# حيف — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D9%81/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D9%8A%D9%81/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حيف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D9%81.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: حيف

حيف
حَافَ - يَحِيفُ
حَافَ - يَحيْفُ + الكائن: يميل وينحرف في مساره عن الاتجاه الصواب الأصلي الذي كان يسير وفقه
حَافَ - يَحيْفُ + كائن + على كائن: ينحرف ويميل بمساره ليأتي عليه،
حَافَ - يَحيْفُ + كائن + على كائن + بحكمه: يجور عليه ويظلمه ويحابي خصمه عليه: ينحرف بمسار الحكم فيتجه ظلماً نحو توجيه الغرم والحق عليه، لصالح الآخر
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " انحراف الحركة الذاتية على نفس المستوي نحو الطرف أو الجانب، بعيداً عن وجهتها السابقة الصحيحة" ، وهي:
صَبَأَ - يَصْبَأُ، جَارَ - يَجُوْرُ، زَوِرَ- يَزْوَرُ، جَنِفَ - يَجْنَفُ، حَافَ - يَحِيْفُ، زَاغ َ - يَزيْغُ
يفرق لفظاً:
حَافَ - يَحيْفُ + الكائن: يميل وينحرف في مساره عن الاتجاه الصواب الأصلي الذي كان يسير وفقه
حَفَّ - يَحُفُّ + كائن + شيئاً + بـِ كائن أو شيء: وضعه ونشره وصفه على حافة الشيء: نشر ووضع وصف شيئاُ على جانبه وطرفه البعيد

