# حيض (ح-ي-ض) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D8%B6
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D9%8A%D8%B6

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Havd (dat) havuz demektir

- Harfler: ح - ي - ض
- Kur'an'da: 4 geçiş · 2 ayet · 2 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (2)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [الْمَحِيضِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D8%B6/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%85%D9%8E%D8%AD%D9%90%D9%8A%D8%B6%D9%90.md) | الْمَفْعِلِ | Hayz | 3 | 2 | [2:222](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D8%B6/ayet/2:222.md) |
| [يَحِضْنَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D8%B6/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%AD%D9%90%D8%B6%D9%92%D9%86%D9%8E.md) | يَفْعِلْنَ | Hayz görürler | 1 | 1 | [65:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D8%B6/ayet/65:4.md) |

## Mücavir kökler — 25 mücavir (37 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [نسو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 19 · Kadınlar
2. [أمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 13 · Murar acı bir ağacın adıdır
3. [عزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B2%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · “A’zel(zal)” denk yapmak için bir torbada bulunanı iki…
4. [يأس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%A3%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Hayızdan kesilen kadın demektir
5. [شهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Kamer gökteki ayın kütlesi demektir
6. [أذي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B0%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Başta saçlar arasında kepeklenmeyi yapan hastalığın adıdır
7. [وضع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B6%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Koyar
8. [طهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%87%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Akar temiz sudur
9. [ثلث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%84%D8%AB.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Sülle çokluk demektir
10. [حيث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D8%AB.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Hayese sürülmüş tarla demektir
11. [ريب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%8A%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · “Ravb” kesik süt, “reyb” ise kesilip kesilmediği belli…
12. [يسر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%B3%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · “Yüsr” sol kol; “u’sr”, yanın ayna dönüşmesi ile solak…
13. [أجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · İcl havuz demektir
14. [حمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Haml: İple yüklenen yük demektir
15. [عدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · İdad toplayıcılık zamanında meyve toplayanların aşiret…
16. [توب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Eveye yuva demektir
17. [حبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Habbe حَبَّ tane demektir (Tahıl tanesi)
18. [قرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Suyun içine konduğu kap veya tulum demektir
19. [سأل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A3%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · “Sehl” ova demektir
20. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
21. [أول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Alet kaldıraç demektir
22. [وقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Takva kelimesindeki ilk te harfi vavdan dönüşmüştür, vav…
23. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
24. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
25. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | حيض |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Ecvef (yâî) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [طمث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%AB.md), [نفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md), [قرا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A7.md) |
| Zıt Kök | [طهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%87%D8%B1.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Ağaç veya dokudan kırmızı bir sıvının periyodik veya tazyikli biçimde dışarı sızıp akması |
| Çekirdek Özet 2 | Kadının biyolojik döngüsü gereği rahminden belirli aralıklarla kan gelmesi ve bu döneme ait bedensel durum |
| Çekirdek Özet 3 | Üreme, temizlik ve iddet hukukunun vaktini ve meşruiyet sınırlarını belirleyen doğal-fıtri eşik |
| Kritik Hata Riski | Biyolojik bir boşalma ve arınma sürecini ahlaki bir kirlilik veya ontolojik bir kusur gibi algılamak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| حي | Canlılık, içsel devinim, akışkanlık ve hareket kabiliyeti. Bu çekirdek [حيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D9%8A.md) kökünde hayat ve dirilik, [حيد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D8%AF.md) kökünde merkezden saparak akma, [حيص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D8%B5.md) kökünde dar alandan kıvrılarak kaçma, [حيف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D9%81.md) kökünde bir tarafa meyledip taşma anlamlarını kurar. | ض | Canlı bünyedeki akışkan hareket, baskı ve tazyik unsuru eklenerek doku veya kabuk dışına sızan, biriken basınçla dışarıya doğru boşalan bir kanama ve ifrazat hâline özelleşmiştir. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ح | Çit, duvar | Canlı bünyenin iç sınırını, rahim boşluğunu ve koruma altında tutulan iç mahalli temsil eder. |
| ي | El ve kol | İş, etkinlik, bünyenin kendi tabii fonksiyonunu icra etmesi ve içsel faaliyetin harekete geçmesi payını taşır. |
| ض | Olta, yandan sıkıştırma | Sâd harfinin ikizi olarak türetme imgedir; iç basıncın, sıkışmanın ve biriken nesnenin kenardan dışarıya doğru basınçla yarılıp sızmasını temsil eder. |
| حيض | Korunan iç alandan sıkışma yoluyla dışarıya sıvı akışı | Korunaklı bir mahalde (rahim veya gövde içi) tabii bir işlem sonucu biriken canlı kanın, basınçla sınırları aşarak dışarıya akması hareketini betimler. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Çöl florasında yer alan semure (sakız/akasya) ağacının gövdesinden kırmızı renkli bir suyun veya reçinenin yarıklar arasından dışarı sızıp akması (حاضت السمرة). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Lisânü'l-Arab'da aktarılan şahitte adetten kesilmiş yaşlı kadının durumunu ve döngüsel kanamayı tasvir etmek üzere bu kökten türeyen form şu beyitte geçmektedir: رأيت حيون العام والعام قبله / كحائضة يزنى بها غير طاهر |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem rivayet ve deyimlerinde kadının döngüsel kanaması, lohusalık ve düşük hâlleri ile benzetme yoluyla bir erkeğin aciz kalıp geri çekilmesi durumunda kullanılmıştır; nitekim erken lügat kayıtlarında حاضت السمرة deyiminden çıkan دودم (ağaç kanı/reçinesi) maddesi çocukların korunmasında şifa unsuru olarak anılmıştır. |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisānü’l-ʿArab, Asāsü’l-Belâga.

### Sami etimolojik katman

Arapça حيض kökü, bünyeden dışarıya kırmızı bir sıvının salınması ve boşalması anlam matrisine dayanır. İbrancide benzer sesletimle koruma ve bölme duvarı ifade eden ח-י-ץ (ḥ-y-ṣ) kökü ve Arapça [حوض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B6.md) (suyun toplandığı yer) ile olan vavey-yâî dönüşümü, kökün erken Sami katmanında «toplanıp sınırları aşan sıvı» kök fikriyle irtibatlı olduğunu düşündürmektedir. İbranicede adet kanaması için daha çok נדה (niddah) veya זוב (zav) kökleri kullanılırken, Arapça bu biyolojik süreci semure ağacının kırmızı reçine akıtması gibi doğrudan morfolojik bir dışavurumla adlandırmış ve ecvef-yâî yapıda bağımsız bir kök olarak billurlaştırmıştır. Kökün Süryanice veya Akadca doğrudan ses denkliği gösteren bir adet kanaması formu zayıf olup, Arapçada sıvı akışkanlığı ve basınçla yarılma semantiği üzerinden özgünleştiği görülmektedir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | [حوض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B6.md) ve حيض geçişliliği | Suyun bir havuzda toplanması ile biriken kanın rahimden dışarıya taşması arasındaki ecvef harf değişimidir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ח-י-ץ ve arınma terimleri | Arapça kök doğrudan kırmızı sıvı akışını karşılarken, diğer Sami diller daha çok uzaklaşma ve akıntı kavramlarını kullanır. | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik dış kollarında bu fonetik dizilişte doğrulanmış doğrudan soydaş biçim tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| حيض | Anlamlı | Rahimden kan gelmesi, sızma | Semure ağacının kızıl sıvı akıtması ve kadının aybaşı hâli. | Hedef köktür; Kur'an'da geçer. |
| [حضي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B6%D9%8A.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arapça sözlüklerde bu dizilişte kök kaydı yoktur. |
| يحض | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bağımsız kök olarak geçmez. |
| يضح | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik lügat geleneğinde mühmel kabul edilmiştir. |
| [ضحي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%AD%D9%8A.md) | Anlamlı | Güneşe çıkmak, belirmek | Kuşluk vakti, güneş ışığının yayılması ve kurban kesme vakti. | Kur'an'da geçer; kök harfleri ters permütasyondur. |
| [ضيح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%8A%D8%AD.md) | Anlamlı | Sütü suyla inceltmek | Yoğurt veya koyu süte su katılıp çalkalanarak seyreltilmesi. | Kitābü'l-ʿAyn kaydında müsta‘meldir; Kur'an'da geçmez. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| حيض | Merkez | Biyolojik periyodik kanama | Biriken kanın tabii döngü içinde rahimden dışarıya çıkması. | Kadının ergenlikten menopoza kadar süren olağan kanamasıdır. |
| [طمث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%AB.md) | Komşu | Cinsel temas ve ilk kanama | Dokunma, cinsel ilişki ve bu yolla meydana gelen kanama veya iz. | حيض olağan biyolojik döngüyü, [طمث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%AB.md) ise daha çok birleşme anındaki kanı/teması anlatır. |
| [نفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md) | Komşu | Doğum sonrası kanama | Doğum eyleminin ardından gelen lohusalık akıntısı. | حيض döngüsel adet iken, nifas doğum hadisesine bağlı kanamayı ifade eder. |
| [قرا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A7.md) | Komşu | Temizlik veya adet döngüsü | Belirli aralıklarla toplanma ve vaktin dönüp gelmesi. | Kur' kökü hem hayız hem temizlik dönemini kapsayan döngüsel zaman dilimidir. |
| [طهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%87%D8%B1.md) | Zıt | Kanamanın kesilmesi ve temizlik | Maddi ve hükmi kirlilikten, akıntıdan bünyenin arınmış olma hâli. | حيض kanın akış dönemini, [طهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%87%D8%B1.md) ise akıntının durup temizliğin başladığı evreyi kurar. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | حيض | Döngüsel kanama, aybaşı | Canlı dokudan kırmızı sıvının tabii aralıklarla akması hâlidir. | Kesin |
| Latince | Menses, menstruatio | Aybaşı döngüsü, aylık akıntı | Zaman ve ay döngüsünü (mensis) merkeze alır; Arapçadaki ağaç reçinesi ve sızma somutluğunu dışarıda bırakır. | Güçlü |
| İngilizce | Menstruation, period | Adet görme, periyot | Biyolojik döngüyü tam karşılar; ancak kökün fıkhi bir bekleme ve ibadet kısıtı getiren normatif boyutunu içermez. | Güçlü |
| Almanca | Menstruation, Regelblutung | Kurala bağlı döngüsel kanama | Sürecin periyodik ve nizami oluşunu vurgular; fiziksel ezâ ve sızma kök imgesini taşımaz. | Güçlü |
| Fransızca | Menstruation, règles | Kurallar, aylık kanama | Biyolojik döngüyü karşılar; Arapçadaki havuzlanıp dışarı sızma semantiği yer almaz. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Robert Dictionnaire.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الْمَحِيضِ | Biyolojik ezâ ve cinsel ilişkiden uzak durma hâli | Kadının adet dönemindeki bedensel sıkıntısını ve bu esnada eşler arası cinsel yaklaşımın yasaklanıp temizlenme şartının getirildiğini bildiren bağlam (Bakara [2:222](https://lisan.digital/tr/ayet/2:222.md)). |
| الْمَحِيضِ | İddet hesabında yaşlılık sebebiyle döngünün kesilmesi (menopoz) | Boşanma sonrası bekleme süresinin belirlenmesinde adetten kesilen kadınların iddetini tayin eden bağlam (Talâk [65:4](https://lisan.digital/tr/ayet/65:4.md)). |
| يَحِضْنَ | Henüz fizyolojik olarak adet görmeme durumu | Yaş küçüklüğü veya biyolojik gecikme nedeniyle henüz adet kanaması yaşamamış olanların iddet süresini düzenleyen bağlam (Talâk [65:4](https://lisan.digital/tr/ayet/65:4.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi emirlerin hikmeti ve teklif mükellefiyeti | Hayız hâlindeki kısıtlamaların bir ceza veya ontolojik düşüklük mü, yoksa fıtri bir arınma ve ruhsat mı olduğu meselesi. | Kadının fıtri yaratılışının zati bir kirlilik taşımadığı, mükellefiyetin bedensel duruma göre esnetildiği fikri. |
| Fıkıh | İbadet engeli, boşanma ve iddet hesabı | Hayzın en az ve en çok süreleri, bu dönemde namaz ve orucun düşmesi, cinsel ilişkinin haramlığı ve iddetin hesaplanması. | Kökün tamamen ibadet, nikâh ve taharet ahkâmını belirleyen objektif ve takvimsel bir sınıra dönüşmesi. |
| Tefsir | حيض kelimesinin ezâ olarak nitelenmesi | Bakara [2:222](https://lisan.digital/tr/ayet/2:222.md)'deki ezâ (أذى) kelimesinin hem kadının çektiği fiziksel ağrı hem de hijyenik zarar olarak izahı. | Kadının korunması, zorlamaya maruz bırakılmaması ve temizlik şartının ahlaki-bedensel boyutunun tefsiri. |
| Hadis | Taharet, hayız halleri ve müstehâza ayrımı | Adet kanı ile damar çatlamasından gelen istihâza kanının rengi, kokusu ve hükmü bakımından ayrılması. | Tabii hayız kanı ile patolojik kanamanın pratik işaretlerle birbirinden ayrıştırılması yoğunlaşması. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İbadet ve taharet düzeni | İbadet muafiyeti ve tabii arınma süreci | Ritüel geçişkenliği askıya alma | Kadının bedenini zorlamadan ibadeti durdurarak fıtri ritme hürmet gösterme ilkesi. | Kesin |
| İlmi | Biyolojik tıp ve üreme döngüsü | Rahim duvarının yenilenmesi ve döngüsel atılım | Sağlıklı nesil üretimi için biyolojik yenilenme | Döllenmemiş yumurta ve dokunun periyodik olarak atılıp rahmin yeniden hazırlanması. | Güçlü |
| Siyasi | Aile hukuku ve nesep güvenliği | İddet bekleme ve kamusal tescil eşiği | Nesebin karışmasını önleme ve soy hattını koruma | Boşanma veya ayrılıkta kamu düzeninin temeli olan soy belirliliğini biyolojik kanıtla teminat altına alma. | Güçlü |
| İktisadi | Nafaka ve mehir haklarının vadesi | İddet süresince geçim yükümlülüğü | Mali borç ve sorumluluk takvimi | Kadının iddet boyunca nafaka hakkının devamını ve evlilik sözleşmesinin mali tasfiyesini düzenleme. | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Periyodik dalgalanma ve eşik salınımı (Limit cycle) | Biyolojik ve dinamik sistemlerde biriken enerjinin veya maddenin belirli bir periyotla tepe noktasına ulaşıp tahliye edilmesi ve sistemin sıfırlanarak yeni bir çevrime başlaması. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Hukuki askıya alma ve geçiş süreci (Moratoryum) | Bir sözleşmenin veya kamusal ilişkinin, ortaya çıkan tabii bir durum sebebiyle belirli bir süre dondurulması ve yeni bir hukuki evreye geçmeden önce arınma/bekleme faslının işletilmesi. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca kadınlara özgü hijyenik bir rahatsızlığa veya sadece boşanma fıkhının teknik bir detayına indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Canlılığın devamı, neslin korunması, insanın beden sağlığı ve eşler arası ilişkinin fıtri-ahlaki sınırlarını çizen çok boyutlu bir ayet/işaret olması. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kadını bu dönemde bütünüyle necis, dokunulmaz veya lanetli sayan eski pagan/tahrif edilmiş kültürlerin algısını İslam'a taşımak veya ezâ ifadesini kadının aleyhine bir aşağılama gibi yorumlamak. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın fıtrata, bedensel biyolojiye ve insan sağlığına verdiği değeri gösterir; ibadet ve aile hukukunun soyut kurallardan değil, insanın somut beden ritminden neşet ettiğini ortaya koyar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Aile hukuku, taharet, evlilik ahlakı ve boşanma sonrası iddet sürelerini tayin eden ahkâm ayetlerinde belirleyicidir (Bakara [2:222](https://lisan.digital/tr/ayet/2:222.md) ve Talâk [65:4](https://lisan.digital/tr/ayet/65:4.md)). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Adet dönemini ontolojik bir eksiklik veya tecrit sebebi sayan anlayışları yıkar; durumun sadece fiziki bir ezâ ve geçici bir kısıt olduğunu, temizlenme gerçekleştiğinde fıtri hayatın kaldığı yerden devam edeceğini bildirir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Ağaçtan kırmızı reçinenin sızması veya dokudan birikmiş kanın tabii tazyikle dışarıya akması.
- Soyut anlam: Canlı bir sistemin kendini yenilemek üzere iç basınç ve birikintiyi belirli periyotlarla tahliye ederek arınması.
- Sistematik karşılık: Aile ve ibadet düzeninde ritüel ve hukuki ilişkileri askıya alan, nesep ve sıhhati güvenceye bağlayan biyolojik eşik.
- LaTeX modeli: $$ \Phi(t) = \begin{cases} 0, & t \not\equiv t_0 \pmod \tau \\ \Delta E, & t \equiv t_0 \pmod \tau \implies R \xrightarrow{\Delta E} S \end{cases} $$
- LaTeX açıklaması: Model, biyolojik sistemin zamana bağlı durumunu ($\Phi(t)$) periyodik bir döngü çerçevesinde gösterir. $\tau$ adet periyodunun dalga boyunu, $t_0$ kanamanın başladığı eşik zamanını temsil eder. Periyot vuku bulduğunda sistem dışarıya bir enerji/madde tahliyesi ($\Delta E$) gerçekleştirir. Bu tahliye ile birlikte mevcut hukuki ve ritüel ilişki durumu ($R$), arınma ve bekleme statüsüne ($S$) dönüşerek askıya alınır. Tahliyenin sona ermesi ve temizlenmeyle sistem yeniden olağan çevrimine geri döner.

## Geçtiği ayetler (2 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D9%8A%D8%B6/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:222](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D8%B6/ayet/2:222.md) — الْمَحِيضِ

وَيَسْأَلُونَكَ عَنِ الْمَحِيضِ قُلْ هُوَ أَذًى فَاعْتَزِلُوا النِّسَاءَ فِي الْمَحِيضِ وَلَا تَقْرَبُوهُنَّ حَتَّى يَطْهُرْنَ فَإِذَا تَطَهَّرْنَ فَأْتُوهُنَّ مِنْ حَيْثُ أَمَرَكُمُ اللَّهُ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ التَّوَّابِينَ وَيُحِبُّ الْمُتَطَهِّرِينَ

Meal (IK): Sana adet halinden de soruyorlar. De ki: O, bir ezadır. Onun için adet halinde kadınlarınızdan ayrılın. Temizleninceye kadar onlara yaklaşmayın. İyice temizlendikleri vakit, Allah’ın size emrettiği yerden onlara varın. Şüphesiz ki Allah; hem çok tevbe edenleri sever, hem de çok temizlenenleri sever.

### [Talak 65:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D8%B6/ayet/65:4.md) — الْمَحِيضِ · يَحِضْنَ

وَاللَّائِي يَئِسْنَ مِنَ الْمَحِيضِ مِنْ نِسَائِكُمْ إِنِ ارْتَبْتُمْ فَعِدَّتُهُنَّ ثَلَاثَةُ أَشْهُرٍ وَاللَّائِي لَمْ يَحِضْنَ وَأُولَاتُ الْأَحْمَالِ أَجَلُهُنَّ أَنْ يَضَعْنَ حَمْلَهُنَّ وَمَنْ يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَلْ لَهُ مِنْ أَمْرِهِ يُسْرًا

Meal (IK): Kadınlarınızdan adetten kesilmiş olanların iddetieğer şüphe edersenizüç aydır. Henüz adet görmemiş olanlar da böyle. Gebe kadınların süresi ise; yüklerini vaz’etmeleridir. Kim, Allah’tan korkarsa; O, işinde bir kolaylık halkeder.

