# حيش (ح-ي-ش) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D8%B4
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D9%8A%D8%B4

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ح - ي - ش
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 2 sözlük

## Sözlükler (2)

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D8%B4/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الحَيْشُ: الفَزَعُ؛ قال المتنخل الهذلي:
ذلك بَزِّي، وسَلِيهِمْ إِذا
ما كفَّتِ الحَيْش عن الأَرْجُلِ
ابن الأَعرابي: حاش يَحِيشُ حَيْشاً إِذا فَزعَ. وفي الحديث: أَن قوماً أَسلموا فقَدِمُوا المدينة بلحم فتَحَيَّشَتْ أَنفسُ أَصحابه منه. تَحَيَّشَتْ: نفرت وفَزِعَتْ، وقد روي بالجيم، وهو مذكور في موضعه. وفي حديث عمر قال لأَخيه زيد حين نُدب لقتال أَهل الردَةِ فتثاقل: ما هذا الحَيشُ والقِلُّ أَي ما هذا الفزَعُ والرِّعْدةُ والنفورُ.
والحَيْشانُ: الكثير الفزع. والحَيْشانةُ: المرأَة الذَّعُورُ من الرِّيبَةِ.

##### Türkçe

**الحَيْشُ**: korku; el-Mutenahhil el-Huzelî dedi ki:
ذلِكَ بَزِّي، وسَلِيهِمْ إِذا
ما كفَّتِ **الحَيْش** عن الأَرْجُلِ

İbnü’l-A‘râbî: **حاش يَحِيشُ حَيْشاً**: korktuğu zaman. Ve hadiste: bir kavim Müslüman oldu da Medine’ye et ile geldiler; bunun üzerine onun yüzünden ashabının nefisleri **فتَحَيَّشَتْ**.

**تَحَيَّشَتْ**: ürktü ve korktu; ve **بالجيم** ile de rivayet edilmiştir; o, yerinde zikredilmiştir. Ve Ömer’in hadisinde: ridde ehliyle savaş için çağrıldığında ağırdan alan kardeşi Zeyd’e dedi: **ما هذا الحَيشُ** ve **والقِلُّ**; yani: bu korku, titreme ve ürkme nedir?

**والحَيْشانُ**: korkusu çok olan. **والحَيْشانةُ**: şüpheden ürken kadın.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D8%B4/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

حاش، أهمله الجوهري، وقال ابن دريد: حاش يحيش حيشا، إذا فزع، وأنشد للمتنخل الهذلي:
  ذلك بـزي وسـلـيهـم إذا                      ما كفت الحيش عن الأرجل

  قلت: وهو قول ابن الأعرابي أيضا، وفي حديث عمر، رضي الله عنه، أنه قال لأخيه زيد، حين ندب لقتال أهل الردة فتثاقل: ما هذا الحيش والقل، والقل: الرعدة، أي ما هذا الفزع والرعدة والنفور. وحاش فلانا: أفزعه، لازم متعد. وحاش الرجل: انكمش من الفزع، عن ابن عباد. وحاش: أسرع إسراع المذعور، عن ابن عباد. وحاش الوادي: امتد، مثل جاش. وتحيشت نفسه: نفرت وفزعت، ومنه الحديث: أن قوما أسلموا على عهده، صلى الله عليه وسلم، فقدموا بلحم إلى المدينة، فتحيشت أنفس أصحابه، وقالوا: لعلهم لم يسموا، فسألوه فقال: سموا أنتم وكلوا، ويروى، تجيشت، بالجيم، أي جاشت ودارت للغثيان، وقد ذكر في موضعه. والحيشان: الكثير الفزع من الرجال، أو المذعور من الريبة، وهي حيشانة، بهاء. وككتان: حياش بن وهب بن سعد بن شطن: جاهلي، من بني سامة بن لؤي بن غالب. وأبو رقاد شويش بن حياش، روى عن عتبة بن غزوان، رضي الله عنه، خطبته تلك المشهورة. وفاته: حبيب بن حياش الغنوي: شاعر، كان بخراسان مع قتيبة بن مسلم، ذكره الحافظ. وحيوش: كتنور، ابن رزق الله: شيخ الطبراني. قلت: وهذا تصحيف، والصواب أنه بالموحدة، وقد تقدم للمصنف، رحمه الله تعالى في ح ب ش. ومما يستدرك عليه: حياش، ككتاب، ابن قيس ابن الأعور بن قشير: شهد اليرموك، وقتل بيده ألف رجل، وقطعت رجله يومئذ فلم يشعر بها حتى رجع إلى منزله، فرجع ينشدها، فلقب ناشد رجله، ذكره ابن الكلبي، ضبطه أبو عثمان بن جنى، هكذا وقال: هو مصدر حاشه ويحوشه، وضبطه الرضي الشاطبي كذلك، إلا أن الشين عنده مهملة، وقد أشرنا إليه في موضعه، ومحل ذكره في الواو، أي في التي قبلها. والحيش: الجماعة، عن ابن عباد.

