# حيل (ح-ي-ل) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D9%84
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D9%8A%D9%84

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ح - ي - ل
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 6 sözlük

## Sözlükler (6)

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D9%84/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الحَيْلَةُ بالفتح: المِعزى الكثيرى. والحِيلَةُ بالكسر: الاسمُ من الاحتيال؛ قال الفراء: يقال هو أَحْيَلُ منك، أي أكثر حِيلَةً. وما أَحْيَلَهُ لغة في ما أَحْوَلَهُ. قال أبو زيد: يقال ماله حيَلةٌ ولا مَحالَةٌ ولا احْتيالٌ ولا مَحالٌ، بمعنىً واحد.

##### Türkçe

**الحَيْلَةُ** fetha ile: çok olan keçiler. Ve **الحِيلَةُ** kesra ile: **الاحتيال**’den isimdir; **الفراء** dedi: “**هو أَحْيَلُ منك**” denir; yani “daha çok **حِيلَةً** (hile) sahibidir.” Ve “**ما أَحْيَلَهُ**”, “**ما أَحْوَلَهُ**”da bir dildir (lehçedir). **أبو زيد** dedi: “**ماله حيَلةٌ ولا مَحالَةٌ ولا احْتيالٌ ولا مَحالٌ**” denir; tek bir anlamda.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D9%84/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ح ي ل
له من الضأن ثلة ومن المعز حيله وهي الجماعة الكثيرة‏.‏

##### Türkçe

ح ي ل
Onun koyundan bir sürüsü vardır; keçiden de **حيله** vardır; o, çok kalabalık topluluktur.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D9%84/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ح ي ل * * الحِيلةُ * اسم من الاحتيال وهو من الواوي وكذا * الحَيْلُ * و * الحوْلُ * ويقال لا حيل ولا قوة لغة في حول وهو * أحْيَلُ * منه أي أكثر حيلة وما * أحْيَلَهُ * لغة في ما * أحْوَلَهُ * ويقال ما له حيلة ولا * مَحَالَةٌ * ولا * احْتِيَالٌ * ولا * مَحَالٌ * بمعنى واحد

##### Türkçe

* ح ي ل * * **الحِيلةُ** *: ihtiyalden bir isimdir; o da vâvîdendir; bunun gibi **الحَيْلُ** ve **الحوْلُ** da (böyledir). Ve “لا حيل ولا قوة” denir; **حول** hakkında bir dildir. Ve o, “**أحْيَلُ** منه”dir; yani hilece daha çoktur. Ve “ما **أحْيَلَهُ**” da, “ما **أحْوَلَهُ**” hakkında bir dildir. Ve “ما له حيلة ولا **مَحَالَةٌ** ولا **احْتِيَالٌ** ولا **مَحَالٌ**” denir; tek bir mânâdadır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D9%84/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الحيلة: جماعة المعزى، أو القطيع من الغنم. أيضا: حجارة تحدر من جانب الجبل إلى أسفله حتى تكثر. وقال أبو المكارم: وعلة تخر من رأس الجبل إلى أسفله، كما في العباب. والوعلة: صخرة كبيرة. حيلة: د بالسراة كان يسكنها بنو ثابر فأجلتهم عنها قسر بن عبقر بن أنمار بن إراش. الحيلة اسم من الاحتيال، كالحيل والحول والحولة، وأصله الواو. ومحل ذكره ح - و - ل. والحيل: القوة كالحول، ومنه الدعاء الطويل الذي رواه الترمذي في جامعه:  اللهم ذا الحيل الشديد  وأصحاب الحديث يصحفونه ويروونه الحبل بالباء الموحدة. ويقال: لا حيل ولا قوة إلا بالله، فإن جعلت الحيل مخففا من الحيل، وأصله حيول كالقيل، فموضع ذكره تركيب ح - و - ل وإلا فهذا التركيب. الحيل الماء المستنقع في بطن واد، ج: أحيال وحيول وقد حال الماء يحيل. حيل: ع بين المدينة وخيبر. كانت بها لقاح رسول الله صلى الله عليه وسلم فأجدبت فقربوها إلى الغابة، فأغار عليها عيينة بن حصن، قاله نصر. ويوم الحيل من أيامهم المعروفة. وحيلان: ة منها مخرج القناة التي تجري في وسط حلب نقله الصاغاني. قال الليث: الحيلان، بالكسر: الحدائد بخشبها يداس بها الكدس كما في العباب. وحال يحيل حيولا: تغير لغة في حال يحول حؤولا. وحيل حيل، كجير: زجر للمعزى.

