# حيك (ح-ي-ك) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D9%83
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D9%8A%D9%83

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ح - ي - ك
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 8 sözlük

## Sözlükler (8)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D9%83/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء والكاف وايء معهما
ح ك ء، ح ك ي، ح و ك، ح ي ك، ك و ح، ك ي ح مستعملات
حكأ:
أحكأت العُقَدَ إحكاءً، أي: شددتها، فاحتَكَأَتْ، أي: اشتدَّت.
حكي:
حكَيتُ فلاناً وحاكيتُه إذا فعلتُ مثلَ فِعْله، أو قوله سواء.
حوك:
الحُوكةُ: بقلة. والشاعر يَحوكُ الشِّعْر حوكاً، والحائك يحيك حيكاً. ويجمع حاكَة وحَوَكَة. والحِياكة: حرفته.
حيك:
الحَيْك: النَّسجُ، والحيك: أخذُ القول في القلب. يقال: ما يَحيك كلامي في قلان. ولا يَحيك الفأس في هذه الشّجرة.
والحَيَكانُ: مِشْية يحرك فيها الماشي أَلْيَتَيْه. رجلٌ حيّاكٌ وامرأة حيّاكة. وهو يتحيّك في مِشْيَته.
كوح:
كاوحت فلاناً مكاوحة فكُحْتُهُ، أي: قاتلته فغلبتُه، ورأيتهما يتكاوحان، وهما متكاوحان، والمكاوحة أيضاً في الخصومات ونحوها.
كيح:
الكِيحُ: سَفْحُ الجبل وسفحُ سنَدِ الجبل. والكِيح: صُقع الجُرف قال أبو النجم:
كلتاهما لا تَطلُعانِ الكِيحا

##### Türkçe

باب **الحاء** ve **الكاف** ve onlarla birlikte **ايء** bölümü

**ح ك ء**، **ح ك ي**، **ح و ك**، **ح ي ك**، **ك و ح**، **ك ي ح** kullanımdadırlar.

**حكأ**:
**أحكأت** düğümleri **إحكاءً** (ile), yani: onları sıkılaştırdım; böylece **فاحتَكَأَتْ**, yani: sıkılaştı.

**حكي**:
**حكَيتُ** falancayı ve **حاكيتُه**; onun fiilinin, yahut sözünün aynısını yaptığım zaman (denir).

**حوك**:
**الحُوكةُ**: bir ottur. Şair şiiri **حوكاً** (ile) dokur; dokumacı **حيكاً** (ile) dokur. **حاكَة** ve **حَوَكَة** diye çoğul yapılır. **الحِياكة**: onun zanaatıdır.

**حيك**:
**الحَيْك**: dokumadır; **الحيك**: sözün kalpte yer etmesidir. Denir: “Sözüm falancada **يَحيك** etmez.” Ve balta bu ağaçta **يَحيك** etmez.
**والحَيَكانُ**: yürüyenin iki kalçasını hareket ettirdiği bir yürüyüştür. **حيّاكٌ** bir erkek ve **حيّاكة** bir kadın. Ve o, yürüyüşünde **يتحيّك** eder.

**كوح**:
Falancayla **كاوحت** (ben) **مكاوحة** (ile), böylece onu **فكُحْتُهُ**, yani: onunla savaştım da onu yendim; ve ikisini **يتكاوحان** hâlinde gördüm; onlar **متكاوحان**dırlar. **المكاوحة** ayrıca çekişmelerde ve benzerlerinde de (kullanılır).

**كيح**:
**الكِيحُ**: dağın eteği ve dağın dayanağının eteğidir. Ve **الكِيح**: yarın (uçurumun) düzlüğüdür. Ebû’n-Necm dedi ki:
كلتاهما لا تَطلُعانِ **الكِيحا**

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D9%83/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الحَيكانُ: مشيُ القصير. وقد حاكَ يَحيكُ حَيَكاناً، إذا حرّكَ مَنكِبيه وفَحَجَ بين رجلَيه في المشي. وضَبَّةٌ حيكانَةٌ، أي ضخمة تَحِيكُ إذا سعَتْ. وحاكَ فيه السيفَ وأَحاكَ بمعنىً. يقال: ضربه فما أحاكَ فيه السيفُ، إذا لم يعمل. والحَيْكُ: أَخْذُ القَول في القلب. يقال: ما يَحيكُ فيه المَلامُ، إذا لم يؤثِّر فيه.