## Sözlükler (12)

### ★ Akevler Sözlüğü

Havd (dat) havuz demektir. Suyun toplandığı yer analmındadır. Hyd (dat) fiil olarak havuzu dolduran su, sel demektir. Aybaşı gelen kadına da adetli anlamında mahid denmektedir.
Hayz (ha, dat), Hayz, meyvesi vişne gibi kırmızı olan ağacın adı olup kanın pıhtılaşmaya başladığı zaman aldığı hale de hayz denir. Mastar olarak aybaşı olmak anlamına gelmektedir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D8%B6/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء والضاد و وايء معهما
ح ض ء، ض ح و، و ض ح، ح و ض، ح ي ض، ض ي ح مستعملات
حضأ:
يقال: حَضَأْتُ النّارَ إذا سَخَيْتُ عنها لتلتهبَ. قال:
باتت همومي في الصّدر تَحْضَؤُها		طَمْحاتُ دهرٍ ما كنتُ أَدْرَؤُهـا
ضحو:
الضَّحْوُ: ارتفاعُ النّهار، والضُّحى: فويق ذلك، والضّحاء- ممدود- إذا امتدّ النّهار، وكَرَب أن ينتصف. وضَحِيَ الرّجلُ ضَحًى: أصابه حرُّ الشّمس. قال الله تعالى: "لا تَظْمأ فيها ولا تَضْحَى"، أي: لا يؤذيك حرُّ الشّمس. وقد تُسَمَّى الشّمس: الضّحاء- ممدود-. وتقول: اضْحَ، أي: ابرُزْ للشمس. ضحا يضحو ضُحُوّا وضَحِيَ يَضْحَى ضَحًى وضُحِيّاً.
وضَحِّ الأُضْحِية، وأَضْحِ بصلاة الضُّحَى إضحاءً، أي: أخّرها إلى ارتفاع الضُّحَى.
وهَلُمَّ نتضحَى، أي: نتغدّى.
وتَضَحَّتِ الإبِلُ: أخذت في الرّعي من أوّل النّهار، وتعشّت: رَعَتْ باللّيل. يقال: ضَحْها وعَشِها.
والضّاحية من كلّ بلدةٍ: ناحيتها البارزة والجوّ باطنها، يقال: هؤلاء ينزلون الباطنة، وهؤلاء ينزلون الضّواحي.
والمضحاة: التي لا تكاد الشّمس تغيب عنها. ويقال: فعلتُ ذلك الأمرَ ضاحيةً، أي: ظاهراً بيّناً، قال:
لقد أتانا ورود النّار ضاحية		حقاً يقيناً ولمّا يأتنا الصَّدَر
وضواحي الحوض: نواحيه. قال:
بعشّات الفروع ولا ضواحي
أي: نواحي.
والضَّحيّة: الأُضْحية، والجميع: الضّحايا والأضاحي، وهي الشّاة يُضَحَّى بها يوم الأَضْحَى بمِنًى وغيره. والعرب تؤنّث الأضحى. وليلةُ إضْحيِانَةٌ ويومٌ إضحيانٌ مُضِيءٌ لا غيمَ فيه.
وضح:
الوَضَحُ: بياضُ الصُّبْحِ وبياضُ البَرَصِ، وبياضُ الغُرّة والتّحجيل في القوائم ونحوه. وإذا كان بياضٌ غالبٌ في ألوان الشاة وفشا في الصّدر والظّهر والوَجه يقال إنه توضيحٌ شديد، وقد توضّح.. وأوضَحْتُ الأمرَ فوَضَحَ، ووضّحتُه فتوضَّح.
والواضحةُ: الطّريقُ المسلوكُ. والواضحةُ الأسنان التي تبدو عندَ الضَّحِك.
وتقول: إستْوْضِحْ عن هذا الأمر، أي: ابحَثْ عنه. واستَوْضحتُ الشيء: وضعت يدي على عيني أنظر هل أراه.
ورجلٌ وضّاحٌ: أي: أبيض حسن الوجه بسّام.
والمُوضِحة: الشّجّةُ التي تَصِلُ إلى العظام.. وبه شجّات أَوْضَحَتْ عن العظام، أي: بدَتْ عنها. وإذا اجتمعت الكواكبُ الخُنَّس مع الكواكب المضيئة من كواكب المنازل سُمِيّتَ الوُضَّحَ.
والوَضَحُ: حلي من فضّة، وجمعُه أَوْضاح.
تُوضِح: موضع.
حوض:
الحَوْضُ معروف، والجميع: الحيِاضُ والأَحْواضُ. والفعل: التَّحْويض. واستَحْوَضَ الماء: أي: اتخّذ لنفسِه حَوْضاً، وحَوَّضْتُ حَوْضا، أي: اتَّخذْته.
حَوْضَى: مقصور: اسم موضع.
حيض:
الحَيْضُ معروفٌ، والمَرَّةُ الواحدةُ: الحَيْضَةُ، والاسم: الحيِضَةُ، وجمعها: الحيِضُ. والحيِضاتُ: جماعة، والفعل: حاضَتِ المرأة تَحِيضُ حَيْضاً ومَحْيضاً، فالمَحِيضُ يكونُ اسماً ومصدراً، والنّساء: حُيَّض. الواحدة: حائض، والمُسْتَحاضة: التّي غلب عليها الدم فلا يرقأ.
ضيح:
الضيَّاحُ: اللَّبَنُ الخاثِر يُصَبُّ فيه الماء، ثمّ يُجْدَحُ. يقال: ضَيَّحْتُهُ فَتَضَيَّح. ولا يُسَمَّى ضَياحاً إلاّ اللَّبَنُ. وتَضَيُّحُهُ: تَزَيُّده يقال: الرّيحُ والضيح والضِيّحُ: تَقويةٌ لِلَفظِ الرّيح، فإذا أُفْردَ فليس له مَعنى:

##### Türkçe

**باب الحاء والضاد و وايء معهما**
**ح ض ء**، **ض ح و**، **و ض ح**، **ح و ض**، **ح ي ض**، **ض ي ح** kullanımdadırlar.

**حضأ**:
Denilir: **حَضَأْتُ النّارَ**; ateşi, ondan (biraz) uzaklaştırıp (böylece) alevlenmesi için, (ateşi) kızıştırdığım zaman. Dedi ki:
Göğsümdeki kaygılarım geceleyin onu alevlendirir		Zamanın atılımları; ben onları savamazdım

**ضحو**:
**الضَّحْوُ**: gündüzün yükselmesi; **والضُّحى**: bunun biraz üstü; **والضّحاء** -uzatılmış-: gündüz uzadığı ve (gündüzün) yarılanmasına yaklaş(tığ)ı zaman. Ve adam **ضَحِيَ** **ضَحًى**: güneşin sıcağı ona isabet etti. Allah Teâlâ dedi ki: “لا تَظْمأ فيها ولا تَضْحَى”, yani: güneşin sıcağı sana eziyet etmez. Ve güneşe de ad verilir: **الضّحاء** -uzatılmış-. Ve dersin: **اضْحَ**; yani: güneşe çık, (güneşe) görün. **ضحا** **يضحو** **ضُحُوّا** ve **ضَحِيَ** **يَضْحَى** **ضَحًى** ve **ضُحِيّاً**.

Ve **وضَحِّ الأُضْحِية**; ve **أَضْحِ** **بصلاة الضُّحَى** **إضحاءً**; yani: onu, **الضُّحَى**’nın yükselmesine kadar geciktir.

Ve “Haydi **نتضحَى**”; yani: öğle yemeği yeriz.

Ve develer **تَضَحَّتِ**: günün başından itibaren otlamaya başladı; ve **تعشّت**: geceleyin otladı. Denilir: **ضَحْها** ve **عَشِها**.

Ve her beldenin **الضّاحية**’si: onun dışa çıkan tarafı; ve **الجوّ** onun iç kısmıdır. Denilir: bunlar iç kısma inerler, bunlar da **الضّواحي**’ye inerler.

Ve **المضحاة**: güneşin ondan neredeyse hiç kaybolmadığı (yer). Ve denilir: o işi **ضاحيةً** yaptım; yani: açıkça, belli olarak. Dedi ki:
Bize ateşe varış açıkça geldi		gerçekten, kesin olarak; henüz bize dönüş gelmemişken

Ve **ضواحي الحوض**: onun tarafları. Dedi ki:
Dalların akşam otlamalarında, ne de havuzun taraflarında
Yani: taraflar.

Ve **والضَّحيّة**: **الأُضْحية**; ve hepsi: **الضّحايا** ve **الأضاحي**; o, **الأَضْحَى** gününde **بِمِنًى** ve başkasında kendisiyle kurban kesilen koyundur. Ve Araplar **الأضحى**’yı müennes yaparlar. Ve bir gece: **إضْحيِانَةٌ**; ve bir gün: **إضحيانٌ**; bulutsuz, aydınlık.

**وضح**:
**الوَضَحُ**: sabahın beyazlığı ve abraşlığın beyazlığı; ve alın akının ve ayaklarda sekilerin beyazlığı ve benzeri. Ve eğer koyunun renklerinde baskın bir beyazlık olur ve göğüste, sırtta ve yüzde yayılırsa, onun şiddetli bir **توضيح** olduğu söylenir; ve (o) **توضّح** etmiştir. Ve işi **أوضَحْتُ** da o **وَضَحَ**; ve onu **وضّحتُ** da o **توضَّح** etti.

Ve **والواضحةُ**: gidilen yol. Ve **والواضحةُ**: gülme sırasında görünen dişler.

Ve dersin: **إستْوْضِحْ** bu iş hakkında; yani: onu araştır. Ve **استَوْضحتُ** şeyi: onu görür müyüm diye bakarak elimi gözümün üzerine koydum.

Ve **ورجلٌ وضّاحٌ**: yani: beyaz, yüzü güzel, güler yüzlü.

Ve **المُوضِحة**: kemiğe ulaşan yara.. Ve onda, kemikten açığa çıkaran yaralar vardır; yani: (kemik) ondan göründü. Ve gizlenen yıldızlar, menzil yıldızlarının aydınlık yıldızlarıyla bir araya geldiğinde, **الوُضَّحَ** diye adlandırılır.

Ve **الوَضَحُ**: gümüşten bir süs; çoğulu **أَوْضاح**.

**تُوضِح**: bir yer.

**حوض**:
**الحَوْضُ** bilinir; hepsi: **الحيِاضُ** ve **الأَحْواضُ**. Ve fiil: **التَّحْويض**. Ve **استَحْوَضَ الماء**: yani: kendisi için bir **حَوْضاً** edindi. Ve **حَوَّضْتُ** bir **حَوْضا**: yani: onu edindim.

**حَوْضَى**: kısaltılmış: bir yer adıdır.

**حيض**:
**الحَيْضُ** bilinir. Ve bir defası: **الحَيْضَةُ**; ve isim: **الحيِضَةُ**; ve onun çoğulu: **الحيِضُ**. Ve **والحيِضاتُ**: bir topluluk. Ve fiil: kadın **حاضَتِ**; **تَحِيضُ** **حَيْضاً** ve **مَحْيضاً**. Böylece **المَحِيضُ** isim de olur, mastar da. Ve kadınlar: **حُيَّض**. Bir tanesi: **حائض**. Ve **المُسْتَحاضة**: kanın ona galip gelip de durmadığı (kadın).

**ضيح**:
**الضيَّاحُ**: içine su dökülen, sonra çalkalanan pıhtılaşmış süttür. Denilir: onu **ضَيَّحْتُ** da o **تَضَيَّح** etti. Ve **ضَياحاً** diye ancak süt adlandırılır. Ve onun **تَضَيُّحُهُ**: onun artmasıdır. Denilir: **الرّيحُ** ve **الضيح** ve **الضِيّحُ**: **الرّيح** lafzını kuvvetlendirmedir; tek başına getirildiğinde ise onun için bir anlam yoktur:

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D8%B6/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

حاضَتْ المرأةُ تَحيضُ حَيْضاً ومَحيضاً، فهي حائِضٌ وحائِضَةٌ أيضاً، عن الفراء. وأنشد:
كحائِضَةٍ يُزْنها بها غَيْرَ طاهِرِ
 ونساءٌ حُيَّضٌ وحَوائِضُ. والحَيْضَةُ: المَرَّةُ الواحدةُ. والحيضَةُ بالكسر: الاسمُ، والجمعُ الحِيَضُ. والحيضَةُ أيضاً: الخِرقةُ التي تستَثْفِرُ بها المرأة. قالت عائشة رضي الله عنها: ليتني كنت حيضَةً مُلقاةً. وكذلك المِحْيَضَةُ، والجمع المَحايِضُ. واسْتُحيضَتِ المرأة، أي استمرَّ بها الدم بعدَ أيَّامها، فهي مُسْتَحاضَةٌ. وتَحَيَّضَتْ، أي قعدتْ أيامَ حَيْضِها عن الصلاة. وحاضَتِ السَمُرَةُ حَيْضاً، وهي شجرة يسيل منها شيءٌ كالدم.

##### Türkçe

**حاضَتْ** kadın **تَحيضُ** **حَيْضاً** ve **مَحيضاً**; artık o **حائِضٌ** ve ayrıca **حائِضَةٌ**dır da; **الفراء**’dan. Ve inşad etti:
كحائِضَةٍ يُزْنها بها غَيْرَ طاهِرِ

Ve kadınlar **حُيَّضٌ** ve **حَوائِضُ**dur. Ve **الحَيْضَةُ**: bir tek kerredir. Ve kesre ile **الحيضَةُ**: isimdir; çoğulu **الحِيَضُ**dur. Ve **الحيضَةُ** ayrıca: kadının onunla istisfar ettiği bez parçasıdır. **عائشة** رضي الله عنها dedi: Keşke ben atılmış bir **حيضَةً** olsaydım. Ve bunun gibi **المِحْيَضَةُ**; çoğulu **المَحايِضُ**dur. Ve kadın **اسْتُحيضَتِ**; yani günlerinden sonra kan onunla devam etti; artık o **مُسْتَحاضَةٌ**dır. Ve **تَحَيَّضَتْ**; yani namazdan, **حَيْضِها** günleri boyunca oturdu (geri durdu). Ve **السَمُرَةُ** **حاضَتِ** **حَيْضاً**; o, ondan kan gibi bir şey akan bir ağaçtır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D8%B6/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الحاء والياء وما يثلثهما)
  (حي) الحاء والياء والحرف المعتل أصلان: أحدهما خِلاف المَوْت، والآخر الاستحياء الذي [هو] ضِدُّ الوقاحة.
  فأمّا الأوّل فالحياة والحَيَوان، وهو ضِدُّ الموت والمَوَتَان. ويسمَّى المطرُ حياً لأن به حياةَ الأرض. ويقال ناقةٌ مُحْي ومُحْيِيَةٌ: لا يكادُ يموت لها ولد. وتقول: أتيتُ الأرضَ فأحييْتُها، إذا وجَدْتَها حَيَّةَ النّباتِ غَضَّة.
  والأصل الآخَر: قولهم استحييت منه استِحياءً. وقال أبو زيد: حَيِيتُ مِنه أَحيا، إذا استحيَيْتَ. فأمَّا حَياء النّاقة، وهو فَرْجُها، فيمكن أن يكون من هذا، كأنَّه محمولٌ على أنَّه لو كان ممن يستحيي([1]) لكان يستحيي من ظهوره وتكشُّفه.
  (حيث) الحاء والياء والثاء ليست أصلاً؛ لأنَّها كلمةٌ موضوعة لكلِّ مكانٍ، وهي مبهمة، تقول اقعد حيثُ شئت، وتكون مضمومة. وحكى الكسائي فيها الفتحَ أيضاً.
   (حيد) الحاء والياء والدال أصلٌ واحد، وهو المَيْل والعُدول عن طريق الاستواء. يقال حادَ عن الشيء يَحِيدُ حَيْدَةً وحُيوداً. والحَيُودُ: الذي يَحِيد كثيراً، ومثله الحَيَدى على فَعَلى. قال الهذلي([2]):
أو أصْحَمَ حامٍ جَرامِيزَهُ *** حَزَابِيةٍ حَيَدَى بالدِّحالِ  الحَيْد: النادر من الجَبَل، والجمع حُيُودٌ وأحياد. والحُيُود: حيود قَرْن الظَّبي، وهي العُقَد فيه، وكلُّ ذلك راجعٌ إلى أصل واحد.
  (حير) الحاء والياء والراء أصلٌ واحد، وهو التردُّد في الشيء. من ذلك الحَيْرة، وقد حار في الأمر يَحِير، وتحيَّر يتحير. والحَيْرُ والحائِر: الموضع يتحيّر فيه الماء. قال قيس([3]):
تَخْطُو على بَرْدِيّتين غذاهُما *** غَدِق بساحَةِ حَائر يَعْبوبِ  ويقال لكلِّ ممتلئٍ مستَحِيرٌ، وهو قياسٌ صحيح، لأنه إذا امتلأ تردّد بعضُه على بعض، كالحائر الذي يتردّد فيه [الماء] إذا امتلأ. قال أبو ذؤيب:
  * واستحارَ شَبابُها([4]) *
  (حيز) الحاء والياء والزاء ليس أصلا؛ لأن ياءه في الحقيقة واوٌ. من ذلك الحيِّز الناحية. وانحاز القوم، وقد ذكر في بابه.
   (حيس) الحاء والياء والسين أصلٌ واحد، وهو الخليط. قال أبو بكر: حِسْتُ الحبْلَ إذا فتَلْتَه، أحِيسُه حَيْسا. وهذا أصلٌ لما ذكرناه، لأنه إذا فتلَه تداخلَت قواه وتخالَطت. والحَيْس معروفٌ، وهو من الباب، لأنه أشياء تُخْلَط. قال أبو عُبيدٍ فيما رواه، للذي أحدَقَتْ به الإماء من كل وجهٍ، محيوس. قال: شُبِّه بالحَيْس.
  (حيص) الحاء والياء والصاد أصلٌ واحد، وهو المَيْل في جَوْرٍ وتلدُّد. يقال حَاصَ عن الحقِّ يَحِيص حَيْصاً، إذا جارَ. قال:
  * وإنْ حاصَتْ عن المَوْتِ عامرُ([5]) *
  ويَرْوُون:
  * بميزانِ صِدْقٍ ما يَحِيص شعيرةً([6]) *
  ومن الباب قولهم: وقَعُوا في حَيْص بَيْص، أي شدّة. قال الهُذلي:
قد كُنْتُ خَرّاجاً ولوجاً صَيْرفاً *** لم تَلْتَحِصْنِي حَيْصَ بَيْصَ لَحَاصِ([7])  (حيض) الحاء والياء والضاد كلمة واحدة. يقال حاضَتْ السَّمُرَةُ إذا خرج منها ماءٌ أحمر. ولذلك سمِّيت النُّفَساء حائضاً، تشبيهاً لدمها بذلك الماء.
   (حيط) الحاء والياء والطاء ليس أصلاً، وذلك أن أصله في الحِياطة والحِيطة والحائطِ كلَّه الواوُ. وقد ذُكر في بابه.
  (حيف) الحاء والياء والفاء أصلٌ *واحد، وهو المَيْل. يقال [حاف] عليه يَحِيفُ، إذا مالَ. ومنه تحيفْتُ الشيءَ، إذا أَخذْتَه من جوانبه، وهو قياسُ الباب لأنه مال عَنْ عُرْضِه إلى جوانبه.
  (حيق) الحاء والياء والقاف كلمةٌ واحدة، وهو نُزولُ الشيء بالشيء، يقال حاق به السُّوءُ يَحِيق. قال الله تعالى: ﴿وَلاَ يَحِيقُ المَكْرُ السَّـيِّئُ إلاَّ بِأَهْلِهِ﴾ [فاطر 43].
  (حيك) الحاء والياء والكاف أصلٌ واحد، وهو جِنسٌ من المَشْي، يقال حاك هو يَحِيك في مَشْيه حَيَكاناً، إذا حرّك مَنْكِبَيه وجسدَه. ومنه الحَيْك،
  وهو أخذُ القول في القَلْب. يقال ما يَحِيك كلامُك في فلانٍ. وإنما قلت إنه منه، لأنَّ المشْيَ أخْذٌ في الطريق الذي يُمشَى فيه.
  ومن هذا الباب: ضرَبَه فما أحاك فيه السَّيف، إذا لم يأخُذْ فيه.
  (حين) الحاء والياء والنون أصلٌ واحد، ثم يحمل عليه، والأصل الزمان. فالحِينُ الزَّمان قليلُه وكثيرُه. ويقال عامَلْتُ فلاناً [مُحَايَنَةً([8])]، من الحِين. وأحيَنْتُ بالمكان([9]): أقمتُ به حيناً. وحاز حِينُ كذا، أي قرُب. قال:
وإنَّ سُلُوِّي عن جميلٍ لَساعةٌ *** من الدّهر ما حانت ولا حان حِينُها([10])  ويقال حَيَّنْتُ الشاة، إذا حَلَبْتَها مرة بعد مرة. ويقال حَيَّنْتُها جعلت لها حيناً. والتأفين: أن لا تجعل لها وقتاً تحلبُها فيه. قال المُخَبّل:
إذا أُفِنَتْ أرْوَى عِيالَكَ أَفْنُها *** وإن حُيِّنَت أربَى على الوَطْبِ حِينُها([11])  وقال الفراء: الحِين حِينانِ، حينٌ لا يُوقَف على حَدِّه، وهو الأكثر، وحينٌ ذكره الله تعالى: ﴿تُؤْتِي أُكُلَهَا كُلَّ حِينٍ﴾ [إبراهيم 25]. وهذا محدودٌ لأنه ستّة أشهر.
  وأما المحمول على هذا فقولهم للهلاك حَيْنٍ، وهو من القياس، لأنه إذا أَتَى. فلا بد له من حين، فكأنه مسمَّى باسم المصدر.
--------------------------------------------------------ـ
([1]) في الأصل: "يستحق".
([2]) هو أمية بن أبي عائذ الهذلي، كما في اللسان ( صحم، جرمز، حزب، حيد). وقصيدته في شرح السكري للهذليين 180 ومخطوطة الشنقيطي 79.
([3]) يعني قيس بن الخطيم. والبيت في ديوانه 6. وعجزه في اللسان والتاج (عبب).
([4]) قطعة من بيت له في ديوانه 71 واللسان (حير). وتمامه:
ثلاثة أعوام فلما تجرمت *** تقضى شبابي واستحار شبابها([5]) الشطر في المجمل (حيص).
([6]) صدر بيت لأبي طالب بن عبد المطلب. وقد أنشد هذا الصدر في اللسان (حصص): "ما يحص شعيرة". وفي السيرة 175: "لا يخيس". وفي الروض الأنف (1: 177): "لا يخس". وتمامه في الأخيرين:  * له شاهد من نفسه غير عائل *
([7]) سبق إنشاد عجزه في (بيص). والبيت لأمية بن أبي عائد الهذلي. انظر ما مضى في حواشي (بيص). وسيأتي في (لحص).
([8]) التكملة من المجمل.
([9]) في الأصل: "وأحنت المكان"، صوابه من المجمل واللسان.
([10]) البيت لبثينة صاحبة جميل. اللسان (حين). قال ابن بري: "لم يحفظ لبثينة غير هذا البيت".
([11]) البيت في اللسان (16: 158، 292)، وقد سبق بدون نسبة في (أفن).
ـ