##### Türkçe

**الحيلة**: keçilerin topluluğu; yahut koyun sürüsü. Yine: dağın yanından aşağısına doğru yuvarlanan taşlar; ta ki çoğalıncaya kadar. Ebû’l-Mekârim dedi: Ve **وعلة** dağın başından aşağısına doğru yuvarlanır; **العباب**’da olduğu gibi. **الوعلة**: büyük kaya.

**حيلة**: **د** ile **السراة**’da bir yerdi; orada Benû Sâbir otururdu; sonra Kusr b. Abkar b. Enmâr b. İrâş onları oradan zorla çıkardı.

**الحيلة**: **الاحتيال**’den bir isimdir; **الحيل** ve **الحول** ve **الحولة** gibi; aslı **الواو**’dur. Onun zikrinin yeri **ح - و - ل**’dür.

**الحيل**: kuvvettir; **الحول** gibi. Ondan, Tirmizî’nin **جامعه**’inde rivayet ettiği uzun dua:
اللهم ذا **الحيل** الشديد
Hadis ehli onu tashif eder ve **الباء** **الموحدة** ile **الحبل** diye rivayet ederler.

Ve denilir: لا **حيل** ولا قوة إلا بالله. Şayet **الحيل**’i **الحيل**’den muhaffef kılarsan ve aslı **حيول** ise, **القيل** gibi; onun zikrinin yeri terkib **ح - و - ل**’dür; yoksa bu terkip.

**الحيل**: bir vadinin karnında birikmiş sudur; çoğulu: **أحيال** ve **حيول**. Ve su **حال** eder, **يحيل**.

**حيل**: Medine ile Hayber arasında bir yer. Orada Resûlullah صلى الله عليه وسلم’in develeri vardı; sonra kuraklık oldu da onları **الغابة**’ye yaklaştırdılar; bunun üzerine Uyeyne b. Hısn onlara baskın yaptı; Nadr söyledi. Ve **يوم الحيل** onların bilinen günlerindendir.

**وحيلان**: ondan bir yer; Haleb’in ortasında akan kanalın çıktığı yer; Sâğânî nakletti. Leys dedi: **الحيلان** (kesre ile): **العباب**’da olduğu gibi, yığın çiğnenerek (bastırılarak) onunla çiğnenen, tahtasıyla birlikte demirlerdir.

Ve **حال يحيل حيولا**: **حال يحول حؤولا**’da bir dil değişmesidir.

Ve **حيل حيل**; **جير** gibi: keçiler için bir azarlamadır.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D9%84/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

حَالَ
1 حَالَ حال , aor. يَحِيلُ, inf. n. حُيُولٌ It became altered, or changed: (K:) a dial. var. of حال, aor. يَحُولُ, inf. n. حُؤُولٌ. (TA.) ― -b2- حال المَآءُ, aor. as above, The water remained, or stagnated, and collected; or remained long, and became altered; or became yellow and altered; in the bottom of a valley. (TA.)

مَا أَحْيَلَهُ
4 مَا أَحْيَلَهُ ذ a dial. var. of ما أَحْوَلَهُ. (Fr, S.) See 4 (last sentence) in art. حول.

تحيّل
5 تحيّل أحال تحيل : see 8 in art. حول.

حَيْلِ حَيْلِ
حَيْلِ حَيْلِ حيل حيل A cry with which goats are chidden. (K.)

