# حيض — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D8%B6/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D9%8A%D8%B6/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حيض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D8%B6.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: حيض

حيض
حَاضَ - يَحِيضُ (حَاضَتْ - تَحِيضُ) - مَحِيْض
حاضَ - يَحِيْضُ + الشيء أو السائل + من مكان + إلى مكان: خرج وتسرب وسال منه إلى مكان آخر: فاض وسال عنه ماؤه
حَاضَت - تَحِيْضُ + الأنثى: يفيض ويسيل وينزل منها دم العادة الشهرية
مَحِيْض: على وزن " مـَفـْعـَل " ( أصلها" مـَحيـَض): اسم مكان وزمان من " حَاضَ - يَحِيضُ (حَاضَتْ - تَحِيضُ) ": مدة أو مكان الحيض: أيام نزول الدم في العادة الشهرية، أو مكان نزول الدم في العادة الشهرية
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الخروج من مكان والظهور بعد أن كان خافياً مستوراً محفوظاً فيه" وهي:
خَرَجَ - يَخْرُجُ، نَسَلَ - يَنْسُلُ، سَرَبَ - يَسْرُبُ (سَرِبَ - يَسْرَبُ)، وَدَقَ - يَدِقُ، نَمَّ - يَنِمُّ (نَمَّ - يَنُمُّ)، حَاضَ - يَحِيْضُ
حاضت - تحيض - يحضن
	﴿واللائي يئسن من المحيض من نسائكم إن ارتبتم فعدتهن ثلاثة أشهر واللائي لم يحضن وأولات الأحمال أجلهن أن يضعن حملهن ومن يتق الله يجعل له من أمره يسرا(4)﴾ الطلاق
المحيض
﴿ويسألونك عن المحيض قل هو أذى فاعتزلوا النساء في المحيض ولا تقربوهن حتى يطهرن فإذا تطهرن فأتوهن من حيث أمركم الله إن الله يحب التوابين ويحب المتطهرين(222)﴾ البقرة
	﴿واللائي يئسن من المحيض من نسائكم إن ارتبتم فعدتهن ثلاثة أشهر واللائي لم يحضن وأولات الأحمال أجلهن أن يضعن حملهن ومن يتق الله يجعل له من أمره يسرا(4)﴾ الطلاق
مختار الصحاح
● [حيض] ح ي ض: حاضَت المرأة من باب باع و مَحِيضاً أيضا فهي حَائِضٌ و حَائِضَةٌ أيضا عن الفراء ونساء حُيَّضٌ و حَوَائِضُ و الحَيْضَةُ بالكسر أيضا الخرقة التي تستثفر بها المرأة قالت عائشة رضي الله عنها ليتني كنت حيضة ملقاة وكذا المِحَيضَةُ والجمع المَحَايِضُ و اسْتَحِيَضَتِ المرأة استمر بها الدم بعد أيامها فهي مُسْتَحَاضَةٌ و تَحَيَّضَتْ قعدت أيام حيضها عن الصلاة وفي الحديث ﴿تحيضي في علم الله ستا أو سبعا﴾
الراغب
حيض
- الحيض: الدم الخارج من الرحم على وصف مخصوص في وقت مخصوص، والمحيض: الحيض ووقت الحيض وموضعه، على أن المصدر في هذا النحو من الفعل يجيء على مفعل، نحو: معاش ومعاد، وقول الشاعر:
- 129 - لا يستطيع بها القراد مقيلا
(هذا عجز بيت، وشطره:
بنيت مرافقهن فوق مزلة
وهو للراعي في ديوانه ص 241؛ وكتاب سيبويه 2/247؛ والمخصص 1/55؛ والبحر 2/167)
أي مكانا للقيلولة، وإن كان قد قيل: هو مصدر، ويقال: ما في برك مكيل ومكال (قولهم: مكيل شاذ؛ لأن المصدر من فعل يفعل: مفعل - بكسر العين -
يقال: ما في برك مكال، وقد قيل: مكيل عن الأخفش، قال الجوهري: وصوابه مفعل. راجع: اللسان (كيل) ).
ملخص اللسان
1.     حاضَت المرأَة تَحِيضُ حَيْضاً ومَحِيضاً،  الحِيضةُ الدم نفسه.
2.     حاضَ السيلُ إِذا  فاضَ؛
3.     حاضَ السيلُ وفاضَ إِذا سال يَحِيضُ ويَفيض؛
4.     والحَيْضة: المرة الواحدة من دُفَع  الحَيْض ونُوَبِه،
5.      والحِيَاضُ: دمُ  الحَيْضَة؛
6. ومن هذا قيل للحَوْض حَوْضٌ لأَن الماء يَحِيض إِليه أَي يَسِيل
7.     وتَحَيَّضت المرأَةُ: تركت الصلاةَ أَيام حيضها.
8.     تَحَيَّضت المرأَةُ إِذا قعدت أَيام حَيْضتِها تنتظر انقطاعه
9.     واسْتُحِيضَت المرأَةُ أَي  استمرَّ بها الدمُ بعد أَيامها،
10.                        والمُسْتَحاضة: التي لا  يَرْقَأُ دمُ حَيْضِها ولا يَسِيلُ من المَحِيض ولكنه يسيلُ من عِرْقٍ يقال له العاذِل،
11.                        الاستحاضةُ: أَن يستمرَّ  بالمرأَة خروجُ الدم بعد أَيام حَيْضِها المُعْتاد.
12.                        وحاضَت السَّمُرة: خرج منها  الدُّوَدِمُ، وهو شيءٌ شبه الدم،
13.                        حاضت  السَّمُرةُ تَحِيضُ حَيْضاً، وهي شجرة يسيل منها شيءٌ كالدم.
14.                        والمَحِيض والحَيْض: اجتماع الدم إِلى ذلك  المكان،
