# حيد — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D8%AF/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D9%8A%D8%AF/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حيد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D8%AF.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: حيد

حَادَ عَنْهُ
1 حَادَ عَنْهُ حاد عنه حاد عنة , (S, A, Msb, K,) aor. يَحِيدُ, inf. n. حُيُودٌ and حَيْدَةٌ (S, Msb, K) and حَيْدٌ and حَيَدَانٌ and مَحِيدٌ (K) and حَيْدُودَةٌ, (S, K,) which last is originally حَيَدُودَةٌ, with the ى movent; this letter being afterwards made quiescent; for there is not in the language any word of the measure فَعْلُولٌ, except صَعْفُوقٌ; (S; [see the remarks on شَيْخُوخَةٌ, voce شَاخَ;]) He declined, or turned aside or away, from it; (S, A, K;) removed, went away, or went far away, from it; (Msb;) namely, a road, (S,) or a thing: (Msb:) he shunned, or avoided, it, from fear, or from disdain. (Az, L.) [See also 3.] You say, مَا لَكَ مَحِيدٌ عَنْ ذٰلِكَ There is not, for thee, any avoiding that. (L.) And حَادَتِ الدَّابَّةُ The beast became scared, or shied, and quitted the middle of the road. (L.) ― -b2- حاد بِهِ, and ↓ احادهُ, He removed, took away, or took far away, him, or it; [عَنْ شَىْءٍ from a thing;] similar to ذَهَبَ بِهِ and أَذْهَبَهُ. (Msb.)

قَدَّ السَّيْرَ فَحَيَّدَهُ
2 قَدَّ السَّيْرَ فَحَيَّدَهُ قد السير فحيده قد السير فحيدة He cut, or cut lengthwise, the thong, or strip of skin or leather, and made it to have parts projecting beyond the rest. (L, K.)

حايدهُ
3 حايدهُ حايد حايده حايدة , inf. n. مُحَايَدَةٌ and حِيَادٌ, He went, or turned, aside from, or away from, or he avoided, or he went, or removed, to a distance from, him, or it: (S, L, K:) [see also 1:] or, accord. to the A, he inclined upon, or against, him, or it. (TA.)

4 أَحْيَدَ see 1.

حَيْدٌ
حَيْدٌ حيد A rising, or protuberant, or prominent, part of a side of a thing: (L, K:) so of the head; (Lth, L;) as also ↓ حَيْدَةٌ: (A:) a knot, knob, or protuberance, of a stick or branch; [as also ↓ حَيْدَةٌ: (AHn, TA voce بَلْطٌ, q. v.:)] a part of a strap, or thong, projecting beyond the rest: (L:) any rib, (L, K,) or other bone, (L,) that curves much [and is therefore prominent]: (L, K:) [see an ex. voce حَابٍ, in art. حبو:] a knot in the horn of a mountain-goat; (A, * L, K;) or this is termed ↓ حَيْدَةٌ: (S, L:) a twisted part of a horn: a twisted internodal portion of a horn: (L:) any prominence in a horn, and in a mountain, (S, L, K,) &c.: (S, L:) a prominent and curved part of a mountain: (T:) a projecting portion, or ledge, of a mountain, resembling a wing: (S, M, L, K:) pl. (of the former word, S) أَحْيَادٌ [a pl. of pauc.] and (of both words, S) حُيُودٌ and (of the latter, S) حِيَدٌ: (S, K:) the حُيُود of a camel are such parts as the hips, or haunches, and thighs. (L.) You say جَبَلٌ ذُو حُيُودٍ and أَحْيَادٍ, meaning A mountain having projecting edges in its lower parts, not in its upper parts. (S.) And قَعَدْتُ تَحْتَ حَيْدِ الجَبَلِ I sat beneath the part of the mountain that projected like a wing. (A.)

