# حيف — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D9%81/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D9%8A%D9%81/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حيف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D9%81.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: حيف

الحيف: الجور والظلم، وقد حاف عليه، يحيف: أي جار، كما في الصحاح، وقيل: هو الميل في الحكم، وهو حائف. وفي التنزيل العزيز:  أم يخافون أن يحيف الله عليهم ورسوله  أي: يجور. وفي حديث عمر رضي الله عنه: لا يطمع شريف في حيفك، أي: في ميلك معه لشرفه. وفي التهذيب: قال بعض الفقهاء: يرد من حيف الناحل ما يرد من جنف الموصي، وحيف الناحل: أن يكون للرجل أولاد، فيعطي بعضا دون بعض، وقد أمر بأن يسوي بينهم، فإذا فضل بعضهم على بعض فقد حاف.
 والحيف: الهام، والذكر، هكذا في سائر النسخ، وصوابه: الهام الذكر، بغير واو، كما هو نص اللسان، والعباب، وهو قول كراع، ونقله ابن عباد أيضا هكذا. والحيف: حد الحجر، عن ابن عباد، والجمع: حيوف. ويقال: بلد أحيف، وأرض حيفاء: لم يصبهما المطر، عن ابن عباد، فكأنه حافهما.
 والحائف من الجبل: بمنزلة الحافة، وجمعه حيف. والحائف: الحائر، هكذا في النسخ بالحاء المهملة، وهو غلط، صوابه الجيم، كما هو نص الليث. قال: وج: حافة، وحيف، كسكر. والحيفة، بالكسر: الناحية، ج: حيف، كعنب مثال: قيقة وقيق.
 والحيفة: خشبة على مثال نصف قصبة، في ظهرها قصبة، تبرى بها السهام والقسي، وهي الطريدة، سميت حيفة لأنها تحيف ما يزيد، فتنقصه. والحيفة: الخرقة التي يرقع بها ذيل القميص من خلف، وإذا كان من قدام، فهو كيفة، قاله أبو عمرو، قال الصاغاني: ويمكن أن تكون الحيفة واوية انقلبت الواو ياء لكسرة ما قبلها.
 وذو الحياف، ككتاب: ماء بين مكة والبصرة، على طريق الحاج من البصرة، ويقال بالجيم، قال ابن الرقاع:
  إلى ذي الحياف ما به اليوم نازل                      وما حل مذ سبت طويل مهجر وتحيفته: أي تنقصته من حيفه، أي: من نواحيه، وكذلك تحوفته، وقد تقدم.
 ومما يستدرك عليه: قومق حيف، بضمتين: أي جائرون، جمع حائف. وذكر المصنف الحيف، وفسره بالنواحي استطرادا، ولم يضبط الحرف، وهو بالكسر: جمع الحافة على غير قياس، وحيف: جمع الحافة على القياس، وفي كلام ابن الأعرابي: ترى سواد الماء في جيفها، أي نواحيها.
 والحوافي، في قول الطرماح:
  تجنبها الـكـمـاة بـكـل يوم                      مريض الشمس محمر الحوافي مقلوب عن الحوائف، جمع حافة، وهو نادر عزيز، كما جمعوا حاجة على: حوائج. وذات الحيفة، بالكسر: من مساجد النبي صلى الله عليه وسلم، بين المدينة وتبوك، ويروى بالجيم، وقد تقدم. وسهم حائف: مائل عن القصد، وقد يشبه به الرجل العاجز، الذي لا يصيب في حاجته.

  والحيف: من سيوف النبي صلى الله عليه وسلم، كذا حققه أهل السير، وقال بعض بأنه تصحيف الحتف، بالتاء. قال شيخنا: الصحيح أن كلا منهما صواب، وليس أحدهما بتصحيف الآخر.

### Türkçe

**الحيف**: haksızlık ve zulümdür; “ona karşı **حاف** etti, **يحيف** eder”: yani haksızlık etti; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Ve denildi ki: o, hükümde meyildir; o da **حائف**tir. Aziz tenzilde: “Yoksa Allah’ın onlara ve Resulünün (aleyhlerine) haksızlık etmesinden mi korkuyorlar” yani: haksızlık eder. Ömer’in (Allah ondan razı olsun) hadisinde: “Şerefli kimse senin **حيف**’inde tama etmez”; yani: onun şerefi sebebiyle onunla birlikte meylinde. **التهذيب**’te: Bazı fakihler dedi ki: bağışlayanın **حيف**’inden reddedilen, vasiyet edenin **جنف**’inden reddedilen gibidir; bağışlayanın **حيف**’i: bir adamın çocukları olup da bazısına verip bazısına vermemesidir; hâlbuki aralarında eşitlemesi emrolunmuştur; onlardan bazısını bazısına üstün kılarsa, muhakkak **حاف** etmiştir.