##### Türkçe

**الحَيكانُ**: kısanın yürümesi. Ve **حاكَ يَحيكُ حَيَكاناً**, omuzlarını hareket ettirdiği ve yürüyüşte iki bacağı arasını açtığı zaman (denir). Ve **ضَبَّةٌ حيكانَةٌ**, yani iri; yürüdüğü zaman **تَحِيكُ**. Ve **حاكَ** onda kılıcı ve **أَحاكَ** aynı anlamdadır. Denir: **ضربه فما أحاكَ فيه السيفُ**, işlemediği zaman. Ve **الحَيْكُ**: sözün kalpte alınmasıdır. Denir: **ما يَحيكُ فيه المَلامُ**, onda tesir etmediği zaman.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D9%83/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الحاء والياء وما يثلثهما)
  (حي) الحاء والياء والحرف المعتل أصلان: أحدهما خِلاف المَوْت، والآخر الاستحياء الذي [هو] ضِدُّ الوقاحة.
  فأمّا الأوّل فالحياة والحَيَوان، وهو ضِدُّ الموت والمَوَتَان. ويسمَّى المطرُ حياً لأن به حياةَ الأرض. ويقال ناقةٌ مُحْي ومُحْيِيَةٌ: لا يكادُ يموت لها ولد. وتقول: أتيتُ الأرضَ فأحييْتُها، إذا وجَدْتَها حَيَّةَ النّباتِ غَضَّة.
  والأصل الآخَر: قولهم استحييت منه استِحياءً. وقال أبو زيد: حَيِيتُ مِنه أَحيا، إذا استحيَيْتَ. فأمَّا حَياء النّاقة، وهو فَرْجُها، فيمكن أن يكون من هذا، كأنَّه محمولٌ على أنَّه لو كان ممن يستحيي([1]) لكان يستحيي من ظهوره وتكشُّفه.
  (حيث) الحاء والياء والثاء ليست أصلاً؛ لأنَّها كلمةٌ موضوعة لكلِّ مكانٍ، وهي مبهمة، تقول اقعد حيثُ شئت، وتكون مضمومة. وحكى الكسائي فيها الفتحَ أيضاً.
   (حيد) الحاء والياء والدال أصلٌ واحد، وهو المَيْل والعُدول عن طريق الاستواء. يقال حادَ عن الشيء يَحِيدُ حَيْدَةً وحُيوداً. والحَيُودُ: الذي يَحِيد كثيراً، ومثله الحَيَدى على فَعَلى. قال الهذلي([2]):
أو أصْحَمَ حامٍ جَرامِيزَهُ *** حَزَابِيةٍ حَيَدَى بالدِّحالِ  الحَيْد: النادر من الجَبَل، والجمع حُيُودٌ وأحياد. والحُيُود: حيود قَرْن الظَّبي، وهي العُقَد فيه، وكلُّ ذلك راجعٌ إلى أصل واحد.
  (حير) الحاء والياء والراء أصلٌ واحد، وهو التردُّد في الشيء. من ذلك الحَيْرة، وقد حار في الأمر يَحِير، وتحيَّر يتحير. والحَيْرُ والحائِر: الموضع يتحيّر فيه الماء. قال قيس([3]):
تَخْطُو على بَرْدِيّتين غذاهُما *** غَدِق بساحَةِ حَائر يَعْبوبِ  ويقال لكلِّ ممتلئٍ مستَحِيرٌ، وهو قياسٌ صحيح، لأنه إذا امتلأ تردّد بعضُه على بعض، كالحائر الذي يتردّد فيه [الماء] إذا امتلأ. قال أبو ذؤيب:
  * واستحارَ شَبابُها([4]) *
  (حيز) الحاء والياء والزاء ليس أصلا؛ لأن ياءه في الحقيقة واوٌ. من ذلك الحيِّز الناحية. وانحاز القوم، وقد ذكر في بابه.
   (حيس) الحاء والياء والسين أصلٌ واحد، وهو الخليط. قال أبو بكر: حِسْتُ الحبْلَ إذا فتَلْتَه، أحِيسُه حَيْسا. وهذا أصلٌ لما ذكرناه، لأنه إذا فتلَه تداخلَت قواه وتخالَطت. والحَيْس معروفٌ، وهو من الباب، لأنه أشياء تُخْلَط. قال أبو عُبيدٍ فيما رواه، للذي أحدَقَتْ به الإماء من كل وجهٍ، محيوس. قال: شُبِّه بالحَيْس.
  (حيص) الحاء والياء والصاد أصلٌ واحد، وهو المَيْل في جَوْرٍ وتلدُّد. يقال حَاصَ عن الحقِّ يَحِيص حَيْصاً، إذا جارَ. قال:
  * وإنْ حاصَتْ عن المَوْتِ عامرُ([5]) *
  ويَرْوُون:
  * بميزانِ صِدْقٍ ما يَحِيص شعيرةً([6]) *
  ومن الباب قولهم: وقَعُوا في حَيْص بَيْص، أي شدّة. قال الهُذلي:
قد كُنْتُ خَرّاجاً ولوجاً صَيْرفاً *** لم تَلْتَحِصْنِي حَيْصَ بَيْصَ لَحَاصِ([7])  (حيض) الحاء والياء والضاد كلمة واحدة. يقال حاضَتْ السَّمُرَةُ إذا خرج منها ماءٌ أحمر. ولذلك سمِّيت النُّفَساء حائضاً، تشبيهاً لدمها بذلك الماء.
   (حيط) الحاء والياء والطاء ليس أصلاً، وذلك أن أصله في الحِياطة والحِيطة والحائطِ كلَّه الواوُ. وقد ذُكر في بابه.
  (حيف) الحاء والياء والفاء أصلٌ *واحد، وهو المَيْل. يقال [حاف] عليه يَحِيفُ، إذا مالَ. ومنه تحيفْتُ الشيءَ، إذا أَخذْتَه من جوانبه، وهو قياسُ الباب لأنه مال عَنْ عُرْضِه إلى جوانبه.
  (حيق) الحاء والياء والقاف كلمةٌ واحدة، وهو نُزولُ الشيء بالشيء، يقال حاق به السُّوءُ يَحِيق. قال الله تعالى: ﴿وَلاَ يَحِيقُ المَكْرُ السَّـيِّئُ إلاَّ بِأَهْلِهِ﴾ [فاطر 43].
  (حيك) الحاء والياء والكاف أصلٌ واحد، وهو جِنسٌ من المَشْي، يقال حاك هو يَحِيك في مَشْيه حَيَكاناً، إذا حرّك مَنْكِبَيه وجسدَه. ومنه الحَيْك،
  وهو أخذُ القول في القَلْب. يقال ما يَحِيك كلامُك في فلانٍ. وإنما قلت إنه منه، لأنَّ المشْيَ أخْذٌ في الطريق الذي يُمشَى فيه.
  ومن هذا الباب: ضرَبَه فما أحاك فيه السَّيف، إذا لم يأخُذْ فيه.
  (حين) الحاء والياء والنون أصلٌ واحد، ثم يحمل عليه، والأصل الزمان. فالحِينُ الزَّمان قليلُه وكثيرُه. ويقال عامَلْتُ فلاناً [مُحَايَنَةً([8])]، من الحِين. وأحيَنْتُ بالمكان([9]): أقمتُ به حيناً. وحاز حِينُ كذا، أي قرُب. قال:
وإنَّ سُلُوِّي عن جميلٍ لَساعةٌ *** من الدّهر ما حانت ولا حان حِينُها([10])  ويقال حَيَّنْتُ الشاة، إذا حَلَبْتَها مرة بعد مرة. ويقال حَيَّنْتُها جعلت لها حيناً. والتأفين: أن لا تجعل لها وقتاً تحلبُها فيه. قال المُخَبّل:
إذا أُفِنَتْ أرْوَى عِيالَكَ أَفْنُها *** وإن حُيِّنَت أربَى على الوَطْبِ حِينُها([11])  وقال الفراء: الحِين حِينانِ، حينٌ لا يُوقَف على حَدِّه، وهو الأكثر، وحينٌ ذكره الله تعالى: ﴿تُؤْتِي أُكُلَهَا كُلَّ حِينٍ﴾ [إبراهيم 25]. وهذا محدودٌ لأنه ستّة أشهر.
  وأما المحمول على هذا فقولهم للهلاك حَيْنٍ، وهو من القياس، لأنه إذا أَتَى. فلا بد له من حين، فكأنه مسمَّى باسم المصدر.
--------------------------------------------------------ـ
([1]) في الأصل: "يستحق".
([2]) هو أمية بن أبي عائذ الهذلي، كما في اللسان ( صحم، جرمز، حزب، حيد). وقصيدته في شرح السكري للهذليين 180 ومخطوطة الشنقيطي 79.
([3]) يعني قيس بن الخطيم. والبيت في ديوانه 6. وعجزه في اللسان والتاج (عبب).
([4]) قطعة من بيت له في ديوانه 71 واللسان (حير). وتمامه:
ثلاثة أعوام فلما تجرمت *** تقضى شبابي واستحار شبابها([5]) الشطر في المجمل (حيص).
([6]) صدر بيت لأبي طالب بن عبد المطلب. وقد أنشد هذا الصدر في اللسان (حصص): "ما يحص شعيرة". وفي السيرة 175: "لا يخيس". وفي الروض الأنف (1: 177): "لا يخس". وتمامه في الأخيرين:  * له شاهد من نفسه غير عائل *
([7]) سبق إنشاد عجزه في (بيص). والبيت لأمية بن أبي عائد الهذلي. انظر ما مضى في حواشي (بيص). وسيأتي في (لحص).
([8]) التكملة من المجمل.
([9]) في الأصل: "وأحنت المكان"، صوابه من المجمل واللسان.
([10]) البيت لبثينة صاحبة جميل. اللسان (حين). قال ابن بري: "لم يحفظ لبثينة غير هذا البيت".
([11]) البيت في اللسان (16: 158، 292)، وقد سبق بدون نسبة في (أفن).
ـ

##### Türkçe

(حarf **الحاء** ve **الياء** ve illetli harf) iki asıldır: birisi ölümün zıddı, diğeri de kabalığın zıddı olan haya etmektir.
  Birincisine gelince: **الحياة** ve **الحَيَوان**dır; o, ölümün ve **المَوَتَان**ın zıddıdır. Yağmura **حياً** denir; çünkü onunla yerin hayatı vardır. Ve “**مُحْي** ve **مُحْيِيَةٌ** deve” denir: neredeyse onun için bir yavru ölmez. Ve dersin: “Yere geldim de onu **أحييْتُها**”, onu bitkisi canlı, taze bulduğun zaman.
  Diğer asıl: onların “Ondan **استحييت**; **استِحياءً**” sözüdür. Ebû Zeyd dedi: “Ondan **حَيِيتُ**; **أَحيا**”, haya ettiğin zaman. Deve’nin **حَياء**ı ise, o onun ferci (cinsel uzvu)dur; bu da bundan olabilir; sanki şu manaya hamledilmiş gibidir: eğer haya edenlerden olsaydı, onun görünmesinden ve açığa çıkmasından haya ederdi.