يحيف
 	﴿وإذا دعوا إلى الله ورسوله ليحكم بينهم إذا فريق منهم معرضون(48)وإن يكن لهم الحق يأتوا إليه مذعنين(49) أَفِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ أَمِ ارْتَابُوا أَمْ يَخَافُونَ أَنْ يَحِيفَ اللَّهُ عَلَيـْهِمْ وَرَسُولُهُ بَلْ أُولَئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ (50)﴾ النور
مختار الصحاح
● [حيف] ح ي ف: الحَيْفُ الجور والظلم وقد حَافَ عليه من باب باع
معجم الفرائد القرآنية:
ح  ي  ف
" يَحِيفَ " في قوله تعالى :" أَفِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ أَمِ ارْتَابُوا أَمْ يَخَافُونَ أَنْ يَحِيفَ اللَّهُ عَلَيـْهِمْ وَرَسُولُهُ بَلْ أُولَئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ "  (50) النور.
الحَيفُ : الميل في الحكم والجنوح إلى أحد الجانبين، وهو في الآية بمعنى الجور والظلم
الراغب
حيف
الحيف: الميل في الحكم والجنوح إلى أحد الجانبين، قال الله تعالى: }أم يخافون أن يحيف الله عليهم ورسوله بل أولئك هم الظالمون{ [النور/50]، أي: يخافون أن يجور في حكمه. ويقال تحيفت الشيء أخذته من جوانبه (انظر: المجمل 1/259).
ملخص اللسان
1.     حافَ عليه في   حُكْمِه يَحِيفُ حَيفاً: مالَ وجارَ؛
2.     الحَيْفُ: الـمَيْلُ في الحُكم، والجَوْرُ والظُّلم.
3.      وحَيْفُ الناحِلِ: أَن يكون للرجل أَولاد فيُعْطي بعضاً دون بعض،
4.     أَن يَحِيفَ اللّهُ عليهم ورسولُه، أَي   يَجُورَ.
5.     حتى لا يَطْمَعَ شَريفٌ في حَيْفِك أَي   في مَيْلِك معه لشرَفِه؛
6.     وحافةُ كل شيء: ناحِيَتُه،
7.      وحافتا اللسانِ: جانِباه.
8.     وتَحَيَّفَ الشيءَ: أَخذ من جوانِبه ونواحِيه؛
9.     وتَحَيَّفَ مالَه: نَقَصَه وأَخَذَ من أَطْرافه.
10.                        وتَحَيَّفْتُ الشيء مثل تَحَوَّفْتُه إذا تَنَقَّصْته من حافاته.
11.                        والحِيفةُ: الطَّريدَةُ لأَنها تَحَيَّفُ ما يَزيدُ فتَنْقُصه؛
12.                        والحافان: عِرْقانِ أَخضران تحت اللسان،
13.                        والحَيْفُ: الهامُ والذكر؛
14.                        وذاتُ الحِيفةِ: من مساجِد النبي، صلى اللّه عليه وسلم، بين المدينة   وتَبُوك.
لسان العرب
● - حيف: الحَيْفُ: الـمَيْلُ في الحُكم، والجَوْرُ والظُّلم. حافَ عليه في   حُكْمِه يَحِيفُ حَيفاً: مالَ وجارَ؛ ورجل حائِفٌ من قوم حافةٍ وحُيَّفٍ   وحُيُفٍ. الأَزهري: قال بعض الفقهاء يُرَدُّ من حَيفِ النّاحِل ما   يُرَدُّ من جَنَفِ الـمُوصِي، وحَيْفُ الناحِلِ: أَن يكون للرجل أَولاد   فيُعْطي بعضاً دون بعض، وقد أُمر بأَن يسوِّي بينهم، فإذا فضَّلَ بعضهم على بعض   فقد حاف. وجاء بَشيرٌ الأَنصاريُّ بابنه النُّعمان إلى النبي، صلى اللّه   عليه وسلم، وقد نَحَلَه نَحْلاً وأَراد أَن يُشْهِدَه عليه فقال له:   أَكُلَّ ولَدِكَ قد نَحَلْتَ مِثْلَه؟ قال: لا، فقال: إني لا أَشْهَد على   حَيْفٍ، وكما تُحِبّ أَن يكون أَولادُك في بِرِّك سواءً فسَوِّ بينهم في   العَطاء. وفي التنزيل العزيز: أَن يَحِيفَ اللّهُ عليهم ورسولُه، أَي   يَجُورَ. وفي حديث عمر، رضي اللّه عنه: حتى لا يَطْمَعَ شَريفٌ في حَيْفِك أَي   في مَيْلِك معه لشرَفِه؛ الحَيْفُ: الجَوْرُ والظلم. وحافةُ كل شيء:   ناحِيَتُه، والجمع حيَفٌ على القِياسِ، وحِيف على غير قياس. ومنه حافَتا   الوادي، وتصغيره حُوَيْفةٌ، وقيل: حِيفةُ الشيء ناحيته. وحكى ابن الأَعرابي   عن أَبي الجَرَّاح: جاءنا بضَيْحةٍ سَجاجةٍ تَرى سوادَ الماء في حِيفِها.   وحافتا اللسانِ: جانِباه.   وتَحَيَّفَ الشيءَ: أَخذ من جوانِبه ونواحِيه؛ وقول الطِّرِمّاح:   تَجَنَّبها الكُماةُ بكلِّ يَوْمٍ   مَرِيضِ الشَّمْسِ، مُحْمَرِّ الحَوافي   فُسِّر بأَنه جمع حافةٍ، قال: ولا أَدري وَجهَ هذا إلا أَن تُجمع حافةٌ   على حَوائِفَ كما جَمَعوا حاجة على حَوائجَ، وهو نادر عَزيز، ثم تُقلب.   وتَحَيَّفَ مالَه: نَقَصَه وأَخَذَ من أَطْرافه. وتَحَيَّفْتُ الشيء مثل   تَحَوَّفْتُه إذا تَنَقَّصْته من حافاته.   والحِيفةُ: الطَّريدَةُ لأَنها تَحَيَّفُ ما يَزيدُ فتَنْقُصه؛ حكاه   أَبو حنيفة.   والحافان: عِرْقانِ أَخضران تحت اللسان، الواحد حافٌ، خفيف.   والحَيْفُ: الهامُ والذكر؛ عن كراع.   وذاتُ الحِيفةِ: من مساجِد النبي، صلى اللّه عليه وسلم، بين المدينة   وتَبُوك.
مقاييس اللغة:
(حيف) الحاء والياء والفاء أصلٌ *واحد، وهو المَيْل. يقال [حاف] عليه يَحِيفُ، إذا مالَ. ومنه تحيفْتُ الشيءَ، إذا أَخذْتَه من جوانبه، وهو قياسُ الباب لأنه مال عَنْ عُرْضِه إلى جوانبه.
القاموس المحيط:
الحَيْفُ الجَوْرُ والظُّلْمُ، والهامُ والذَّكَرُ، وحَدُّ الحَجَرِ. وبَلَدٌ أحْيَفُ، وأَرْضٌ حَيْفاءُ لَمْ يُصِبْهُما المَطَرُ. والحائِفُ من الجَبَلِ الحافَةُ، والحائِرُ، ج حافَةٌ وحُيَّفٌ. والحِيفَةُ، بالكسرِ الناحِيَةُ،
ج: كعِنَبٍ، و : خَشَبَةٌ مِثالُ نِصْفِ قَصَبَةٍ في ظَهْرِها قَصَبَةٌ، تُبْرَى بها السِهامُ والقِسِيُّ، والخرْقَةُ التي يُرْقَعُ بها ذَيْلُ القَميصِ منْ خَلْفُ. وذُو الحِيافِ، ككِتابٍ: ماءٌ بينَ مكةَ والبَصْرَةِ.
وتَحَيَّفْتُه: تَنَقَّصْتُه من حِيَفِهِ، أي: نَواحِيهِ.
تاج العروس:
ح ي ف
الْحَيْفُ : الْجَوْرُ والظُّلْمُ وقد حَافَ عليه يَحِيفُ : أَي جَارَ كما في الصِّحاحِ وقيل : هو المَيْلُ في الحُكْمِ وهو حَائِفٌ . وفي التَّنْزِيلِ العَزِيزِ : " أَمْ يَخَافُونَ أَنْ يَحِيفَ اللهُ عَلَيْهِمْ وَرَسُولُه " أَي : يَجُورَ . وفي حديث عُمَرَ رَضِيَ اللهُ عَنْه : لاَ يَطْمَعُ شَرِيفٌ في حَيْفِكَ أَي : في مَيْلِكَ مَعَهُ لِشَرَفِهِ . وفي التَّهْذِيب : قال بعضُ الفُقَهَاءِ : يُرَدُّ مِن حَيْفِ النَّاحِلِ ما يُرَدُّ مِن جَنَفِ المُوصِي وحَيْفُ النَّاحِلِ : أَن يكونَ للرجلِ أَوْلاَدٌ فيُعْطِي بَعْضاً دُونَ بَعْضِ وقد أُمِرَ بأَنْ يُسَوِّيَ بَيْنَهُمْ فإِذا فَضَّلَ بعضَهُم علَى بعضٍ فقد حَافَ