15.                        حاضَت المرأَة وتحَيَّضَت تَحِيضُ حَيْضاً ومَحاضاً ومَحِيضاً إِذا سال  الدم منها في أَوقات معلومة،
16.                        لا تُقْبَل صلاة حائض إِلاَّ بِخِمارٍ أَي  بَلَغَت سنَّ المَحِيض وجرى عليها القلم.
17.                        والحِيضَة: الخِرْقة التي تَسْتَثْفِرُ بها المرأَة؛
لسان العرب
● - حيض: الحَيْضُ: معروف. حاضَت المرأَة تَحِيضُ حَيْضاً ومَحِيضاً،  والمَحِيض يكون اسماً ويكون مصدراً. قال أَُّو إِسحق: يقال حاضَت المرأَة  تحِيضُ حَيْضاً ومَحَاضاً ومَحِيضاً، قال: وعند النحويين أَن المصدر في هذا  الباب بابه المَفْعَل والمَفْعِل جَيِّدٌ بالغٌ، وهي حائض، هُمِزت وإِن لم  تَجْر على الفعل لأَنه أَشبه في اللفظ ما اطرد همزه من الجاري على الفعل  نحو قائم وصائم وأَشباه ذلك؛ قال ابن سيده: ويدلُّك على أَن عين حائِضٍ  همزة، وليست ياء خالصة كما لعَلَّه يظنه كذلك ظانٌّ، قولُهم امرأَة زائِرٌ  من زيارة النساء، أَلا ترى أَنه لو كانت العين صحيحة لوجب ظهورها واواً  وأَن يقال زاوِر؟ وعليه قالوا: العائرُ للرَّمِد، وإِن لم يجر على الفعل  لمّا جاءَ مجيء ما يجب همزه وإِعلالُه في غالب الأَمر، ومثله الحائشُ.  الجوهري: حاضَت، فهي حائِضة؛ وأَنشد:  رأَيتُ حُيونَ العامِ والعامِ قبْلَه  كحائِضةٍ يُزْنَى بها غيرَ طاهِر  وجمعُ الحائِض حَوائِضُ وحُيَّضٌ على فُعَّل. قال ابن خالويه: يقال  حاضَتْ ونَفِست ونُفست ودَرَسَتْ وطَمِثَتْ وضَحِكَتْ وكادَتْ وأَكْبَرَتْ  وصامَتْ. وقال المبرد: سُمِّيَ الحَيْضُ حَيْضاً من قولهم حاضَ السيلُ إِذا  فاضَ؛ وأَنشد لعمارة بن عقيل:  أَجالَتْ حَصاهُنَّ الذَّوارِي، وحَيَّضَت  عليْهنَّ حَيْضاتُ السُّيولِ الطَّواحِم  والذَّوارِي والذاريات: الرياح. والحَيْضة: المرة الواحدة من دُفَع  الحَيْض ونُوَبِه، والحَيْضات جماعة، والحِيضة الاسم، بالكسر، والجمع  الحِيَضُ، وقيل: الحِيضةُ الدم نفسه. وفي حديث أُم سلمة: ليست حِيضتُك في يَدِك؛  الحِيضةُ، بالكسر: الاسم من الحَيْض والحال التي تلزمها الحائض من  التجنب والتحيُّض كالجِلْسة والقِعْدة من الجلوس والقعود. والحِيَاضُ: دمُ  الحَيْضَة؛ قال الفرزدق:  خَواقُ حِياضهن تَسِيلُ سَيْلاً،  على الأَعْقابِ، تَحْسِبُه خِضابا  أَراد خَواقّ فخفّف.  وتَحَيَّضت المرأَةُ: تركت الصلاةَ أَيام حيضها. وفي حديث النبي، صلّى  اللّه عليه وسلّم، أَنه قال للمرأَة: تَحَيَّضي في علم اللّه سِتّاً أَو  سَبْعاً؛ تَحَيَّضت المرأَةُ إِذا قعدت أَيام حَيْضتِها تنتظر انقطاعه،  يقول: عُدِّي نَفْسَك حائضاً وافعلي ما تفعل الحائضُ، وإِنما خصَّ السِّتّ  والسبع لأَنهما الغالب على أَيام الحَيْض. واسْتُحِيضَت المرأَةُ أَي  استمرَّ بها الدمُ بعد أَيامها، فهي مُسْتَحاضة، والمُسْتَحاضة: التي لا  يَرْقَأُ دمُ حَيْضِها ولا يَسِيلُ من المَحِيض ولكنه يسيلُ من عِرْقٍ يقال  له العاذِل، وإِذا اسْتُحِيضَت المرأَةُ في غير أَيام حَيْضِها صَلَّتْ  وصامَتْ ولم تَقْعُدْ كما تَقْعُد الحائض عن الصلاة. قال اللّه عزّ وجلّ:  ويسأَلونك عن المَحِيض قل هو أَذىً فاعْتَزِلوا النساء في المَحِيض؛ قيل:  إِن المَحِيضَ في هذه الآية المَأْتَى من المرأَة لأَنه موضع الحَيْضِ  فكأَنه قال: اعتزلوا النساءَ في موضع الحَيْضِ ولا تُجامِعوهن في ذلك  المكان. وفي الحديث: إِن فُلانةَ اسْتُحِيضَت؛ الاستحاضةُ: أَن يستمرَّ  بالمرأَة خروجُ الدم بعد أَيام حَيْضِها المُعْتاد. يقال: اسْتُحِيضت، فهي  مُسْتَحاضةٌ، وهو استفعال من الحَيْض. وحاضَت السَّمُرة: خرج منها  الدُّوَدِمُ، وهو شيءٌ شبه الدم، وإِنما ذلك على التشبيه. وقال غيره: حاضت  السَّمُرةُ تَحِيضُ حَيْضاً، وهي شجرة يسيل منها شيءٌ كالدم. الأَزهري: يقال  حاضَ السيلُ وفاضَ إِذا سال يَحِيضُ ويَفيض؛ وقال عمارة:  أَجالَت حَصاهُنَّ الذَّوارِي، وحَيَّضَت  عليهنَّ حَيْضات السُّيولِ الطَّواحِم  معنى حَيَّضَت: سيَّلت. والمَحِيض والحَيْض: اجتماع الدم إِلى ذلك  المكان، قال: ومن هذا قيل للحَوْض حَوْضٌ لأَن الماء يَحِيض إِليه أَي يَسِيل،  قال: والعرب تُدْخِلُ الواوَ على الياء والياءَ على الواو لأَنهما من  حيِّز واحد، وهو الهواء، وهما حرفا لين، وقال اللحياني في باب الصاد  والضاد: حاصَ وحاضَ بمعنى واحد، وكذلك قال ابن السكيت في باب الصاد والضاد.  