##### Türkçe

(حâ ve **ياء** ve ikisini üçleyen şeyler babı)
  (**حي**) **الحاء** ve **الياء** ve illetli harf iki asıldır: birisi ölümün zıddı, diğeri de hayâ (utanma)dır ki [o] yüzsüzlüğün zıddıdır.
  Birincisine gelince: hayat ve **الحَيَوان**dır; o, ölümün ve **المَوَتَان**ın zıddıdır. Yağmura **حياً** denir; çünkü onunla yerin hayatı vardır. Ve “**مُحْي** ve **مُحْيِيَةٌ** deve” denir: ona ait yavru neredeyse ölmez. Ve dersin ki: “Yere geldim de onu **أحييْتُها**”; onu bitkisi canlı, taze bulduğun zaman.
  Diğer asıl: onların “Ondan **استحييت**; **استِحياءً**” sözüdür. Ebû Zeyd dedi: “Ondan **حَيِيتُ**; **أَحيا**”; yani utandığın zaman. Deve’nin **حَياء**ı ise—ki o, onun ferci (cinsel uzvu)dur—bu (asıl)dan olabilir; sanki o, “eğer utanandan olsaydı, onun görünmesinden ve açığa çıkmasından utanırdı” mânâsı üzerine taşınmış gibidir.

  (**حيث**) **الحاء** ve **الياء** ve **الثاء** asıl değildir; çünkü o, her mekân için konulmuş bir kelimedir ve o müphemdir; “İstediğin yerde otur: **حيثُ** شئت” dersin; ve o, zamme ile olur. Kisâî onda fethi de rivayet etti.

   (**حيد**) **الحاء** ve **الياء** ve **الدال** tek bir asıldır; o da meyletmek ve istikamet yolundan sapmaktır. “Şeyden saptı: **حادَ** عن الشيء **يَحِيدُ** **حَيْدَةً** ve **حُيوداً**” denir. **الحَيُودُ**: çokça sapan kimsedir; bunun benzeri **الحَيَدى**dır, **فَعَلى** vezni üzere. Hüzelî dedi:
أو أصْحَمَ حامٍ جَرامِيزَهُ *** حَزَابِيةٍ حَيَدَى بالدِّحالِ
  **الحَيْد**: dağın nadir (tekil/çıkıntı) olanıdır; cem‘i **حُيُودٌ** ve **أحياد**dır. **الحُيُود**: ceylan boynuzunun **حيود**larıdır; o, ondaki düğümlerdir. Bütün bunlar tek bir asla racidir.

  (**حير**) **الحاء** ve **الياء** ve **الراء** tek bir asıldır; o da bir şeyde tereddüttür. Bundan **الحَيْرة** (hayret/şaşkınlık)dır; “İşte şaşırdı: **حار** في الأمر **يَحِير**” denir; ve “şaşırdı: **تحيَّر** **يتحير**”. **الحَيْرُ** ve **الحائِر**: suyun içinde şaşırıp kaldığı yerdir. Kays dedi:
تَخْطُو على بَرْدِيّتين غذاهُما *** غَدِق بساحَةِ حَائر يَعْبوبِ
  Her dolu olana **مستَحِيرٌ** denir; bu sahih bir kıyastır; çünkü dolunca onun bir kısmı bir kısmı üzerinde tereddüt eder; dolunca içinde [su] tereddüt eden **الحائر** gibi. Ebû Züeyb dedi:
  * واستحارَ شَبابُها *

  (**حيز**) **الحاء** ve **الياء** ve **الزاء** asıl değildir; çünkü onun **ياء**sı hakikatte **واو**dur. Bundan **الحيِّز** (taraf/yan)dır. Kavim **انحاز** etti; onun babında zikredilmiştir.

   (**حيس**) **الحاء** ve **الياء** ve **السين** tek bir asıldır; o da karışımdır. Ebû Bekir dedi: “İpi **حِسْتُ**; onu büktüğün zaman; onu **أحِيسُه**; **حَيْساً**.” Bu, zikrettiğimiz şeye asıldır; çünkü onu bükünce lifleri iç içe girer ve karışır. **الحَيْس** mâlûmdur; o da bu babdandır; çünkü o, karıştırılan şeylerdir. Ebû Ubeyd, rivayet ettiği şeyde, her yönden cariyelerin kuşattığı kimse için **محيوس** dedi. Dedi ki: **الحَيْس**e benzetildi.

  (**حيص**) **الحاء** ve **الياء** ve **الصاد** tek bir asıldır; o da zulüm ve inat içinde meyletmektir. “Haktan saptı: **حَاصَ** عن الحقِّ **يَحِيص** **حَيْصاً**”; yani haksızlık ettiğinde. Dedi ki:
  * وإنْ حاصَتْ عن المَوْتِ عامرُ *
  Ve şöyle rivayet ederler:
  * بميزانِ صِدْقٍ ما يَحِيص شعيرةً *
  Bu babdandır onların “**حَيْص بَيْص** içine düştüler” sözü; yani şiddet. Hüzelî dedi:
قد كُنْتُ خَرّاجاً ولوجاً صَيْرفاً *** لم تَلْتَحِصْنِي حَيْصَ بَيْصَ لَحَاصِ

  (**حيض**) **الحاء** ve **الياء** ve **الضاد** tek bir kelimedir. “Semure (ağacı) **حاضَتْ**”; ondan kırmızı su çıktığı zaman, denir. Bu sebeple lohusa kadına **حائضاً** denildi; kanının o suya benzetilmesiyle.

   (**حيط**) **الحاء** ve **الياء** ve **الطاء** asıl değildir; çünkü onun aslı, **الحِياطة** ve **الحِيطة** ve **الحائط**ın hepsinde **الواو**dur. Babında zikredilmiştir.

  (**حيف**) **الحاء** ve **الياء** ve **الفاء** tek bir asıldır; o da meyildir. “Ona haksızlık etti: **حاف** عليه **يَحِيفُ**”; yani meylettiğinde, denir. Ondan “Şeyi **تحيفْتُ**”; onu yanlarından aldığın zaman; bu, babın kıyasıdır; çünkü o, genişliğinden yanlarına doğru meyletti.

  (**حيق**) **الحاء** ve **الياء** ve **القاف** tek bir kelimedir; o da bir şeyin bir şeye inmesidir; “Kötülük ona indi: **حاق** به السُّوءُ **يَحِيق**” denir. Allah Teâlâ dedi: ﴿وَلاَ يَحِيقُ المَكْرُ السَّـيِّئُ إلاَّ بِأَهْلِهِ﴾ [Fâtır 43].

  (**حيك**) **الحاء** ve **الياء** ve **الكاف** tek bir asıldır; o da yürüyüşten bir cinstir. “O yürüyüşünde sallanarak yürüdü: **حاك** هو **يَحِيك** في مَشْيه **حَيَكاناً**”; omuzlarını ve bedenini hareket ettirdiği zaman, denir. Ondan **الحَيْك**tir;
  o, sözün kalpte tutunmasıdır. “Senin sözün falanda tutunmuyor: ما **يَحِيك** كلامُك في فلانٍ” denir. Ancak ben onun ondan olduğunu söyledim; çünkü yürüyüş, yürünülen yolda bir tutunuştur.
  Bu babdandır: “Ona vurdu da kılıç onda tutunmadı: فما **أحاك** فيه السَّيف”; yani onda kesip işlemediği zaman.

  (**حين**) **الحاء** ve **الياء** ve **النون** tek bir asıldır; sonra onun üzerine taşınır; asıl zamandır. **الحِينُ** zamandır; azı da çoğu da. “Falanla **مُحَايَنَةً** muamele ettim” denir; **الحِين**den. “Mekânda **أحيَنْتُ**”: orada bir **حين** kaldım. “Şu **حين** geldi”; yani yaklaştı. Dedi ki:
وإنَّ سُلُوِّي عن جميلٍ لَساعةٌ *** من الدّهر ما حانت ولا حان حِينُها
  “Koyunu **حَيَّنْتُ**”; onu defa defa sağdığın zaman, denir. Ve “Onu **حَيَّنْتُ**”; ona bir **حين** kıldım, denir. **التأفين**: onu sağacağın bir vakit kılmamandır. Muhabbel dedi:
إذا أُفِنَتْ أرْوَى عِيالَكَ أَفْنُها *** وإن حُيِّنَت أربَى على الوَطْبِ حِينُها
  Ferrâ dedi: **الحِين** iki **حين**dir: bir **حين** ki onun sınırı üzerinde durulmaz; o, daha çok olandır. Ve bir **حين** ki Allah Teâlâ onu zikretti: ﴿تُؤْتِي أُكُلَهَا كُلَّ حِينٍ﴾ [İbrâhîm 25]. Bu sınırlıdır; çünkü o altı aydır.
  Bunun üzerine taşınan ise onların “Helâk için bir **حَيْنٍ** vardır” sözüdür; o, kıyastandır; çünkü o geldiği zaman, onun için mutlaka bir **حين** vardır; sanki masdar adıyla adlandırılmış gibidir.
--------------------------------------------------------ـ
([1]) Asılda: “يستحق”.
([2]) O, Ümeyye b. Ebî Âiz el-Hüzelî’dir; Lisân’da (صحم، جرمز، حزب، حيد) olduğu üzere. Kasidesi, es-Sükkerî’nin el-Hüzeliyyîn şerhinde 180 ve Şenkîtî yazmasında 79’dadır.
([3]) Yani Kays b. el-Hatîm. Beyit, divanında 6’dadır. İkinci mısraı Lisân ve Tâc’da (عبب)dir.
([4]) Divanında 71 ve Lisân’da (حير) olan bir beytin parçasıdır. Tamamı:
ثلاثة أعوام فلما تجرمت *** تقضى شبابي واستحار شبابها
([5]) Yarım mısra, el-Mücmel’de (حيص)dir.
([6]) Ebû Tâlib b. Abdülmuttalib’in bir beytinin ilk mısraı. Lisân’da (حصص) bu ilk mısra “ما يحص شعيرة” diye okunmuştur. Sîre’de 175: “لا يخيس”. er-Ravdü’l-Ünüf’te (1: 177): “لا يخس”. Son ikisinde tamamı:  * له شاهد من نفسه غير عائل *
([7]) İkinci mısraı daha önce (بيص)’ta okunmuştu. Beyit, Ümeyye b. Ebî Âid el-Hüzelî’nindir. (بيص) haşiyelerinde geçenlere bak. (لحص)’ta gelecektir.
([8]) Zeyl, el-Mücmel’dendir.
([9]) Asılda: “وأحنت المكان”; doğrusu el-Mücmel ve Lisân’dandır.
([10]) Beyit, Cemîl’in sahibi Büseyne’nindir. Lisân (حين). İbn Berrî dedi: “Büseyne’den bu beyitten başkası korunmadı.”
([11]) Beyit Lisân’da (16: 158، 292)dir; (أفن)’de nisbesiz olarak daha önce geçti.
ـ

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D8%B6/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الحيض: الدم الخارج من الرحم على وصف مخصوص في وقت مخصوص، والمحيض: الحيض ووقت الحيض وموضعه، على أن المصدر في هذا النحو من الفعل يجيء على مفعل، نحو: معاش ومعاد، وقول الشاعر:
*لا يستطيع بها القراد مقيلا*
(هذا عجز بيت، وشطره:
*بنيت مرافقهن فوق مزلة*
وهو للراعي في ديوانه ص 241؛ وكتاب سيبويه 2/247؛ والمخصص 1/55؛ والبحر 2/167)
أي مكانا للقيلولة، وإن كان قد قيل: هو مصدر، ويقال: ما في برك مكيل ومكال (قولهم: مكيل شاذ؛ لأن المصدر من فعل يفعل: مفعل - بكسر العين -
يقال: ما في برك مكال، وقد قيل: مكيل عن الأخفش، قال الجوهري: وصوابه مفعل. راجع: اللسان (كيل) ).

##### Türkçe

- **الحيض**: belirli bir vakitte, belirli bir vasıf üzere rahimden çıkan kan; **المحيض**: **الحيض** ve **الحيض** vakti ve onun yeri; şu da var ki bu tarz fiilden masdar **مفعل** üzere gelir; mesela: **معاش** ve **معاد**; ve şairin sözü:
*لا يستطيع بها القراد مقيلا*
(bu bir beytin aczidir; ve onun şatrı:
*بنيت مرافقهن فوق مزلة*
ve o, er-Râʿî’nindir; divanında s. 241; ve Kitâbu Sîbeveyh 2/247; ve el-Muḫaṣṣaṣ 1/55; ve el-Baḥr 2/167)
yani kaylûle için bir yer; her ne kadar “o bir masdardır” denilmişse de. Ve denilir: “**ما في برك مكيل ومكال**” (onların “**مكيل**” demeleri şâzdır; çünkü **فعل يفعل**’den masdar: **مفعل**’dir — aynın kesresiyle —; denilir: “**ما في برك مكال**”; ve el-Aḫfeş’ten “**مكيل**” denilmiştir; el-Cevherî dedi: onun doğrusu **مفعل**’dir. Müracaat et: el-Lisân (**كيل**)).

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D8%B6/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ح ي ض
حاضت المرأة حيضة واحدة وحيضة طويلة وثلاث حيض‏.‏
واستحيضت وتحيضت‏:‏ فعلت ما تفعل الحائض‏.‏
وفي الحديث ‏"‏ تلجمي وتحيضي ‏"‏‏.‏
ومن المجاز‏:‏ حاضت السمرة إذا خرج منها شبه الدم ويعرف بالدودم ويضمد به رأس المولد لينفر عنه الجان‏.‏
والعزل حيض الرجال‏.‏
وتقـول‏:‏ فلـان ديدنـه أن يحيـص ويحيـض ويوشـك أن يحيض‏.‏

##### Türkçe

ح ي ض
Kadın bir defa **حيضة** gördü, uzun bir **حيضة** (gördü) ve üç **حيض** (gördü).
**استحيضت** ve **تحيضت**: **الحائض**’ın yaptığı şeyi yaptı.
Hadiste: “**تلجمي وتحيضي**”.
Mecazdan: **السمرة** **حاضت**; ondan kan benzeri bir şey çıktığı zaman; **الدودم** diye bilinir ve onunla yeni doğanın başı sarılır ki ondan **الجان** uzaklaşsın.
**العزل** erkeklerin **حيض**’idir.
Ve dersin ki: Falanın âdeti **يحيص** ve **يحيض** etmektir; ve yakındır ki **يحيض** etsin.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D8%B6/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الحَيْضُ: معروف. حاضَت المرأَة تَحِيضُ حَيْضاً ومَحِيضاً، والمَحِيض يكون اسماً ويكون مصدراً. قال أَُّو إِسحق: يقال حاضَت المرأَة تحِيضُ حَيْضاً ومَحَاضاً ومَحِيضاً، قال: وعند النحويين أَن المصدر في هذا الباب بابه المَفْعَل والمَفْعِل جَيِّدٌ بالغٌ، وهي حائض، هُمِزت وإِن لم تَجْر على الفعل لأَنه أَشبه في اللفظ ما اطرد همزه من الجاري على الفعل نحو قائم وصائم وأَشباه ذلك؛ قال ابن سيده: ويدلُّك على أَن عين حائِضٍ همزة، وليست ياء خالصة كما لعَلَّه يظنه كذلك ظانٌّ، قولُهم امرأَة زائِرٌ من زيارة النساء، أَلا ترى أَنه لو كانت العين صحيحة لوجب ظهورها واواً وأَن يقال زاوِر؟ وعليه قالوا: العائرُ للرَّمِد، وإِن لم يجر على الفعل لمّا جاءَ مجيء ما يجب همزه وإِعلالُه في غالب الأَمر، ومثله الحائشُ. الجوهري: حاضَت، فهي حائِضة؛ وأَنشد:
رأَيتُ حُيونَ العامِ والعامِ قبْلَه
كحائِضةٍ يُزْنَى بها غيرَ طاهِر
وجمعُ الحائِض حَوائِضُ وحُيَّضٌ على فُعَّل. قال ابن خالويه: يقال حاضَتْ ونَفِست ونُفست ودَرَسَتْ وطَمِثَتْ وضَحِكَتْ وكادَتْ وأَكْبَرَتْ وصامَتْ. وقال المبرد: سُمِّيَ الحَيْضُ حَيْضاً من قولهم حاضَ السيلُ إِذا فاضَ؛ وأَنشد لعمارة بن عقيل:
أَجالَتْ حَصاهُنَّ الذَّوارِي، وحَيَّضَت
عليْهنَّ حَيْضاتُ السُّيولِ الطَّواحِم
والذَّوارِي والذاريات: الرياح. والحَيْضة: المرة الواحدة من دُفَع الحَيْض ونُوَبِه، والحَيْضات جماعة، والحِيضة الاسم، بالكسر، والجمع الحِيَضُ، وقيل: الحِيضةُ الدم نفسه. وفي حديث أُم سلمة: ليست حِيضتُك في يَدِك؛ الحِيضةُ، بالكسر: الاسم من الحَيْض والحال التي تلزمها الحائض من التجنب والتحيُّض كالجِلْسة والقِعْدة من الجلوس والقعود. والحِيَاضُ: دمُ الحَيْضَة؛ قال الفرزدق:
خَواقُ حِياضهن تَسِيلُ سَيْلاً،
على الأَعْقابِ، تَحْسِبُه خِضابا
أَراد خَواقّ فخفّف.
وتَحَيَّضت المرأَةُ: تركت الصلاةَ أَيام حيضها. وفي حديث النبي، صلّى اللّه عليه وسلّم، أَنه قال للمرأَة: تَحَيَّضي في علم اللّه سِتّاً أَو سَبْعاً؛ تَحَيَّضت المرأَةُ إِذا قعدت أَيام حَيْضتِها تنتظر انقطاعه، يقول: عُدِّي نَفْسَك حائضاً وافعلي ما تفعل الحائضُ، وإِنما خصَّ السِّتّ والسبع لأَنهما الغالب على أَيام الحَيْض. واسْتُحِيضَت المرأَةُ أَي استمرَّ بها الدمُ بعد أَيامها، فهي مُسْتَحاضة، والمُسْتَحاضة: التي لا يَرْقَأُ دمُ حَيْضِها ولا يَسِيلُ من المَحِيض ولكنه يسيلُ من عِرْقٍ يقال له العاذِل، وإِذا اسْتُحِيضَت المرأَةُ في غير أَيام حَيْضِها صَلَّتْ وصامَتْ ولم تَقْعُدْ كما تَقْعُد الحائض عن الصلاة. قال اللّه عزّ وجلّ: ويسأَلونك عن المَحِيض قل هو أَذىً فاعْتَزِلوا النساء في المَحِيض؛ قيل: إِن المَحِيضَ في هذه الآية المَأْتَى من المرأَة لأَنه موضع الحَيْضِ فكأَنه قال: اعتزلوا النساءَ في موضع الحَيْضِ ولا تُجامِعوهن في ذلك المكان. وفي الحديث: إِن فُلانةَ اسْتُحِيضَت؛ الاستحاضةُ: أَن يستمرَّ بالمرأَة خروجُ الدم بعد أَيام حَيْضِها المُعْتاد. يقال: اسْتُحِيضت، فهي مُسْتَحاضةٌ، وهو استفعال من الحَيْض. وحاضَت السَّمُرة: خرج منها الدُّوَدِمُ، وهو شيءٌ شبه الدم، وإِنما ذلك على التشبيه. وقال غيره: حاضت السَّمُرةُ تَحِيضُ حَيْضاً، وهي شجرة يسيل منها شيءٌ كالدم. الأَزهري: يقال حاضَ السيلُ وفاضَ إِذا سال يَحِيضُ ويَفيض؛ وقال عمارة:
أَجالَت حَصاهُنَّ الذَّوارِي، وحَيَّضَت
عليهنَّ حَيْضات السُّيولِ الطَّواحِم
معنى حَيَّضَت: سيَّلت. والمَحِيض والحَيْض: اجتماع الدم إِلى ذلك المكان، قال: ومن هذا قيل للحَوْض حَوْضٌ لأَن الماء يَحِيض إِليه أَي يَسِيل، قال: والعرب تُدْخِلُ الواوَ على الياء والياءَ على الواو لأَنهما من حيِّز واحد، وهو الهواء، وهما حرفا لين، وقال اللحياني في باب الصاد والضاد: حاصَ وحاضَ بمعنى واحد، وكذلك قال ابن السكيت في باب الصاد والضاد. وقال أَبو سعيد: إِنما هو حاضَ وجاضَ بمعنى واحد. ويقال: حاضَت المرأَة وتحَيَّضَت ودَرَسَتْ وعَرَكَتْ تَحِيضُ حَيْضاً ومَحاضاً ومَحِيضاً إِذا سال الدم منها في أَوقات معلومة، فإِذا سال في غير أَيام معلومة ومن غير عرق المَحيض قلت: اسْتُحِيضَت، فهي مُسْتَحاضة، وقد تكرر ذكر الحَيْضِ وما تصرَّف منه من اسم وفعل ومصدر وموضع وزمان وهيئة في الحديث؛ ومن ذلك قوله، صلّى اللّه عليه وسلّم: لا تُقْبَل صلاة حائض إِلاَّ بِخِمارٍ أَي بَلَغَت سنَّ المَحِيض وجرى عليها القلم. ولم يُرِدْ في أَيام حَيْضِها لأَن الحائِضَ لا صلاة عليها.
والحِيضَة: الخِرْقة التي تَسْتَثْفِرُ بها المرأَة؛ قالت عائشة، رضي اللّه عنها: لَيْتَنِي كنتُ حِيضةً مُلْقاةً؛ وكذلك المَحِيضة، والجمع المَحايِضُ. وفي حديث بئر بُضاعة: تلقى فيها المَحايِض؛ وقيل: المَحايضُ جمع المَحِيض، وهو مصدر حاضَ، فلما سمِّي به جَمعه، ويقع المَحِيضُ على المصدر والزمان والدم.