(**حيث**) **الحاء** ve **الياء** ve **الثاء** asıl değildir; çünkü o, her mekân için konulmuş bir kelimedir ve o müphemdir; “İstediğin yerde otur: **حيثُ** شئت” dersin; ve o zamme ile olur. Kisâî onda feth’i de rivayet etti.

(**حيد**) **الحاء** ve **الياء** ve **الدال** tek bir asıldır; o da meyletmek ve istikamet yolundan sapmaktır. “Şeyden saptı: **حادَ**; **يَحِيدُ**; **حَيْدَةً** ve **حُيوداً**” denir. **الحَيُودُ**: çok sapan kimsedir; bunun benzeri **الحَيَدى**dır, **فَعَلى** vezninde. Hüzeli dedi:
أو أصْحَمَ حامٍ جَرامِيزَهُ *** حَزَابِيةٍ حَيَدَى بالدِّحالِ
  **الحَيْد**: dağın nadir (tekil/çıkıntı) olanıdır; çoğulu **حُيُودٌ** ve **أحياد**dır. **الحُيُود**: ceylan boynuzunun **حيود**larıdır; o da ondaki düğümlerdir; bütün bunlar tek bir asla döner.

(**حير**) **الحاء** ve **الياء** ve **الراء** tek bir asıldır; o da bir şeyde tereddüttür. Bundan **الحَيْرة** vardır; ve işte şaşırdı: **حار**; **يَحِير**; ve **تحيَّر**; **يتحير**. **الحَيْرُ** ve **الحائِر**: suyun içinde şaşırıp kaldığı yerdir. Kays dedi:
تَخْطُو على بَرْدِيّتين غذاهُما *** غَدِق بساحَةِ حَائر يَعْبوبِ
  Her dolu olana **مستَحِيرٌ** denir; bu sahih bir kıyastır; çünkü dolduğu zaman, bir kısmı bir kısmı üzerinde tereddüt eder; dolduğu zaman içinde [su]nun tereddüt ettiği **الحائر** gibi. Ebû Züeyb dedi:
  * واستحارَ شَبابُها *

(**حيز**) **الحاء** ve **الياء** ve **الزاء** asıl değildir; çünkü onun **ياء**sı hakikatte **واو**dur. Bundan **الحيِّز** (yan/cihet) vardır. Kavim **انحاز** etti; o, babında zikredilmiştir.

(**حيس**) **الحاء** ve **الياء** ve **السين** tek bir asıldır; o da karışımdır. Ebû Bekr dedi: “İpi büktüğün zaman ‘Onu **حِسْتُ**’: **فتَلْتَه**; ‘Onu **أحِيسُه**; **حَيْسا**’.” Bu, zikrettiğimiz şeye asıldır; çünkü onu büktüğü zaman kuvvetleri iç içe girer ve karışır. **الحَيْس** bilinen bir şeydir; o da babdandır; çünkü o, karıştırılan şeylerdir. Ebû Ubeyd, rivayet ettiği üzere, her yönden cariyelerin kuşattığı kimse için **محيوس** dedi. Dedi: **الحَيْس**e benzetildi.

(**حيص**) **الحاء** ve **الياء** ve **الصاد** tek bir asıldır; o da bir haksızlıkta ve inatlaşmada meyletmektir. “Haktan saptı: **حَاصَ**; **يَحِيص**; **حَيْصاً**” denir; haksızlık ettiği zaman. Dedi:
  * وإنْ حاصَتْ عن المَوْتِ عامرُ *
  Ve şöyle rivayet ederler:
  * بميزانِ صِدْقٍ ما يَحِيص شعيرةً *
  Babdandır onların sözü: “**حَيْص بَيْص** içine düştüler”, yani şiddet. Hüzeli dedi:
قد كُنْتُ خَرّاجاً ولوجاً صَيْرفاً *** لم تَلْتَحِصْنِي حَيْصَ بَيْصَ لَحَاصِ

(**حيض**) **الحاء** ve **الياء** ve **الضاد** tek bir kelimedir. “Semure (ağacı) **حاضَتْ**” denir; ondan kırmızı su çıktığı zaman. Bunun için lohusa kadına **حائضاً** adı verildi; kanını o suya benzetme olarak.

(**حيط**) **الحاء** ve **الياء** ve **الطاء** asıl değildir; çünkü onun aslı, **الحِياطة** ve **الحِيطة** ve **الحائط**ın hepsinde **الواو**dur. Babında zikredilmiştir.

(**حيف**) **الحاء** ve **الياء** ve **الفاء** tek bir asıldır; o da meyletmektir. “Ona haksızlık etti: **حاف** عليه; **يَحِيفُ**” denir; meylettiği zaman. Ondan: “Şeyi **تحيفْتُ**”, onu yanlarından aldığın zaman; bu, babın kıyasıdır; çünkü onun genişliğinden yanlarına meyletti.

(**حيق**) **الحاء** ve **الياء** ve **القاف** tek bir kelimedir; o da bir şeyin bir şeye inmesidir. “Kötülük ona indi: **حاق** به السُّوءُ; **يَحِيق**” denir. Allah Teâlâ dedi: ﴿وَلاَ يَحِيقُ المَكْرُ السَّـيِّئُ إلاَّ بِأَهْلِهِ﴾ [فاطر 43].

(**حيك**) **الحاء** ve **الياء** ve **الكاف** tek bir asıldır; o da yürüyüşten bir cinstir. “O yürüyüşünde **حاك**; **يَحِيك**; **حَيَكاناً**” denir; iki omzunu ve bedenini hareket ettirdiği zaman. Ondan **الحَيْك** vardır;
  o, sözün kalpte tutunmasıdır. “Senin sözün falan hakkında **يَحِيك**” denir. Ancak ben onun bundan olduğunu söyledim; çünkü yürüyüş, yürünülen yolda tutunmadır.
  Ve bu babdandır: “Ona vurdu da kılıç onda **أحاك** etmedi”; yani onda tutunmadı (kesmedi)ği zaman.

(**حين**) **الحاء** ve **الياء** ve **النون** tek bir asıldır; sonra ona hamledilir; asıl zamandır. **الحِينُ** zamandır; azı da çoğu da. “Falanla **مُحَايَنَةً** muamele ettim” denir; **الحِين**den. “Mekânda **أحيَنْتُ**”: orada bir süre ikamet ettim. “**حِينُ** şöyle oldu” (vakti geldi/yaklaştı) denir; yani yaklaştı. Dedi:
وإنَّ سُلُوِّي عن جميلٍ لَساعةٌ *** من الدّهر ما حانت ولا حان حِينُها
  “Koyunu **حَيَّنْتُ**” denir; onu defa defa sağdığın zaman. Ve “Onu **حَيَّنْتُها**” denir; ona bir vakit tayin ettim. **التأفين**: onu sağacağın bir vakit tayin etmemendir. **المُخَبّل** dedi:
إذا أُفِنَتْ أرْوَى عِيالَكَ أَفْنُها *** وإن حُيِّنَت أربَى على الوَطْبِ حِينُها
  Ferrâ dedi: **الحِين** iki **حِين**dir: bir **حِين** ki onun sınırı üzerinde durulmaz; o daha çok olandır. Ve bir **حِين** ki Allah Teâlâ onu zikretti: ﴿تُؤْتِي أُكُلَهَا كُلَّ حِينٍ﴾ [إبراهيم 25]. Bu sınırlıdır; çünkü o altı aydır.
  Buna hamledilen ise onların “Helâk için bir **حَيْنٍ** vardır” sözüdür; o kıyastandır; çünkü o geldiği zaman, onun için mutlaka bir **حِين** vardır; sanki masdar adıyla adlandırılmış gibidir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D9%83/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ح ي ك
حاك الثوب يحيكه ويحوكه‏.‏
ومن المجاز‏:‏ حاك في مشيته إذا حرك منكبيه مشية الأفحج وهو عيب فيه ومدح في المرأة لدلالته على اللفف‏.‏
يقال‏:‏ امرأة حياكة‏.‏
قال‏:‏ حيّاكة تمشـي بعلطتيـن وضربه بالسيف فما حاك فيه وما أحاك إذا لم يعمل فيه وكلمه فما حاك فيه كلامه وفلان لا يحيك فيه النصح ولا يحيك وما حاك في صدري منه شيء وما حك‏.‏