وقال أَبو سعيد: إِنما هو حاضَ وجاضَ بمعنى واحد. ويقال: حاضَت المرأَة  وتحَيَّضَت ودَرَسَتْ وعَرَكَتْ تَحِيضُ حَيْضاً ومَحاضاً ومَحِيضاً إِذا سال  الدم منها في أَوقات معلومة، فإِذا سال في غير أَيام معلومة ومن غير عرق  المَحيض قلت: اسْتُحِيضَت، فهي مُسْتَحاضة، وقد تكرر ذكر الحَيْضِ وما  تصرَّف منه من اسم وفعل ومصدر وموضع وزمان وهيئة في الحديث؛ ومن ذلك قوله،  صلّى اللّه عليه وسلّم: لا تُقْبَل صلاة حائض إِلاَّ بِخِمارٍ أَي  بَلَغَت سنَّ المَحِيض وجرى عليها القلم. ولم يُرِدْ في أَيام حَيْضِها لأَن  الحائِضَ لا صلاة عليها.  والحِيضَة: الخِرْقة التي تَسْتَثْفِرُ بها المرأَة؛ قالت عائشة، رضي  اللّه عنها: لَيْتَنِي كنتُ حِيضةً مُلْقاةً؛ وكذلك المَحِيضة، والجمع  المَحايِضُ. وفي حديث بئر بُضاعة: تلقى فيها المَحايِض؛ وقيل: المَحايضُ جمع  المَحِيض، وهو مصدر حاضَ، فلما سمِّي به جَمعه، ويقع المَحِيضُ على  المصدر والزمان والدم.
مقاييس اللغة:
(حيض) الحاء والياء والضاد كلمة واحدة. يقال حاضَتْ السَّمُرَةُ إذا خرج منها ماءٌ أحمر. ولذلك سمِّيت النُّفَساء حائضاً، تشبيهاً لدمها بذلك الماء.
القاموس المحيط:
الحَوْضُ م،ج حِياضٌ وأحواض، من حاضَتِ المرأةُ، ومن حاضَ الماءَ جَمَعَهُ، حَوْضاً اتَّخَذَهُ. وحَوْضُ الحِمَارِ سَبٌّ، أي مَهْزُومُ الصَّدْرِ. وذُو الحَوْضَيْنِ عبدُ المُطَّلِبِ، واسمُهُ شَيْبَةُ، أو عامِرُ بنُ هاشِمٍ، والحَسْحَاسُ بنُ غَسَّانَ. وحَوْضَى، كسَكْرَى ع. وأبو عَمْرٍو الحَوْضِيُّ ثِقَةٌ م. وكمُعَظَّمٍ شيءٌ كالحَوْضِ، يُجْعَلُ للنَّخْلَةِ تَشْربُ منه. واسْتَحْوَضَ الماءُ اتَّخَذَ لِنَفْسِهِ حَوْضاً. وأنا أُحَوِّضُ لَكَ هذا الأمْر، أي أدُورُ حَوْلَهُ.
حاضَت المرأةُ تَحيضُ حَيضاً ومَحِيضاً ومَحاضاً، فهي حائِضٌ وحائِضَةٌ من حَوائِضَ حُيَّضٍ سالَ دَمُها. والمَحِيضُ اسْمٌ ومَصْدَرٌ. قيلَ ومنه الحَوْضُ، لأنَّ الماء يَسيلُ إليه. والحَيْضَةُ المَرَّةُ، وبالكسر الاسْمُ، والخِرْقَةُ تَسْتَثْفِرُ بها. والتَّحْييضُ التَّسْييلُ، والمُجامَعَةُ في الحَيْضِ.
والمُسْتَحاضَةُ: من يَسيلُ دَمُها لا من الحَيْضِ، بل من عِرْقِ العاذِلِ. وحَيْضٌ: جَبَلٌ بالطائف.
وتَحَيَّضَتْ: قَعَدَتْ أيامَ حَيْضِهَا عن الصلاة.
تاج العروس:
حيض
" حَاضَتِ المَرْأَةُ تَحِيضُ حَيْضاً ومَحِيضاً " زَادَ أَبو إِسْحَاقَ : " ومَحَاضاً فهي حائِضٌ " هُمِزَتْ وإِنْ لم تَجْرِ على الفعْلِ لأَنَّه أَشْبَهَ في اللَّفْظ ما اطَّرَدَ هَمْزه من الجَارِي على الفِعْلِ نَحْو قائِمٍ وصائمٍ وأَشْبَاهِ ذلِكَ . قال ابنُ سِيدَه : ويَدُلُّك على أَنَّ عَيْنَ حائِضٍ هَمْزَةٌ وليْسَت ياءً خالصَةً كما لَعَلَّه يَظُنُّه كَذلِكَ ظَانٌّ قَوْلُهم : امْرَأَةٌ زائِرٌ من زِيَارَةِ النِّسَاءِ أَلا تَرَى أَنَّه لو كَانَتِ العيْنُ صَحِيحَةً لوَجَبَ ظُهُورُهَا واواً وأَن يُقَالَ : زَاوِر وعَلَيْه قَالُو : العَائِرُ للرَّمِدِ وإِنْ لم يَجْرِ على الفِعْل لمَّا جاءَ مَجيءَ ما يَجِب هَمْزُهُ وإِعْلالُه في غَالِبِ الأَمْرِ ومِثْلُه الحَائِشُ . قَال الجَوْهَرِيّ : حاضَتْ فهي " حائِضَةٌ " عن الفَرّاءِ وأَنْشَدَ :
رَأَيْتُ حُيُونَ العَامِ والعامِ قَبْلَهُ ... كحائِضَة يُزْنَى بها غَيْرَ طاهِرِ " من " نِسَاءٍ " حَوَائِضَ وحُيَّضٍ " . قال أَبُو المُثَلَّم الهُذَلِيّ :
مَتَى ما أَشَأْ غَيْرَ زَهْوِ المُلُو ... كِ أَجْعَلْكَ رَهْطاً عَلَى حُيَّضِ وقال ابن خالَوَيْه : يقال : حاضَتْ ونُفِستْ ودَرَسَتْ وطَمِثَتْ وضَحِكَتْ وكادَتْ وأَكْبَرَتْ وصَامَتْ وزادَ غَيْرُه : تَحَيَّضَتْ وعَرَكَتْ أَيْ " سَالَ دَمُها " . قال شَيْخُنَا : ولِلحَيْضِ أَسماءٌ فَوْقَ الخَمْسَةَ عَشَرَ . وقال المُبرِّدُ : سُمِّيَ الحَيْضُ حَيْضاً من قَوْلهم : حَاضَ السَّيْلُ إِذا فاضَ . وقال أَبُو سَعِيد : حاضَتْ : إِذَا سَالَ الدَّمُ مِنْهَا في أَوْقَاتٍ مَعْلُومة . قَولُه تَعالَى : " يَسْأَلُونَكَ عَنِ المَحِيضِ " قال الزَّجّاجُ : " المَحِيضُ " في هذِه الآيَةِ المَأْتَى مِن المَرْأَة لأَنَّهُ مَوْضِعُ الحَيْضِ فكَأَنَّهُ قال : اعْتَزِلُوا النِّسَاءَ في مَوْضِعِ الحَيْضِ ولا تُجامِعُوهُنّ في ذلِكَ المَكَانِ . فهو " اسمٌ ومَصْدَرٌ . قِيلَ : ومِنْهُ الحَوْضُ لأَنَّ الماءَ " يَحيضُ أَي " يَسِيلُ إِلَيْه " قال : والعَرَبُ تُدْخِلُ الْوَاوَ على الْيَاءِ والْيَاءَ على الْوَاوِ لأَنَّهُمَا من حَيَّزٍ وَاحِد وهو الهَوَاءُ وهما حَرْفَا لِينٍ . قاله الأَزْهَرِيّ ونَقَلَه الصَّاغَانِيُّ أَيْضاً فلا عِبْرَةَ باسْتِبْعَادِ شَيْخِنا له وهو ظاهِرٌ . " والحَيْضَةُ : المَرَّةُ " الوَاحِدَةُ أَي مِنْ دُفَعِ الحَيْضِ ونُوَبِهِ . الحِيضَةُ " بالكَسْر : الاسْمُ " والجَمْعُ الحِيَضُ كما في الصّحاحِ . وفي حَدِيثِ أُمِّ سَلَمَةَ : " لَيْسَتْ حِيضَتُكِ في يَدِكِ " هو بالكَسْرِ الاسْمُ من الحَيْضِ والحالُ التي تَلْزَمُهَا الحَائِضُ من التَّجَنُّبِ كالجِلْسَةِ والقِعْدَةِ من الجُلُوسِ والقُعُودِ . الحِيضَةُ أَيْضاً : " الخِرْقَةُ " الَّتِي " تَسْتَثْفِر بِهَا " المَرْأَةُ . وقَالَت عَائِشَةُ رَضيَ اللهُ عنها : " لَيْتَني كُنْتُ حِيضَةً مُلْقَاةً " . " والتَّحْيِيضُ : التَّسْيِيلُ " قال عُمَارَةُ بنُ عَقِيلٍ :
" أَجالَتْ حَصَاهُنَّ الذَّوَارِي وحَيَّضَتْعَلَيْهِنّ حَيْضَاتُ السُّيُولِ الطَّوَاحِمِ
التَّحْيِيضُ : " المُجَامَعَةُ في الحَيْض " نَقَلَه الصَّاغَانِيّ . " والمُسْتَحَاضَةُ : مَنْ يَسِيلُ دَمُها " ولا يَرْقَأُ في غَيْرِ أَيّام مَعْلُومَة " لا مِنْ " عِرْقِ " الحَيْضِ بَلْ من عِرْق " يُقَالُ له " العَاذِل " وقد استُحِيضَتْ . وفي الصّحاح : استُحِيضَة المَرْأَةُ أَي اسْتَمَرَّ بها الدَّمُ بَعْدَ أَيَّامِهَا فهي مُسْتَحاضَةٌ هكذا بالمَبْنِيّ على المَفْعُول ووُجِدَ بِخَطِّ أَبي زَكَرِيَّا : استُحِيضَتْ وهو اسْتِفْعَالٌ من الحَيْض وإِذا استُحِيضَت المَرْأَةُ في غَيْرِ أَيّام حَيْضِهَا صَلَّتْ وصَامَتْ ولم تَقْعُدْ كما تَقْعُد الحائِضُ عن الصَّلاةِ . " وحَيْضٌ : جَبَلٌ بالطَائِفِ " ويُقَالُ . هوَ شِعْبٌ بتِهَامَةَ لهُذَيْلٍ يَجِيءُ من السَّرَاة . وقيل : حَيْضٌ ويَسُومُ : جَبَلانِ بنَخْلَةَ كما في العُبَابِ . " وتَحَيَّضَتْ : قَعَدَت أَيّامَ حَيْضِهَا عَنِ الصَّلاَةِ " أَي تَنْتَظِر انْقِطَاعَ الدَّم . وفي الحَدِيثِ : " تَحَيَّضِي في عِلْمِ اللهِ سِتّاً أَو سَبْعاً " كما في الصّحاح أَي عُدِّي نَفْسَكِ حائِضاً وافْعَلَي ما تَفْعَل الحائضُ وإِنَّمَا خَصَّ السِّتَ أَو السَّبْعَ لأَنَّهَا الغَالِبُ على أَيَّامِ الحَيْض . وممّا يُسْتَدْرَكُ عليه : حاضَ السَّيْلُ : فاضَ . والحِيضَةُ بالكَسْر : الدَّمُ نَفْسُه وكَذلِكَ المَحِيضُ . والحِيَاضُ ككِتَابٍ : دَمُ الحَيْضَةِ . قال الفَرَزْدَق :
خَوَاقُ حِيَاضِهِنَّ تَسِيلُ سَيْلاً ... على الأَعْقَابِ تَحْسبُهَا خِضَابَا وحَاضَت السَّمُرَةُ حَيْضاً وهي شَجَرَةٌ يَسِيلُ مِنْهَا شَيْءٌ كالدَّم كما في الصّحاح وهو مَجَاز . وقال غَيْرُهُ : حَاضَتِ الشَّجَرَةُ : خَرَجَ منها الدُّوَدِمُ وهو شَيْءٌ كالدَّمِ على التّشْبِيه . قال الزَّمَخْشَرِيّ : يُضَمَّدُ به رأْسُ المَوْلُودِ لِيُنَفَّرَ عنه الجَانُّ . وقال اللِّحْيَانِيُّ في باب " الصَّاد والضَّاد " حاصَ وحاضَ بمَعْنَىً وَاحِدٍ وكذلِك قَالَه ابنُ السِّكِّيت . ومن المَجَاز : العَزْلُ حَيْضُ الرِّجَالِ . وتَقُولُ : فُلانٌ دَيْدَنُه أَنْ يَحِيصَ ويَحِيضَ . ويُوشِكُ أَن يَحِيضَ . وتَحَيَّضَتْ مِثْلُ حَاضَت أَو شَبَّهَتْ نَفْسَهَا بالحَائضِ . وحاضَتْ : بَلَغَتْ سِنَّ المَحِيضِ . ومنه الحَدِيثُ : " لا تُقْبَلُ صَلاَةُ حَائِضٍ إِلى بخِمَارٍ " فإِنَّهُ لَمْ يُرِدْ في أَيّام حَيْضِهَا لأَنَّ الحَائِضَ لا صَلاةَ عَلَيْهَا . والمِحْيَضَةُ : الخِرْقَةُ المُلْقَاةُ والجَمْعُ المَحَايِضُ نَقَلَه الجَوْهَرِيّ . ومنه حَدِيثُ بِئْرِ بُضَاعَةَ : " يُلْقَى فِيهَا المَحَايِضُ " . وقِيلَ : المَحَايِضُ جَمْعُ المَحِيضِ وهو مَصْدَرُ حَاضَ فَلَمَّا سُمِّيَ به جَمَعَهُ . ويَقَعُ المَحِيضُ على المَصْدَرِ والزَّمَانِ والدَّم كما تَقَدَّمَ . والحَيْضَةُ : السَّيْلَةُ والجَمْعُ الحَيْضَاتُ . ويُجْمَعُ الحائضُ أَيْضاً على حَاضَةٍ كحَائك وحَاكَةٍ وسَائِق وسَاقَةٍ