##### Türkçe

**الحَيْضُ**: bilinen (şey). Kadın **حاضَت** eder, **تَحِيضُ** eder, **حَيْضاً** ve **مَحِيضاً** (olarak);
ve **المَحِيض** isim olur ve mastar olur. Ebû İshak dedi: “Kadın için **حاضَت** denir,
**تحِيضُ** eder, **حَيْضاً** ve **مَحَاضاً** ve **مَحِيضاً** (olarak).” Dedi: “Nahivcilere göre bu
babda mastar, **المَفْعَل** ve **المَفْعِل** babıdır; iyi, erişmiş (kâmil)dir.” Ve o (kadın) **حائض**dır; hemzelenmiştir, fiil üzerine
cereyan etmese de; çünkü lafızda, fiil üzerine cereyan edenlerden hemzesi düzenli olan şeye benzer;
**قائم** ve **صائم** ve bunun benzerleri gibi. İbn Sîde dedi: “Sana, **حائِضٍ**’ın aynının
hemze olduğuna delil, ve onun sırf yâ olmadığına—her ne kadar öyle zanneden bir zanneden onu öyle zannetse de—
onların ‘kadın **زائِرٌ**’ demeleridir; kadınların ziyaretinden. Görmüyor musun, eğer ayn sahih olsaydı onun vâv olarak
zuhur etmesi ve **زاوِر** denmesi gerekirdi?” Ve bunun üzerine dediler: **العائرُ** remede (göz iltihabına) (denir);
fiil üzerine cereyan etmese de, çoğu durumda hemzelenmesi ve i‘lâli vacip olanın gelişi gibi geldiği için. Bunun benzeri **الحائشُ**tur.
Cevherî: **حاضَت**; o hâlde o **حائِضة**dir. Ve inşad etti:
رأَيتُ حُيونَ العامِ والعامِ قبْلَه
كحائِضةٍ يُزْنَى بها غيرَ طاهِر
Ve **الحائِض**’ın cem‘i **حَوائِضُ** ve **حُيَّضٌ**dur, **فُعَّل** üzere. İbn Hâleveyh dedi: **حاضَتْ** ve **نَفِست** ve **نُفست** ve **دَرَسَتْ** ve **طَمِثَتْ** ve **ضَحِكَتْ** ve **كادَتْ** ve **أَكْبَرَتْ** ve **صامَتْ** denir. Müberred dedi: **الحَيْضُ**a **حَيْضاً** adı, onların “sel **حاضَ** etti” sözünden verilmiştir; yani taştığı zaman. Ve Umâre b. Akîl’den inşad etti:
أَجالَتْ حَصاهُنَّ الذَّوارِي، وحَيَّضَت
عليْهنَّ حَيْضاتُ السُّيولِ الطَّواحِم
Ve **الذَّوارِي** ve **الذاريات**: rüzgârlardır. Ve **الحَيْضة**: **الحَيْض**’ın itişlerinden ve nöbetlerinden bir defadır; **الحَيْضات** cemaat (çokluk)tur. Ve **الحِيضة** isimdir, kesre ile; cem‘i **الحِيَضُ**dur. Ve denildi ki: **الحِيضةُ** kanın kendisidir. Ümmü Seleme hadîsinde: “Senin **حِيضتُك** elinde değildir.” **الحِيضةُ**, kesre ile: **الحَيْض**dan isimdir ve **الحائض**a lâzım gelen hâl; kaçınma ve **التحيُّض** gibi; **الجِلْسة** ve **القِعْدة**nin **الجلوس** ve **القعود**dan (olması) gibi. Ve **الحِيَاضُ**: **الحَيْضَة** kanıdır. Ferazdak dedi:
خَواقُ حِياضهن تَسِيلُ سَيْلاً،
على الأَعْقابِ، تَحْسِبُه خِضابا
**خَواقّ**ı kastetti de hafifletti.

Ve kadın **تَحَيَّضت**: hayz günlerinde namazı terk etti. Nebî’nin—Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun—hadîsinde: kadına dedi ki: “Allah’ın ilminde altı yahut yedi (gün) **تَحَيَّضي** et.” Kadın **تَحَيَّضت** eder; yani **حَيْضتِها** günlerinde oturur, onun kesilmesini bekler; der ki: kendini **حائضاً** say ve **الحائضُ**ın yaptığı şeyi yap. Ancak altı ve yediyi tahsis etti; çünkü onlar **الحَيْض** günlerinin galibidir. Ve kadın **اسْتُحِيضَت** edildi; yani kan, günlerinden sonra onunla devam etti; o hâlde o **مُسْتَحاضة**dır. Ve **المُسْتَحاضة**: **حَيْضِها** kanı durmayan ve **المَحِيض**den akmayan, fakat **العاذِل** denilen bir damardan akan (kadın)dır. Ve kadın **اسْتُحِيضَت** edildiğinde, **حَيْضِها** günleri dışında, namaz kıldı ve oruç tuttu; **الحائض**ın namazdan oturduğu gibi oturmadı. Allah—azze ve celle—dedi:
ويسأَلونك عن المَحِيض قل هو أَذىً فاعْتَزِلوا النساء في المَحِيض
Denildi ki: Bu âyette **المَحِيضَ**, kadından gelinen yer (cinsel mahall)dir; çünkü o **الحَيْض**ın yeridir; sanki dedi ki: kadınlardan **الحَيْض** yerinde uzak durun ve o mekânda onlarla cima etmeyin. Hadîste: “Falan kadın **اسْتُحِيضَت** edildi.” **الاستحاضةُ**: kadında, alışılmış **حَيْضِها** günlerinden sonra kanın çıkışının devam etmesidir. Denir: **اسْتُحِيضت**; o hâlde o **مُسْتَحاضةٌ**dır; ve o, **الحَيْض**dan **استفعال**dır. Ve **السَّمُرة** **حاضَت** etti: ondan **الدُّوَدِمُ** çıktı; o, kana benzer bir şeydir; bu ancak benzetme üzerinedir. Başkası dedi: **السَّمُرةُ** **حاضت** eder, **تَحِيضُ** eder, **حَيْضاً** (olarak); o, kendisinden kan gibi bir şey akan bir ağaçtır. Ezherî: sel **حاضَ** etti ve **فاضَ** etti denir; yani aktığı zaman; **يَحِيضُ** eder ve **يَفيضُ** eder. Umâre dedi:
أَجالَت حَصاهُنَّ الذَّوارِي، وحَيَّضَت
عليهنَّ حَيْضات السُّيولِ الطَّواحِم
**حَيَّضَت**’in manası: akıttı. Ve **المَحِيض** ve **الحَيْض**: kanın o yere toplanmasıdır. Dedi: “Bundan dolayı **الحَوْض**a **حَوْضٌ** denildi; çünkü su ona **يَحِيض** eder; yani ona akar.” Dedi: “Araplar, **الواو**’u **الياء** üzerine ve **الياء**’ı **الواو** üzerine sokar; çünkü ikisi bir hayyizdendir; o da havadır; ve ikisi yumuşaklık harfleridir.” Lihyânî, **الصاد** ve **الضاد** babında dedi: **حاصَ** ve **حاضَ** bir mânâdadır; İbn Sikkît de **الصاد** ve **الضاد** babında böyle dedi. Ebû Saîd dedi: “Ancak o, **حاضَ** ve **جاضَ**tır; bir mânâdadır.” Ve denir: kadın **حاضَت** etti ve **تحَيَّضَت** etti ve **دَرَسَتْ** etti ve **عَرَكَتْ** etti; **تَحِيضُ** eder, **حَيْضاً** ve **مَحاضاً** ve **مَحِيضاً** (olarak); yani ondan kan, bilinen vakitlerde aktığı zaman. Şayet bilinen günler dışında ve **المَحيض** damarından olmaksızın aktıysa, “**اسْتُحِيضَت** edildi” dersin; o hâlde o **مُسْتَحاضة**dır. Hadîste **الحَيْض**ın ve ondan tasarruf eden isim, fiil, mastar, yer, zaman ve heyet olarak olanın zikri tekrar tekrar gelmiştir; bundan (biri) onun—Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun—sözü: “**حائض**ın namazı, ancak **بِخِمارٍ** ile kabul olunur”; yani **المَحِيض** yaşına ulaştı ve kalem onun üzerine cereyan etti. **حَيْضِها** günlerinde (olanı) kastetmedi; çünkü **الحائِضَ**a namaz yoktur.

Ve **الحِيضَة**: kadının onunla **تَسْتَثْفِرُ** ettiği bezdir. Âişe—Allah ondan razı olsun—dedi: “Keşke ben atılmış bir **حِيضةً** olsaydım.” Ve aynı şekilde **المَحِيضة**; cem‘i **المَحايِضُ**dur. **بئر بُضاعة** hadîsinde: “Oraya **المَحايِض** atılırdı.” Ve denildi ki: **المَحايضُ**, **المَحِيض**’ın cem‘idir; o, **حاضَ**ın mastarıdır; onunla isimlendirildiği vakit onu cem‘ etti. Ve **المَحِيضُ**, mastar üzerine ve zaman üzerine ve kan üzerine vâki olur.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D8%B6/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ح ي ض * * حاضَت * المرأة من باب باع و * مَحِيضاً * أيضا فهي * حَائِضٌ * و * حَائِضَةٌ * أيضا عن الفراء ونساء * حُيَّضٌ * و * حَوَائِضُ * و * الحَيْضَةُ * بالكسر أيضا الخرقة التي تستثفر بها المرأة قالت عائشة رضي الله عنها ليتني كنت حيضة ملقاة وكذا * المِحَيضَةُ * والجمع * المَحَايِضُ * و * اسْتَحِيَضَتِ * المرأة استمر بها الدم بعد أيامها فهي * مُسْتَحَاضَةٌ * و * تَحَيَّضَتْ * قعدت أيام حيضها عن الصلاة وفي الحديث ﴿تحيضي في علم الله ستا أو سبعا﴾

##### Türkçe

* ح ي ض * **حاضَت** kadın, باب باع’dan; ve **مَحِيضاً** da (denir); böylece o **حَائِضٌ** ve **حَائِضَةٌ**dır da; el-Ferrâ’dan (naklen). Kadınlar: **حُيَّضٌ** ve **حَوَائِضُ**. Ve **الحَيْضَةُ** (kesre ile) yine, kadının onunla istisfâr yaptığı bezdir. Âişe (Allah ondan razı olsun) dedi: “Keşke atılmış bir **حيضة** olsaydım.” Aynı şekilde **المِحَيضَةُ**; çoğulu **المَحَايِضُ**. Ve **اسْتَحِيَضَتِ** kadın: kan, günlerinden sonra onunla devam etti; böylece o **مُسْتَحَاضَةٌ**dır. Ve **تَحَيَّضَتْ**: hayız günlerinde namazdan oturdu (namazı bıraktı). Hadiste: ﴿Allah’ın ilminde altı veya yedi (gün) **تحيضي**﴾

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D8%B6/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

حاضت المرأة تحيض حيضا ومحيضا  ، زاد أبو إسحاق:  ومحاضا، فهي حائض  ، همزت وإن لم تجر على الفعل، لأنه أشبه في اللفظ ما اطرد همزه من الجاري على الفعل، نحو قائم وصائم، وأشباه ذلك. قال ابن سيده: ويدلك على أن عين حائض همزة وليست ياء خالصة، كما لعله يظنه كذلك ظان، قولهم: امرأة زائر، من زيارة النساء، ألا ترى أنه لو كانت العين صحيحة لوجب ظهورها واوا، وأن يقال: زاور، وعليه قالو: العائر للرمد، وإن لم يجر على الفعل لما جاء مجيء ما يجب همزه وإعلاله في غالب الأمر، ومثله الحائش. قال الجوهري: حاضت فهي  حائضة  ، عن الفراء، وأنشد:
  رأيت حيون العام والعام قبلـه                      كحائضة يزنى بها غير طاهر  من  نساء  حوائض وحيض  . قال أبو المثلم الهذلي:
  متى ما أشأ غير زهو الملـو                      ك أجعلك رهطا على حيض وقال ابن خالويه: يقال: حاضت ونفست، ودرست، وطمثت، وضحكت، وكادت، وأكبرت، وصامت، وزاد غيره: تحيضت، وعركت، أي  سال دمها  . قال شيخنا: وللحيض أسماء فوق الخمسة عشر. وقال المبرد: سمي الحيض حيضا من قولهم: حاض السيل، إذا فاض. وقال أبو سعيد: حاضت: إذا سال الدم منها في أوقات معلومة. قوله تعالى:  يسألونك عن المحيض  قال الزجاج:  المحيض  في هذه الآية المأتى من المرأة، لأنه موضع الحيض، فكأنه قال: اعتزلوا النساء في موضع الحيض، ولا تجامعوهن في ذلك المكان. فهو  اسم ومصدر. قيل: ومنه الحوض، لأن الماء  يحيض، أي  يسيل إليه  ، قال: والعرب تدخل الواو على الياء والياء على الواو، لأنهما من حيز واحد وهو الهواء، وهما حرفا لين. قاله الأزهري، ونقله الصاغاني أيضا، فلا عبرة باستبعاد شيخنا له، وهو ظاهر.  والحيضة: المرة  الواحدة، أي من دفع الحيض ونوبه. الحيضة،  بالكسر: الاسم  ، والجمع الحيض، كما في الصحاح. وفي حديث أم سلمة:  ليست حيضتك في يدك  ، هو بالكسر الاسم من الحيض، والحال التي تلزمها الحائض من التجنب كالجلسة والقعدة من الجلوس والقعود. الحيضة، أيضا:  الخرقة  التي  تستثفر بها  المرأة. وقالت عائشة رضي الله عنها:  ليتني كنت حيضة ملقاة  .  والتحييض: التسييل  ، قال عمارة بن عقيل:
  أجالت حصاهن الذواري وحيضتعليهن حيضات السيول الطواحم

  التحييض:  المجامعة في الحيض  ، نقله الصاغاني.  والمستحاضة: من يسيل دمها  ولا يرقأ في غير أيام معلومة،  لا من  عرق  الحيض، بل من عرق  يقال له  العاذل  ، وقد استحيضت. وفي الصحاح: استحيضة المرأة أي استمر بها الدم بعد أيامها، فهي مستحاضة، هكذا بالمبني على المفعول، ووجد بخط أبي زكريا: استحيضت، وهو استفعال من الحيض، وإذا استحيضت المرأة في غير أيام حيضها صلت وصامت، ولم تقعد كما تقعد الحائض عن الصلاة.  وحيض: جبل بالطائف  ، ويقال. هو شعب بتهامة لهذيل، يجيء من السراة. وقيل: حيض ويسوم: جبلان بنخلة، كما في العباب.  وتحيضت: قعدت أيام حيضها عن الصلاة  ، أي تنتظر انقطاع الدم. وفي الحديث:  تحيضي في علم الله ستا أو سبعا  كما في الصحاح، أي عدي نفسك حائضا، وافعلي ما تفعل الحائض، وإنما خص الست أو السبع لأنها الغالب على أيام الحيض. ومما يستدرك عليه: حاض السيل: فاض. والحيضة، بالكسر: الدم نفسه وكذلك المحيض. والحياض، ككتاب: دم الحيضة. قال الفرزدق:
  خواق حياضهن تسيل سـيلا                      على الأعقاب تحسبها خضابا وحاضت السمرة حيضا، وهي شجرة يسيل منها شيء كالدم، كما في الصحاح وهو مجاز. وقال غيره: حاضت الشجرة: خرج منها الدودم، وهو شيء كالدم على التشبيه. قال الزمخشري: يضمد به رأس المولود لينفر عنه الجان. وقال اللحياني في باب  الصاد والضاد  حاص وحاض بمعنى واحد، وكذلك قاله ابن السكيت. ومن المجاز: العزل حيض الرجال. وتقول: فلان ديدنه أن يحيص ويحيض. ويوشك أن يحيض. وتحيضت مثل حاضت، أو شبهت نفسها بالحائض. وحاضت: بلغت سن المحيض. ومنه الحديث:  لا تقبل صلاة حائض إلى بخمار  فإنه لم يرد في أيام حيضها، لأن الحائض لا صلاة عليها. والمحيضة: الخرقة الملقاة، والجمع المحايض، نقله الجوهري. ومنه حديث بئر بضاعة:  يلقى فيها المحايض  . وقيل: المحايض جمع المحيض، وهو مصدر حاض، فلما سمي به جمعه. ويقع المحيض على المصدر، والزمان، والدم، كما تقدم. والحيضة: السيلة، والجمع الحيضات. ويجمع الحائض أيضا على حاضة، كحائك وحاكة، وسائق وساقة.

