللحياني، وهي نادرة لأَنَّ أَلف الحاجَةِ واو، فحكمه حُجْتُ كما حكى أَهل اللغة. قال ابن سيده: ولولا حَيْجاً لقلت إِنَّ حِجْتُ فَعِلْتُ، وإِنه من الواو كما ذهب إِليه سيبويه في طِحْتُ.
والحاجُ: نبت من الحَمْضِ، وقيل: نبت من الشوك. وفي الحديث: أَنه قال لرجل شكا إِليه الحاجة: انطلق إِلى هذا الوادي ولا تَدَعْ حاجاً ولا حَطَباً ولا تأْتني خمسة عشر يوماً؛ الحاجُ: الشَّوْك، الواحدة حاجة. ابن سيده: الحاج ضَرْبٌ من الشوك وهو الكَبَرُ، وقيل: نبت غير الكبر، وقيل: هو شجر، وقال أَبو حنيفة: الحاج مما تدوم خُضْرَته وتذهب عروقه في الأَرض مَذْهَباً بَعيداً، ويُتَداوَى بطبيخه، وله ورق دِقاق طِوال، كأَنه مُساوٍ للشوك في الكثرة، وتصغيره حُيَيْجَةٌ؛ عن الكسائي. وأَحاجَتِ الأَرضُ وأَحْيَجَتْ: كَثُرَ بها الحاجُ؛ وقول الراجز:
كأَنها الحاجُ أَفاضَتْ عصبه
أَراد الحاجَّ، فحذف إِحدى الجيمين وخَفَّفه كقوله:
يَسُوءُ الفالِياتِ إِذا فَلَيْني
أَراد فَلَيْنَني، وهذه الكلمة ذكرها الجوهري في حوج.

##### Türkçe

**حِجْتُ أَحِيجُ حَيْجاً**: **احْتَجْتُ** (ihtiyaç duydum); Kura‘ ve el-Lihyânî’den; ve o nadirdir. Çünkü **الحاجَةِ**’nin elifi vavdır; bu yüzden hükmü, ehl-i lügatın naklettiği üzere, **حُجْتُ**’tur. İbn Sîde dedi: **حَيْجاً** olmasaydı, **حِجْتُ**’un **فَعِلْتُ** olduğunu söylerdim; ve onun vavdan olduğuna, Sîbeveyh’in **طِحْتُ** hakkında gittiği gibi gidilmiştir.

**والحاجُ**: **الحَمْضِ**’dan bir bitkidir; ve “dikenden bir bitkidir” denildi. Hadiste: İhtiyacı kendisine şikâyet eden bir adama dediği rivayet edilmiştir: “Şu vadiye git ve ne bir **حاجاً** ne bir **حَطَباً** bırak, ve on beş gün bana gelme”; **الحاجُ**: dikendir; bir tanesi **حاجة**’dir. İbn Sîde: **الحاج** dikenin bir türüdür ve o **الكَبَرُ**’dir; ve “**الكبر**’den başka bir bitkidir” denildi; ve “o bir ağaçtır” denildi. Ebû Hanîfe dedi: **الحاج** yeşilliği devam edenlerdendir; ve kökleri yerde uzak bir gidişle gider; ve onun kaynatmasıyla tedavi olunur; ve onun ince uzun yaprakları vardır; sanki çoklukta dikene eşittir; ve onun küçültmesi **حُيَيْجَةٌ**’dir; Kisâî’den. Ve yer **أَحاجَتِ** ve **أَحْيَجَتْ**: onda **الحاجُ** çoğaldı; ve râcizin sözü:
كأَنها الحاجُ أَفاضَتْ عصبه
**الحاجَّ**’ı kastetti; sonra iki **ج**’den birini düşürdü ve onu hafifletti; şu sözü gibi:
يَسُوءُ الفالِياتِ إِذا فَلَيْني
**فَلَيْنَني**’yi kastetti; ve bu kelimeyi Cevherî **حوج** maddesinde zikretti.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D8%AC/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