### Türkçe

**حيض**
**حَاضَ - يَحِيضُ** (**حَاضَتْ - تَحِيضُ**) - **مَحِيْض**

**حاضَ - يَحِيْضُ** + şey veya sıvı + bir yerden + bir yere: çıktı, sızdı ve ondan başka bir yere aktı: taştı ve ondan suyu aktı.

**حَاضَت - تَحِيْضُ** + dişi: ondan âdet kanı taşar, akar ve iner.

**مَحِيْض**: “**مـَفـْعـَل**” vezninde (aslı “**مـَحيـَض**”): “**حَاضَ - يَحِيضُ** (**حَاضَتْ - تَحِيضُ**)”dan mekân ve zaman ismi: hayız süresi veya hayız yeri: âdet kanının iniş günleri; yahut âdet kanının iniş yeri.

Ve lafız, “bir yerden çıkış ve daha önce gizli, örtülü, içinde korunmuş iken ortaya çıkış” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**خَرَجَ - يَخْرُجُ**، **نَسَلَ - يَنْسُلُ**، **سَرَبَ - يَسْرُبُ** (**سَرِبَ - يَسْرَبُ**)، **وَدَقَ - يَدِقُ**، **نَمَّ - يَنِمُّ** (**نَمَّ - يَنُمُّ**)، **حَاضَ - يَحِيْضُ**

**حاضت - تحيض - يحضن**
	﴿Ve kadınlarınızdan **المحيض**’den ümit kesenler—eğer şüphe ederseniz—onların iddeti üç aydır; ve henüz hayız görmeyenler; ve hamile olanlar, onların süreleri yüklerini bırakmalarıdır. Ve kim Allah’tan sakınırsa, ona işinde bir kolaylık kılar (4)﴾ Talâk

**المحيض**
﴿Sana **المحيض** hakkında sorarlar. De ki: O bir ezadır. Öyleyse **المحيض**’de kadınlardan uzak durun ve temizleninceye kadar onlara yaklaşmayın. Temizlendiklerinde, Allah’ın size emrettiği yerden onlara gelin. Şüphesiz Allah tevbe edenleri sever ve temizlenenleri sever (222)﴾ Bakara
	﴿Ve kadınlarınızdan **المحيض**’den ümit kesenler—eğer şüphe ederseniz—onların iddeti üç aydır; ve henüz hayız görmeyenler; ve hamile olanlar, onların süreleri yüklerini bırakmalarıdır. Ve kim Allah’tan sakınırsa, ona işinde bir kolaylık kılar (4)﴾ Talâk

Muhtârü’s-Sıhâh
● [**حيض**] ح ي ض: Kadın **حاضَت** “bâb **باع**”dandır ve ayrıca **مَحِيضاً**; o hâlde o **حَائِضٌ** ve ayrıca **حَائِضَةٌ** (Ferrâ’dan). Ve kadınlar: **حُيَّضٌ** ve **حَوَائِضُ**. Ve **الحَيْضَةُ** (kesre ile) ayrıca, kadının onunla **تستثفر** ettiği bezdir. Âişe (Allah ondan razı olsun) dedi: “Keşke atılmış bir **حيضة** olsaydım.” Aynı şekilde **المِحَيضَةُ**; çoğulu **المَحَايِضُ**. Ve kadın **اسْتَحِيَضَت**: günlerinden sonra kan onunla devam etti; o hâlde o **مُسْتَحَاضَةٌ**. Ve **تَحَيَّضَتْ**: hayız günlerinde namazdan oturdu (Ferrâ’dan). Ve hadiste: ﴿“Allah’ın ilminde altı veya yedi gün **تحيضي**.”﴾

Râgıb
**حيض**
- **الحيض**: rahimden, belirli bir vakitte belirli bir vasıf üzere çıkan kandır. Ve **المحيض**: hayız, hayız vakti ve onun yeri; şu da var ki bu tür fiilden masdar **مفعل** üzere gelir; örneğin: **معاش** ve **معاد**. Şairin sözü:
- 129 - Onunla kene bir **مقيلا** (kaylûle yeri) yapamaz.
(Bu bir beytin ikinci yarısıdır; ilk yarısı: “Bunların barınaklarını kaygan bir yerin üstüne bina ettim”; ve bu, Râî’nin divanında s. 241; Sîbeveyh kitabı 2/247; el-Muhassas 1/55; el-Bahr 2/167’dedir.)
Yani kaylûle için bir yer; her ne kadar “o bir masdardır” denilmişse de. Ve denir: “Senin kuyunda **مكيل** ve **مكال** yoktur.” (“**مكيل**” demeleri şâzdır; çünkü **فعل يفعل**’den masdar: **مفعل**—aynın kesriyle—dir.) Denir: “Senin kuyunda **مكال** yoktur.” Ve **مكيل** denildiği de olmuştur (Ahfeş’ten). Cevherî dedi: Doğrusu **مفعل**dir. Bak: Lisân (**كيل**).

Lisân’ın özeti
1. Kadın **حاضَت**: **تَحِيضُ** **حَيْضاً** ve **مَحِيضاً**; **الحِيضةُ** kanın kendisidir.
2. Sel **حاضَ**: taştığı zaman;
3. Sel **حاضَ** ve taştı: aktığı zaman; **يَحِيضُ** ve **يَفيضُ**;
4. Ve **الحَيْضة**: hayızın itişlerinden ve nöbetlerinden bir defadır;
5. Ve **الحِيَاضُ**: **الحَيْضَة**’nin kanıdır;
6. Bundan dolayı havuza **حَوْضٌ** denildi; çünkü su ona **يَحِيض** yani akar.
7. Kadın **تَحَيَّضت**: hayız günlerinde namazı terk etti.
8. Kadın **تَحَيَّضت**: **حَيْضتِها** günlerinde oturdu, onun kesilmesini beklediği zaman.
9. Kadın **اسْتُحِيضَت**: yani günlerinden sonra kan onunla devam etti,
10. Ve **المُسْتَحاضة**: hayız kanı durmayan; **المَحِيض**’den akmayan, fakat **العاذِل** denilen bir damardan akan.
11. **الاستحاضة**: kadında, alışılmış hayız günlerinden sonra kan çıkışının devam etmesidir.
12. **السَّمُرة** **حاضَت**: ondan **الدُّوَدِمُ** çıktı; o, kana benzer bir şeydir.
13. **السَّمُرة** **حاضت**: **تَحِيضُ** **حَيْضاً**; o, ondan kan gibi bir şey akan bir ağaçtır.
14. **المَحِيض** ve **الحَيْض**: kanın o yere toplanmasıdır.
15. Kadın **حاضَت** ve **تحَيَّضَت**: **تَحِيضُ** **حَيْضاً** ve **مَحاضاً** ve **مَحِيضاً**; bilinen vakitlerde ondan kan aktığı zaman.
16. “**حائض**”ın namazı ancak **بِخِمارٍ** ile kabul olunur: yani **المَحِيض** yaşına ulaştı ve kalem onun üzerine yürüdü.
17. Ve **الحِيضَة**: kadının onunla **تَسْتَثْفِرُ** ettiği bezdir.

