# حيك — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D9%83/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D9%8A%D9%83/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حيك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D9%83.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: حيك

حاكَ الثوبَ يَحِيكُ حَيْكاً وحَيَكاً وحِياكةً: نسجه، والحِياكةُ حرفته؛ قال الأزهري: هذا غلط، الحائِكُ يحُوك الثوب، وجمع الحائِك حَوَكةٌ. والحَيْك: النسج. وحاك في مشيه يَحيك حَيْكاً وحَيَكاناً، فهو حائك وحَيّاك: تبختر واختال. وحاك يحُوك إذا نسج، وقيل: الحَيَكانُ أَن يحرك مَنْكِبَيْه وجسده حين يمشي مع كثرة لحم. وجاء يَحِيك ويَتَحايَك ويَتَحيَّك: كأَن بين رجليه شيئاً يفرج بينهما إذا مشى. وفي حديث عطاء: قال ابن جريح فما حِيَاكتهم أَو حِياكتكم هذه؛ الحياكة: مشية تبختر وتثبُّط. يقال: تَحيَّك في مشيته. وهو رجل حَيَّاك ورجل حَيْكانةٌ وحَيَّاك، والمرأة حَيَّاكة: تتحَيَّك في مشيتها، وحِيكى؛ سيبويه: أَصلها حُيْكى فكرهت الياء بعد الضمة وكسرت الحاء لتسلم الياء، والدليل على أَنها فُعْلى أَن فِعْلى لا تكون صفة البتَّة، وهذه المشية في النساء مدحٌ وفي الرجال ذم، لأَن المرأَة تمشي هذه المشية من عِظَم فخذيها، والرجل يمشي هذه المشية إذا كان أَفحَج. والحَيَكانُ: مشية يحرك فيها الماشي أَليتيه. وحَاكَ في مشيته: اشتدت وَطأَته على الأَرض. وحاكَ يحِيك حَيْكاً إذا فحَجَ في مشيته وحرك منكبيه. ومشية حِيكَى إذا كان فيها تبختر. الجوهري: الحيكان مشي القصير. وضَبَّة حُيَكانةٌ أَي ضخمة تَحيك إذا سعت. وحَاكَ القولُ في القلب حَيْكاً: أَخذَ. وروى الأَزهري بسنده عن النواس بن سمعان الأَنصاري:أَنه سأَل النبي، صلى الله عليه وسلم، عن البِرِّ والإِثْم فقال: البِرُّ حُسْنُ الخلُق، والإثم ما حاكَ في نفسك وكرهتَ أَن يطلع عليه الناس أَي أَثَّرَ فيها ورسخ. وروى شمر في حديث: الإثم ما حاك في النفس وتردَّدَ في الصدر وإِن أَفتاك الناسُ. وقال ابن الأَعرابي: ما حَكَّ في قلبي شيءٌ ولا حَزَّ. ويقال: ما يَحِيك كلامُك في فلان أَي ما يؤثر. والحَيْك: أَخذ القول في القلب. يقال: ما يَحِيك فيه المَلامُ إذا لم يؤثر فيه، ولا يَحِيك الفَأْسُ ولا القَدُوم في هذه الشجرة. وقال الأَسدي: ويقال: ضربته فما أَحاكَ فيه السيفُ إذا لم يعمل. وحاكَ فيه السيفُ والفأسُ حَيْكاً وأَحاكَ: أَثّعر. وأَحاكت الشفرة اللحم وحاكَتْ فيه: قطعته، وأَورد في هذا الباب حديثاً هو: دعوا الحَكَّاكات فإنها المَآثم. وقال الأَزهري في ترجمة حبك: روى أَبو عبيد عن الأَصمعي الإحْتباك الاحْتباء، ثم قال: هذا الذي رواه أَبو عبيد عن الأَصمعي في هذا غلط، والصواب الإحْتياك، بالياء، يقال: احْتاكَ يَحْتاكُ احْتِياكاً. وتَحَوَّكَ بثوبه إذا احْتَبَى به، قال: وهكذا رواه ابن السكيت وغيره عن الأصمعي، بالياء.