##### Türkçe

ح ي ك
**حاك** elbiseyi; onu dokur ve onu dokur.‏
Mecazdan: yürüyüşünde **حاك**; yani omuzlarını, **الأفحج** yürüyüşü (yürüyüşü) gibi hareket ettirdiği zaman; bu onda bir ayıptır; kadında ise **اللفف**’e delâletinden dolayı bir övgüdür.‏
Denir: **امرأة حياكة**.‏
Dedi: **حيّاكة تمشـي بعلطتيـن** ve onu kılıçla vurdu; onda ne **حاك** etti ne de **أحاك**; yani onda işlemediği zaman; ve onunla konuştu; onun sözü onda **حاك** etmedi; ve falan, onda öğüt **يحيك** etmez ve **يحيك** etmez; ve ondan, göğsümde hiçbir şey **حاك** etmedi ve **حك** etmedi.‏

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D9%83/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

حاكَ الثوبَ يَحِيكُ حَيْكاً وحَيَكاً وحِياكةً: نسجه، والحِياكةُ حرفته؛ قال الأزهري: هذا غلط، الحائِكُ يحُوك الثوب، وجمع الحائِك حَوَكةٌ. والحَيْك: النسج. وحاك في مشيه يَحيك حَيْكاً وحَيَكاناً، فهو حائك وحَيّاك: تبختر واختال. وحاك يحُوك إذا نسج، وقيل: الحَيَكانُ أَن يحرك مَنْكِبَيْه وجسده حين يمشي مع كثرة لحم. وجاء يَحِيك ويَتَحايَك ويَتَحيَّك: كأَن بين رجليه شيئاً يفرج بينهما إذا مشى. وفي حديث عطاء: قال ابن جريح فما حِيَاكتهم أَو حِياكتكم هذه؛ الحياكة: مشية تبختر وتثبُّط. يقال: تَحيَّك في مشيته. وهو رجل حَيَّاك ورجل حَيْكانةٌ وحَيَّاك، والمرأة حَيَّاكة: تتحَيَّك في مشيتها، وحِيكى؛ سيبويه: أَصلها حُيْكى فكرهت الياء بعد الضمة وكسرت الحاء لتسلم الياء، والدليل على أَنها فُعْلى أَن فِعْلى لا تكون صفة البتَّة، وهذه المشية في النساء مدحٌ وفي الرجال ذم، لأَن المرأَة تمشي هذه المشية من عِظَم فخذيها، والرجل يمشي هذه المشية إذا كان أَفحَج. والحَيَكانُ: مشية يحرك فيها الماشي أَليتيه. وحَاكَ في مشيته: اشتدت وَطأَته على الأَرض. وحاكَ يحِيك حَيْكاً إذا فحَجَ في مشيته وحرك منكبيه. ومشية حِيكَى إذا كان فيها تبختر. الجوهري: الحيكان مشي القصير. وضَبَّة حُيَكانةٌ أَي ضخمة تَحيك إذا سعت. وحَاكَ القولُ في القلب حَيْكاً: أَخذَ. وروى الأَزهري بسنده عن النواس بن سمعان الأَنصاري:أَنه سأَل النبي، صلى الله عليه وسلم، عن البِرِّ والإِثْم فقال: البِرُّ حُسْنُ الخلُق، والإثم ما حاكَ في نفسك وكرهتَ أَن يطلع عليه الناس أَي أَثَّرَ فيها ورسخ. وروى شمر في حديث: الإثم ما حاك في النفس وتردَّدَ في الصدر وإِن أَفتاك الناسُ. وقال ابن الأَعرابي: ما حَكَّ في قلبي شيءٌ ولا حَزَّ. ويقال: ما يَحِيك كلامُك في فلان أَي ما يؤثر. والحَيْك: أَخذ القول في القلب. يقال: ما يَحِيك فيه المَلامُ إذا لم يؤثر فيه، ولا يَحِيك الفَأْسُ ولا القَدُوم في هذه الشجرة. وقال الأَسدي: ويقال: ضربته فما أَحاكَ فيه السيفُ إذا لم يعمل. وحاكَ فيه السيفُ والفأسُ حَيْكاً وأَحاكَ: أَثّعر. وأَحاكت الشفرة اللحم وحاكَتْ فيه: قطعته، وأَورد في هذا الباب حديثاً هو: دعوا الحَكَّاكات فإنها المَآثم. وقال الأَزهري في ترجمة حبك: روى أَبو عبيد عن الأَصمعي الإحْتباك الاحْتباء، ثم قال: هذا الذي رواه أَبو عبيد عن الأَصمعي في هذا غلط، والصواب الإحْتياك، بالياء، يقال: احْتاكَ يَحْتاكُ احْتِياكاً. وتَحَوَّكَ بثوبه إذا احْتَبَى به، قال: وهكذا رواه ابن السكيت وغيره عن الأصمعي، بالياء.