Ve **الحيف**: **الهام** ve **الذكر**; işte bütün nüshalarda böyledir; doğrusu: **الهام الذكر**’dir, vavsız; **اللسان** ve **العباب**’ın nassı olduğu üzere; bu, **كراع**’ın sözüdür; İbn عباد da bunu yine böyle nakletti. Ve **الحيف**: taşın kenarıdır; İbn عباد’dan; çoğulu: **حيوف**. Ve denilir: **بلد أحيف** ve **أرض حيفاء**: ikisine de yağmur isabet etmemiştir; İbn عباد’dan; sanki onları **حاف** etmiştir.

Ve dağdan **الحائف**: **الحافة** menzilesindedir; çoğulu **حيف**’tir. Ve **الحائف**: şaşkın olandır; nüshalarda ihmal edilmiş **الحاء** ile böyledir; o yanlıştır; doğrusu **الجيم**’dir; **الليث**’in nassı olduğu üzere. Dedi ki: **وج**: **حافة** ve **حيف**; **سكر** gibi. Ve **الحيفة** (kesre ile): taraf/yan’dır; çoğulu: **حيف**; **عنب** gibi; misal: **قيقة** ve **قيق**.

Ve **الحيفة**: yarım kamış misali bir tahta parçasıdır; sırtında bir kamış vardır; onunla oklar ve yaylar yontulur; o **الطريدة**’dir; ona **حيفة** adı verildi, çünkü fazlalığı **تحيف** eder, böylece onu eksiltir. Ve **الحيفة**: gömleğin eteğini arkadan yamamak için kullanılan bez parçasıdır; eğer önden olursa o **كيفة**’dir; bunu Ebû Amr söyledi. **الصاغاني** dedi ki: **الحيفة** vavlı olabilir; kendisinden öncekinin kesresi sebebiyle vav yâ’ya dönmüştür.

Ve **ذو الحياف** (kitap vezninde): Mekke ile Basra arasında, Basra’dan hac yolunda bir sudur; **الجيم** ile de söylenir. İbn الرقاع dedi ki:

  **إلى ذي الحياف ما به اليوم نازل                      وما حل مذ سبت طويل مهجر**

Ve onu **تحيفته** ettim: yani onu, onun **حيف**’inden, yani onun taraflarından eksilttim; aynı şekilde onu **تحوفته** ettim; geçmişti.

Ve ona istidrâk olunanlardandır: **قومق حيف** (iki damme ile): yani haksızlık edenler; **حائف**’in çoğulu. Müellif **الحيف**’i zikretti ve onu “taraflar” ile tefsir etti, istitrâden; harfi ضبط etmedi; o (kelime) kesre iledir: kıyas dışı olarak **الحافة**’nin çoğuludur; ve **حيف**: kıyas üzere **الحافة**’nin çoğuludur. İbn الأعرابي’nin sözünde: “Suyun karalığını onun **جيف**’lerinde görürsün”; yani onun taraflarında.

Ve **الحوافي**, الطرماح’ın sözünde:

  **تجنبها الـكـمـاة بـكـل يوم                      مريض الشمس محمر الحوافي**

**الحوائف**’ten kalb edilmiştir; **حافة**’nin çoğuludur; o nadir, azizdir; “**حاجة**”yi “**حوائج**” üzere çoğul yaptıkları gibi. Ve **ذات الحيفة** (kesre ile): Peygamber’in (sallallahu aleyhi ve sellem) mescitlerindendir; Medine ile Tebük arasındadır; **الجيم** ile de rivayet olunur; geçmişti. Ve **سهم حائف**: kasttan meyilli olandır; bununla, ihtiyacında isabet etmeyen âciz adam da benzetilebilir.

Ve **الحيف**: Peygamber’in (sallallahu aleyhi ve sellem) kılıçlarındandır; siyer ehli bunu böyle tahkik etti. Bazısı dedi ki: o, **الحتف**’in (tâ ile) tashîfidir. Şeyhimiz dedi ki: sahih olan, ikisinin de doğru olmasıdır; biri diğerinin tashîfi değildir.