### Türkçe

**حاكَ** elbiseyi **يَحِيكُ** **حَيْكاً** ve **حَيَكاً** ve **حِياكةً**: onu dokudu; **الحِياكةُ** onun zanaatıdır; el-Ezherî dedi: bu yanlıştır; **الحائِكُ** elbiseyi **يحُوك**; **الحائِك**’in çoğulu **حَوَكةٌ**’dir. Ve **الحَيْك**: dokumadır. Ve yürüyüşünde **حاك** eder, **يَحيك** **حَيْكاً** ve **حَيَكاناً**; o hâlde o **حائك** ve **حَيّاك**tır: salınarak yürüdü ve kibirlendi. Ve **حاك** **يحُوك**: dokuduğu zaman; ve denildi ki: **الحَيَكانُ**; çok etlilikle yürüdüğü sırada iki omzunu ve bedenini hareket ettirmesidir. Ve geldi: **يَحِيك** ve **يَتَحايَك** ve **يَتَحيَّك**: sanki iki bacağı arasında, yürüdüğü zaman ikisinin arasını açan bir şey varmış gibi. Atâ’nın hadisinde: İbn Cüreyc dedi: “Peki onların **حِيَاكتهم**’i yahut sizin bu **حِياكتكم**’iniz nedir?”; **الحياكة**: salınarak ve ağırdan alarak yürüme yürüyüşüdür. Denilir: yürüyüşünde **تَحيَّك** etti. Ve o, **حَيَّاك** bir erkektir ve **حَيْكانةٌ** bir erkek ve **حَيَّاك**; ve kadın **حَيَّاكة**: yürüyüşünde **تتحَيَّك** eder; ve **حِيكى**; Sîbeveyh: aslı **حُيْكى** idi; ötre’den sonra yâ’yı kerih gördü ve yâ’nın selâmette kalması için **الحاء**’yı esreledi; ve onun **فُعْلى** olduğuna delil şudur ki **فِعْلى** kesinlikle sıfat olmaz; ve bu yürüyüş kadınlarda övgüdür, erkeklerde yergidir; çünkü kadın bu yürüyüşü iki uyluğunun büyüklüğünden dolayı yürür; erkek ise bu yürüyüşü, **أَفحَج** olduğu zaman yürür. Ve **الحَيَكانُ**: yürüyüş; yürüyenin onda iki kalçasını hareket ettirdiği (yürüyüş). Ve yürüyüşünde **حَاكَ**: yere basışı şiddetlendi. Ve **حاكَ** **يحِيك** **حَيْكاً**: yürüyüşünde **فحَجَ** ettiği ve iki omzunu hareket ettirdiği zaman. Ve içinde salınma olan yürüyüş: **حِيكَى**. el-Cevherî: **الحيكان** kısa boylunun yürüyüşüdür. Ve **ضَبَّة** **حُيَكانةٌ**: yani iri; koştuğu zaman **تَحيك** eder. Ve söz kalpte **حاكَ** eder **حَيْكاً**: aldı. Ve el-Ezherî, isnadıyla Nuwwâs b. Sem‘ân el-Ensârî’den rivayet etti: onun Peygamber’e, sallallahu aleyhi ve sellem, **البِرِّ** ve **الإِثْم** hakkında sorduğunu; o da dedi ki: **البِرُّ** güzel ahlâktır; ve **الإثم**: nefsinde **حاكَ** eden ve insanların ona muttali olmasını kerih gördüğün şeydir; yani onda tesir etti ve yerleşti. Ve Şemmer bir hadiste rivayet etti: **الإثم** nefs içinde **حاك** eden ve göğüste gidip gelen şeydir; insanlar sana fetva verse bile. Ve İbnü’l-A‘râbî dedi: kalbimde hiçbir şey **حَكَّ** etmedi ve **حَزَّ** etmedi. Ve denilir: senin sözün falanda **يَحِيك** etmez; yani tesir etmez. Ve **الحَيْك**: sözün kalpte almasıdır. Denilir: onda kınama **يَحِيك** etmez; onda tesir etmediği zaman; ve bu ağaçta ne balta **يَحِيك** eder ne de **القَدُوم**. Ve el-Esedî dedi: ve denilir: ona vurdum da onda kılıç **أَحاكَ** etmedi; yani işlemediği zaman. Ve onda kılıç ve balta **حاكَ** eder **حَيْكاً** ve **أَحاكَ**: tesir etti. Ve bıçak eti **أَحاكت** ve onda **حاكَتْ**: onu kesti. Ve bu bapta bir hadis getirdi; o da şudur: “**الحَكَّاكات**’ı bırakın; çünkü onlar günahlardır.” Ve el-Ezherî, **حبك** tercümesinde dedi: Ebû Ubeyd, el-Asma‘î’den **الإحْتباك**’ı **الاحْتباء** olarak rivayet etti; sonra dedi: Ebû Ubeyd’in el-Asma‘î’den bu konuda rivayet ettiği şey yanlıştır; doğrusu **الإحْتياك**tır, yâ ile; denilir: **احْتاكَ** **يَحْتاكُ** **احْتِياكاً**. Ve elbisesiyle **تَحَوَّكَ** etti: onunla **احْتَبَى** ettiği zaman; dedi ki: İbnü’s-Sikkît ve başkaları bunu el-Asma‘î’den, yâ ile, böyle rivayet ettiler.