##### Türkçe

**حاكَ** elbiseyi **يَحِيكُ** **حَيْكاً** ve **حَيَكاً** ve **حِياكةً**: onu dokudu; **الحِياكةُ** onun zanaatıdır; el-Ezherî dedi: bu yanlıştır; **الحائِكُ** elbiseyi **يحُوك**; **الحائِك**’in çoğulu **حَوَكةٌ**’dir. Ve **الحَيْك**: dokumadır. Ve yürüyüşünde **حاك** eder, **يَحيك** **حَيْكاً** ve **حَيَكاناً**; o hâlde o **حائك** ve **حَيّاك**tır: salınarak yürüdü ve kibirlendi. Ve **حاك** **يحُوك**: dokuduğu zaman; ve denildi ki: **الحَيَكانُ**; çok etlilikle yürüdüğü sırada iki omzunu ve bedenini hareket ettirmesidir. Ve geldi: **يَحِيك** ve **يَتَحايَك** ve **يَتَحيَّك**: sanki iki bacağı arasında, yürüdüğü zaman ikisinin arasını açan bir şey varmış gibi. Atâ’nın hadisinde: İbn Cüreyc dedi: “Peki onların **حِيَاكتهم**’i yahut sizin bu **حِياكتكم**’iniz nedir?”; **الحياكة**: salınarak ve ağırdan alarak yürüme yürüyüşüdür. Denilir: yürüyüşünde **تَحيَّك** etti. Ve o, **حَيَّاك** bir erkektir ve **حَيْكانةٌ** bir erkek ve **حَيَّاك**; ve kadın **حَيَّاكة**: yürüyüşünde **تتحَيَّك** eder; ve **حِيكى**; Sîbeveyh: aslı **حُيْكى** idi; ötre’den sonra yâ’yı kerih gördü ve yâ’nın selâmette kalması için **الحاء**’yı esreledi; ve onun **فُعْلى** olduğuna delil şudur ki **فِعْلى** kesinlikle sıfat olmaz; ve bu yürüyüş kadınlarda övgüdür, erkeklerde yergidir; çünkü kadın bu yürüyüşü iki uyluğunun büyüklüğünden dolayı yürür; erkek ise bu yürüyüşü, **أَفحَج** olduğu zaman yürür. Ve **الحَيَكانُ**: yürüyüş; yürüyenin onda iki kalçasını hareket ettirdiği (yürüyüş). Ve yürüyüşünde **حَاكَ**: yere basışı şiddetlendi. Ve **حاكَ** **يحِيك** **حَيْكاً**: yürüyüşünde **فحَجَ** ettiği ve iki omzunu hareket ettirdiği zaman. Ve içinde salınma olan yürüyüş: **حِيكَى**. el-Cevherî: **الحيكان** kısa boylunun yürüyüşüdür. Ve **ضَبَّة** **حُيَكانةٌ**: yani iri; koştuğu zaman **تَحيك** eder. Ve söz kalpte **حاكَ** eder **حَيْكاً**: aldı. Ve el-Ezherî, isnadıyla Nuwwâs b. Sem‘ân el-Ensârî’den rivayet etti: onun Peygamber’e, sallallahu aleyhi ve sellem, **البِرِّ** ve **الإِثْم** hakkında sorduğunu; o da dedi ki: **البِرُّ** güzel ahlâktır; ve **الإثم**: nefsinde **حاكَ** eden ve insanların ona muttali olmasını kerih gördüğün şeydir; yani onda tesir etti ve yerleşti. Ve Şemmer bir hadiste rivayet etti: **الإثم** nefs içinde **حاك** eden ve göğüste gidip gelen şeydir; insanlar sana fetva verse bile. Ve İbnü’l-A‘râbî dedi: kalbimde hiçbir şey **حَكَّ** etmedi ve **حَزَّ** etmedi. Ve denilir: senin sözün falanda **يَحِيك** etmez; yani tesir etmez. Ve **الحَيْك**: sözün kalpte almasıdır. Denilir: onda kınama **يَحِيك** etmez; onda tesir etmediği zaman; ve bu ağaçta ne balta **يَحِيك** eder ne de **القَدُوم**. Ve el-Esedî dedi: ve denilir: ona vurdum da onda kılıç **أَحاكَ** etmedi; yani işlemediği zaman. Ve onda kılıç ve balta **حاكَ** eder **حَيْكاً** ve **أَحاكَ**: tesir etti. Ve bıçak eti **أَحاكت** ve onda **حاكَتْ**: onu kesti. Ve bu bapta bir hadis getirdi; o da şudur: “**الحَكَّاكات**’ı bırakın; çünkü onlar günahlardır.” Ve el-Ezherî, **حبك** tercümesinde dedi: Ebû Ubeyd, el-Asma‘î’den **الإحْتباك**’ı **الاحْتباء** olarak rivayet etti; sonra dedi: Ebû Ubeyd’in el-Asma‘î’den bu konuda rivayet ettiği şey yanlıştır; doğrusu **الإحْتياك**tır, yâ ile; denilir: **احْتاكَ** **يَحْتاكُ** **احْتِياكاً**. Ve elbisesiyle **تَحَوَّكَ** etti: onunla **احْتَبَى** ettiği zaman; dedi ki: İbnü’s-Sikkît ve başkaları bunu el-Asma‘î’den, yâ ile, böyle rivayet ettiler.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D9%83/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

حاك الثوب يحيك حيكا بالفتح وحيكا وحياكة: نسجه، والحياكة: صنعته، قاله الليث، وغلطه الأزهري، وقال: إنما هو حاكه يحوكه حوكا، لا غير. وحاك الرجل في مشيته يحيك حيكا وحيكانا محركة، فهو حائك وحياك، وهي حياكة وحيكى، كجمزى هكذا في سائر النسخ، وهو غلط؛ لأن حيكى - محركة - إنما هو في المصادر، كما يأتي عن المبرد، وأما صفة المؤنث فهي حيكى بالكسر، قال سيبويه: امرأة حيكى، كضيزى، أصلها حيكى، فكرهت الياء بعد الضمة، وكسرت الحاء لتسلم الياء، والدليل على أنها فعلى أن فعلى لا تكون صفة ألبتة، ونقل الصاغاني عن المبرد: يقال: في مشيته حيكى مثال جمزى: إذا كان فيها تبختر، فتأمل ذلك. وحيكانة، بالفتح والكسر، وبضم الحاء وفتح الياء: إذا تبختر واختال، أو حرك منكبيه وجسده في مشيه حين يمشي مع كثرة لحم، وهذه المشية في النساء مدح، وفي الرجال ذم؛ لأن المرأة تمشي هذه المشية من عظم فخذيها، والرجل يمشي هذه المشية إذا كان أفحج. ويقال: حاك في مشيته: إذا اشتدت وطأته على الأرض. وقيل: الحيكان: مشية يحرك فيها الرجل أليتيه.

  وقال الجوهري: هو مشي القصير. وكل ذلك مستعار من حياكة الحائك. وقال شمر: حاك القول في القلب حيكا: إذا أخذ ورسخ، وروى الأزهري بسنده عن النواس بن سمعان رضي الله تعالى عنه، وفيه: والإثم ما حاك في صدرك، وكرهت أن يطلع عليه الناس أي: أثر فيه ورسخ، وروى شمر في حديث: الإثم ما حاك في النفس، وتردد في الصدر، وإن أفتاك الناس وقال ابن الأعرابي: ما حك في قلبي شيء، وما حز، ويقال: ما يحيك كلامك في فلان، أي ما يؤثر. وحاك السيف يحيك حيكا: إذا أثر وكذا القدوم والفأس. وحاكت الشفرة حيكا: قطعت. وقال الأسدي: ما تحيك المدية اللحم، ولا تحيك فيه. سواء كأحاك فيهما يقال: ضربته فما أحاك فيه السيف: إذا لم يعمل، ولا تحيك الفأس في هذه الشجرة، أي: لا تقطع. ونصر ومحمد ابنا حيك، محركا: محدثان ظاهره أنهما أخوان، وليس كذلك، بل نصر بن حيك سجستاني من شيوخ دعلج روى عن يحيى بن حكيم المقوم وغيره، ومحمد بن حيك مروزي ويعرف بالخلقاني كنيته أبو الحسن، حدث عن يحيى بن موسى البلخي، وعنه أبو النضر الخلقاني، فتأمل ذلك. وحيكان، كغيلان: لقب أبي عبد الله محمد بن يحيى بن محمد بن يحيى الذهلي من ذهل بن شيبان إمام أهل الحديث بنيسابور وابن إمامهم هكذا في سائر النسخ، والصواب لقب يحيى بن محمد بن يحيى، كما هو نص العباب والتبصير، وكنيته أبو زكريا، سافر مع والده العراق، وأسمعه من أحمد بن حنبل، وأما أبوه فكنيته أبو عبد الله، وهو محمد بن يحيى بن عبد الله بن خالد بن فارس بن ذؤيب الذهلي الإمام الحافظ، روى عنه الجماعة سوى مسلم. وقال ابن عباد: امرأة: حييكة كييكة: قصيرة مكتلة. وفي التهذيب في ترجمة ح ب ك روى أبو عبيد عن الأصمعي: الاحتباك الاحتباء، ثم قال: هذا الذي رواه أبو عبيد عنه فيه غلط، والصواب: احتاك بالثوب احتياكا: إذا احتبى به قال: وهكذا رواه ابن السكيت عن الأصمعي، وقد مر البحث فيه. ويقال: ما أحاكه السيف، أي: ما أحاك فيه فهو مثل حاكه وحاك فيه.
 ومما يستدرك عليه: جاء يتحيك، ويتحايك، كأن بين رجليه شيئا، يفرج بينهما إذا مشى. والحياكة، بالكسر: مضية تبختر وتثبط، ومنه حديث عطاء: قال ابن جريج: فما حياكتكم هذه? ورجل حيكانة: يتحيك في مشيته. وقال المبرد: في مشيته حيكى، كجمزى، أي: تبختر. وضبة حيكانة، أي: ضخمة، تحييك إذا سعت، زاد ابن عباد: وحيكانة بالكسر، وحيكانة بضم ففتح. والحياكة: الأنثى من النعام، شبهت في مشيها بالحائك، قال:
  حياكة وسط القطيع الأعرم