##### Türkçe

**حاضت المرأة**: kadın hayız oldu; **تحيض**: hayız olur; **حيضا**: hayız (olma); **ومحيضا**: ve **محيض** (hayız yeri/zamanı/kanı). Ebû İshâk artırdı: **ومحاضا**: ve **محاض**; o hâlde o **حائض**tir. Hemzelenmiştir; fiil üzere cereyan etmese bile; çünkü lafızda, fiil üzere cereyan edenlerden hemzesi düzenli olan şeye daha çok benzemiştir; **قائم** ve **صائم** ve bunun benzerleri gibi. İbn Sîde dedi: **حائض**ın aynının hemze olduğuna ve sırf bir yâ olmadığına—her ne kadar öyle zanneden bir zanneden onu öyle zannetse de—sana delil, onların “**امرأة زائر**” demeleridir; kadınların **زيارة**sından. Görmez misin ki, eğer ayn sahih olsaydı onun vâv olarak görünmesi gerekirdi ve “**زاور**” denilmesi gerekirdi. Bunun üzerine dediler: göz ağrısı için “**العائر**”; fiil üzere cereyan etmese bile, çoğu durumda hemzelenmesi ve i‘lâli gereken şeyin gelişi gibi geldiği için. Bunun benzeri **الحائش**tir. Cevherî dedi: **حاضت**; o hâlde o **حائضة**dır; Ferrâ’dan. Ve şu beyti şahit getirdi:
  “Bu yılın ve ondan önceki yılın **حيون**unu gördüm;
  temiz olmayan biri tarafından zina edilen bir **حائضة** gibi.”

**من نساء حوائض وحيض**: hayızlı kadınlardan ve hayız(lar)dan. Ebû’l-Muthallam el-Huzelî dedi:
  “Ne zaman istersem—**زهو الملـو** dışında—
  seni bir topluluğu **حيض** üzerine (toplamak üzere) kılarım.”

İbn Hâlaveyh dedi: denir ki: **حاضت** ve **نفست**; ve **درست**; ve **طمثت**; ve **ضحكت**; ve **كادت**; ve **أكبرت**; ve **صامت**. Başkası artırdı: **تحيضت** ve **عركت**; yani **سال دمها**: kanı aktı. Şeyhimiz dedi: hayız için on beşin üstünde adlar vardır. Müberred dedi: hayız, onların “**حاض السيل**” sözünden **حيضا** diye adlandırıldı; yani taşkınlık ettiğinde. Ebû Saîd dedi: **حاضت**: ondan bilinen vakitlerde kan aktığında. Yüce Allah’ın sözü: **يسألونك عن المحيض**. Zeccâc dedi: bu âyette **المحيض**, kadından gelinen yerdir; çünkü o hayız yeridir; sanki şöyle dedi: kadınlardan hayız yerinde uzak durun ve o mekânda onlarla cima etmeyin. O, **اسم** ve **مصدر**dır. Denildi ki: bundan **الحوض** da (gelir); çünkü su **يحيض**; yani **يسيل إليه**: ona doğru akar. Dedi ki: Araplar vâvı yâ üzerine ve yâyı vâv üzerine sokarlar; çünkü ikisi bir hayyizdendir, o da havadır; ve ikisi de yumuşak harftir. Bunu Ezherî söyledi; Sâgânî de nakletti; öyleyse şeyhimizin onu uzak görmesine itibar yoktur; ve o açıktır.

**والحيضة**: bir defadır; yani hayızın bir defa itmesi ve nöbeti(nden). **الحيضة**—kesre ile—**الاسم**dır; cem‘i **الحيض**tir; Sıhâh’ta olduğu gibi. Ümmü Seleme hadîsinde: **ليست حيضتك في يدك**; o, kesre ile, hayızdan isimdir; ve hayızlıya, kaçınma bakımından lâzım gelen hâldir; oturuştan **الجلسة** ve **القعدة** gibi, **الجلوس** ve **القعود**dan. **الحيضة** ayrıca: kadının **تستثفر بها** olduğu **الخرقة**dır. Âişe (Allah ondan razı olsun) dedi: **ليتني كنت حيضة ملقاة**.

**والتحييض**: **التسييل**dir. Ammâre b. Akîl dedi:
  “Onların çakıllarını rüzgârlar döndürdü;
  ve üzerlerine, coşkun sellerin **حيضات**ı gibi akıttım.”

**التحييض**: **المجامعة في الحيض**tir; Sâgânî nakletti. **والمستحاضة**: kanı akan ve bilinen günler dışında durmayan kimsedir; hayızın **عرق**ından değil; bilakis **العاذل** denilen bir **عرق**tandır; ve **استحيضت** olmuştur. Sıhâh’ta: **استحيضة المرأة**: yani günlerinden sonra kan onunla devam etti; o hâlde o **مستحاضة**dır; böylece mef‘ûl üzere bina edilmiş olarak. Ebû Zekeriyyâ’nın hattıyla bulundu: **استحيضت**; ve o, hayızdan **استفعال**dır. Kadın hayız günleri dışında **استحيضت** olduğunda namaz kılar ve oruç tutar; hayızlı kadının namazdan oturduğu gibi oturmaz.

**وحيض**: Tâif’te bir dağdır; ve denilir. O, Huzeyl’e ait Tihâme’de bir şı‘bdır; Serât’tan gelir. Denildi ki: **حيض** ve **يسوم**: Nahle’de iki dağdır; **العباب**’da olduğu gibi.

**وتحيضت**: hayız günlerinde namazdan oturdu; yani kanın kesilmesini bekler. Hadîste: **تحيضي في علم الله ستا أو سبعا**; Sıhâh’ta olduğu gibi; yani kendini hayızlı say ve hayızlının yaptığı şeyi yap. Altı veya yediyi özellikle zikretti; çünkü hayız günlerinde galip olan odur.

Üzerine istidrâk edilenlerdendir: **حاض السيل**: taşkınlık etti. **والحيضة**—kesre ile—kanın kendisidir; ve كذلك **المحيض**: **محيض** da böyledir. **والحياض**—**كتاب** vezninde—**دم الحيضة**: hayızın kanıdır. Ferazdak dedi:
  “Onların **حياض**ları oluklar gibi akar;
  topuklar üzerine; onu kına sanırsın.”

**وحاضت السمرة حيضا**: **السمرة** hayız oldu; o bir ağaçtır; ondan kan gibi bir şey akar; Sıhâh’ta olduğu gibi; ve bu mecazdır. Başkası dedi: **حاضت الشجرة**: ondan **الدودم** çıktı; o, benzetme üzere kan gibi bir şeydir. Zemahşerî dedi: yeni doğanın başı onunla sarılır ki cin ondan uzaklaşsın. Lihyânî, **الصاد والضاد** babında, **حاص** ve **حاض** bir mânâdadır dedi; İbnü’s-Sikkît de bunu söyledi. Mecazdandır: **العزل** erkeklerin hayzıdır. Ve dersin ki: falanın âdeti **أن يحيص ويحيض**tir. Ve az kalır ki **يحيض**. **وتحيضت**: **حاضت** gibidir; yahut kendini hayızlıya benzetti. **وحاضت**: **سن المحيض**a ulaştı. Ondandır hadîs: **لا تقبل صلاة حائض إلى بخمار**; bununla hayız günlerinde olan kastedilmedi; çünkü hayızlıya namaz yoktur.

**والمحيضة**: atılmış bezdir; cem‘i **المحايض**tir; Cevherî nakletti. Ondandır Bi’r Budâ‘a hadîsi: **يلقى فيها المحايض**. Denildi ki: **المحايض** **المحيض**ın cem‘idir; o, **حاض**ın masdarıdır; onunla adlandırılınca onu cem‘ etti. **المحيض** masdar üzerine, zaman üzerine ve kan üzerine vâki olur; daha önce geçtiği gibi. **والحيضة**: akıntıdır; cem‘i **الحيضات**tır. **والحائض** da **حاضة** üzerine cem‘ edilir; **حائك** ve **حاكة** gibi; **سائق** ve **ساقة** gibi.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D8%B6/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

حَاضَتْ
1 حَاضَتْ حاض حاضت , (S, A, Msb, K,) aor. تَحِيضُ, inf. n. حَيْضٌ and مَحِيضٌ (S, Msb, K) and مَحَاضٌ, (Aboo-Is-hلk, K,) said of a woman, (S, A, Msb, K,) She menstruated; i. e. her blood flowed; (A;) or [rather] blood came forth from her womb; (Mgh;) [not in consequence of disease nor of childbirth, nor before she had attained to puberty; as explained in the law-books of the Muslims;] as also ↓ تحيّضت: or this latter signifies she likened herself to the حَائِض. (TA.) ― -b2- Also She attained the age of menstruation. (TA.) [See حَائِضٌ.] ― -b3- حَاضَتِ السَّمُرَةُ, (S, A, Msb,) aor. as above, (Msb,) inf. n. حَيْضٌ, (S, Msb,) (tropical:) The سمرة [or gum-acacia-tree] flowed with, (S,) or emitted, (A,) a matter resembling blood; (S, A;) flowed with its gum: (Msb:) the matter which it emits is called دُوَدِم; and is applied to the head of a new-born infant to scare away the jلnn, or genii. (A, TA: [but in a copy of the A, and in one instance in the TA, الشَّجَرَةُ is put in the place of السَّمُرَةُ, app. by mistake.]) [I have marked this signification as tropical on the authority of the A and TA; but the author of the Msb has commenced the art. with it; and shows that he held the opinion, which some others have shared with him, that it is the primary signification.] ― -b4- حَاضَ السَّيْلُ (assumed tropical:) The torrent overflowed; or poured out, or forth, from fulness; or ran; syn. فَاضَ. (TA.)

حيّض المَرْأَةَ
2 حيّض المَرْأَةَ ذ He attributed حَيْض [or menstruation] to the woman. (Msb.) ― -b2- حيّض جَارِيَتَهُ, (TK,) inf. n. تَحْيِيضٌ, (Sgh, K,) Tempore men- struorum inivit ancillam suam. (Sgh, K, TK.) ― -b3- حيّض المَآءَ, (TK,) inf. n. as above, (K,) (assumed tropical:) He made the water to flow. (K, TA.)

تحيّضت
5 تحيّضت تحيض تحيضت : see 1. ― -b2- Also She abstained form prayer (الصلاة) during the days of her حَيْض [or menstruation]; (S, Msb, K, TA;) waiting for the stopping of the blood: (TA:) or she abstained, and did as the حَائِض does: (A, * Mgh:) or she reckoned herself حائض, and did as the حائض does. (TA.)

اُسْتُحِيضَتْ
10 اُسْتُحِيضَتْ استحيضت , (S, Mgh, Msb,) in the pass. form, (Msb,) with damm to the ت, (Mgh,) [as though originally signifying She was reckoned to be menstruating,] found in the handwriting of Aboo-Zekereeyà اِسْتَحْيَضَتْ, (TA,) [which I hold to be a mistake, as being at variance with general usage,] She continued to have a flow of blood (S, Mgh) after her days [of menstruation]: (S:) or she had an exuberance of blood [flowing from the vagina]; not what is termed الحَيْض: (Msb:) or her blood flowed without stopping, not on certain days, nor from the vein [or veins] of menstruation, but from a vein called العَاذِلُ. (TA.)

حَيْضٌ
حَيْضٌ حيض [an inf. n. of 1: explained in the KT as applied to The menstrual blood itself; which seems to have been more properly called حِيضَةٌ and مَحِيضٌ and حِيَاضٌ: though what here follows may be considered as rendering it probable that حَيْضٌ was also used in this sense in the classical times, for دَمُ حَيْضٍ]. ― -b2- حَيْضُ السَّمُرِ (assumed tropical:) A thing which flows from the سَمُر [or gum-acacia-trees], resembling [what is called] دَمُ الغَزَالِ. (Mgh.) [See also 1.]

حَيْضَةٌ
حَيْضَةٌ حيض حيضه حيضة A single time, or turn, of menstruation, or of the flow of the menstrual blood: (S, * A, * Mgh, Msb: *) pl. حِيَضٌ; (A, Msb;) like as بِدَرٌ is pl. of بَدْرَةٌ, and ضِيَعٌ of ضَيْعَةٌ, and حِيَدٌ of حَيْدَةٌ, and خِيَمٌ of خَيْمَةٌ; though by rule it should be حَيْضَاتٌ. (Msb.) You say, حَاضَتْ حَيْضَةً وَاحِدَةً [She menstruated one single time of menstruation]: and حَيْضَةً طَوِيلَةً [a long single time thereof]: and ثَلَاثَ حِيَضٍ [three single times thereof]. (A.) ― -b2- As used by the professors of practical law, The accustomed days thereof. (Mgh.) ― -b3- Also (assumed tropical:) A single flow [of water &c.]: pl. حَيْضَاتٌ. (TA.)

حِيضَةٌ
حِيضَةٌ حيض حيضه حيضة [Menstruation;] the subst. from حَاضَتِ المَرْأَةُ: (S, K, TA:) or a mode, or manner, or state, of حَيْض [or menstruating]: (Msb:) or the state (Mgh, TA) of the حَائِض, (TA,) which is one of avoidance (Mgh, TA) of prayer and fasting and the like: (Mgh:) pl. حِيَضٌ. (S, Msb.) ― -b2- Also The menstrual blood; the blood of menstruation; and so ↓ مَحِيضٌ and ↓ حِيَاضٌ. (TA.) [See also حَيْضٌ.] ― -b3- Also The piece of rag which the حَائِض binds over her vulva; (S, Mgh, * Msb, * K;) and so ↓ مَحِيضةٌ: (S:) which latter also signifies (assumed tropical:) a piece of rag thrown away: (TA:) pl. of the latter, مَحَايِضُ. (S, TA.)

حَيْضِىٌّ
[ حَيْضِىٌّ حيض حيضى حيضي Menstrual; of, or relating to, menstruation.]

حِيَاضٌ
حِيَاضٌ حوض حياض : see حِيضَةٌ.

حَائِضٌ
حَائِضٌ ذ , applied to a woman, [Menstruating;] act. part. n. from حَاضَتْ; (S, Mgh, Msb, K;) thus, [without ة,] because it is an epithet of particular application [to a female]; (Msb;) and with ء, being like قَائِمٌ and صَائِمٌ &c.; (TA;) [because the ى in its verb suffers alteration;] and in like manner حَائِضَةٌ also, (S, Mgh, Msb, K,) on the authority of Fr: (S:) pl. (of the former, Msb) حُيَّضٌ, (S, Mgh, Msb, K,) like as رُكَّعٌ is pl. of رَاكِعٌ, (Msb,) and حَاضَةٌ, like as حَاكَةٌ is pl. of حَائِكٌ, (TA,) and of the latter, حَائِضَاتٌ, (Msb,) or حَوَائِضُ. (S, Mgh, K.) ― -b2- In a certain trad., in which it is said that God will not accept the prayer of a حَائِض unless she be [attired] with a خِمَار [or head-covering], this does not mean one who is menstruating while actually occupied by prayer, (Msb, TA, *) but (assumed tropical:) One who has attained to the age of menstruation; (TA;) or one who has attained to womanhood: (Mgh:) or it has not this meaning; for if it had, one would understand that a girl not arrived at puberty might pray with her head uncovered, which is not the case; but it means (tropical:) [one of] the menstruating kind, whether she have attained to puberty or not; as though the term female had been used in its place. (Msb.)

مَحِيضٌ
مَحِيضٌ محيض is a simple subst. as well as an inf. n.: (Zj, K:) as the former, it is a n. of place; and as such it is [said to be] used in the Kur ii. 222; meaning A woman's مَأْتًى; (Zj;) her فَرْج; (Mgh;) because it is the place of الحَيْض. (Zj, Mgh.) Some say that حَوْضٌ is hence derived; because the water flows to the حوض: (Az, K:) for the Arabs put و in the place of ى, and ى in that of و. (Az, TA.) ― -b2- It is also a n. of time [signifying The time of menstruating]. (TA.) ― -b3- See also حِيضَةٌ. ― -b4- When it is a simple subst., it has a pl., namely مَحَايِضُ. (TA.)

مَحِيضَةٌ
مَحِيضَةٌ محيضه محيضة : see حِيضَةٌ.

مُسْتَحَاضَةٌ
مُسْتَحَاضَةٌ مستحاضه مستحاضة A woman continuing to have a flow of blood after her days [of menstruation]: (S:) or having an exuberance of blood [flowing from her vagina]; not what is termed الحَيْض: (Msb:) or having her blood flowing without stopping, not on certain days, nor from the vein [or veins] of menstruation, but from a vein called العَاذِلُ. (K, * TA.)

##### Türkçe

**حَاضَتْ**
1 **حَاضَتْ** حاض حاضت, (S, A, Msb, K,) muzâri‘i **تَحِيضُ**, mastar ismi **حَيْضٌ** ve **مَحِيضٌ** (S, Msb, K) ve **مَحَاضٌ**, (Aboo-Is-hلk, K,) kadına dair söylenir, (S, A, Msb, K,) Hayız oldu; yani kanı aktı; (A;) yahut [daha doğrusu] rahminden kan çıktı; (Mgh;) [hastalık sebebiyle de değil, doğum sebebiyle de değil, ergenliğe ulaşmadan önce de değil; Müslümanların fıkıh kitaplarında açıklandığı üzere;] ve yine ↓ **تحيّضت**: yahut bu sonuncusu, kendisini **حَائِض**e benzetti demektir. (TA.) ― -b2- Ayrıca Hayız yaşına ulaştı. (TA.) [Bk. **حَائِضٌ**.] ― -b3- **حَاضَتِ السَّمُرَةُ**, (S, A, Msb,) muzâri‘i yukarıdaki gibi, (Msb,) mastar ismi **حَيْضٌ**, (S, Msb,) (mecaz:) **سمرة** [yahut zamk-akasyası ağacı] kanı andıran bir madde akıttı, (S,) yahut çıkardı, (A,) (S, A;) zamkını akıttı: (Msb:) onun çıkardığı maddeye **دُوَدِم** denir; ve cinleri korkutmak için yeni doğmuş çocuğun başına sürülür. (A, TA: [fakat A’nın bir nüshasında ve TA’da bir yerde, görünüşe göre yanlışlıkla **السَّمُرَةُ** yerine **الشَّجَرَةُ** konmuştur.]) [Bu anlamı A ve TA’nın otoritesine dayanarak mecaz diye işaretledim; fakat Msb’nin müellifi maddeye onunla başlamıştır; ve bazı başkalarının da onunla paylaştığı görüşü, yani bunun aslî anlam olduğu görüşünü, göstermiştir.] ― -b4- **حَاضَ السَّيْلُ** (mecaz olduğu varsayılır:) Sel taştı; yahut doluluktan döktü, yahut dışarı akıttı; yahut aktı; eş anlamlısı **فَاضَ**. (TA.)

**حيّض المَرْأَةَ**
2 **حيّض المَرْأَةَ** ذ Kadına **حَيْض**ı [yahut hayzı] isnat etti. (Msb.) ― -b2- **حيّض جَارِيَتَهُ**, (TK,) mastar ismi **تَحْيِيضٌ**, (Sgh, K,) Hayız zamanında cariyesiyle cinsel ilişkide bulundu. (Sgh, K, TK.) ― -b3- **حيّض المَآءَ**, (TK,) mastar ismi yukarıdaki gibi, (K,) (mecaz olduğu varsayılır:) Suyu akıttı. (K, TA.)

**تحيّضت**
5 **تحيّضت** تحيض تحيضت : bk. 1. ― -b2- Ayrıca **حَيْض** [yahut hayız] günlerinde namazdan (**الصلاة**) uzak durdu; (S, Msb, K, TA;) kanın kesilmesini bekleyerek: (TA:) yahut uzak durdu ve **حَائِض**ın yaptığı gibi yaptı: (A, * Mgh:) yahut kendisini **حائض** saydı ve **حائض**ın yaptığı gibi yaptı. (TA.)