حَيْلٌ
حَيْلٌ حيل حيلة Water that remains, or stagnates, and collects, or that remains long, and becomes altered, or that becomes yellow and altered, in the bottom of a valley: pl. [of pauc.] أَحْيَالٌ and [of mult.] حُيُولٌ. (K.) -A2- Also a subst. from الاِحْتِيَالُ; (S, K;) and so ↓ حِيلَةٌ, with kesr; (S;) or ↓ حَيْلَةٌ [perhaps a mistake for حِيلَةٌ]; (K;) and ↓ مَحَالَةٌ, and ↓ مَحَالٌ. (AZ, S.) [See حِيلَةٌ in art. حول.) ― -b2- Strength, power, might, or force; syn. قُوَّةٌ; as also حَوْلٌ; (TA;) of which it is a dial. var. (S, Msb.) So in the saying, لَا حَيْلَ وَلَا قُوَّةَ اـِلَّا بِاللّٰهِ. (S, * Msb, TA. [See حَوْلٌ.]) So, too, in the phrase, in a form of prayer, اَللّٰهُمَّ ذَا الحَيْلِ الشَّدِيدِ [O God, Possessor of great might]: perverted by the relaters of traditions into ذا الحَبْلِ, with ب. (TA.) If it be a contraction of حَيّلٌ, originally حَيْوِلٌ, its proper place is art. حول: otherwise, this is its proper place. (TA.)

حَيْلَةٌ
حَيْلَةٌ حيل حيله حيلة A large number of goats: (S:) or a herd of goats: and a flock of sheep. (K.) ― -b2- Stones rolled down from the side of a mountain to its bottom until they become many: (K:) or an overhanging mass of rock that falls down from the head of a mountain to its bottom. (Abu-l-Mekلrim, O.) -A2- See also حَيْلٌ.

حِيلَةٌ
حِيلَةٌ حيل حيله حيلة : see حَيْلٌ, above; and see art. حول.

حِيَلِىٌّ
حِيَلِىٌّ حيل حيلى حيلة حيلي : see its syn. حُوَّلٌ, in art. حول.

حَيْلُولَةٌ
حَيْلُولَةٌ حيلوله حيلولة an inf. n. of حَالَ, [aor. يَحُولُ,] (Mgh and Msb in art. حول,) like كَيْنُونَةٌ [&c.]. (Mgh in that art. [See 1 in that art.])

حِيَالٌ
حِيَالٌ حيال ; and حِيَالَهُ and بِحِيَالِهِ: and عَلَى حِيَالِهِ: see art. حول.

حَيِّلٌ
حَيِّلٌ حيل حيلة : see 4 in art. حول, in the latter half of the paragraph.

حَيَّالٌ
حَيَّالٌ حيال : see its syn. حُوَّلٌ, in art. حول.

أَحْيَلُ
أَحْيَلُ ذ : see art. حول.

مَحَالٌ
مَحَالٌ محال محل : see حَيْلٌ, above; and see حِيلَةٌ in

مَحَالَةٌ
مَحَالَةٌ محال محاله محالة محل : art. حول.

##### Türkçe

**حَالَ**
1 **حَالَ** حال, muzâri‘ **يَحِيلُ**, mastar ismi **حُيُولٌ**: Değişmiş, yahut değişikliğe uğramış oldu: (K:) **حال**’ın bir lehçe varyantıdır; muzâri‘i **يَحُولُ**, mastar ismi **حُؤُولٌ**. (TA.) ― -b2- **حال المَآءُ**, muzâri‘i yukarıdaki gibi: Su kaldı, yahut durgunlaştı ve birikti; yahut uzun süre kaldı ve değişti; yahut sarardı ve değişti; bir vadinin dibinde. (TA.)

**مَا أَحْيَلَهُ**
4 **مَا أَحْيَلَهُ** ذ: **ما أَحْوَلَهُ**’ın bir lehçe varyantıdır. (Fr, S.) **حول** maddesinde 4’e (son cümle) bak.