##### Türkçe

**حاك** elbiseyi, **يحيك** **حيكا** (fetha ile) ve **حيكا** ve **حياكة**: onu dokudu; ve **الحياكة**: onu yaptı; bunu Leys söyledi; Ezherî onu yanlışladı ve dedi ki: ancak o, **حاكه يحوكه حوكا**’dır, başka değil. Ve adam yürüyüşünde **حاك** eder, **يحيك** **حيكا** ve **حيكانا** (harekeli), böylece o **حائك** ve **حياك**’tır; ve o (dişisi) **حياكة** ve **حيكى**’dır; **جمزى** gibi; bütün nüshalarda böyle; ve bu yanlıştır; çünkü **حيكى** - harekeli - ancak mastarlardadır, Müberred’den geleceği üzere; dişil sıfat ise **حيكى** kesre iledir. Sîbeveyh dedi: **امرأة حيكى**، **ضيزى** gibi; aslı **حيكى** idi; dammeden sonra yâ’yı kerih gördü, yâ’nın selamet bulması için **الحاء**’yı kesreledi; onun **فعلى** olduğuna delil şudur ki: **فعلى** asla sıfat olmaz. Sâğânî, Müberred’den nakletti: denir ki: yürüyüşünde **حيكى** vardır, **جمزى** misali: eğer onda salınma varsa; öyleyse bunu düşün.

Ve **حيكانة**, fetha ve kesre ile; ve **الحاء**’nın dammesi ve **الياء**’nın fethası ile: eğer salınır ve kibirlenirse; yahut yürürken, çok etlilikle birlikte yürüdüğü sırada omuzlarını ve bedenini hareket ettirirse. Bu yürüyüş kadınlarda övgüdür, erkeklerde yergidir; çünkü kadın bu yürüyüşü uyluklarının büyüklüğünden yürür; erkek ise bu yürüyüşü, eğer **أفحج** ise yürür. Ve denir ki: yürüyüşünde **حاك** etti: eğer yere basışı şiddetlendi ise. Ve denildi: **الحيكان**: adamın kalçalarını hareket ettirdiği bir yürüyüştür.

Cevherî dedi: o, kısa boylunun yürüyüşüdür. Bütün bunlar, dokumacının dokumasından ödünçtür. Şemmer dedi: söz kalpte **حاك** etti, **حيكا**: eğer aldı ve yerleştiyse. Ezherî, senediyle Nevvas b. Sem‘ân’dan - Allah Teâlâ ondan razı olsun - rivayet etti; onda: “Günah, göğsünde **حاك** eden şeydir ve insanların ona muttali olmasını kerih gördün” yani: onda iz bıraktı ve yerleşti. Şemmer bir hadiste rivayet etti: “Günah, nefiste **حاك** eden ve göğüste tereddüt eden şeydir; insanlar sana fetva verse de.” İbnü’l-A‘râbî dedi: Kalbimde bir şey **حك** etti; ve acıttı. Ve denir ki: Senin sözün falanda **يحيك** etmez; yani etki etmez. Ve kılıç **حاك** eder, **يحيك** **حيكا**: eğer iz bıraktıysa; aynı şekilde keser ve balta. Ve bıçak **حاكت** **حيكا**: kesti. Esedî dedi: bıçak eti **تحيك** etmez, onda **تحيك** etmez. İkisi hakkında **أحاك** gibi; denir ki: Ona vurdum da kılıç onda **أحاك** etmedi: eğer işlemediyse. Ve balta bu ağaçta **تحيك** etmez; yani kesmez.

Ve **نصر** ve **محمد**: **ابنا حيك** (harekeli): iki muhaddistir; zahiri, ikisinin kardeş olduklarıdır; öyle değildir; bilakis **نصر بن حيك** Sicistânî’dir, Da‘lec’in şeyhlerindendir; Yahyâ b. Hakîm el-Mukavvim ve başkasından rivayet etti. Ve **محمد بن حيك** Mervî’dir; **الخلقاني** diye bilinir; künyesi Ebü’l-Hasen’dir; Yahyâ b. Mûsâ el-Belhî’den hadis rivayet etti; ondan Ebü’n-Nadr el-Halkânî rivayet etti; öyleyse bunu düşün.

Ve **حيكان**, **غيلان** gibi: Nîsâbûr’da hadis ehlinin imamı ve onların imamının oğlu olan, Zühl b. Şeybân’dan Ebû Abdillâh Muhammed b. Yahyâ b. Muhammed b. Yahyâ ez-Zühlî’nin lakabıdır; bütün nüshalarda böyle; doğrusu, **العباب** ve **التبصير**’in nassı üzere, lakap Yahyâ b. Muhammed b. Yahyâ’nındır; künyesi Ebû Zekeriyyâ’dır; babasıyla Irak’a yolculuk etti; onu Ahmed b. Hanbel’den dinletti. Babasına gelince: künyesi Ebû Abdillâh’tır; o, imam hâfız Muhammed b. Yahyâ b. Abdillâh b. Hâlid b. Fâris b. Züeyb ez-Zühlî’dir; Müslim hariç cemaat ondan rivayet etti.

İbn Abbâd dedi: bir kadın: **حييكة** gibi **ييكة**: kısa, tıknazdır. **التهذيب**’de **ح ب ك** maddesinde Ebû Ubeyd, Asma‘î’den rivayet etti: **الاحتباك** **الاحتباء**’dır; sonra dedi: Ebû Ubeyd’in ondan rivayet ettiği bu şeyde yanlış vardır; doğrusu: elbiseyle **احتاك** eder, **احتياكا**: eğer onunla **احتبى** ederse. Dedi: İbnü’s-Sikkît de Asma‘î’den bunu böyle rivayet etti; bunun araştırması geçti. Ve denir ki: Kılıç onu **أحاك** etmedi; yani onda **أحاك** etmedi; bu, **حاكه** ve **حاك فيه** gibidir.