**اُسْتُحِيضَتْ**
10 **اُسْتُحِيضَتْ** استحيضت , (S, Mgh, Msb,) meçhul sigada, (Msb,) **ت** üzerine damme ile, (Mgh,) [sanki aslında “hayızlı sayıldı” anlamındaymış gibi,] Aboo-Zekereeyà’nın el yazısında **اِسْتَحْيَضَتْ** bulunur, (TA,) [ki ben bunu, genel kullanıma aykırı olduğundan, bir hata sayarım,] Hayız günlerinden sonra (S, Mgh) kan akışı devam etti: (S:) yahut [vulvadan] kanın taşkınlığı oldu; **الحَيْض** denilen şey değil: (Msb:) yahut kanı durmaksızın aktı; belli günlerde değil, hayız damarı [yahut damarları]ndan da değil, fakat **العَاذِلُ** denilen bir damardan. (TA.)

**حَيْضٌ**
**حَيْضٌ** حيض [1’in mastar ismidir: KT’de, bizzat hayız kanının kendisine uygulanmış olarak açıklanmıştır; ki bu, daha doğru olarak **حِيضَةٌ** ve **مَحِيضٌ** ve **حِيَاضٌ** diye adlandırılmış görünür: gerçi aşağıda gelen, klasik zamanlarda **حَيْضٌ**un da bu anlamda kullanılmış olmasını muhtemel kılabilir; **دَمُ حَيْضٍ** için]. ― -b2- **حَيْضُ السَّمُرِ** (mecaz olduğu varsayılır:) **سَمُر**dan [yahut zamk-akasyası ağaçlarından] akan, **دَمُ الغَزَالِ** denilene benzeyen bir şey. (Mgh.) [Bk. ayrıca 1.]

**حَيْضَةٌ**
**حَيْضَةٌ** حيض حيضه حيضة Hayızın, yahut hayız kanının akışının, bir tek defası yahut bir tek nöbeti: (S, * A, * Mgh, Msb: *) çoğulu **حِيَضٌ**; (A, Msb;) tıpkı **بِدَرٌ**ün **بَدْرَةٌ**nin çoğulu olması gibi, ve **ضِيَعٌ**ın **ضَيْعَةٌ**nin, ve **حِيَدٌ**in **حَيْدَةٌ**nin, ve **خِيَمٌ**in **خَيْمَةٌ**nin; gerçi kaideye göre **حَيْضَاتٌ** olmalıydı. (Msb.) Şöyle dersin: **حَاضَتْ حَيْضَةً وَاحِدَةً** [Bir tek hayız defası hayız oldu]: ve **حَيْضَةً طَوِيلَةً** [onun uzun bir tek defası]: ve **ثَلَاثَ حِيَضٍ** [onun üç tek defası]. (A.) ― -b2- Amelî fıkıh hocalarınca kullanıldığında, Onun alışılmış günleri. (Mgh.) ― -b3- Ayrıca (mecaz olduğu varsayılır:) Bir tek akış [su vb.].: çoğulu **حَيْضَاتٌ**. (TA.)

**حِيضَةٌ**
**حِيضَةٌ** حيض حيضه حيضة [Hayız;] **حَاضَتِ المَرْأَةُ**dan türeyen isim: (S, K, TA:) yahut **حَيْض**ın [yahut hayız olmanın] bir tarzı, yahut biçimi, yahut hâli: (Msb:) yahut (Mgh, TA) **حَائِض**ın hâli, (TA,) ki bu, namazdan ve oruçtan ve benzerlerinden kaçınma hâllerinden biridir: (Mgh:) çoğulu **حِيَضٌ**. (S, Msb.) ― -b2- Ayrıca Hayız kanı; hayızın kanı; ve yine ↓ **مَحِيضٌ** ve ↓ **حِيَاضٌ**. (TA.) [Bk. ayrıca **حَيْضٌ**.] ― -b3- Ayrıca **حَائِض**ın ferci üzerine bağladığı bez parçası; (S, Mgh, * Msb, * K;) ve yine ↓ **مَحِيضةٌ**: (S:) ki bu sonuncusu ayrıca (mecaz olduğu varsayılır:) atılmış bir bez parçası demektir: (TA:) bunun çoğulu **مَحَايِضُ**. (S, TA.)

**حَيْضِىٌّ**
[ **حَيْضِىٌّ** حيض حيضى حيضي Hayızî; hayza ait, yahut hayızla ilgili.]

**حِيَاضٌ**
**حِيَاضٌ** حوض حياض : bk. **حِيضَةٌ**.

**حَائِضٌ**
**حَائِضٌ** ذ , kadına uygulanır, [Hayızlı;] **حَاضَتْ**tan ism-i fâil: (S, Mgh, Msb, K;) böylece, [**ة** olmaksızın,] çünkü özel uygulamalı bir sıfattır [dişiye mahsus]; (Msb;) ve **ء** ile, **قَائِمٌ** ve **صَائِمٌ** vb. gibi olarak; (TA;) [çünkü fiilindeki **ى** değişikliğe uğrar;] ve aynı şekilde **حَائِضَةٌ** da, (S, Mgh, Msb, K,) Fr’nin rivayetine göre: (S:) çoğulu (birincinin, Msb) **حُيَّضٌ**, (S, Mgh, Msb, K,) tıpkı **رُكَّعٌ**ın **رَاكِعٌ**ın çoğulu olması gibi, (Msb,) ve **حَاضَةٌ**, tıpkı **حَاكَةٌ**nin **حَائِكٌ**in çoğulu olması gibi, (TA,) ve ikincinin çoğulu **حَائِضَاتٌ**, (Msb,) yahut **حَوَائِضُ**. (S, Mgh, K.) ― -b2- Belli bir rivayette, Allah’ın, **حَائِض**ın namazını, o **خِمَار** [yahut baş örtüsü] ile [örtünmüş] olmadıkça kabul etmeyeceği söylendiğinde, bu, namazla fiilen meşgul iken hayızlı olanı kastetmez, (Msb, TA, *) fakat (mecaz olduğu varsayılır:) hayız yaşına ulaşmış olanı kasteder; (TA;) yahut kadınlığa ulaşmış olanı: (Mgh:) yahut bu anlamı yoktur; çünkü eğer olsaydı, ergenliğe ulaşmamış bir kızın başı açık namaz kılabileceği anlaşılırdı; hâlbuki durum böyle değildir; fakat (mecaz:) ergenliğe ulaşmış olsun olmasın, hayız gören türden olanı kasteder; sanki onun yerine “dişi” terimi kullanılmış gibi. (Msb.)

**مَحِيضٌ**
**مَحِيضٌ** محيض basit bir isim olduğu gibi mastar ismi de olur: (Zj, K:) birincisi olarak, mekân ismidir; ve bu şekilde Kur’ân ii. 222’de kullanıldığı [söylenir]; anlamı, kadının **مَأْتًى**sıdır; (Zj;) onun **فَرْج**idir; (Mgh;) çünkü o, **الحَيْض**ın yeridir. (Zj, Mgh.) Bazıları der ki **حَوْضٌ** buradan türemiştir; çünkü su **حوض**a akar: (Az, K:) zira Araplar **ى** yerine **و**, ve **و** yerine **ى** koyarlar. (Az, TA.) ― -b2- Ayrıca zaman ismidir [hayız olma zamanı anlamında]. (TA.) ― -b3- Bk. ayrıca **حِيضَةٌ**. ― -b4- Basit isim olduğunda, onun bir çoğulu vardır; o da **مَحَايِضُ**dur. (TA.)

**مَحِيضَةٌ**
**مَحِيضَةٌ** محيضه محيضة : bk. **حِيضَةٌ**.

**مُسْتَحَاضَةٌ**
**مُسْتَحَاضَةٌ** مستحاضه مستحاضة Hayız günlerinden sonra kan akışı devam eden kadın: (S:) yahut [vulvadan] kanın taşkınlığı olan; **الحَيْض** denilen şey değil: (Msb:) yahut kanı durmaksızın akan; belli günlerde değil, hayız damarı [yahut damarları]ndan da değil, fakat **العَاذِلُ** denilen bir damardan. (K, * TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D8%B6/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

حَاضَ
حَاضَ ( y )  I ( n. ac. حَيْض 1 ,  مَحَاض [ 17 ] ,

مَحِيْض
مَحِيْض [ 18 ] ),
a.  Overflowed ( torrent ).

b.  Menstruated ( woman ).

حَيَّضَ
حَيَّضَ II ,
a.  Cause to flow.

اِسْتَحْيَضَ
اِسْتَحْيَضَ X ,
a.  Was flooded ( a woman ).

حَيْض
حَيْض 1 ,
a.  Menstrual-blood; menstruation.

##### Türkçe

**حَاضَ**
**حَاضَ** ( y ) I ( n. ac. **حَيْض** 1 , **مَحَاض** [ 17 ] ,

**مَحِيْض**
**مَحِيْض** [ 18 ] ),
a. Taştı (sel).

b. Hayız oldu (kadın).

**حَيَّضَ**
**حَيَّضَ** II ,
a. Akıtmaya sebep oldu.

**اِسْتَحْيَضَ**
**اِسْتَحْيَضَ** X ,
a. Hayız kanı geldi (bir kadın).

**حَيْض**
**حَيْض** 1 ,
a. Hayız kanı; hayız.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D8%B6/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