Lisânü’l-ʿArab
● - **حيض**: **الحَيْضُ**: bilinen (şey). Kadın **حاضَت**: **تَحِيضُ** **حَيْضاً** ve **مَحِيضاً**; ve **المَحِيض** isim olur ve masdar olur. Ebû İshak dedi: “Kadın **حاضَت**: **تحِيضُ** **حَيْضاً** ve **مَحَاضاً** ve **مَحِيضاً**.” Dedi ki: Nahivcilere göre bu bapta masdarın babı **المَفْعَل** ve **المَفْعِل**dir; iyi, olgun (bir kullanımdır). Ve o **حائض**dır; fiil üzerine yürümemiş olsa da hemzelenmiştir; çünkü lafızda, fiil üzerine yürüyenlerden hemzesi düzenli olan şeye benzemiştir; örneğin **قائم** ve **صائم** ve benzerleri. İbn Sîde dedi: Sana, **حائض**ın aynının hemze olduğunu ve sırf yâ olmadığını—böyle zannedenin zannettiği gibi—şu sözleri gösterir: “Kadın **زائر**” (kadınların **زيارة**sinden). Görmüyor musun: eğer ayn sahih olsaydı, onun vâv olarak görünmesi ve “**زاور**” denilmesi gerekirdi? Buna göre “**العائر**” (göz ağrılı) dediler; fiil üzerine yürümemiş olsa da, çoğu durumda hemzelenmesi ve i‘lâli gereken şeyin gelişi gibi geldiği için. Bunun benzeri **الحائش**tir. Cevherî: “**حاضَت**; o hâlde o **حائِضة**.” Ve şu beyti okudu:
“Yılın **حُيون**larını ve ondan önceki yılı gördüm;
temiz olmayanın zina ettiği bir **حائِضة** gibi.”
**الحائِض**ın çoğulu: **حَوائِضُ** ve **حُيَّضٌ** (فُعَّل üzere). İbn Hâlaveyh dedi: “**حاضَتْ** ve **نَفِست** ve **نُفست** ve **دَرَسَتْ** ve **طَمِثَتْ** ve **ضَحِكَتْ** ve **كادَتْ** ve **أَكْبَرَتْ** ve **صامَتْ** denir.” Müberred dedi: **الحَيْض**a **حَيْض** denilmesi, “sel **حاضَ**” yani taştı sözündendir. Ve Umâre b. Akîl’den şu beyit:
“Rüzgârlar onların çakıllarını döndürdü; ve
azgın sellerin hayızları onların üzerine **حَيَّضَت**.”
**الذَّوارِي** ve **الذاريات**: rüzgârlardır. Ve **الحَيْضة**: hayızın itişlerinden ve nöbetlerinden bir defadır; ve **الحَيْضات** bir topluluktur. Ve **الحِيضة** (kesre ile) isimdir; çoğulu **الحِيَض**dır. Ve “**الحِيضة** kanın kendisidir” denilmiştir. Ümmü Seleme hadîsinde: “Senin **حِيضتُك** elinde değildir.” **الحِيضة** (kesre ile): **الحَيْض**dan isimdir ve **الحائض**a, sakınma ve **التحيُّض**dan (kaçınma hâli) lâzım olan hâldir; tıpkı **الجِلْسة** ve **القِعْدة**nin oturmadan olması gibi. Ve **الحِيَاضُ**: **الحَيْضَة**nin kanıdır. Ferazdak dedi:
“Onların **حِياض**larının boşlukları bir akışla akar;
topukların üzerinde; onu kına sanırsın.”
**خَواقّ** istedi de hafifletti. Kadın **تَحَيَّضت**: hayız günlerinde namazı terk etti. Nebî (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) hadîsinde, kadına dedi ki: “Allah’ın ilminde altı veya yedi gün **تَحَيَّضي**.” Kadın **تَحَيَّضت**: **حَيْضتِها** günlerinde oturup onun kesilmesini beklediği zaman; yani: kendini **حائض** say ve **الحائض**ın yaptığını yap. Altı ve yediyi özellikle zikretti; çünkü onlar hayız günlerinin çoğunluğudur. Kadın **اسْتُحِيضَت**: yani günlerinden sonra kan onunla devam etti; o hâlde o **مُسْتَحاضة**dır. Ve **المُسْتَحاضة**: hayız kanı durmayan; **المَحِيض**den akmayan, fakat **العاذِل** denilen bir damardan akan. Kadın, hayız günleri dışında **اسْتُحِيضَت** olursa, namaz kılar ve oruç tutar; **الحائض**ın namazdan oturduğu gibi oturmaz. Allah (azze ve celle) buyurdu: ﴿Sana **المَحِيض** hakkında sorarlar; de ki: o bir ezadır; öyleyse **المَحِيض**de kadınlardan uzak durun.﴾ Denildi ki: Bu âyette **المَحِيض**, kadından **المَأْتَى**dır; çünkü o hayız yeridir; sanki şöyle dedi: “Hayız yerinde kadınlardan uzak durun ve o yerde onlarla cima etmeyin.” Hadiste: “Falan kadın **اسْتُحِيضَت**.” **الاستحاضة**: kadında, alışılmış hayız günlerinden sonra kan çıkışının devam etmesidir. Denir: **اسْتُحِيضت**; o hâlde o **مُسْتَحاضة**dır; bu, **الحَيْض**dan istif‘âldir. **السَّمُرة** **حاضَت**: ondan **الدُّوَدِمُ** çıktı; o, kana benzer bir şeydir; bu ancak benzetme üzerinedir. Başkası dedi: **السَّمُرة** **حاضت**: **تَحِيضُ** **حَيْضاً**; o, ondan kan gibi bir şey akan bir ağaçtır. Ezherî: “Sel **حاضَ** ve taştı: aktığı zaman; **يَحِيضُ** ve **يَفيضُ**.” Umâre dedi:
“Rüzgârlar onların çakıllarını döndürdü; ve
azgın sellerin hayızları onların üzerine **حَيَّضَت**.”
**حَيَّضَت**ın manası: akıttı. Ve **المَحِيض** ve **الحَيْض**: kanın o yere toplanmasıdır. Dedi ki: Bundan dolayı havuza **حَوْضٌ** denildi; çünkü su ona **يَحِيض** yani akar. Dedi ki: Araplar, vâvı yâ üzerine ve yâyı vâv üzerine sokarlar; çünkü ikisi bir hayyizdendir, o da havadır; ikisi de yumuşak harftir. Lihyânî, “**الصاد** ve **الضاد**” babında: **حاصَ** ve **حاضَ** bir manadadır, dedi; İbn Sikkît de “**الصاد** ve **الضاد**” babında bunu söyledi. Ebû Saîd dedi: Ancak o, **حاضَ** ve **جاضَ**dır; bir manadadır. Ve denir: Kadın **حاضَت** ve **تحَيَّضَت** ve **دَرَسَتْ** ve **عَرَكَتْ**: **تَحِيضُ** **حَيْضاً** ve **مَحاضاً** ve **مَحِيضاً**; bilinen vakitlerde ondan kan aktığı zaman. Bilinen günler dışında ve **المَحيض** damarı dışında akarsa: **اسْتُحِيضَت** dersin; o hâlde o **مُسْتَحاضة**dır. Hadiste, **الحَيْض**ın ve ondan türeyen isim, fiil, masdar, yer, zaman ve heyetin zikri tekrar tekrar gelmiştir. Bundan: (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) sözü: “**حائض**ın namazı ancak **بِخِمارٍ** ile kabul olunur.” Yani **المَحِيض** yaşına ulaştı ve kalem onun üzerine yürüdü. Hayız günlerinde demek istemedi; çünkü **الحائض**a namaz yoktur. Ve **الحِيضَة**: kadının onunla **تَسْتَثْفِرُ** ettiği bezdir. Âişe (Allah ondan razı olsun) dedi: “Keşke atılmış bir **حِيضة** olsaydım.” Aynı şekilde **المَحِيضة**; çoğulu **المَحايِضُ**. **بئر بُضاعة** hadîsinde: “Oraya **المَحايِض** atılır.” Denildi ki: **المَحايض** **المَحِيض**in çoğuludur; o, **حاضَ**ın masdarıdır; onunla adlandırılınca onu çoğul yaptı. Ve **المَحِيض**, masdar, zaman ve kan üzerine vâki olur.