Ve ona ek olarak (istidrâk olarak): **يتحيك** ederek ve **يتحايك** ederek geldi; sanki iki bacağı arasında bir şey varmış gibi; yürüdüğünde ikisinin arasını açar. Ve **الحياكة**, kesre ile: salınma ve ağırdan alma ile gidiştir; ondan Atâ’nın hadisi: İbn Cüreyc dedi: “Bu **حياكتكم** nedir?” Ve **رجل حيكانة**: yürüyüşünde **يتحيك** eder. Müberred dedi: yürüyüşünde **حيكى** vardır, **جمزى** gibi; yani: salındı. Ve **ضبة حيكانة**: yani iri; koştuğunda **تحييك** eder. İbn Abbâd artırdı: ve **حيكانة** kesre ile; ve **حيكانة** damme sonra fetha ile. Ve **الحياكة**: devekuşunun dişisi; yürüyüşünde dokumacıya benzetildi; dedi ki:

**حياكة وسط القطيع الأعرم**

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D9%83/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

حَاكَ
1 حَاكَ حاك حاكي , aor. يَحِيكُ, inf. n. حَيْكٌ and حَيَكٌ and حِيَاكَةٌ, accord. to Lth, signifies He wove a piece of cloth: [and it is said in the K, in art. حوك, that the root of the verb in this sense is with و and with ى:] but Az says that this is a mistake; and that the verb is only حاك having for its aor. يَحُوكُ, inf. n. حَوْكٌ. (TA. [See, however, what follows.]) -A2- حاك, (S, K,) or حاك فِى مِشْيَتِهِ, (TA,) aor. يَحِيكُ, inf. n. حَيَكَانٌ (S, K) and حَيْكٌ (K) and حَيَكَى (Mbr, TA) [and حِيَاكَةٌ, which see in what follows], He (a man, TA) walked with an elegant and a proud and selfconceited gait, with an affected inclining of the body from side to side, or with a twisting of the back: or he moved about his shoulder-joints and his body in walking, (K, TA,) having much flesh; which manner of walking in women is commended, but in men it is discommended; for the woman walks thus by reason of the largeness of her thighs; but the man, when his thighs, or legs, are wide apart: or, as some say, it signifies he trod the ground vehemently: (TA:) or he moved about his shoulder-joints, and parted his legs widely, in walking, [as short persons do: for] حَيَكَانٌ signifies the manner of walking of him who is short: (S:) or a walking in which a man moves about his posteriors: all which meanings are borrowed from the action of the حَائِك [or weaver, who straddles when at work]: حِيَاكَةٌ, likewise, signifies a walking with an elegant and a proud and self-conceited gait, with an affected inclining of the body from side to side, or with a twisting of the back, and in a lagging manner. (TA.) And you say also, ↓ جآءَ يَتَحَيَّكُ, and ↓ يَتَحَايَكُ, meaning He came walking with his legs parted as though there were something between them. (TA.) -A3- حاك, (K,) aor. يَحِيكُ, inf. n. حَيْكٌ, (TA,) said of a sword, (K,) and of an axe, (TA,) It made an impression, or had effect; as also ↓ احاك. (K, TA.) حاك فِيهِ (S) and فيه ↓ احاك (S, K) and ↓ اَحاكهُ, (K,) said of a sword, signify the same: (S, K:) one says, فِيهِ السَّيْفَ ↓ ضَرَبَهُ فَمَا أَحَاكَ, i. e. [He struck him, but the sword] made no impression, or had no effect, upon him. (S, TA.) And حَاكَت الشَّفْرَةُ The [knife called] شفرة cut; as also ↓ احاكت. (K.) And ما تَحِيكُ المُدْيَةُ اللَّحْمَ [The butcher's knife does not cut the flesh-meat], and ما تحيك فِيهِ: both signify alike. (El-ءmidee, TA.) ― -b2- [Hence,] حاك القَوْلُ فِى القَلْبِ, inf. n. حَيْكٌ, (assumed tropical:) The saying took effect upon the heart; (Sh, S, K, TA;) and became fixed therein. (Sh, TA.) And مَا يَحِيكُ فِيهِ المَلَامُ (assumed tropical:) Blame does not make any impression upon him. (S.) And مَا يَحِيكُ كَلَامُكَ فِى فلَانٍ (assumed tropical:) Thy speech does not make any impression upon such a one. (TA.) And it is said [in a trad., as some read it], الاـِثْمُ مَا حَاكَ فِى صَدْرِكَ وَكَرِهْتَ أَنْ يَطَّلِعَ عَلَيْهِ النَّاسُ (assumed tropical:) Sin is that which makes an impression upon thy mind, and becomes fixed [therein, and with which thou dislikest that men should become acquainted]. (Az, TA. [See also حَكَّ; and see حَزَّ.])

4 أَحْيَكَ see 1, in five places.

5 تَحَيَّكَ see 1.

6 تَحَاْيَكَ see 1.

احتاك
8 احتاك احتاك أح أحتاك , mentioned in this art. in the K: see 5 in art. حوك.

حِيكَى
حِيكَى حيكى حيكي and حَيَكَى: see حَائِكٌ.

حَيْكَانَةٌ
حَيْكَانَةٌ حيكانه حيكانة and حِيكَانَةٌ and حُيَكَانَةٌ: see حَائِكٌ. The first also signifies A man who walks with his legs parted as though there were something between them. (TA.) And A bulky [lizard such as is called] ضَبَّة; that moves about its shoulder-joints, and parts its legs widely, in going along; (S;) as also the second and third. (Ibn-'Abbلd, TA.)

حِيَاكَةٌ
حِيَاكَةٌ حياكه حياكة : see art. حوك.

حُيَيْكَةٌ
حُيَيْكَةٌ حييكه حييكة Short, and thick and compact in body; applied to a woman. (Ibn-'Abbلd, K.)

حَيَّاكٌ
حَيَّاكٌ حي حيا حياك and حَيَّاكَةٌ: see حَائِكٌ; for the former, in two places. ― -b2- The latter also signifies A female ostrich; as being likened to the حَائِك in her [manner of] walking. (TA.)

حَائِكٌ
حَائِكٌ ذ : see art. حوك. [In the present day, ↓ حَيَّاكٌ signifies the same; i. e. A weaver.] -A2- Also, and ↓ حَيَّاكٌ, applied to a man; and ↓ حَيَّاكَةٌ and ↓ حَيْكَانَةٌ and ↓ حِيكَانَةٌ and ↓ حُيَكَانَةٌ, (K, TA,) and, accord. to the K, ↓ حَيَكَى, but this is an inf. n., and is here a mistake for ↓ حِيكَى, originally حُيْكَى, mentioned by Sb, (TA,) applied to a woman; Walking, or who walks, in the manner denoted by the verb حاك, i. e., with an elegant and a proud and self-conceited gait, &c. (K, TA.) -A3- And the first, i. e. حائك, Becoming fixed in the heart, and disquieting one. (Az, TA in art. حوك.) [See 1.]