حَيْدَةٌ
حَيْدَةٌ حيد حيده حيدة : see حَيْدٌ, in three places. ― -b2- Also The rugged part of a road. (A.) ― -b3- An evil look, (A, K,) with a turning aside. (A.) You say, مَا نَظَرَ اـِلَىَّ اـِلَّا الحَيْدَةَ, (A,) or اـِلَّا نَظَرَ الحَيْدَةِ, (TA,) He looked not towards me save with an evil look, with a turning aside. (A, TA.)

حَيَدَى
حَيَدَى حيد حيدى حيدي The manner of walking of a proud and self-conceited person. (K.) ― -b2- حِمَارٌ حَيَدَى (S, K) and ↓ حَيِّدٌ, (K,) each occurring in a verse of [Umeiyeh the son of] Aboo-'ءïdh El-Hudhalee accord. to different relations thereof, (L, [see جَمَّازٌ,]) An ass that turns aside from, or shies at, his shadow, by reason of his briskness, liveliness, or sprightliness: (S, K:) or that is wont often to turn aside from things, or to shy at them. (S.) حَيَدَى is also applied as an epithet to a she-ass. (IAar.) It is [said to be] the only masc. epithet of the measure فَعَلَى, (S, K,) except دَلَظَى a man “ who thrusts vehemently, ” (IJ,) and وَقَرَى [but this is written in the K وَقَرِىٌّ] “ a pastor of a وَقِير, or flock of sheep, ” and قَفَطَى vir “ multum coiens, ” and جَمَزَى a “ quick ” ass. (MF.) But probably حَيِّدٌ is the only correct word of the two above mentioned. (L.) [Or حِمَارٌ حَيَدَى is for حِمَارٌ ذُو حَيَدَى: see جَمَزَى, voce جَمَّازٌ.]

حَيْدَانٌ
حَيْدَانٌ حيدان Pebbles that become thrown aside from the legs of a beast as he goes along. (S, K.)

حَيِّدٌ
حَيِّدٌ حيد : see حَيَدَى.

حَيَادِ
حَيَادِ حياد , like قَطَامِ, (L,) indecl., with kesr for its termination, [and of the fem. gender,] occurs in the phrase (TA) حِيدِى حَيَادِ, similar to فِيحِى فَيَاحِ, (S, L, K,) meaning Turn thou aside, or away, [from me:] (A, L:) said by one when the time for fighting is come, (L,) and by one fleeing. (Ibn-Abi-l-Hadeed.)

حَيُودٌ
حَيُودٌ حيود [That declines, or goes away, much, or frequently]: an intensive epithet, applied by 'Alee to worldly prosperity (الدُّنْيَا). (L.)

مَحِيدٌ
مَحِيدٌ محيد an inf. n. of حَادَ. (K.) ― -b2- [It may also be used, agreeably with analogy, as a noun of place, signifying A place to which one turns aside or away; to which one removes, goes away, or goes far away.]

### Türkçe

حَادَ عَنْهُ
1 **حَادَ عَنْهُ** حاد عنه حاد عنة, (S, A, Msb, K,) muzâri‘ı **يَحِيدُ**, mastarı **حُيُودٌ** ve **حَيْدَةٌ** (S, Msb, K) ve **حَيْدٌ** ve **حَيَدَانٌ** ve **مَحِيدٌ** (K) ve **حَيْدُودَةٌ**, (S, K,) ki bu sonuncusu aslında **حَيَدُودَةٌ**’dir; **ى** harekeli iken; sonra bu harf sâkin kılınmıştır; çünkü dilde **فَعْلُولٌ** vezninde hiçbir kelime yoktur; **صَعْفُوقٌ** müstesna; (S; [bk. **شَيْخُوخَةٌ** üzerine notlar, **شَاخَ** maddesinde;]) Ondan saptı, yahut ondan yana/yan tarafa döndü veya uzaklaştı; (S, A, K;) ondan uzaklaştı, gitti, yahut ondan çok uzaklaştı; (Msb;) yani bir yol (S,) yahut bir şey: (Msb:) korkudan yahut küçümsemeden onu sakındı, yahut ondan kaçındı. (Az, L.) [Bk. ayrıca 3.] Şöyle dersin: مَا لَكَ **مَحِيدٌ** عَنْ ذٰلِكَ “Senin için bundan kaçınma yoktur.” (L.) Ve **حَادَتِ الدَّابَّةُ**: Binek hayvanı ürktü yahut sıçradı ve yolun ortasını terk etti. (L.) ― -b2- **حاد بِهِ**, ve ↓ **احادهُ**, Onu yahut onu (şeyi) uzaklaştırdı, götürdü, yahut çok uzağa götürdü; [**عَنْ شَىْءٍ** bir şeyden;] **ذَهَبَ بِهِ** ve **أَذْهَبَهُ** gibidir. (Msb.)

