# حيل — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D9%84/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AD%D9%8A%D9%84/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [حيل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D9%84.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: حيل

الحيلة: جماعة المعزى، أو القطيع من الغنم. أيضا: حجارة تحدر من جانب الجبل إلى أسفله حتى تكثر. وقال أبو المكارم: وعلة تخر من رأس الجبل إلى أسفله، كما في العباب. والوعلة: صخرة كبيرة. حيلة: د بالسراة كان يسكنها بنو ثابر فأجلتهم عنها قسر بن عبقر بن أنمار بن إراش. الحيلة اسم من الاحتيال، كالحيل والحول والحولة، وأصله الواو. ومحل ذكره ح - و - ل. والحيل: القوة كالحول، ومنه الدعاء الطويل الذي رواه الترمذي في جامعه:  اللهم ذا الحيل الشديد  وأصحاب الحديث يصحفونه ويروونه الحبل بالباء الموحدة. ويقال: لا حيل ولا قوة إلا بالله، فإن جعلت الحيل مخففا من الحيل، وأصله حيول كالقيل، فموضع ذكره تركيب ح - و - ل وإلا فهذا التركيب. الحيل الماء المستنقع في بطن واد، ج: أحيال وحيول وقد حال الماء يحيل. حيل: ع بين المدينة وخيبر. كانت بها لقاح رسول الله صلى الله عليه وسلم فأجدبت فقربوها إلى الغابة، فأغار عليها عيينة بن حصن، قاله نصر. ويوم الحيل من أيامهم المعروفة. وحيلان: ة منها مخرج القناة التي تجري في وسط حلب نقله الصاغاني. قال الليث: الحيلان، بالكسر: الحدائد بخشبها يداس بها الكدس كما في العباب. وحال يحيل حيولا: تغير لغة في حال يحول حؤولا. وحيل حيل، كجير: زجر للمعزى.

### Türkçe

**الحيلة**: keçilerin topluluğu; yahut koyun sürüsü. Yine: dağın yanından aşağısına doğru yuvarlanan taşlar; ta ki çoğalıncaya kadar. Ebû’l-Mekârim dedi: Ve **وعلة** dağın başından aşağısına doğru yuvarlanır; **العباب**’da olduğu gibi. **الوعلة**: büyük kaya.

**حيلة**: **د** ile **السراة**’da bir yerdi; orada Benû Sâbir otururdu; sonra Kusr b. Abkar b. Enmâr b. İrâş onları oradan zorla çıkardı.

**الحيلة**: **الاحتيال**’den bir isimdir; **الحيل** ve **الحول** ve **الحولة** gibi; aslı **الواو**’dur. Onun zikrinin yeri **ح - و - ل**’dür.

**الحيل**: kuvvettir; **الحول** gibi. Ondan, Tirmizî’nin **جامعه**’inde rivayet ettiği uzun dua:
اللهم ذا **الحيل** الشديد
Hadis ehli onu tashif eder ve **الباء** **الموحدة** ile **الحبل** diye rivayet ederler.

Ve denilir: لا **حيل** ولا قوة إلا بالله. Şayet **الحيل**’i **الحيل**’den muhaffef kılarsan ve aslı **حيول** ise, **القيل** gibi; onun zikrinin yeri terkib **ح - و - ل**’dür; yoksa bu terkip.

**الحيل**: bir vadinin karnında birikmiş sudur; çoğulu: **أحيال** ve **حيول**. Ve su **حال** eder, **يحيل**.

**حيل**: Medine ile Hayber arasında bir yer. Orada Resûlullah صلى الله عليه وسلم’in develeri vardı; sonra kuraklık oldu da onları **الغابة**’ye yaklaştırdılar; bunun üzerine Uyeyne b. Hısn onlara baskın yaptı; Nadr söyledi. Ve **يوم الحيل** onların bilinen günlerindendir.

**وحيلان**: ondan bir yer; Haleb’in ortasında akan kanalın çıktığı yer; Sâğânî nakletti. Leys dedi: **الحيلان** (kesre ile): **العباب**’da olduğu gibi, yığın çiğnenerek (bastırılarak) onunla çiğnenen, tahtasıyla birlikte demirlerdir.

Ve **حال يحيل حيولا**: **حال يحول حؤولا**’da bir dil değişmesidir.

Ve **حيل حيل**; **جير** gibi: keçiler için bir azarlamadır.