حيض
حَاضَ - يَحِيضُ (حَاضَتْ - تَحِيضُ) - مَحِيْض
حاضَ - يَحِيْضُ + الشيء أو السائل + من مكان + إلى مكان: خرج وتسرب وسال منه إلى مكان آخر: فاض وسال عنه ماؤه
حَاضَت - تَحِيْضُ + الأنثى: يفيض ويسيل وينزل منها دم العادة الشهرية
مَحِيْض: على وزن " مـَفـْعـَل " ( أصلها" مـَحيـَض): اسم مكان وزمان من " حَاضَ - يَحِيضُ (حَاضَتْ - تَحِيضُ) ": مدة أو مكان الحيض: أيام نزول الدم في العادة الشهرية، أو مكان نزول الدم في العادة الشهرية
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الخروج من مكان والظهور بعد أن كان خافياً مستوراً محفوظاً فيه" وهي:
خَرَجَ - يَخْرُجُ، نَسَلَ - يَنْسُلُ، سَرَبَ - يَسْرُبُ (سَرِبَ - يَسْرَبُ)، وَدَقَ - يَدِقُ، نَمَّ - يَنِمُّ (نَمَّ - يَنُمُّ)، حَاضَ - يَحِيْضُ
حاضت - تحيض - يحضن
	﴿واللائي يئسن من المحيض من نسائكم إن ارتبتم فعدتهن ثلاثة أشهر واللائي لم يحضن وأولات الأحمال أجلهن أن يضعن حملهن ومن يتق الله يجعل له من أمره يسرا(4)﴾ الطلاق
المحيض
﴿ويسألونك عن المحيض قل هو أذى فاعتزلوا النساء في المحيض ولا تقربوهن حتى يطهرن فإذا تطهرن فأتوهن من حيث أمركم الله إن الله يحب التوابين ويحب المتطهرين(222)﴾ البقرة
	﴿واللائي يئسن من المحيض من نسائكم إن ارتبتم فعدتهن ثلاثة أشهر واللائي لم يحضن وأولات الأحمال أجلهن أن يضعن حملهن ومن يتق الله يجعل له من أمره يسرا(4)﴾ الطلاق
مختار الصحاح
● [حيض] ح ي ض: حاضَت المرأة من باب باع و مَحِيضاً أيضا فهي حَائِضٌ و حَائِضَةٌ أيضا عن الفراء ونساء حُيَّضٌ و حَوَائِضُ و الحَيْضَةُ بالكسر أيضا الخرقة التي تستثفر بها المرأة قالت عائشة رضي الله عنها ليتني كنت حيضة ملقاة وكذا المِحَيضَةُ والجمع المَحَايِضُ و اسْتَحِيَضَتِ المرأة استمر بها الدم بعد أيامها فهي مُسْتَحَاضَةٌ و تَحَيَّضَتْ قعدت أيام حيضها عن الصلاة وفي الحديث ﴿تحيضي في علم الله ستا أو سبعا﴾
الراغب
حيض
- الحيض: الدم الخارج من الرحم على وصف مخصوص في وقت مخصوص، والمحيض: الحيض ووقت الحيض وموضعه، على أن المصدر في هذا النحو من الفعل يجيء على مفعل، نحو: معاش ومعاد، وقول الشاعر:
- 129 - لا يستطيع بها القراد مقيلا
(هذا عجز بيت، وشطره:
بنيت مرافقهن فوق مزلة
وهو للراعي في ديوانه ص 241؛ وكتاب سيبويه 2/247؛ والمخصص 1/55؛ والبحر 2/167)
أي مكانا للقيلولة، وإن كان قد قيل: هو مصدر، ويقال: ما في برك مكيل ومكال (قولهم: مكيل شاذ؛ لأن المصدر من فعل يفعل: مفعل - بكسر العين -
يقال: ما في برك مكال، وقد قيل: مكيل عن الأخفش، قال الجوهري: وصوابه مفعل. راجع: اللسان (كيل) ).
ملخص اللسان
1.     حاضَت المرأَة تَحِيضُ حَيْضاً ومَحِيضاً،  الحِيضةُ الدم نفسه.
2.     حاضَ السيلُ إِذا  فاضَ؛
3.     حاضَ السيلُ وفاضَ إِذا سال يَحِيضُ ويَفيض؛
4.     والحَيْضة: المرة الواحدة من دُفَع  الحَيْض ونُوَبِه،
5.      والحِيَاضُ: دمُ  الحَيْضَة؛
6. ومن هذا قيل للحَوْض حَوْضٌ لأَن الماء يَحِيض إِليه أَي يَسِيل
7.     وتَحَيَّضت المرأَةُ: تركت الصلاةَ أَيام حيضها.
8.     تَحَيَّضت المرأَةُ إِذا قعدت أَيام حَيْضتِها تنتظر انقطاعه
9.     واسْتُحِيضَت المرأَةُ أَي  استمرَّ بها الدمُ بعد أَيامها،
10.                        والمُسْتَحاضة: التي لا  يَرْقَأُ دمُ حَيْضِها ولا يَسِيلُ من المَحِيض ولكنه يسيلُ من عِرْقٍ يقال له العاذِل،
11.                        الاستحاضةُ: أَن يستمرَّ  بالمرأَة خروجُ الدم بعد أَيام حَيْضِها المُعْتاد.
12.                        وحاضَت السَّمُرة: خرج منها  الدُّوَدِمُ، وهو شيءٌ شبه الدم،
13.                        حاضت  السَّمُرةُ تَحِيضُ حَيْضاً، وهي شجرة يسيل منها شيءٌ كالدم.
14.                        والمَحِيض والحَيْض: اجتماع الدم إِلى ذلك  المكان،
15.                        حاضَت المرأَة وتحَيَّضَت تَحِيضُ حَيْضاً ومَحاضاً ومَحِيضاً إِذا سال  الدم منها في أَوقات معلومة،
16.                        لا تُقْبَل صلاة حائض إِلاَّ بِخِمارٍ أَي  بَلَغَت سنَّ المَحِيض وجرى عليها القلم.
17.                        والحِيضَة: الخِرْقة التي تَسْتَثْفِرُ بها المرأَة؛
لسان العرب
● - حيض: الحَيْضُ: معروف. حاضَت المرأَة تَحِيضُ حَيْضاً ومَحِيضاً،  والمَحِيض يكون اسماً ويكون مصدراً. قال أَُّو إِسحق: يقال حاضَت المرأَة  تحِيضُ حَيْضاً ومَحَاضاً ومَحِيضاً، قال: وعند النحويين أَن المصدر في هذا  الباب بابه المَفْعَل والمَفْعِل جَيِّدٌ بالغٌ، وهي حائض، هُمِزت وإِن لم  تَجْر على الفعل لأَنه أَشبه في اللفظ ما اطرد همزه من الجاري على الفعل  نحو قائم وصائم وأَشباه ذلك؛ قال ابن سيده: ويدلُّك على أَن عين حائِضٍ  همزة، وليست ياء خالصة كما لعَلَّه يظنه كذلك ظانٌّ، قولُهم امرأَة زائِرٌ  من زيارة النساء، أَلا ترى أَنه لو كانت العين صحيحة لوجب ظهورها واواً  وأَن يقال زاوِر؟ وعليه قالوا: العائرُ للرَّمِد، وإِن لم يجر على الفعل  لمّا جاءَ مجيء ما يجب همزه وإِعلالُه في غالب الأَمر، ومثله الحائشُ.  الجوهري: حاضَت، فهي حائِضة؛ وأَنشد:  رأَيتُ حُيونَ العامِ والعامِ قبْلَه  كحائِضةٍ يُزْنَى بها غيرَ طاهِر  وجمعُ الحائِض حَوائِضُ وحُيَّضٌ على فُعَّل. قال ابن خالويه: يقال  حاضَتْ ونَفِست ونُفست ودَرَسَتْ وطَمِثَتْ وضَحِكَتْ وكادَتْ وأَكْبَرَتْ  وصامَتْ. وقال المبرد: سُمِّيَ الحَيْضُ حَيْضاً من قولهم حاضَ السيلُ إِذا  فاضَ؛ وأَنشد لعمارة بن عقيل:  أَجالَتْ حَصاهُنَّ الذَّوارِي، وحَيَّضَت  عليْهنَّ حَيْضاتُ السُّيولِ الطَّواحِم  والذَّوارِي والذاريات: الرياح. والحَيْضة: المرة الواحدة من دُفَع  الحَيْض ونُوَبِه، والحَيْضات جماعة، والحِيضة الاسم، بالكسر، والجمع  الحِيَضُ، وقيل: الحِيضةُ الدم نفسه. وفي حديث أُم سلمة: ليست حِيضتُك في يَدِك؛  الحِيضةُ، بالكسر: الاسم من الحَيْض والحال التي تلزمها الحائض من  التجنب والتحيُّض كالجِلْسة والقِعْدة من الجلوس والقعود. والحِيَاضُ: دمُ  الحَيْضَة؛ قال الفرزدق:  خَواقُ حِياضهن تَسِيلُ سَيْلاً،  على الأَعْقابِ، تَحْسِبُه خِضابا  أَراد خَواقّ فخفّف.  وتَحَيَّضت المرأَةُ: تركت الصلاةَ أَيام حيضها. وفي حديث النبي، صلّى  اللّه عليه وسلّم، أَنه قال للمرأَة: تَحَيَّضي في علم اللّه سِتّاً أَو  سَبْعاً؛ تَحَيَّضت المرأَةُ إِذا قعدت أَيام حَيْضتِها تنتظر انقطاعه،  يقول: عُدِّي نَفْسَك حائضاً وافعلي ما تفعل الحائضُ، وإِنما خصَّ السِّتّ  والسبع لأَنهما الغالب على أَيام الحَيْض. واسْتُحِيضَت المرأَةُ أَي  استمرَّ بها الدمُ بعد أَيامها، فهي مُسْتَحاضة، والمُسْتَحاضة: التي لا  يَرْقَأُ دمُ حَيْضِها ولا يَسِيلُ من المَحِيض ولكنه يسيلُ من عِرْقٍ يقال  له العاذِل، وإِذا اسْتُحِيضَت المرأَةُ في غير أَيام حَيْضِها صَلَّتْ  وصامَتْ ولم تَقْعُدْ كما تَقْعُد الحائض عن الصلاة. قال اللّه عزّ وجلّ:  ويسأَلونك عن المَحِيض قل هو أَذىً فاعْتَزِلوا النساء في المَحِيض؛ قيل:  إِن المَحِيضَ في هذه الآية المَأْتَى من المرأَة لأَنه موضع الحَيْضِ  فكأَنه قال: اعتزلوا النساءَ في موضع الحَيْضِ ولا تُجامِعوهن في ذلك  المكان. وفي الحديث: إِن فُلانةَ اسْتُحِيضَت؛ الاستحاضةُ: أَن يستمرَّ  بالمرأَة خروجُ الدم بعد أَيام حَيْضِها المُعْتاد. يقال: اسْتُحِيضت، فهي  مُسْتَحاضةٌ، وهو استفعال من الحَيْض. وحاضَت السَّمُرة: خرج منها  الدُّوَدِمُ، وهو شيءٌ شبه الدم، وإِنما ذلك على التشبيه. وقال غيره: حاضت  السَّمُرةُ تَحِيضُ حَيْضاً، وهي شجرة يسيل منها شيءٌ كالدم. الأَزهري: يقال  حاضَ السيلُ وفاضَ إِذا سال يَحِيضُ ويَفيض؛ وقال عمارة:  أَجالَت حَصاهُنَّ الذَّوارِي، وحَيَّضَت  عليهنَّ حَيْضات السُّيولِ الطَّواحِم  معنى حَيَّضَت: سيَّلت. والمَحِيض والحَيْض: اجتماع الدم إِلى ذلك  المكان، قال: ومن هذا قيل للحَوْض حَوْضٌ لأَن الماء يَحِيض إِليه أَي يَسِيل،  قال: والعرب تُدْخِلُ الواوَ على الياء والياءَ على الواو لأَنهما من  حيِّز واحد، وهو الهواء، وهما حرفا لين، وقال اللحياني في باب الصاد  والضاد: حاصَ وحاضَ بمعنى واحد، وكذلك قال ابن السكيت في باب الصاد والضاد.  وقال أَبو سعيد: إِنما هو حاضَ وجاضَ بمعنى واحد. ويقال: حاضَت المرأَة  وتحَيَّضَت ودَرَسَتْ وعَرَكَتْ تَحِيضُ حَيْضاً ومَحاضاً ومَحِيضاً إِذا سال  الدم منها في أَوقات معلومة، فإِذا سال في غير أَيام معلومة ومن غير عرق  المَحيض قلت: اسْتُحِيضَت، فهي مُسْتَحاضة، وقد تكرر ذكر الحَيْضِ وما  تصرَّف منه من اسم وفعل ومصدر وموضع وزمان وهيئة في الحديث؛ ومن ذلك قوله،  صلّى اللّه عليه وسلّم: لا تُقْبَل صلاة حائض إِلاَّ بِخِمارٍ أَي  بَلَغَت سنَّ المَحِيض وجرى عليها القلم. ولم يُرِدْ في أَيام حَيْضِها لأَن  الحائِضَ لا صلاة عليها.  والحِيضَة: الخِرْقة التي تَسْتَثْفِرُ بها المرأَة؛ قالت عائشة، رضي  اللّه عنها: لَيْتَنِي كنتُ حِيضةً مُلْقاةً؛ وكذلك المَحِيضة، والجمع  المَحايِضُ. وفي حديث بئر بُضاعة: تلقى فيها المَحايِض؛ وقيل: المَحايضُ جمع  المَحِيض، وهو مصدر حاضَ، فلما سمِّي به جَمعه، ويقع المَحِيضُ على  المصدر والزمان والدم.
مقاييس اللغة:
(حيض) الحاء والياء والضاد كلمة واحدة. يقال حاضَتْ السَّمُرَةُ إذا خرج منها ماءٌ أحمر. ولذلك سمِّيت النُّفَساء حائضاً، تشبيهاً لدمها بذلك الماء.
القاموس المحيط:
الحَوْضُ م،ج حِياضٌ وأحواض، من حاضَتِ المرأةُ، ومن حاضَ الماءَ جَمَعَهُ، حَوْضاً اتَّخَذَهُ. وحَوْضُ الحِمَارِ سَبٌّ، أي مَهْزُومُ الصَّدْرِ. وذُو الحَوْضَيْنِ عبدُ المُطَّلِبِ، واسمُهُ شَيْبَةُ، أو عامِرُ بنُ هاشِمٍ، والحَسْحَاسُ بنُ غَسَّانَ. وحَوْضَى، كسَكْرَى ع. وأبو عَمْرٍو الحَوْضِيُّ ثِقَةٌ م. وكمُعَظَّمٍ شيءٌ كالحَوْضِ، يُجْعَلُ للنَّخْلَةِ تَشْربُ منه. واسْتَحْوَضَ الماءُ اتَّخَذَ لِنَفْسِهِ حَوْضاً. وأنا أُحَوِّضُ لَكَ هذا الأمْر، أي أدُورُ حَوْلَهُ.
حاضَت المرأةُ تَحيضُ حَيضاً ومَحِيضاً ومَحاضاً، فهي حائِضٌ وحائِضَةٌ من حَوائِضَ حُيَّضٍ سالَ دَمُها. والمَحِيضُ اسْمٌ ومَصْدَرٌ. قيلَ ومنه الحَوْضُ، لأنَّ الماء يَسيلُ إليه. والحَيْضَةُ المَرَّةُ، وبالكسر الاسْمُ، والخِرْقَةُ تَسْتَثْفِرُ بها. والتَّحْييضُ التَّسْييلُ، والمُجامَعَةُ في الحَيْضِ.
والمُسْتَحاضَةُ: من يَسيلُ دَمُها لا من الحَيْضِ، بل من عِرْقِ العاذِلِ. وحَيْضٌ: جَبَلٌ بالطائف.
وتَحَيَّضَتْ: قَعَدَتْ أيامَ حَيْضِهَا عن الصلاة.
تاج العروس:
حيض
" حَاضَتِ المَرْأَةُ تَحِيضُ حَيْضاً ومَحِيضاً " زَادَ أَبو إِسْحَاقَ : " ومَحَاضاً فهي حائِضٌ " هُمِزَتْ وإِنْ لم تَجْرِ على الفعْلِ لأَنَّه أَشْبَهَ في اللَّفْظ ما اطَّرَدَ هَمْزه من الجَارِي على الفِعْلِ نَحْو قائِمٍ وصائمٍ وأَشْبَاهِ ذلِكَ . قال ابنُ سِيدَه : ويَدُلُّك على أَنَّ عَيْنَ حائِضٍ هَمْزَةٌ وليْسَت ياءً خالصَةً كما لَعَلَّه يَظُنُّه كَذلِكَ ظَانٌّ قَوْلُهم : امْرَأَةٌ زائِرٌ من زِيَارَةِ النِّسَاءِ أَلا تَرَى أَنَّه لو كَانَتِ العيْنُ صَحِيحَةً لوَجَبَ ظُهُورُهَا واواً وأَن يُقَالَ : زَاوِر وعَلَيْه قَالُو : العَائِرُ للرَّمِدِ وإِنْ لم يَجْرِ على الفِعْل لمَّا جاءَ مَجيءَ ما يَجِب هَمْزُهُ وإِعْلالُه في غَالِبِ الأَمْرِ ومِثْلُه الحَائِشُ . قَال الجَوْهَرِيّ : حاضَتْ فهي " حائِضَةٌ " عن الفَرّاءِ وأَنْشَدَ :
رَأَيْتُ حُيُونَ العَامِ والعامِ قَبْلَهُ ... كحائِضَة يُزْنَى بها غَيْرَ طاهِرِ " من " نِسَاءٍ " حَوَائِضَ وحُيَّضٍ " . قال أَبُو المُثَلَّم الهُذَلِيّ :
مَتَى ما أَشَأْ غَيْرَ زَهْوِ المُلُو ... كِ أَجْعَلْكَ رَهْطاً عَلَى حُيَّضِ وقال ابن خالَوَيْه : يقال : حاضَتْ ونُفِستْ ودَرَسَتْ وطَمِثَتْ وضَحِكَتْ وكادَتْ وأَكْبَرَتْ وصَامَتْ وزادَ غَيْرُه : تَحَيَّضَتْ وعَرَكَتْ أَيْ " سَالَ دَمُها " . قال شَيْخُنَا : ولِلحَيْضِ أَسماءٌ فَوْقَ الخَمْسَةَ عَشَرَ . وقال المُبرِّدُ : سُمِّيَ الحَيْضُ حَيْضاً من قَوْلهم : حَاضَ السَّيْلُ إِذا فاضَ . وقال أَبُو سَعِيد : حاضَتْ : إِذَا سَالَ الدَّمُ مِنْهَا في أَوْقَاتٍ مَعْلُومة . قَولُه تَعالَى : " يَسْأَلُونَكَ عَنِ المَحِيضِ " قال الزَّجّاجُ : " المَحِيضُ " في هذِه الآيَةِ المَأْتَى مِن المَرْأَة لأَنَّهُ مَوْضِعُ الحَيْضِ فكَأَنَّهُ قال : اعْتَزِلُوا النِّسَاءَ في مَوْضِعِ الحَيْضِ ولا تُجامِعُوهُنّ في ذلِكَ المَكَانِ . فهو " اسمٌ ومَصْدَرٌ . قِيلَ : ومِنْهُ الحَوْضُ لأَنَّ الماءَ " يَحيضُ أَي " يَسِيلُ إِلَيْه " قال : والعَرَبُ تُدْخِلُ الْوَاوَ على الْيَاءِ والْيَاءَ على الْوَاوِ لأَنَّهُمَا من حَيَّزٍ وَاحِد وهو الهَوَاءُ وهما حَرْفَا لِينٍ . قاله الأَزْهَرِيّ ونَقَلَه الصَّاغَانِيُّ أَيْضاً فلا عِبْرَةَ باسْتِبْعَادِ شَيْخِنا له وهو ظاهِرٌ . " والحَيْضَةُ : المَرَّةُ " الوَاحِدَةُ أَي مِنْ دُفَعِ الحَيْضِ ونُوَبِهِ . الحِيضَةُ " بالكَسْر : الاسْمُ " والجَمْعُ الحِيَضُ كما في الصّحاحِ . وفي حَدِيثِ أُمِّ سَلَمَةَ : " لَيْسَتْ حِيضَتُكِ في يَدِكِ " هو بالكَسْرِ الاسْمُ من الحَيْضِ والحالُ التي تَلْزَمُهَا الحَائِضُ من التَّجَنُّبِ كالجِلْسَةِ والقِعْدَةِ من الجُلُوسِ والقُعُودِ . الحِيضَةُ أَيْضاً : " الخِرْقَةُ " الَّتِي " تَسْتَثْفِر بِهَا " المَرْأَةُ . وقَالَت عَائِشَةُ رَضيَ اللهُ عنها : " لَيْتَني كُنْتُ حِيضَةً مُلْقَاةً " . " والتَّحْيِيضُ : التَّسْيِيلُ " قال عُمَارَةُ بنُ عَقِيلٍ :
" أَجالَتْ حَصَاهُنَّ الذَّوَارِي وحَيَّضَتْعَلَيْهِنّ حَيْضَاتُ السُّيُولِ الطَّوَاحِمِ
التَّحْيِيضُ : " المُجَامَعَةُ في الحَيْض " نَقَلَه الصَّاغَانِيّ . " والمُسْتَحَاضَةُ : مَنْ يَسِيلُ دَمُها " ولا يَرْقَأُ في غَيْرِ أَيّام مَعْلُومَة " لا مِنْ " عِرْقِ " الحَيْضِ بَلْ من عِرْق " يُقَالُ له " العَاذِل " وقد استُحِيضَتْ . وفي الصّحاح : استُحِيضَة المَرْأَةُ أَي اسْتَمَرَّ بها الدَّمُ بَعْدَ أَيَّامِهَا فهي مُسْتَحاضَةٌ هكذا بالمَبْنِيّ على المَفْعُول ووُجِدَ بِخَطِّ أَبي زَكَرِيَّا : استُحِيضَتْ وهو اسْتِفْعَالٌ من الحَيْض وإِذا استُحِيضَت المَرْأَةُ في غَيْرِ أَيّام حَيْضِهَا صَلَّتْ وصَامَتْ ولم تَقْعُدْ كما تَقْعُد الحائِضُ عن الصَّلاةِ . " وحَيْضٌ : جَبَلٌ بالطَائِفِ " ويُقَالُ . هوَ شِعْبٌ بتِهَامَةَ لهُذَيْلٍ يَجِيءُ من السَّرَاة . وقيل : حَيْضٌ ويَسُومُ : جَبَلانِ بنَخْلَةَ كما في العُبَابِ . " وتَحَيَّضَتْ : قَعَدَت أَيّامَ حَيْضِهَا عَنِ الصَّلاَةِ " أَي تَنْتَظِر انْقِطَاعَ الدَّم . وفي الحَدِيثِ : " تَحَيَّضِي في عِلْمِ اللهِ سِتّاً أَو سَبْعاً " كما في الصّحاح أَي عُدِّي نَفْسَكِ حائِضاً وافْعَلَي ما تَفْعَل الحائضُ وإِنَّمَا خَصَّ السِّتَ أَو السَّبْعَ لأَنَّهَا الغَالِبُ على أَيَّامِ الحَيْض . وممّا يُسْتَدْرَكُ عليه : حاضَ السَّيْلُ : فاضَ . والحِيضَةُ بالكَسْر : الدَّمُ نَفْسُه وكَذلِكَ المَحِيضُ . والحِيَاضُ ككِتَابٍ : دَمُ الحَيْضَةِ . قال الفَرَزْدَق :
خَوَاقُ حِيَاضِهِنَّ تَسِيلُ سَيْلاً ... على الأَعْقَابِ تَحْسبُهَا خِضَابَا وحَاضَت السَّمُرَةُ حَيْضاً وهي شَجَرَةٌ يَسِيلُ مِنْهَا شَيْءٌ كالدَّم كما في الصّحاح وهو مَجَاز . وقال غَيْرُهُ : حَاضَتِ الشَّجَرَةُ : خَرَجَ منها الدُّوَدِمُ وهو شَيْءٌ كالدَّمِ على التّشْبِيه . قال الزَّمَخْشَرِيّ : يُضَمَّدُ به رأْسُ المَوْلُودِ لِيُنَفَّرَ عنه الجَانُّ . وقال اللِّحْيَانِيُّ في باب " الصَّاد والضَّاد " حاصَ وحاضَ بمَعْنَىً وَاحِدٍ وكذلِك قَالَه ابنُ السِّكِّيت . ومن المَجَاز : العَزْلُ حَيْضُ الرِّجَالِ . وتَقُولُ : فُلانٌ دَيْدَنُه أَنْ يَحِيصَ ويَحِيضَ . ويُوشِكُ أَن يَحِيضَ . وتَحَيَّضَتْ مِثْلُ حَاضَت أَو شَبَّهَتْ نَفْسَهَا بالحَائضِ . وحاضَتْ : بَلَغَتْ سِنَّ المَحِيضِ . ومنه الحَدِيثُ : " لا تُقْبَلُ صَلاَةُ حَائِضٍ إِلى بخِمَارٍ " فإِنَّهُ لَمْ يُرِدْ في أَيّام حَيْضِهَا لأَنَّ الحَائِضَ لا صَلاةَ عَلَيْهَا . والمِحْيَضَةُ : الخِرْقَةُ المُلْقَاةُ والجَمْعُ المَحَايِضُ نَقَلَه الجَوْهَرِيّ . ومنه حَدِيثُ بِئْرِ بُضَاعَةَ : " يُلْقَى فِيهَا المَحَايِضُ " . وقِيلَ : المَحَايِضُ جَمْعُ المَحِيضِ وهو مَصْدَرُ حَاضَ فَلَمَّا سُمِّيَ به جَمَعَهُ . ويَقَعُ المَحِيضُ على المَصْدَرِ والزَّمَانِ والدَّم كما تَقَدَّمَ . والحَيْضَةُ : السَّيْلَةُ والجَمْعُ الحَيْضَاتُ . ويُجْمَعُ الحائضُ أَيْضاً على حَاضَةٍ كحَائك وحَاكَةٍ وسَائِق وسَاقَةٍ

##### Türkçe

**حيض**
**حَاضَ - يَحِيضُ** (**حَاضَتْ - تَحِيضُ**) - **مَحِيْض**

**حاضَ - يَحِيْضُ** + şey veya sıvı + bir yerden + bir yere: çıktı, sızdı ve ondan başka bir yere aktı: taştı ve ondan suyu aktı.

**حَاضَت - تَحِيْضُ** + dişi: ondan âdet kanı taşar, akar ve iner.

**مَحِيْض**: “**مـَفـْعـَل**” vezninde (aslı “**مـَحيـَض**”): “**حَاضَ - يَحِيضُ** (**حَاضَتْ - تَحِيضُ**)”dan mekân ve zaman ismi: hayız süresi veya hayız yeri: âdet kanının iniş günleri; yahut âdet kanının iniş yeri.

Ve lafız, “bir yerden çıkış ve daha önce gizli, örtülü, içinde korunmuş iken ortaya çıkış” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**خَرَجَ - يَخْرُجُ**، **نَسَلَ - يَنْسُلُ**، **سَرَبَ - يَسْرُبُ** (**سَرِبَ - يَسْرَبُ**)، **وَدَقَ - يَدِقُ**، **نَمَّ - يَنِمُّ** (**نَمَّ - يَنُمُّ**)، **حَاضَ - يَحِيْضُ**

**حاضت - تحيض - يحضن**
	﴿Ve kadınlarınızdan **المحيض**’den ümit kesenler—eğer şüphe ederseniz—onların iddeti üç aydır; ve henüz hayız görmeyenler; ve hamile olanlar, onların süreleri yüklerini bırakmalarıdır. Ve kim Allah’tan sakınırsa, ona işinde bir kolaylık kılar (4)﴾ Talâk

**المحيض**
﴿Sana **المحيض** hakkında sorarlar. De ki: O bir ezadır. Öyleyse **المحيض**’de kadınlardan uzak durun ve temizleninceye kadar onlara yaklaşmayın. Temizlendiklerinde, Allah’ın size emrettiği yerden onlara gelin. Şüphesiz Allah tevbe edenleri sever ve temizlenenleri sever (222)﴾ Bakara
	﴿Ve kadınlarınızdan **المحيض**’den ümit kesenler—eğer şüphe ederseniz—onların iddeti üç aydır; ve henüz hayız görmeyenler; ve hamile olanlar, onların süreleri yüklerini bırakmalarıdır. Ve kim Allah’tan sakınırsa, ona işinde bir kolaylık kılar (4)﴾ Talâk

Muhtârü’s-Sıhâh
● [**حيض**] ح ي ض: Kadın **حاضَت** “bâb **باع**”dandır ve ayrıca **مَحِيضاً**; o hâlde o **حَائِضٌ** ve ayrıca **حَائِضَةٌ** (Ferrâ’dan). Ve kadınlar: **حُيَّضٌ** ve **حَوَائِضُ**. Ve **الحَيْضَةُ** (kesre ile) ayrıca, kadının onunla **تستثفر** ettiği bezdir. Âişe (Allah ondan razı olsun) dedi: “Keşke atılmış bir **حيضة** olsaydım.” Aynı şekilde **المِحَيضَةُ**; çoğulu **المَحَايِضُ**. Ve kadın **اسْتَحِيَضَت**: günlerinden sonra kan onunla devam etti; o hâlde o **مُسْتَحَاضَةٌ**. Ve **تَحَيَّضَتْ**: hayız günlerinde namazdan oturdu (Ferrâ’dan). Ve hadiste: ﴿“Allah’ın ilminde altı veya yedi gün **تحيضي**.”﴾

Râgıb
**حيض**
- **الحيض**: rahimden, belirli bir vakitte belirli bir vasıf üzere çıkan kandır. Ve **المحيض**: hayız, hayız vakti ve onun yeri; şu da var ki bu tür fiilden masdar **مفعل** üzere gelir; örneğin: **معاش** ve **معاد**. Şairin sözü:
- 129 - Onunla kene bir **مقيلا** (kaylûle yeri) yapamaz.
(Bu bir beytin ikinci yarısıdır; ilk yarısı: “Bunların barınaklarını kaygan bir yerin üstüne bina ettim”; ve bu, Râî’nin divanında s. 241; Sîbeveyh kitabı 2/247; el-Muhassas 1/55; el-Bahr 2/167’dedir.)
Yani kaylûle için bir yer; her ne kadar “o bir masdardır” denilmişse de. Ve denir: “Senin kuyunda **مكيل** ve **مكال** yoktur.” (“**مكيل**” demeleri şâzdır; çünkü **فعل يفعل**’den masdar: **مفعل**—aynın kesriyle—dir.) Denir: “Senin kuyunda **مكال** yoktur.” Ve **مكيل** denildiği de olmuştur (Ahfeş’ten). Cevherî dedi: Doğrusu **مفعل**dir. Bak: Lisân (**كيل**).