قَدَّ السَّيْرَ فَحَيَّدَهُ
2 **قَدَّ السَّيْرَ فَحَيَّدَهُ** قد السير فحيده قد السير فحيدة: Kayışı, yahut deriden/kösele deriden şeridi kesti, yahut boylamasına kesti; ve onu, geri kalanının ötesine taşan parçaları olacak şekilde yaptı. (L, K.)

حايدهُ
3 **حايدهُ** حايد حايده حايدة, mastarı **مُحَايَدَةٌ** ve **حِيَادٌ**: Ondan yahut ondan yana/yan tarafa gitti yahut döndü; yahut ondan kaçındı; yahut ondan uzak bir mesafeye gitti yahut uzaklaştı: (S, L, K:) [bk. ayrıca 1:] yahut A’ya göre, ona yahut ona (şeye) doğru eğildi, yahut ona karşı eğildi. (TA.)

4 **أَحْيَدَ**: bk. 1.

حَيْدٌ
**حَيْدٌ** حيد: Bir şeyin yan tarafının yükselen, kabarık, yahut çıkıntılı kısmı: (L, K:) baş için de böyledir; (Lth, L;) ayrıca ↓ **حَيْدَةٌ**: (A:) bir değneğin yahut dalın düğümü, yumrusu, yahut çıkıntısı; [ayrıca ↓ **حَيْدَةٌ**: (AHn, TA **بَلْطٌ** maddesinde, bk.);] bir kayışın yahut bağın geri kalanının ötesine taşan kısmı: (L:) herhangi bir kaburga, (L, K,) yahut başka bir kemik, (L,) ki çok eğrilir [dolayısıyla çıkıntılıdır]: (L, K:) [**حَابٍ** maddesinde, حبو babında bir örneğe bk.;] bir dağ keçisinin boynuzundaki düğüm: (A, * L, K;) yahut buna ↓ **حَيْدَةٌ** denir: (S, L:) bir boynuzun burulmuş kısmı: bir boynuzun burulmuş boğum arası kısmı: (L:) bir boynuzda ve bir dağda (S, L, K) vb. her türlü çıkıntı: (S, L:) bir dağın çıkıntılı ve eğri kısmı: (T:) bir dağın kanada benzeyen çıkıntılı parçası yahut sahanlığı: (S, M, L, K:) çoğulu (önceki kelimenin, S) **أَحْيَادٌ** [azlık çoğulu] ve (iki kelimenin de, S) **حُيُودٌ** ve (sonrakinin, S) **حِيَدٌ**: (S, K:) devenin **حُيُودٌ**’u, kalçalar, yahut sağrılar ve uyluklar gibi kısımlardır. (L.) Şöyle dersin: جَبَلٌ ذُو **حُيُودٍ** ve **أَحْيَادٍ**, yani: Alt kısımlarında çıkıntılı kenarları bulunan, üst kısımlarında bulunmayan bir dağ. (S.) Ve قَعَدْتُ تَحْتَ **حَيْدِ** الجَبَلِ: Dağın kanat gibi çıkıntı yapan kısmının altında oturdum. (A.)