Mekâyîsü’l-Luğa:
(**حيض**) **الحاء** ve **الياء** ve **الضاد** bir tek kelimedir. Denir: **حاضَتْ السَّمُرَةُ**: ondan kırmızı bir su çıktığı zaman. Bundan dolayı lohusa kadına **حائض** denildi; kanını o suya benzeterek.

el-Kâmûsü’l-Muhît:
**الحَوْضُ** (m.): çoğulu **حِياضٌ** ve **أحواض**; kadının **حاضَت**’inden; ve “su **حاضَ**”dan: onu topladı; **حَوْضاً**: onu edindi. Ve **حَوْضُ الحِمَارِ** bir sövüştür; yani göğsü yenik (çökük) olan. Ve **ذُو الحَوْضَيْنِ**: Abdülmuttalib’dir; adı **شَيْبَةُ**; yahut **عامِرُ بنُ هاشِمٍ**; ve **الحَسْحَاسُ بنُ غَسَّانَ**. Ve **حَوْضَى** (سَكْرَى gibi) (sıfat). Ve Ebû Amr **الحَوْضِيُّ** güvenilir (kimsedir). Ve (مُعَظَّم gibi) havuz gibi bir şey; hurma ağacı için yapılır, ondan içer. Ve su **اسْتَحْوَضَ**: kendisi için bir havuz edindi. Ve “Ben senin için bu işi **أُحَوِّضُ** ederim”: yani onun etrafında dönerim.

Kadın **حاضَت**: **تَحيضُ** **حَيضاً** ve **مَحِيضاً** ve **مَحاضاً**; o hâlde o **حائِضٌ** ve **حائِضَةٌ**; **حَوائِضَ**dan **حُيَّضٍ**: kanı aktı. Ve **المَحِيضُ** isimdir ve masdardır. Denildi ki: Ondan **الحَوْضُ** (da)dır; çünkü su ona **يَسيلُ**. Ve **الحَيْضَةُ**: bir defadır; kesre ile isimdir; ve kadının onunla **تَسْتَثْفِرُ** ettiği bezdir. Ve **التَّحْييضُ**: akıtma; ve hayızda cima.

Ve **المُسْتَحاضَةُ**: kanı hayızdan değil, bilakis **العاذِل** damarından akan (kadın). Ve **حَيْضٌ**: Tâif’te bir dağdır.

Ve **تَحَيَّضَتْ**: hayız günlerinde namazdan oturdu.