##### Türkçe

**حاش**: el-Cevherî onu ihmal etti. İbn Düreyd dedi ki: **حاش يحيش حيشا**; ürktüğü zaman. el-Mütenahhil el-Hüzelî’ye ait olarak inşad etti:
  ذلك بـزي وسـلـيهـم إذا                      ما كفت **الحيش** عن الأرجل

Dedim ki: Bu, İbnü’l-A‘râbî’nin sözü de böyledir. Ömer’in hadîsinde, Allah ondan razı olsun, kardeşi Zeyd’e, ridde ehliyle savaşmak için çağırdığı vakit ağırdan alınca, dedi ki: “Bu **الحيش** ve **القل** nedir?” **القل**: titremedir; yani bu korku, titreme ve ürküp kaçma nedir. Ve **حاش** falancayı: onu korkuttu; lâzım (geçişsiz) müteaddî (geçişli). Ve **حاش** adam: korkudan büzüldü; İbn Abbâd’dan. Ve **حاش**: korkmuş kimsenin hızlanması gibi hızlandı; İbn Abbâd’dan. Ve **حاش** vadi: uzadı; **جاش** gibi. Ve **تحيشت** nefsi: ürktü ve korktu; ondan hadîs: bir kavim onun zamanında, sallallahu aleyhi ve sellem, Müslüman oldu da Medine’ye et getirdiler; bunun üzerine ashabının nefisleri **تحيشت**, ve dediler ki: “Belki besmele çekmediler.” Ona sordular; dedi ki: “Siz besmele çekin ve yiyin.” Ve rivayet olunur: **تجيشت**, **الجيم** ile; yani **جاشت** ve kusma için döndü/dolaştı; ve kendi yerinde zikredilmiştir. Ve **الحيشان**: erkeklerden çok korkan; yahut kuşkudan ürkmüş olan; ve o **حيشانة**’dır, **هاء** ile. Ve Kettân’da: **حياش** b. Vehb b. Sa‘d b. Şatn: câhiliye (dönemi adamı); Benî Sâme b. Lüeyy b. Gâlib’dendir. Ve Ebû Rukâd **شويش** b. **حياش**: Utbe b. Gazvân’dan, Allah ondan razı olsun, o meşhur hutbesini rivayet etti. Ve vefatı: **حبيب** b. **حياش** el-Ganevî: şair; Kuteybe b. Müslim ile Horasan’da idi; onu Hâfız zikretti. Ve **حيوش**: **كتنور** gibi; İbn Rızkullah: Taberânî’nin şeyhi. Dedim ki: Bu bir tashîftir; doğrusu onun **الموحدة** ile olmasıdır; ve musannif, Allah Teâlâ ona rahmet etsin, **ح ب ش**’de daha önce geçirdi. Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **حياش**, **كتاب** gibi; İbn Kays İbnü’l-A‘ver b. Kuşeyr: Yermûk’a şahit oldu; ve eliyle bin adam öldürüldü; ve o gün ayağı kesildi de evine dönünceye kadar onu hissetmedi; sonra onu (ayağını) çağırarak şiir söyledi; bu yüzden “ayağını çağıran” lakabıyla lakaplandı; onu İbnü’l-Kelbî zikretti. Ebû Osman b. Cinnî onu ضبط etti; işte böyle dedi: O, **حاشه ويحوشه**’nin masdarıdır. er-Radî eş-Şâtıbî de onu böylece ضبط etti; ancak **الشين** onun yanında **مهملة**’dir. Ona kendi yerinde işaret ettik; ve onun zikrinin yeri **الواو**’dadır; yani ondan önceki (bab)da. Ve **الحيش**: cemaat; İbn Abbâd’dan.