حَيْدَةٌ
**حَيْدَةٌ** حيد حيده حيدة: **حَيْدٌ**’e bak, üç yerde. ― -b2- Ayrıca: Bir yolun engebeli kısmı. (A.) ― -b3- Bir kötü bakış, (A, K,) yana dönmeyle birlikte. (A.) Şöyle dersin: مَا نَظَرَ اـِلَىَّ اـِلَّا **الحَيْدَةَ**, (A,) yahut اـِلَّا نَظَرَ **الحَيْدَةِ**, (TA,) “Bana, yana dönmeyle birlikte bir kötü bakıştan başka bakmadı.” (A, TA.)

حَيَدَى
**حَيَدَى** حيد حيدى حيدي: Kibirli ve kendini beğenmiş kimsenin yürüme tarzı. (K.) ― -b2- **حِمَارٌ حَيَدَى** (S, K) ve ↓ **حَيِّدٌ**, (K,) her biri, rivayetlerinin farklı oluşuna göre, [Ümeyye b. Ebû-’ءïdh el-Huzelî]’nin bir beytinde vârid olmuştur, (L, [bk. **جَمَّازٌ**;]) çevikliği, canlılığı yahut ataklığı sebebiyle gölgesinden yana dönen, yahut gölgesinden ürken bir eşek: (S, K:) yahut şeylerden sıkça yana dönen, yahut onlardan ürkmeye alışkın olan: (S.) **حَيَدَى**, bir dişi eşeğe de sıfat olarak uygulanır. (IAar.) [Denilmiştir ki] **فَعَلَى** vezninde tek müzekker sıfat odur, (S, K,) **دَلَظَى** müstesna; “şiddetle iten” bir adam, (IJ,) ve **وَقَرَى** [fakat bu K’da **وَقَرِىٌّ** yazılmıştır] “**وَقِير**in, yahut koyun sürüsünün çobanı,” ve **قَفَطَى** vir “multum coiens,” ve **جَمَزَى** “çabuk” bir eşek. (MF.) Fakat muhtemelen yukarıda zikredilen ikisinden yalnız **حَيِّدٌ** doğru kelimedir. (L.) [Yahut **حِمَارٌ حَيَدَى**, **حِمَارٌ ذُو حَيَدَى** yerinedir: bk. **جَمَزَى**, **جَمَّازٌ** maddesinde.]

حَيْدَانٌ
**حَيْدَانٌ** حيدان: Bir hayvan yürürken bacaklarından yana fırlatılan çakıl taşları. (S, K.)

حَيِّدٌ
**حَيِّدٌ** حيد: **حَيَدَى**’ya bak.

حَيَادِ
**حَيَادِ** حياد, **قَطَامِ** gibi, (L,) gayr-i munsarif; sonu için kesra ile; [ve müennes cinsiyetli;] (TA) şu ibarede vârid olur: **حِيدِى حَيَادِ**, **فِيحِى فَيَاحِ** gibidir, (S, L, K,) “(Benden) yana dön, yahut uzaklaş” demektir: (A, L:) savaşma vakti geldiğinde söyleyen tarafından, (L,) ve kaçan tarafından. (Ibn-Abi-l-Hadeed.)

حَيُودٌ
**حَيُودٌ** حيود: [Çokça yahut sıkça sapan, yahut uzaklaşan]: mübalağa sıfatı; ‘Alî tarafından dünya nimetine (**الدُّنْيَا**) uygulanmıştır. (L.)

مَحِيدٌ
**مَحِيدٌ** محيد: **حَادَ**’ın bir mastarıdır. (K.) ― -b2- [Kıyas gereğince, yer ismi olarak da kullanılabilir; “kişinin yana döndüğü yahut uzaklaştığı yer; kişinin uzaklaştığı, gittiği yahut çok uzağa gittiği yer” mânasında.]