Tâcü’l-ʿArûs:
**حيض**
“Kadın **حَاضَتِ**: **تَحِيضُ** **حَيْضاً** ve **مَحِيضاً**.” Ebû İshak artırdı: “ve **مَحَاضاً**; o hâlde o **حائِضٌ**.” Fiil üzerine yürümemiş olsa da hemzelenmiştir; çünkü lafızda, fiil üzerine yürüyenlerden hemzesi düzenli olan şeye benzemiştir; örneğin **قائِم** ve **صائِم** ve benzerleri. İbn Sîde dedi: Sana, **حائِض**ın aynının hemze olduğunu ve sırf yâ olmadığını—böyle zannedenin zannettiği gibi—şu sözleri gösterir: “Kadın **زائِر**” (kadınların **زِيَارَة**sinden). Görmüyor musun: eğer ayn sahih olsaydı, onun vâv olarak görünmesi ve “**زَاوِر**” denilmesi gerekirdi? Buna göre “**العَائِرُ**” (göz ağrılı) dediler; fiil üzerine yürümemiş olsa da, çoğu durumda hemzelenmesi ve i‘lâli gereken şeyin gelişi gibi geldiği için. Bunun benzeri **الحَائِشُ**tir. Cevherî dedi: “**حاضَتْ**; o hâlde o **حائِضَةٌ**” (Ferrâ’dan). Ve şu beyti okudu:
“Yılın **حُيون**larını ve ondan önceki yılı gördüm…
temiz olmayanın zina ettiği bir **حائِضَة** gibi.”
“Kadınlardan” **حَوَائِضَ** ve **حُيَّضٍ**. Ebû’l-Müsellem el-Hüzelî dedi:
“Ne zaman istersem—kralların böbürlenmesi olmaksızın—
seni **حُيَّضِ** üzerine bir topluluk yaparım.”
İbn Hâlaveyh dedi: “**حاضَتْ** ve **نُفِستْ** ve **دَرَسَتْ** ve **طَمِثَتْ** ve **ضَحِكَتْ** ve **كادَتْ** ve **أَكْبَرَتْ** ve **صَامَتْ** denir.” Başkası artırdı: **تَحَيَّضَتْ** ve **عَرَكَتْ**; yani “kanı aktı.” Şeyhimiz dedi: Hayızın on beşten fazla adı vardır. Müberred dedi: **الحَيْض**a **حَيْض** denilmesi, “sel **حاضَ**” yani taştı sözündendir. Ebû Saîd dedi: **حاضَتْ**: bilinen vakitlerde ondan kan aktığı zaman. Yüce söz: “Sana **المَحِيض** hakkında sorarlar.” Zeccâc dedi: Bu âyette **المَحِيض** kadından **المَأْتَى**dır; çünkü o hayız yeridir; sanki şöyle dedi: “Hayız yerinde kadınlardan uzak durun ve o yerde onlarla cima etmeyin.” O, isimdir ve masdardır. Denildi ki: Ondan **الحَوْضُ** (da)dır; çünkü su “**يَحيضُ**” yani “ona akar.” Dedi ki: Araplar vâvı yâ üzerine ve yâyı vâv üzerine sokarlar; çünkü ikisi bir hayyizdendir, o da havadır; ikisi de yumuşak harftir. Bunu Ezherî söyledi; Sâgânî de onu nakletti; şeyhimizin onu uzak görmesine itibar yoktur; o açıktır. Ve **الحَيْضَةُ**: tek defadır; yani hayızın itişlerinden ve nöbetlerinden. **الحِيضَةُ** (kesre ile): isimdir; çoğulu **الحِيَضُ** (Sıhâh’ta olduğu gibi). Ümmü Seleme hadîsinde: “Senin **حِيضَتُكِ** elinde değildir.” O, kesre ile, **الحَيْض**dan isimdir; ve **الحائض**a, sakınmadan lâzım olan hâldir; tıpkı **الجِلْسَة** ve **القِعْدَة**nin oturmadan olması gibi. **الحِيضَةُ** ayrıca: kadının onunla **تَسْتَثْفِر** ettiği bezdir. Âişe (Allah ondan razı olsun) dedi: “Keşke atılmış bir **حِيضَة** olsaydım.” Ve **التَّحْيِيضُ**: akıtma. Umâre b. Akîl dedi:
“Rüzgârlar onların çakıllarını döndürdü ve
azgın sellerin hayızları onların üzerine **حَيَّضَت**.”
**التَّحْيِيضُ**: “hayızda cima”dır; Sâgânî onu nakletti. Ve **المُسْتَحَاضَةُ**: kanı akan; bilinen günler dışında durmayan; hayızın damarından değil, bilakis **العَاذِل** denilen bir damardan; ve o **استُحِيضَتْ** olmuştur. Sıhâh’ta: “Kadın **استُحِيضَة**: yani günlerinden sonra kan onunla devam etti; o hâlde o **مُسْتَحاضَةٌ**.” Böylece mef‘ûl üzere mebnî ile. Ebû Zekeriyyâ’nın hattıyla: “**استُحِيضَتْ**” bulundu; o, **الحَيْض**dan istif‘âldir. Kadın, hayız günleri dışında **استُحِيضَت** olursa, namaz kılar ve oruç tutar; **الحائض**ın namazdan oturduğu gibi oturmaz. Ve **حَيْضٌ**: Tâif’te bir dağdır; denilir. O, Hüzeyl’e ait Tihâme’de bir vadidir; Serât’tan gelir. Ve denildi ki: **حَيْضٌ** ve **يَسُومُ**: Nahlâ’da iki dağdır (ʿUbâb’da olduğu gibi). Ve **تَحَيَّضَتْ**: hayız günlerinde namazdan oturdu; yani kanın kesilmesini bekler. Hadiste: “Allah’ın ilminde altı veya yedi gün **تَحَيَّضِي**.” (Sıhâh’ta olduğu gibi) yani kendini **حائض** say ve **الحائض**ın yaptığını yap; altı veya yediyi özellikle zikretti; çünkü o, hayız günlerinin çoğunluğudur. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: Sel **حاضَ**: taştı. **الحِيضَةُ** (kesre ile): kanın kendisidir; aynı şekilde **المَحِيضُ**. Ve **الحِيَاضُ** (كِتاب gibi): **الحَيْضَة**nin kanıdır. Ferazdak dedi:
“Onların **حِيَاض**larının boşlukları bir akışla akar…
topukların üzerinde; onu kına sanırsın.”
Ve **السَّمُرَة** **حاضَت**: **حَيْضاً**; o, ondan kan gibi bir şey akan bir ağaçtır (Sıhâh’ta olduğu gibi); bu mecazdır. Başkası dedi: Ağaç **حاضَت**: ondan **الدُّوَدِمُ** çıktı; o, benzetme üzere kana benzer bir şeydir. Zemahşerî dedi: Yeni doğanın başı onunla sarılır ki cin ondan ürksün. Lihyânî “**الصَّاد** ve **الضَّاد**” babında: **حاصَ** ve **حاضَ** bir manadadır, dedi; İbn Sikkît de bunu söyledi. Mecazdandır: **العَزْلُ** erkeklerin **حَيْضُ**udur. Ve dersin: Falanın âdeti **أَنْ يَحِيصَ ويَحِيضَ**dır. Ve az kaldı ki **يَحِيضَ**. Ve **تَحَيَّضَتْ**: **حاضَت** gibidir; yahut kendini **الحائض**a benzetti. Ve **حاضَتْ**: **المَحِيض** yaşına ulaştı. Bundan hadistir: “**حائِضٍ**ın namazı ancak **بِخِمارٍ** ile kabul olunur.” Çünkü hayız günlerinde demek istemedi; zira **الحائض**a namaz yoktur. Ve **المِحْيَضَةُ**: atılmış bezdir; çoğulu **المَحَايِضُ**; Cevherî onu nakletti. Bundan **بِئْرِ بُضَاعَةَ** hadîsi: “Oraya **المَحَايِضُ** atılır.” Denildi ki: **المَحَايِضُ**, **المَحِيض**in çoğuludur; o, **حاضَ**ın masdarıdır; onunla adlandırılınca onu çoğul yaptı. Ve **المَحِيضُ**, masdar, zaman ve kan üzerine vâki olur; daha önce geçtiği gibi. Ve **الحَيْضَةُ**: akıntıdır; çoğulu **الحَيْضَاتُ**. Ve **الحائض** ayrıca **حَاضَةٍ** üzerine de çoğul yapılır; **حَائك**/**حَاكَةٍ** ve **سَائِق**/**سَاقَةٍ** gibi.