Lisân’ın özeti
1. Kadın **حاضَت**: **تَحِيضُ** **حَيْضاً** ve **مَحِيضاً**; **الحِيضةُ** kanın kendisidir.
2. Sel **حاضَ**: taştığı zaman;
3. Sel **حاضَ** ve taştı: aktığı zaman; **يَحِيضُ** ve **يَفيضُ**;
4. Ve **الحَيْضة**: hayızın itişlerinden ve nöbetlerinden bir defadır;
5. Ve **الحِيَاضُ**: **الحَيْضَة**’nin kanıdır;
6. Bundan dolayı havuza **حَوْضٌ** denildi; çünkü su ona **يَحِيض** yani akar.
7. Kadın **تَحَيَّضت**: hayız günlerinde namazı terk etti.
8. Kadın **تَحَيَّضت**: **حَيْضتِها** günlerinde oturdu, onun kesilmesini beklediği zaman.
9. Kadın **اسْتُحِيضَت**: yani günlerinden sonra kan onunla devam etti,
10. Ve **المُسْتَحاضة**: hayız kanı durmayan; **المَحِيض**’den akmayan, fakat **العاذِل** denilen bir damardan akan.
11. **الاستحاضة**: kadında, alışılmış hayız günlerinden sonra kan çıkışının devam etmesidir.
12. **السَّمُرة** **حاضَت**: ondan **الدُّوَدِمُ** çıktı; o, kana benzer bir şeydir.
13. **السَّمُرة** **حاضت**: **تَحِيضُ** **حَيْضاً**; o, ondan kan gibi bir şey akan bir ağaçtır.
14. **المَحِيض** ve **الحَيْض**: kanın o yere toplanmasıdır.
15. Kadın **حاضَت** ve **تحَيَّضَت**: **تَحِيضُ** **حَيْضاً** ve **مَحاضاً** ve **مَحِيضاً**; bilinen vakitlerde ondan kan aktığı zaman.
16. “**حائض**”ın namazı ancak **بِخِمارٍ** ile kabul olunur: yani **المَحِيض** yaşına ulaştı ve kalem onun üzerine yürüdü.
17. Ve **الحِيضَة**: kadının onunla **تَسْتَثْفِرُ** ettiği bezdir.

Lisânü’l-ʿArab
● - **حيض**: **الحَيْضُ**: bilinen (şey). Kadın **حاضَت**: **تَحِيضُ** **حَيْضاً** ve **مَحِيضاً**; ve **المَحِيض** isim olur ve masdar olur. Ebû İshak dedi: “Kadın **حاضَت**: **تحِيضُ** **حَيْضاً** ve **مَحَاضاً** ve **مَحِيضاً**.” Dedi ki: Nahivcilere göre bu bapta masdarın babı **المَفْعَل** ve **المَفْعِل**dir; iyi, olgun (bir kullanımdır). Ve o **حائض**dır; fiil üzerine yürümemiş olsa da hemzelenmiştir; çünkü lafızda, fiil üzerine yürüyenlerden hemzesi düzenli olan şeye benzemiştir; örneğin **قائم** ve **صائم** ve benzerleri. İbn Sîde dedi: Sana, **حائض**ın aynının hemze olduğunu ve sırf yâ olmadığını—böyle zannedenin zannettiği gibi—şu sözleri gösterir: “Kadın **زائر**” (kadınların **زيارة**sinden). Görmüyor musun: eğer ayn sahih olsaydı, onun vâv olarak görünmesi ve “**زاور**” denilmesi gerekirdi? Buna göre “**العائر**” (göz ağrılı) dediler; fiil üzerine yürümemiş olsa da, çoğu durumda hemzelenmesi ve i‘lâli gereken şeyin gelişi gibi geldiği için. Bunun benzeri **الحائش**tir. Cevherî: “**حاضَت**; o hâlde o **حائِضة**.” Ve şu beyti okudu:
“Yılın **حُيون**larını ve ondan önceki yılı gördüm;
temiz olmayanın zina ettiği bir **حائِضة** gibi.”
**الحائِض**ın çoğulu: **حَوائِضُ** ve **حُيَّضٌ** (فُعَّل üzere). İbn Hâlaveyh dedi: “**حاضَتْ** ve **نَفِست** ve **نُفست** ve **دَرَسَتْ** ve **طَمِثَتْ** ve **ضَحِكَتْ** ve **كادَتْ** ve **أَكْبَرَتْ** ve **صامَتْ** denir.” Müberred dedi: **الحَيْض**a **حَيْض** denilmesi, “sel **حاضَ**” yani taştı sözündendir. Ve Umâre b. Akîl’den şu beyit:
“Rüzgârlar onların çakıllarını döndürdü; ve
azgın sellerin hayızları onların üzerine **حَيَّضَت**.”
**الذَّوارِي** ve **الذاريات**: rüzgârlardır. Ve **الحَيْضة**: hayızın itişlerinden ve nöbetlerinden bir defadır; ve **الحَيْضات** bir topluluktur. Ve **الحِيضة** (kesre ile) isimdir; çoğulu **الحِيَض**dır. Ve “**الحِيضة** kanın kendisidir” denilmiştir. Ümmü Seleme hadîsinde: “Senin **حِيضتُك** elinde değildir.” **الحِيضة** (kesre ile): **الحَيْض**dan isimdir ve **الحائض**a, sakınma ve **التحيُّض**dan (kaçınma hâli) lâzım olan hâldir; tıpkı **الجِلْسة** ve **القِعْدة**nin oturmadan olması gibi. Ve **الحِيَاضُ**: **الحَيْضَة**nin kanıdır. Ferazdak dedi:
“Onların **حِياض**larının boşlukları bir akışla akar;
topukların üzerinde; onu kına sanırsın.”
**خَواقّ** istedi de hafifletti. Kadın **تَحَيَّضت**: hayız günlerinde namazı terk etti. Nebî (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) hadîsinde, kadına dedi ki: “Allah’ın ilminde altı veya yedi gün **تَحَيَّضي**.” Kadın **تَحَيَّضت**: **حَيْضتِها** günlerinde oturup onun kesilmesini beklediği zaman; yani: kendini **حائض** say ve **الحائض**ın yaptığını yap. Altı ve yediyi özellikle zikretti; çünkü onlar hayız günlerinin çoğunluğudur. Kadın **اسْتُحِيضَت**: yani günlerinden sonra kan onunla devam etti; o hâlde o **مُسْتَحاضة**dır. Ve **المُسْتَحاضة**: hayız kanı durmayan; **المَحِيض**den akmayan, fakat **العاذِل** denilen bir damardan akan. Kadın, hayız günleri dışında **اسْتُحِيضَت** olursa, namaz kılar ve oruç tutar; **الحائض**ın namazdan oturduğu gibi oturmaz. Allah (azze ve celle) buyurdu: ﴿Sana **المَحِيض** hakkında sorarlar; de ki: o bir ezadır; öyleyse **المَحِيض**de kadınlardan uzak durun.﴾ Denildi ki: Bu âyette **المَحِيض**, kadından **المَأْتَى**dır; çünkü o hayız yeridir; sanki şöyle dedi: “Hayız yerinde kadınlardan uzak durun ve o yerde onlarla cima etmeyin.” Hadiste: “Falan kadın **اسْتُحِيضَت**.” **الاستحاضة**: kadında, alışılmış hayız günlerinden sonra kan çıkışının devam etmesidir. Denir: **اسْتُحِيضت**; o hâlde o **مُسْتَحاضة**dır; bu, **الحَيْض**dan istif‘âldir. **السَّمُرة** **حاضَت**: ondan **الدُّوَدِمُ** çıktı; o, kana benzer bir şeydir; bu ancak benzetme üzerinedir. Başkası dedi: **السَّمُرة** **حاضت**: **تَحِيضُ** **حَيْضاً**; o, ondan kan gibi bir şey akan bir ağaçtır. Ezherî: “Sel **حاضَ** ve taştı: aktığı zaman; **يَحِيضُ** ve **يَفيضُ**.” Umâre dedi:
“Rüzgârlar onların çakıllarını döndürdü; ve
azgın sellerin hayızları onların üzerine **حَيَّضَت**.”
**حَيَّضَت**ın manası: akıttı. Ve **المَحِيض** ve **الحَيْض**: kanın o yere toplanmasıdır. Dedi ki: Bundan dolayı havuza **حَوْضٌ** denildi; çünkü su ona **يَحِيض** yani akar. Dedi ki: Araplar, vâvı yâ üzerine ve yâyı vâv üzerine sokarlar; çünkü ikisi bir hayyizdendir, o da havadır; ikisi de yumuşak harftir. Lihyânî, “**الصاد** ve **الضاد**” babında: **حاصَ** ve **حاضَ** bir manadadır, dedi; İbn Sikkît de “**الصاد** ve **الضاد**” babında bunu söyledi. Ebû Saîd dedi: Ancak o, **حاضَ** ve **جاضَ**dır; bir manadadır. Ve denir: Kadın **حاضَت** ve **تحَيَّضَت** ve **دَرَسَتْ** ve **عَرَكَتْ**: **تَحِيضُ** **حَيْضاً** ve **مَحاضاً** ve **مَحِيضاً**; bilinen vakitlerde ondan kan aktığı zaman. Bilinen günler dışında ve **المَحيض** damarı dışında akarsa: **اسْتُحِيضَت** dersin; o hâlde o **مُسْتَحاضة**dır. Hadiste, **الحَيْض**ın ve ondan türeyen isim, fiil, masdar, yer, zaman ve heyetin zikri tekrar tekrar gelmiştir. Bundan: (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) sözü: “**حائض**ın namazı ancak **بِخِمارٍ** ile kabul olunur.” Yani **المَحِيض** yaşına ulaştı ve kalem onun üzerine yürüdü. Hayız günlerinde demek istemedi; çünkü **الحائض**a namaz yoktur. Ve **الحِيضَة**: kadının onunla **تَسْتَثْفِرُ** ettiği bezdir. Âişe (Allah ondan razı olsun) dedi: “Keşke atılmış bir **حِيضة** olsaydım.” Aynı şekilde **المَحِيضة**; çoğulu **المَحايِضُ**. **بئر بُضاعة** hadîsinde: “Oraya **المَحايِض** atılır.” Denildi ki: **المَحايض** **المَحِيض**in çoğuludur; o, **حاضَ**ın masdarıdır; onunla adlandırılınca onu çoğul yaptı. Ve **المَحِيض**, masdar, zaman ve kan üzerine vâki olur.

Mekâyîsü’l-Luğa:
(**حيض**) **الحاء** ve **الياء** ve **الضاد** bir tek kelimedir. Denir: **حاضَتْ السَّمُرَةُ**: ondan kırmızı bir su çıktığı zaman. Bundan dolayı lohusa kadına **حائض** denildi; kanını o suya benzeterek.

el-Kâmûsü’l-Muhît:
**الحَوْضُ** (m.): çoğulu **حِياضٌ** ve **أحواض**; kadının **حاضَت**’inden; ve “su **حاضَ**”dan: onu topladı; **حَوْضاً**: onu edindi. Ve **حَوْضُ الحِمَارِ** bir sövüştür; yani göğsü yenik (çökük) olan. Ve **ذُو الحَوْضَيْنِ**: Abdülmuttalib’dir; adı **شَيْبَةُ**; yahut **عامِرُ بنُ هاشِمٍ**; ve **الحَسْحَاسُ بنُ غَسَّانَ**. Ve **حَوْضَى** (سَكْرَى gibi) (sıfat). Ve Ebû Amr **الحَوْضِيُّ** güvenilir (kimsedir). Ve (مُعَظَّم gibi) havuz gibi bir şey; hurma ağacı için yapılır, ondan içer. Ve su **اسْتَحْوَضَ**: kendisi için bir havuz edindi. Ve “Ben senin için bu işi **أُحَوِّضُ** ederim”: yani onun etrafında dönerim.

Kadın **حاضَت**: **تَحيضُ** **حَيضاً** ve **مَحِيضاً** ve **مَحاضاً**; o hâlde o **حائِضٌ** ve **حائِضَةٌ**; **حَوائِضَ**dan **حُيَّضٍ**: kanı aktı. Ve **المَحِيضُ** isimdir ve masdardır. Denildi ki: Ondan **الحَوْضُ** (da)dır; çünkü su ona **يَسيلُ**. Ve **الحَيْضَةُ**: bir defadır; kesre ile isimdir; ve kadının onunla **تَسْتَثْفِرُ** ettiği bezdir. Ve **التَّحْييضُ**: akıtma; ve hayızda cima.

Ve **المُسْتَحاضَةُ**: kanı hayızdan değil, bilakis **العاذِل** damarından akan (kadın). Ve **حَيْضٌ**: Tâif’te bir dağdır.

Ve **تَحَيَّضَتْ**: hayız günlerinde namazdan oturdu.

Tâcü’l-ʿArûs:
**حيض**
“Kadın **حَاضَتِ**: **تَحِيضُ** **حَيْضاً** ve **مَحِيضاً**.” Ebû İshak artırdı: “ve **مَحَاضاً**; o hâlde o **حائِضٌ**.” Fiil üzerine yürümemiş olsa da hemzelenmiştir; çünkü lafızda, fiil üzerine yürüyenlerden hemzesi düzenli olan şeye benzemiştir; örneğin **قائِم** ve **صائِم** ve benzerleri. İbn Sîde dedi: Sana, **حائِض**ın aynının hemze olduğunu ve sırf yâ olmadığını—böyle zannedenin zannettiği gibi—şu sözleri gösterir: “Kadın **زائِر**” (kadınların **زِيَارَة**sinden). Görmüyor musun: eğer ayn sahih olsaydı, onun vâv olarak görünmesi ve “**زَاوِر**” denilmesi gerekirdi? Buna göre “**العَائِرُ**” (göz ağrılı) dediler; fiil üzerine yürümemiş olsa da, çoğu durumda hemzelenmesi ve i‘lâli gereken şeyin gelişi gibi geldiği için. Bunun benzeri **الحَائِشُ**tir. Cevherî dedi: “**حاضَتْ**; o hâlde o **حائِضَةٌ**” (Ferrâ’dan). Ve şu beyti okudu:
“Yılın **حُيون**larını ve ondan önceki yılı gördüm…
temiz olmayanın zina ettiği bir **حائِضَة** gibi.”
“Kadınlardan” **حَوَائِضَ** ve **حُيَّضٍ**. Ebû’l-Müsellem el-Hüzelî dedi:
“Ne zaman istersem—kralların böbürlenmesi olmaksızın—
seni **حُيَّضِ** üzerine bir topluluk yaparım.”
İbn Hâlaveyh dedi: “**حاضَتْ** ve **نُفِستْ** ve **دَرَسَتْ** ve **طَمِثَتْ** ve **ضَحِكَتْ** ve **كادَتْ** ve **أَكْبَرَتْ** ve **صَامَتْ** denir.” Başkası artırdı: **تَحَيَّضَتْ** ve **عَرَكَتْ**; yani “kanı aktı.” Şeyhimiz dedi: Hayızın on beşten fazla adı vardır. Müberred dedi: **الحَيْض**a **حَيْض** denilmesi, “sel **حاضَ**” yani taştı sözündendir. Ebû Saîd dedi: **حاضَتْ**: bilinen vakitlerde ondan kan aktığı zaman. Yüce söz: “Sana **المَحِيض** hakkında sorarlar.” Zeccâc dedi: Bu âyette **المَحِيض** kadından **المَأْتَى**dır; çünkü o hayız yeridir; sanki şöyle dedi: “Hayız yerinde kadınlardan uzak durun ve o yerde onlarla cima etmeyin.” O, isimdir ve masdardır. Denildi ki: Ondan **الحَوْضُ** (da)dır; çünkü su “**يَحيضُ**” yani “ona akar.” Dedi ki: Araplar vâvı yâ üzerine ve yâyı vâv üzerine sokarlar; çünkü ikisi bir hayyizdendir, o da havadır; ikisi de yumuşak harftir. Bunu Ezherî söyledi; Sâgânî de onu nakletti; şeyhimizin onu uzak görmesine itibar yoktur; o açıktır. Ve **الحَيْضَةُ**: tek defadır; yani hayızın itişlerinden ve nöbetlerinden. **الحِيضَةُ** (kesre ile): isimdir; çoğulu **الحِيَضُ** (Sıhâh’ta olduğu gibi). Ümmü Seleme hadîsinde: “Senin **حِيضَتُكِ** elinde değildir.” O, kesre ile, **الحَيْض**dan isimdir; ve **الحائض**a, sakınmadan lâzım olan hâldir; tıpkı **الجِلْسَة** ve **القِعْدَة**nin oturmadan olması gibi. **الحِيضَةُ** ayrıca: kadının onunla **تَسْتَثْفِر** ettiği bezdir. Âişe (Allah ondan razı olsun) dedi: “Keşke atılmış bir **حِيضَة** olsaydım.” Ve **التَّحْيِيضُ**: akıtma. Umâre b. Akîl dedi:
“Rüzgârlar onların çakıllarını döndürdü ve
azgın sellerin hayızları onların üzerine **حَيَّضَت**.”
**التَّحْيِيضُ**: “hayızda cima”dır; Sâgânî onu nakletti. Ve **المُسْتَحَاضَةُ**: kanı akan; bilinen günler dışında durmayan; hayızın damarından değil, bilakis **العَاذِل** denilen bir damardan; ve o **استُحِيضَتْ** olmuştur. Sıhâh’ta: “Kadın **استُحِيضَة**: yani günlerinden sonra kan onunla devam etti; o hâlde o **مُسْتَحاضَةٌ**.” Böylece mef‘ûl üzere mebnî ile. Ebû Zekeriyyâ’nın hattıyla: “**استُحِيضَتْ**” bulundu; o, **الحَيْض**dan istif‘âldir. Kadın, hayız günleri dışında **استُحِيضَت** olursa, namaz kılar ve oruç tutar; **الحائض**ın namazdan oturduğu gibi oturmaz. Ve **حَيْضٌ**: Tâif’te bir dağdır; denilir. O, Hüzeyl’e ait Tihâme’de bir vadidir; Serât’tan gelir. Ve denildi ki: **حَيْضٌ** ve **يَسُومُ**: Nahlâ’da iki dağdır (ʿUbâb’da olduğu gibi). Ve **تَحَيَّضَتْ**: hayız günlerinde namazdan oturdu; yani kanın kesilmesini bekler. Hadiste: “Allah’ın ilminde altı veya yedi gün **تَحَيَّضِي**.” (Sıhâh’ta olduğu gibi) yani kendini **حائض** say ve **الحائض**ın yaptığını yap; altı veya yediyi özellikle zikretti; çünkü o, hayız günlerinin çoğunluğudur. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: Sel **حاضَ**: taştı. **الحِيضَةُ** (kesre ile): kanın kendisidir; aynı şekilde **المَحِيضُ**. Ve **الحِيَاضُ** (كِتاب gibi): **الحَيْضَة**nin kanıdır. Ferazdak dedi:
“Onların **حِيَاض**larının boşlukları bir akışla akar…
topukların üzerinde; onu kına sanırsın.”
Ve **السَّمُرَة** **حاضَت**: **حَيْضاً**; o, ondan kan gibi bir şey akan bir ağaçtır (Sıhâh’ta olduğu gibi); bu mecazdır. Başkası dedi: Ağaç **حاضَت**: ondan **الدُّوَدِمُ** çıktı; o, benzetme üzere kana benzer bir şeydir. Zemahşerî dedi: Yeni doğanın başı onunla sarılır ki cin ondan ürksün. Lihyânî “**الصَّاد** ve **الضَّاد**” babında: **حاصَ** ve **حاضَ** bir manadadır, dedi; İbn Sikkît de bunu söyledi. Mecazdandır: **العَزْلُ** erkeklerin **حَيْضُ**udur. Ve dersin: Falanın âdeti **أَنْ يَحِيصَ ويَحِيضَ**dır. Ve az kaldı ki **يَحِيضَ**. Ve **تَحَيَّضَتْ**: **حاضَت** gibidir; yahut kendini **الحائض**a benzetti. Ve **حاضَتْ**: **المَحِيض** yaşına ulaştı. Bundan hadistir: “**حائِضٍ**ın namazı ancak **بِخِمارٍ** ile kabul olunur.” Çünkü hayız günlerinde demek istemedi; zira **الحائض**a namaz yoktur. Ve **المِحْيَضَةُ**: atılmış bezdir; çoğulu **المَحَايِضُ**; Cevherî onu nakletti. Bundan **بِئْرِ بُضَاعَةَ** hadîsi: “Oraya **المَحَايِضُ** atılır.” Denildi ki: **المَحَايِضُ**, **المَحِيض**in çoğuludur; o, **حاضَ**ın masdarıdır; onunla adlandırılınca onu çoğul yaptı. Ve **المَحِيضُ**, masdar, zaman ve kan üzerine vâki olur; daha önce geçtiği gibi. Ve **الحَيْضَةُ**: akıntıdır; çoğulu **الحَيْضَاتُ**. Ve **الحائض** ayrıca **حَاضَةٍ** üzerine de çoğul yapılır; **حَائك**/**حَاكَةٍ** ve **سَائِق**/**سَاقَةٍ** gibi.