##### Türkçe

حَاكَ
1 **حَاكَ** حاك حاكي, muzâri‘ **يَحِيكُ**, mastar ismi **حَيْكٌ** ve **حَيَكٌ** ve **حِيَاكَةٌ**, Lth’ye göre, Bir kumaş parçasını dokudu demektir: [ve K’da, **حوك** maddesinde, bu mânâda fiilin kökünün **و** ile ve **ى** ile olduğu söylenmiştir:] fakat Az bunun bir hata olduğunu; ve fiilin ancak **حاك** olduğunu, muzâri‘inin **يَحُوكُ**, mastar isminin **حَوْكٌ** olduğunu söyler. (TA. [Bununla beraber, aşağıda gelen şeye bak.]) -A2- **حاك**, (S, K,) yahut **حاك فِى مِشْيَتِهِ**, (TA,) muzâri‘ **يَحِيكُ**, mastar ismi **حَيَكَانٌ** (S, K) ve **حَيْكٌ** (K) ve **حَيَكَى** (Mbr, TA) [ve **حِيَاكَةٌ**, ki aşağıda gelen şeye bak], O (bir adam, TA) zarif ve mağrur ve kendini beğenmiş bir yürüyüşle yürüdü; bedenin bir yandan bir yana yapmacık eğilmesiyle, yahut sırtın bükülmesiyle: yahut yürürken omuz eklemlerini ve bedenini oynattı, (K, TA,) eti çok olarak; ki bu yürüyüş tarzı kadınlarda övülür, fakat erkeklerde yerilir; çünkü kadın böyle, uyluklarının büyüklüğü sebebiyle yürür; fakat erkek, uylukları yahut bacakları birbirinden geniş ayrık olduğunda: yahut bazılarınca, yeri şiddetle çiğnedi demektir: (TA:) yahut yürürken omuz eklemlerini oynattı ve bacaklarını genişçe ayırdı, [kısa boyluların yaptığı gibi: zira] **حَيَكَانٌ**, kısa olan kimsenin yürüyüş tarzı demektir: (S:) yahut bir adamın yürüyüşünde kalçalarını oynatmasıdır: bütün bu mânâlar **حَائِك**’in [yahut dokumacının, işte iken bacaklarını açarak durmasının] fiilinden ödünç alınmıştır: **حِيَاكَةٌ** dahi, bedenin bir yandan bir yana yapmacık eğilmesiyle, yahut sırtın bükülmesiyle, ve ağırdan alır bir tarzda, zarif ve mağrur ve kendini beğenmiş bir yürüyüşle yürümek demektir. (TA.) Ve sen ayrıca, ↓ **جآءَ يَتَحَيَّكُ**, ve ↓ **يَتَحَايَكُ** dersin; mânâsı: Bacaklarını, aralarında bir şey varmış gibi, ayrık yürüyerek geldi. (TA.) -A3- **حاك**, (K,) muzâri‘ **يَحِيكُ**, mastar ismi **حَيْكٌ**, (TA,) bir kılıç hakkında, (K,) ve bir balta hakkında, (TA,) İz bıraktı, yahut tesir etti; ↓ **احاك** da böyledir. (K, TA.) **حاك فِيهِ** (S) ve فيه ↓ **احاك** (S, K) ve ↓ **اَحاكهُ**, (K,) bir kılıç hakkında, aynı mânâdadır: (S, K:) şöyle denir: فِيهِ السَّيْفَ ↓ **ضَرَبَهُ فَمَا أَحَاكَ**, yani [ona vurdu, fakat kılıç] onda iz bırakmadı, yahut onda tesir etmedi. (S, TA.) Ve **حَاكَت الشَّفْرَةُ**: **شَفْرَة** denilen [bıçak] kesti; ↓ **احاكت** da böyledir. (K.) Ve **ما تَحِيكُ المُدْيَةُ اللَّحْمَ** [Kasab bıçağı et parçasını kesmez], ve **ما تحيك فِيهِ**: ikisi de aynı mânâdadır. (El-ءmidee, TA.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **حاك القَوْلُ فِى القَلْبِ**, mastar ismi **حَيْكٌ**, (mecaz kabul edilerek:) Söz kalbe tesir etti; (Sh, S, K, TA;) ve orada sabit oldu. (Sh, TA.) Ve **مَا يَحِيكُ فِيهِ المَلَامُ** (mecaz kabul edilerek:) Kınama onda hiçbir iz bırakmaz. (S.) Ve **مَا يَحِيكُ كَلَامُكَ فِى فلَانٍ** (mecaz kabul edilerek:) Senin sözün falan kimse üzerinde hiçbir iz bırakmaz. (TA.) Ve [bazılarının onu böyle okuduğu üzere bir rivayette] şöyle denilmiştir: **الاـِثْمُ مَا حَاكَ فِى صَدْرِكَ وَكَرِهْتَ أَنْ يَطَّلِعَ عَلَيْهِ النَّاسُ** (mecaz kabul edilerek:) Günah, göğsünde iz bırakan ve [orada sabit olan, ve insanların ona muttali olmasını hoş görmediğin] şeydir. (Az, TA. [Ayrıca **حَكَّ**’e bak; ve **حَزَّ**’e bak.])

4 **أَحْيَكَ**: 1’e bak, beş yerde.

5 **تَحَيَّكَ**: 1’e bak.

6 **تَحَاْيَكَ**: 1’e bak.

احتاك
8 **احتاك** احتاك أح أحتاك, K’da bu maddede zikredilmiştir: **حوك** maddesinde 5’e bak.

حِيكَى
**حِيكَى** حيكى حيكي ve **حَيَكَى**: **حَائِكٌ**’e bak.

حَيْكَانَةٌ
**حَيْكَانَةٌ** حيكانه حيكانة ve **حِيكَانَةٌ** ve **حُيَكَانَةٌ**: **حَائِكٌ**’e bak. Birincisi ayrıca, Bacaklarını, aralarında bir şey varmış gibi, ayrık yürüyen bir adam demektir. (TA.) Ve omuz eklemlerini oynatan ve giderken bacaklarını genişçe ayıran, iri [**ضَبَّة** denilen kertenkele gibi] bir (kertenkele); (S;) ikincisi ve üçüncüsü de böyledir. (Ibn-'Abbلd, TA.)

حِيَاكَةٌ
**حِيَاكَةٌ** حياكه حياكة: **حوك** maddesine bak.

حُيَيْكَةٌ
**حُيَيْكَةٌ** حييكه حييكة: Kısa, ve bedence kalın ve sıkı yapılı; bir kadına uygulanır. (Ibn-'Abbلd, K.)

حَيَّاكٌ
**حَيَّاكٌ** حي حيا حياك ve **حَيَّاكَةٌ**: **حَائِكٌ**’e bak; birincisi için, iki yerde. ― -b2- İkincisi ayrıca, bir dişi devekuşu demektir; yürüyüş [tarzında] **حَائِك**’e benzetildiği için. (TA.)

حَائِكٌ
**حَائِكٌ** ذ: **حوك** maddesine bak. [Günümüzde, ↓ **حَيَّاكٌ** aynı mânâyı ifade eder; yani: Bir dokumacı.] -A2- Ayrıca, ve ↓ **حَيَّاكٌ**, bir erkeğe uygulanır; ve ↓ **حَيَّاكَةٌ** ve ↓ **حَيْكَانَةٌ** ve ↓ **حِيكَانَةٌ** ve ↓ **حُيَكَانَةٌ**, (K, TA,) ve K’ya göre, ↓ **حَيَكَى**, fakat bu bir mastar ismidir, ve burada ↓ **حِيكَى** yerine bir hatadır; aslı **حُيْكَى** olup Sb tarafından zikredilmiştir, (TA,) bir kadına uygulanır; **حاك** fiilinin delâlet ettiği tarzda yürüyen, yahut yürüyen; yani zarif ve mağrur ve kendini beğenmiş bir yürüyüşle, vb. (K, TA.) -A3- Ve birincisi, yani **حائك**, Kalpte sabit olan ve kişiyi huzursuz eden (şey) demektir. (Az, TA, **حوك** maddesinde.) [1’e bak.]

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D9%83/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

حَاكَ
حَاكَ ( y )  I ( n. ac. حَيْك 1 ),
a.  Walked affectedly.

b.  see IV .

أَحْيَكَ
أَحْيَكَ IV
a.  [ Fī ], Made an impression upon; wounded ( sword ).

##### Türkçe

حَاكَ
حَاكَ ( y ) I ( mastar-ı aslî: **حَيْك** 1 ),
a. Yapmacık bir tarzda yürüdü.

b. IV’e bak.

أَحْيَكَ
أَحْيَكَ IV
a. [ **فِي** ], Üzerinde bir iz bıraktı; yaraladı (kılıç).