والحَيْفُ : الْهَامُ والذَّكَرُ هكذا في سَائرِ النُّسَخِ وصَوَابُه : الْهَامُ الذَّكَرُ بغيرِ وَاوٍ كما هو نَصُّ اللِّسَانِ والعُبَابِ وهو قَوْلُ كُرَاعٍ ونَقَلَهُ ابنُ عَبَّادٍ أَيضاً هكذا . والحَيْفُ : حَدُّ الْحَجَرِ عن ابنِ عَبَّادٍ والجَمْعُ : حُيُوفٌ . ويقال : بَلَدٌ أَحْيَفُ وأَرْضٌ حَيْفَاءُ : لم يُصِبْهُمَا الْمَطَرُ عن ابنِ عَبَّادٍ فكأَنَّه حَافَهُمَا
والْحَائِفُ مِنَ الْجَبَلِ : بمَنْزِلَةِ الْحَافَةِ وجَمْعُه حُيُفٌ . والحَائِفُ : الْحَائِرُ هكذا في النُّسَخِ بِالحَاءِ المُهْمَلَةِ وهو غَلَطٌ صَوَابُه الجِيم كما هو نَصُّ اللَّيْثِ . قال : وج : حَافَةٌ وحُيَّفٌ كسُكَّرٍ . والْحِيفَةُ بِالْكَسْرِ : النَّاحِيَةُ ج : حِيَفٌ كَعِنَبٍ مِثَالُ : قِيقَةٍ وقِيَقٍ
والحِيفَةُ : خَشَبَةٌ علَى مِثَالِ نِصْفِ قَصَبَةٍ فِي ظَهْرِهَا قَصَبَةٌ تُبْرَى بِهَا السِّهَامُ والْقِسِيُّ وهي الطرِيدَةُ سُمِّيَتْ حِيفَةً لأَنَّهَا تَحِيفُ ما يَزِيدُ فتَنْقُصُه . والحيفَةُ : الْخِرْقَةُ التي يُرْقَعُ بها ذَيْلُ الْقَمِيصِ مِن خَلْفُ وإِذا كان مِن قُدَّامُ فهو كِيفَةٌ قالهُ أَبو عَمْرٍو قال الصَّاغَانِيُّ : ويُمْكِنُ أَنْ تَكُونَ الحِيفَةُ وَاوِيَّةً انْقَلَبَت الواوُ ياءً لكَسْرةِ ما قَبْلَها
وذُو الْحِيَافِ ككِتَابٍ : ماءٌ بيْن مَكَّةَ والْبَصَرَةِ علَى طَرِيق الحاجِّ مِن البَصْرَةِ ويُقَال بالجِيمِ قال ابنُ الرِّقاعِ :
إِلى ذِي الحِيَافِ ما بِهِ اليومَ نَازِلٌ ... وما حُلَّ مُذْ سَبْتٌ طَوِيلٌ مُهَجِّرُ وَتَحَيَّفْتُهُ : أَي تَنَقَّصْتُهُ مِن حِيَفِهِ أَيْ : مِن نَوَاحِيهِ وكذلك تَحَوَّفْتُهُ وقد تَقَدَّم
ومّما يُسْتَدْرَكُ عليه : قَوْمق حُيُفٌ بضَمَّتَيْن : أَي جائِرُونَ جَمْعُ حَائِفٍ . وذكَر المُصَنِّف الحِيفَ وفَسَّرَهُ بالنَّوَاحِي اسْتَطْرَاداً ولم يَضْبِطِ الحَرْفَ وهو بالكَسْرِ : جَمْعُ الحافةِ علَى غيرِ قِيَاسٍ وحِيَفٌ : جَمْعُ الحَافَةِ علَى القياسِ وفي كلامِ ابنِ الأَعْرَابِيِّ : تَرَى سَوَادَ الماءِ في جِيفِهَا أَي نَوَاحِيهَا
والحَوَافِي في قَوْلِ الطِّرِمَّاحِ :
تَجَنَّبَهَا الْكُمَاةُ بِكُلِّ يَوْمٍ ... مَرِيضِ الشَّمْسِ مُحَمَرِّ الْحَوَافِي مَقْلُوبٌ عن الحَوَائِفِ جَمْعِ حَافَةٍ وهو نَادِرٌ عَزِيزٌ كما جَمَعُوا حَاجَةً عَلَى : حَوَائِجَ . وذَاتُ الحِيفَةِ بالكَسْرِ : مِن مَساجِدِ النبيِّ صلَّى اللهُ عَلَيهِ وسَلَّمَ بين المَدِينَةِ وتَبُوك ويُرْوَى بالجِيمِ وقد تقدَّم . وسَهْمٌ حَائِفٌ : مائِلٌ عن القَصْدِ وقد يُشَبَّهُ به الرَّجُلُ العاجِزُ الذي لا يُصِيبُ في حَاجَتِهِ
والحَيْفُ : من سُيُوفِ النَّبِيِّ صلَّى اللهُ عَلَيهِ وسَلَّمَ كذا حَقَّقَهُ أَهْلُ السِّيَرِ وقال بعضٌ بأَنَّه تَصْحِيفُ الحَتْفِ بالتَّاءِ . قال شيخُنَا : الصَّحِيحُ أَنَّ كُلاًّ منهما صَوابٌ وليس أَحَدُهما بتَصْحِيفِ الآخَرِ