**تحيّل**
5 **تحيّل** أحال تحيل: **حول** maddesinde 8’e bak.

**حَيْلِ حَيْلِ**
**حَيْلِ حَيْلِ** حيل حيل: Keçilerin azarlanmasıyla bağırılan bir nida. (K.)

**حَيْلٌ**
**حَيْلٌ** حيل حيلة: Bir vadinin dibinde kalan, yahut durgunlaşıp biriken; yahut uzun süre kalıp değişen; yahut sararıp değişen su: cem‘ [azlık] **أَحْيَالٌ** ve [çokluk] **حُيُولٌ**. (K.) -A2- Ayrıca **الاِحْتِيَالُ**’dan bir isimdir; (S, K;) ve bunun gibi ↓ **حِيلَةٌ**, kesre ile; (S;) yahut ↓ **حَيْلَةٌ** [muhtemelen **حِيلَةٌ** için bir hata]; (K;) ve ↓ **مَحَالَةٌ**, ve ↓ **مَحَالٌ**. (AZ, S.) [**حول** maddesinde **حِيلَةٌ**’ye bak.) ― -b2- Kuvvet, güç, kudret, yahut zor; eş anlamlısı **قُوَّةٌ**; bunun gibi **حَوْلٌ** da; (TA;) ki onun bir lehçe varyantıdır. (S, Msb.) Şu sözde böyledir: **لَا حَيْلَ وَلَا قُوَّةَ اـِلَّا بِاللّٰهِ**. (S, * Msb, TA. [**حَوْلٌ**’a bak.]) Yine, dua üslubunda olan şu ibarede de böyledir: **اَللّٰهُمَّ ذَا الحَيْلِ الشَّدِيدِ** [Ey Allah, büyük kudret sahibi]: rivayet nakledenler tarafından **ذا الحَبْلِ**’e, **ب** ile, tahrif edilmiştir. (TA.) Eğer **حَيّلٌ**’ün bir kısaltması ise, aslında **حَيْوِلٌ**, onun doğru yeri **حول** maddesidir: aksi halde, bunun doğru yeri burasıdır. (TA.)

**حَيْلَةٌ**
**حَيْلَةٌ** حيل حيله حيلة: Çok sayıda keçi: (S:) yahut bir keçi sürüsü: ve bir koyun sürüsü. (K.) ― -b2- Bir dağın yanından dibine yuvarlanıp çok oluncaya kadar biriken taşlar: (K:) yahut bir dağın başından dibine düşen sarkık bir kaya kütlesi. (Abu-l-Mekلrim, O.) -A2- Ayrıca **حَيْلٌ**’e de bak.

**حِيلَةٌ**
**حِيلَةٌ** حيل حيله حيلة: Yukarıda **حَيْلٌ**’e bak; ve **حول** maddesine bak.

**حِيَلِىٌّ**
**حِيَلِىٌّ** حيل حيلى حيلة حيلي: **حول** maddesinde, eş anlamlısı **حُوَّلٌ**’e bak.

**حَيْلُولَةٌ**
**حَيْلُولَةٌ** حيلوله حيلولة: **حَالَ**’ın mastar ismidir, [muzâri‘i **يَحُولُ**,] (Mgh ve Msb, **حول** maddesinde,) **كَيْنُونَةٌ** [&c.] gibi. (Mgh, o maddede. [O maddede 1’e bak.])

**حِيَالٌ**
**حِيَالٌ** حيال; ve **حِيَالَهُ** ve **بِحِيَالِهِ**: ve **عَلَى حِيَالِهِ**: **حول** maddesine bak.

**حَيِّلٌ**
**حَيِّلٌ** حيل حيلة: paragrafın ikinci yarısında, **حول** maddesinde 4’e bak.

**حَيَّالٌ**
**حَيَّالٌ** حيال: **حول** maddesinde, eş anlamlısı **حُوَّلٌ**’e bak.

**أَحْيَلُ**
**أَحْيَلُ** ذ: **حول** maddesine bak.

**مَحَالٌ**
**مَحَالٌ** محال محل: Yukarıda **حَيْلٌ**’e bak; ve **حول** maddesinde **حِيلَةٌ**’ye bak.

**مَحَالَةٌ**
**مَحَالَةٌ** محال محاله محالة محل: **حول** maddesi.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D9%84/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

حَالَ
حَالَ ( y )  I ( n. ac. حُيُوْل 27 ),
a.  Was changed.

حَيْل
حَيْل 1 , ( pl. حُيُوْل 27 ,  أَحْيَاْل 38 ),
a.  Power, force, vital power.

b.  Stagnantpool.

##### Türkçe

حَالَ
حَالَ ( **ي** ) I ( mastar: **حُيُوْل** 27 ),
a. Değiştirildi.

حَيْل
حَيْل 1, (çoğulu: **حُيُوْل** 27, **أَحْيَاْل** 38 ),
a. Güç, kuvvet, hayati güç.

b. Durgun su birikintisi.