حاج يحيج  حيجا  كحاج يحوج  حوجا، إذا افتقر عن كداع واللحياني إذا نادرة، لأن ألف الحاجة واو، فحكمه حجت، كما حكى أهل اللغة، قال ابن سيده: ولولا حيجا لقلت إن حجت فعلت، وإنه من الواو، كما ذهب إليه سيبويه في طحت.  وأحيجت الأرض  ، على خلاف القياس، كأحوج، كان القياس  أحاجت  -بالإبدال والإعلال، وقد ورد كذلك أيضا-  : أنبتت الحاج  أو كثر بها الحاج،  أي الشوك  ، واحدته حاجة، وإن أغفله المصنف، وقيل: هو نبت من الحمض. وفي الحديث  أنه قال لرجل شكا إليه الحاجة: انطلق إلى هذا الوادي ولا تدع حاجا وحطبا. ولا تأتني خمسة عشر يوما  قال ابن سيده: الحاج: ضرب من الشوك، وهو الكبر، وقيل: نبت غير الكبر، وقيل: هو شجر، وقال أبو حنيفة: الحاج مما تدوم خضرته وتذهب بعيدا، ويتداوى بطبيخه، وله ورق دقاق طوال، كأنه مساو للشوك في الكثرة.  وتصغيره حييج  ، عن الكسائي  فهو  إذا  يائي  ، والكسر في مثله لغة فصيحة، والجوهري ذكره في الواو كما أشرنا إليه آنفا، وتبعه هناك المصنف.

##### Türkçe

**حاج** **يحيج**  **حيجا**  **كحاج** **يحوج**  **حوجا**; **إذا افتقر عن كداع** ve **اللحياني**: “nâdir olarak”; çünkü **ألف الحاجة** vâvdur; bu sebeple hükmü **حجت**’tir; dil ehlinin naklettiği gibi. **قال ابن سيده**: **ولولا حيجا** olmasaydı, “**حجت** فعلت” derdim; ve onun vâvdan olduğunu; **سيبويه**’nin **طحت** hakkında gittiği gibi.

Ve **أحيجت الأرض**; القياسın hilâfına; **كأحوج**. القياس, **أحاجت** idi —ibdâl ve i‘lâl ile; ve bu şekilde de ayrıca vârid olmuştur—: **الحاج**’ı bitirdi, yahut onda **الحاج** çoğaldı; yani diken; onun bir tanesi **حاجة**’dır; musannif onu ihmal etmiş olsa da. Ve denildi: o, **الحمض**dan bir nebattır.

Ve hadiste: kendisine **الحاجة**’yi şikâyet eden bir adama dedi ki: “Şu vadiye git; ve ne **حاجا** ne de odun bırakma. Ve on beş gün bana gelme.” **قال ابن سيده**: **الحاج**: dikenin bir türüdür; ve o **الكبر**’dir. Ve denildi: **الكبر**’den başka bir nebattır. Ve denildi: o bir ağaçtır. Ve **أبو حنيفة** dedi: **الحاج**; yeşilliği devam eden ve uzağa giden şeylerdendir; ve onun kaynatmasıyla tedavi olunur; ve onun ince uzun yaprakları vardır; sanki çoklukta dikene eşittir.

Ve onun küçültmesi **حييج**’dir; **عن الكسائي**; o hâlde o, **يائي**dir; ve bunun benzerinde kesre, fasih bir lugattır. Ve **الجوهري** onu, az önce işaret ettiğimiz üzere, vâvda zikretti; ve musannif orada ona tâbi oldu.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D8%AC/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

حَاجَ
1 حَاجَ حاج , aor. يَحِيجُ, (Kr, K,) inf. n. حَيْجٌ, (TA,) i. q. حَاجَ, aor. يَحُوجُ: (Kr, K:) extr., because the ا of حَاجَةٌ [which is its logical root] is [originally] و. (TA.)