### Türkçe

حيف
**حَافَ - يَحِيفُ**
**حَافَ - يَحيْفُ** + varlık: doğru olan aslî yön doğrultusunda yürümekte olduğu hâlde, gidiş yolunda meyleder ve sapar
**حَافَ - يَحيْفُ** + varlık + varlık üzerine: gidiş yolunda sapar ve meyleder de onun üzerine gelir,
**حَافَ - يَحيْفُ** + varlık + varlık üzerine + hükmüyle: ona haksızlık eder ve zulmeder ve onun aleyhine hasmını kayırır: hükmün gidiş yolunda sapar da zulmen, diğerinin lehine olarak, zarar ve hakkı onun üzerine yöneltmeye doğru yönelir

Ve lafız, “önceki doğru yönelişinden uzak olarak, aynı düzlem üzerinde, kendi kendine hareketin uca yahut yana doğru sapması” lafızlar grubuna mensuptur; bunlar:
**صَبَأَ - يَصْبَأُ**، **جَارَ - يَجُوْرُ**، **زَوِرَ- يَزْوَرُ**، **جَنِفَ - يَجْنَفُ**، **حَافَ - يَحِيْفُ**، **زَاغ َ - يَزيْغُ**

Lafız bakımından ayırt eder:
**حَافَ - يَحيْفُ** + varlık: doğru olan aslî yön doğrultusunda yürümekte olduğu hâlde, gidiş yolunda meyleder ve sapar
**حَفَّ - يَحُفُّ** + varlık + bir şey + bir varlık veya şey ile: onu koydu ve yaydı ve onu şeyin kenarı üzerine sıraladı: bir şeyi onun yanına ve uzak ucuna yaydı ve koydu

يحيف
﴿Ve Allah’a ve Resulüne, aralarında hükmetsin diye çağrıldıkları zaman, içlerinden bir grup hemen yüz çevirenlerdir(48) ve eğer hak kendilerinin olursa, ona boyun eğerek gelirler(49) Kalplerinde hastalık mı var, yoksa şüphe mi ettiler, yoksa Allah’ın kendilerine ve Resulünün kendilerine haksızlık etmesinden mi korkuyorlar? Bilakis işte onlar, onlar zalimlerdir (50)﴾ **النور**

مختار الصحاح
● [**حيف**] **ح ي ف**: **الحَيْفُ** haksızlık ve zulümdür; ve “satmak” bâbından olarak ona karşı **حَافَ** etti.

معجم الفرائد القرآنية:
**ح  ي  ف**
“**يَحِيفَ**” Yüce Allah’ın şu sözü içinde: “Kalplerinde hastalık mı var, yoksa şüphe mi ettiler, yoksa Allah’ın kendilerine ve Resulünün kendilerine haksızlık etmesinden mi korkuyorlar? Bilakis işte onlar, onlar zalimlerdir” (50) **النور**.
**الحَيفُ**: hükümde meyil ve iki taraftan birine yanaşma; ve âyette haksızlık ve zulüm mânasındadır.

الراغب
حيف
**الحيف**: hükümde meyil ve iki taraftan birine yanaşma; Yüce Allah buyurdu: }yoksa Allah’ın kendilerine ve Resulünün kendilerine haksızlık etmesinden mi korkuyorlar; bilakis işte onlar zalimlerdir{ [**النور/50**]؛ yani: hükmünde haksızlık etmesinden korkuyorlar. Ve denilir: **تحيفت** şeyi; yanlarından aldım (bak: **المجمل** 1/259).

ملخص اللسان
1. **حافَ** ona, hükmünde, **يَحِيفُ** **حَيفاً**: meyletti ve haksızlık etti;
2. **الحَيْفُ**: hükümde meyil, haksızlık ve zulüm.
3. Ve **حَيْفُ الناحِلِ**: bir adamın çocukları olup da bazısına verip bazısına vermemesidir,
4. “Allah’ın kendilerine ve Resulünün kendilerine **أَن يَحِيفَ** etmesi”, yani: haksızlık etmesi.
5. “Ta ki bir şerefli, senin **حَيْفِك**’inde (yani: şerefi sebebiyle onunla beraber meylinde) tama etmesin”;
6. Ve her şeyin **حافةُ**’si: onun tarafıdır,
7. Ve dilin iki **حافتا**’sı: iki yanıdır.
8. Ve **تَحَيَّفَ** şeyi: yanlarından ve taraflarından aldı;
9. Ve **تَحَيَّفَ** malını: onu eksiltti ve uçlarından aldı.
10. Ve **تَحَيَّفْتُ** şeyi, **تَحَوَّفْتُه** gibi; onu kenarlarından eksilttiğim zaman.
11. Ve **الحِيفةُ**: kovalanan (av); çünkü o, artanı **تَحَيَّفُ** eder de onu eksiltir;
12. Ve **الحافان**: dilin altında iki yeşil damardır,
13. Ve **الحَيْفُ**: erkek devekuşu ve erkek;
14. Ve **ذاتُ الحِيفةِ**: Peygamberin mescitlerindendir, Allah’ın salâtı onun üzerine olsun; Medine ile **تَبُوك** arasında.

لسان العرب
● - **حيف**: **الحَيْفُ**: hükümde meyil, haksızlık ve zulüm. Hükmünde ona karşı **حافَ** eder, **يَحِيفُ** **حَيفاً**: meyletti ve haksızlık etti; ve **حائِفٌ** adam, **حافةٍ** ve **حُيَّفٍ** ve **حُيُفٍ** kavminden. Ezherî: bazı fakihler dedi ki: **حَيفِ النّاحِل**’den reddedilen, **جَنَفِ الـمُوصِي**’den reddedilen gibidir; ve **حَيْفُ الناحِلِ**: bir adamın çocukları olup da bazısına verip bazısına vermesidir; hâlbuki aralarında eşitlemesi emrolunmuştur; eğer bazısını bazısına üstün tutarsa, artık **حاف** etmiştir. Ve Ensârî Beşîr, oğlu Nu‘mân ile Peygambere, Allah’ın salâtı onun üzerine olsun, geldi; ona bir bağışta bulunmuş ve onu buna şahit tutmak istemişti; ona dedi ki: “Bütün çocuklarına bunun benzerini bağışladın mı?” Dedi: hayır. Dedi ki: “Ben bir **حَيْفٍ** üzerine şahitlik etmem.” Ve çocuklarının senin iyiliğinde eşit olmasını sevdiğin gibi, bağışta da aralarında eşitle. Aziz tenzilde: “Allah’ın kendilerine ve Resulünün kendilerine **أَن يَحِيفَ** etmesi”, yani: haksızlık etmesi. Ömer’in hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “Ta ki bir şerefli, senin **حَيْفِك**’inde (yani: şerefi sebebiyle onunla beraber meylinde) tama etmesin”; **الحَيْفُ**: haksızlık ve zulüm. Ve her şeyin **حافةُ**’si: onun tarafıdır; cem‘i kıyasa göre **حيَفٌ**, kıyas dışı olarak **حِيف**. Ondan: vadinin iki **حافَتا**’sı; küçültmesi **حُوَيْفةٌ**; ve denildi: şeyin **حِيفةُ**’si onun tarafıdır. İbnü’l-A‘râbî, Ebû’l-Cerrâh’tan nakletti: “Bize, onun **حِيفِها**’sında suyun karalığını gördüğün, sâcâce bir ضَيْحة ile geldi.” Ve dilin iki **حافتا**’sı: iki yanıdır. Ve **تَحَيَّفَ** şeyi: yanlarından ve taraflarından aldı; ve Tırimmâh’ın sözü:
تَجَنَّبها الكُماةُ بكلِّ يَوْمٍ
مَرِيضِ الشَّمْسِ، مُحْمَرِّ الحَوافي
“**حافةٍ**’nin cem‘i” diye tefsir edildi; dedi ki: bunun yönünü bilmiyorum; ancak **حافةٌ**’nin **حَوائِفَ** üzerine cem‘ edilmesi gibi; nitekim **حاجة**’yi **حَوائجَ** üzerine cem‘ ettiler; bu nadir ve azizdir; sonra çevrilir. Ve **تَحَيَّفَ** malını: onu eksiltti ve uçlarından aldı. Ve **تَحَيَّفْتُ** şeyi, **تَحَوَّفْتُه** gibi; onu kenarlarından eksilttiğim zaman. Ve **الحِيفةُ**: kovalanan (av); çünkü o, artanı **تَحَيَّفُ** eder de onu eksiltir; Ebû Hanîfe bunu nakletti. Ve **الحافان**: dilin altında iki yeşil damardır; teki **حافٌ**; hafif. Ve **الحَيْفُ**: erkek devekuşu ve erkek; Kurâ‘dan. Ve **ذاتُ الحِيفةِ**: Peygamberin mescitlerindendir, Allah’ın salâtı onun üzerine olsun; Medine ile **تَبُوك** arasında.