أَحْيَجَتِ الأَرْضُ
4 أَحْيَجَتِ الأَرْضُ ذ , (K,) irregular, like أَحُوَجَ, (TA,) and أَحَاجَت, The land produced the thorny plants, or trees, called حَاجٌ: (K:) or abounded therewith. (TA.)

حَاجٌ
حَاجٌ حاج , a coll. gen. n., n. un. with ة, (TA,) A certain kind of thorny plant, or tree; (S, K;) a plant of the sour kind (مِنَ الحَمْضِ): accord. to ISd, a kind of thorny plant or tree, i. q. كَبُرٌ [or caper]: or a certain plant different from that just named: or a certain kind of tree: accord. to AHn, an evergreen, of which the roots extend far into the ground; which, cooked, is used as a medicine; having slender and long leaves, seeming as numerous as the thorns: (TA:) [asparago sylvestri similis: (Golius, from Ibn-Beytلr:) this name, and عَاقُول, are now applied by the Arabs to the plant called by European botanists hedysarum alhagi: see عَاقُولٌ and تَرَنْجُبِينٌ:] dim. ↓ حُيَيْجٌ; therefore its medial radical letter is ى; (K;) and ↓ حِيَيْجٌ is a chaste dial. var. of this dim., agreeably with a usage observed in similar cases [when the medial radical letter is ى]. (TA.)

حُيَيْجٌ
حُيَيْجٌ حييج and حِيَيْجٌ: see what next precedes.

##### Türkçe

حَاجَ
1 **حَاجَ** حاج, muzâri‘ **يَحِيجُ**, (Kr, K,) mastar ismi **حَيْجٌ**, (TA,) **حَاجَ**, muzâri‘ **يَحُوجُ** ile aynı anlamdadır: (Kr, K:) **حَاجَةٌ**’nin [ki onun mantıkî köküdür] **ا**’sı [aslında] **و** olduğundan dolayı, gayr-i kıyasîdir. (TA.)

أَحْيَجَتِ الأَرْضُ
4 **أَحْيَجَتِ الأَرْضُ** ذ , (K,) **أَحُوَجَ** gibi gayr-i muntazamdır, (TA,) ve **أَحَاجَت**; Yer, **حَاجٌ** denilen dikenli bitkileri yahut ağaçları çıkardı: (K:) yahut onlarla dolu oldu. (TA.)

حَاجٌ
**حَاجٌ** حاج, bir cem‘ cins ismidir; tekili ة iledir, (TA,) Dikenli bir bitki yahut ağaç nev‘i; (S, K;) ekşi türden bir bitki (**مِنَ الحَمْضِ**): ISd’ye göre, dikenli bir bitki yahut ağaç nev‘i, **كَبُرٌ** ile aynı anlamdadır [yahut kapari]: yahut az önce adı geçen o bitkiden farklı belirli bir bitki: yahut belirli bir ağaç nev‘i: AHn’ye göre, yaprak dökmeyen bir (ağaçtır); kökleri yerin içine uzaklara uzanır; pişirilmiş olarak bir ilaç olarak kullanılır; ince ve uzun yaprakları vardır, dikenler kadar çokmuş gibi görünür: (TA:) [asparago sylvestri similis: (Golius, İbn-Beytلr’dan:) bu ad ve **عَاقُول**, şimdi Araplar tarafından Avrupalı botanikçilerin hedysarum alhagi diye adlandırdığı bitkiye uygulanır: **عَاقُولٌ** ve **تَرَنْجُبِينٌ**’e bak:] küçültmesi ↓ **حُيَيْجٌ**; bundan dolayı onun orta kök harfi **ى**’dır; (K;) ve ↓ **حِيَيْجٌ**, bu küçültmenin fasih bir lehçe varyantıdır; benzer hâllerde [orta kök harfi **ى** olduğunda] gözlenen bir kullanıma uygun olarak. (TA.)

حُيَيْجٌ
**حُيَيْجٌ** حييج ve **حِيَيْجٌ**: bir önce geçen şeye bak.