مقاييس اللغة:
(**حيف**) **الحاء** ve **الياء** ve **الفاء** bir tek asıldır; o da meyildir. Denilir: **حاف** ona, **يَحِيفُ**; meylettiği zaman. Ondan: **تحيفْتُ** şeyi; yanlarından aldığım zaman; ve bu, bâbın kıyasıdır; çünkü o, genişliğinden yanlarına doğru meyletti.

القاموس المحيط:
**الحَيْفُ** haksızlık ve zulüm; ve erkek devekuşu ve erkek; ve taşın sınırı. Ve **بَلَدٌ أحْيَفُ** ve **أَرْضٌ حَيْفاءُ**: ikisine de yağmur isabet etmemiştir. Ve dağdan **الحائِفُ**: kenar mesabesindedir; ve **الحائِرُ**; cem‘i **حافَةٌ** ve **حُيَّفٌ**. Ve **الحِيفَةُ** (kesre ile): taraf; cem‘i: üzüm gibi; ve: arkasında bir kamış bulunan, yarım kamış misali bir tahta; onunla oklar ve yaylar yontulur; ve: gömleğin eteğinin arkasından yamandığı bez parçası. Ve **ذُو الحِيافِ** (kitap gibi): Mekke ile Basra arasında bir sudur.
Ve **تَحَيَّفْتُه**: onu **حِيَفِهِ**’nden (yani: taraflarından) eksilttim.

تاج العروس:
**ح ي ف**
**الْحَيْفُ**: haksızlık ve zulüm; ve ona karşı **حَافَ** eder, **يَحِيفُ**: yani haksızlık eder; **الصِّحاح**’ta olduğu gibi. Ve denildi: o, hükümde meyildir; ve o, **حَائِفٌ**’tir. Aziz tenzilde: “Allah’ın kendilerine ve Resulünün kendilerine **أَنْ يَحِيفَ** etmesinden mi korkuyorlar”; yani: haksızlık etmesinden. Ömer’in hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “Bir şerefli, senin **حَيْفِكَ**’inde (yani: şerefi sebebiyle onunla beraber meylinde) tama etmez.” **التَّهْذِيب**’de: bazı fakihler dedi ki: **حَيْفِ النَّاحِلِ**’den reddedilen, **جَنَفِ المُوصِي**’den reddedilen gibidir; ve **حَيْفُ النَّاحِلِ**: bir adamın çocukları olup da bazısına verip bazısına vermesidir; hâlbuki aralarında eşitlemesi emrolunmuştur; eğer bazısını bazısına üstün tutarsa, artık **حَافَ** etmiştir.
Ve **الحَيْفُ**: erkek devekuşu ve erkek; bütün nüshalarda böyle; doğrusu: **الْهَامُ الذَّكَرُ** (vavsız)dır; **اللِّسَان** ve **العُبَاب**’ın nassı böyledir; bu, Kurâ‘ın sözüdür; İbn Abbâd da bunu böyle nakletti. Ve **الحَيْفُ**: taşın sınırı; İbn Abbâd’dan; cem‘i: **حُيُوفٌ**. Ve denilir: **بَلَدٌ أَحْيَفُ** ve **أَرْضٌ حَيْفَاءُ**: ikisine de yağmur isabet etmemiştir; İbn Abbâd’dan; sanki onları **حَافَ** etmiştir.
Ve dağdan **الْحَائِفُ**: kenar mesabesindedir; cem‘i **حُيُفٌ**. Ve **الحَائِفُ**: **الْحَائِرُ**; nüshalarda **الحاء** ile böyledir; bu yanlıştır; doğrusu **الجيم**’dir; Leys’in nassı böyledir. Dedi ki: cem‘i: **حَافَةٌ** ve **حُيَّفٌ** (şeker gibi). Ve **الْحِيفَةُ** (kesre ile): taraf; cem‘i: **حِيَفٌ** (üzüm gibi); misal: **قِيقَةٍ** ve **قِيَقٍ**.
Ve **الحِيفَةُ**: arkasında bir kamış bulunan, yarım kamış misali bir tahta; onunla oklar ve yaylar yontulur; ve o, kovalanan (av)dır; artanı **تَحِيفُ** edip eksilttiği için **حِيفَةً** diye adlandırılmıştır. Ve **الحيفَةُ**: gömleğin eteğinin arkasından yamandığı bez parçasıdır; eğer önden olursa o **كِيفَةٌ**’dir; bunu Ebû Amr söyledi. Sâgânî dedi ki: **الحِيفَةُ**’nin vâvî olması mümkündür; öncesindeki kesre sebebiyle vav yâ’ya dönmüştür.
Ve **ذُو الْحِيَافِ** (kitap gibi): Basra’dan hac yolunda, Mekke ile Basra arasında bir sudur; ve **الجيم** ile de söylenir. İbnü’r-Riqâ‘ dedi ki:
إِلى ذِي الحِيَافِ ما بِهِ اليومَ نَازِلٌ ... وما حُلَّ مُذْ سَبْتٌ طَوِيلٌ مُهَجِّرُ
Ve **تَحَيَّفْتُهُ**: yani onu **حِيَفِهِ**’nden (yani: taraflarından) eksilttim; ve aynı şekilde **تَحَوَّفْتُهُ**; ve daha önce geçti.
Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **قَوْمق حُيُفٌ** (iki damme ile): yani haksızlık edenler; **حَائِفٍ**’in cem‘idir. Ve musannif, **الحِيفَ**’i zikretti ve onu “taraflar” ile tefsir etti; istitrâden; harfi ضبط etmedi; o, kesre iledir: **الحافة**’nin kıyas dışı cem‘idir; ve **حِيَفٌ**: **الحَافَة**’nin kıyasa göre cem‘idir. İbnü’l-A‘râbî’nin sözünde: “Onun **جِيفِهَا**’sında suyun karalığını görürsün”; yani: onun taraflarında.
Ve Tırimmâh’ın sözündeki **الحَوَافِي**:
تَجَنَّبَهَا الْكُمَاةُ بِكُلِّ يَوْمٍ ... مَرِيضِ الشَّمْسِ مُحَمَرِّ الْحَوَافِي
**حافةٍ**’nin cem‘i olan **الحَوَائِفِ**’den çevrilmiştir; ve bu, nadir ve azizdir; nitekim **حَاجَةً**’yi **حَوَائِجَ** üzerine cem‘ ettiler. Ve **ذَاتُ الحِيفَةِ** (kesre ile): Peygamberin mescitlerindendir, Allah’ın salâtı onun üzerine olsun; Medine ile **تَبُوك** arasında; ve **الجيم** ile rivayet edilir; ve daha önce geçti. Ve **سَهْمٌ حَائِفٌ**: kasttan meyilli; ve onunla, işinde isabet edemeyen âciz adam benzetilebilir.
Ve **الحَيْفُ**: Peygamberin kılıçlarındandır, Allah’ın salâtı onun üzerine olsun; siyer ehli bunu böyle tahkik etti. Ve bazıları, onun **الحَتْفِ**’in **التاء** ile tashîfi olduğunu söyledi. Şeyhimiz dedi ki: sahih olan, ikisinin de doğru olmasıdır; birisi diğerinin tashîfi değildir.
