# خبا (خ-ب-ا) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%A7
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%A8%D8%A7

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: خ - ب - ا
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 2 sözlük

## Sözlükler (2)

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%A7/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الخابِيَةُ: الحُبُّ، وأصلها الهمز، لأنَّها من خَبَأْتُ، إلاّ أنَّ العرب تركت همزها. والخِباءُ: واحد الأَخْبِيَةِ من وبَر أو صوف، ولا يكون من شَعَر، وهو على عمودين أو ثلاثة، وما فوق ذلك فهو بيتٌ. واسْتَخْبَيْنا الخِباءَ، أي نَصَبْناهُ ودخَلْنا فيه. وأَخْبَيْتُ الخِباءَ وتَخَبَّيْتُهُ، إذا عمِلْتَهُ. وكذلك التَخْبيَةُ. وخَبَتِ النارُ تَخْبو خُبُوّاً، أي طُفِئَتْ. وأَخْبَيْتُها أنا.

##### Türkçe

**الخابِيَةُ**: küp; aslı hemzedir; çünkü o, **خَبَأْتُ**’dan(dır); ancak Araplar onun hemzesini terk etmiştir. Ve **الخِباءُ**: yün yahut yapağıdan olan **الأَخْبِيَةِ**’den bir tanedir; kıldan olmaz; iki yahut üç direk üzerinedir; bunun üstü ise evdir. Ve **اسْتَخْبَيْنا الخِباءَ**, yani onu diktik ve onun içine girdik. Ve **أَخْبَيْتُ الخِباءَ** ve **تَخَبَّيْتُهُ**, onu yaptığım zaman. Ve yine **التَخْبيَةُ** (de böyledir). Ve **خَبَتِ النارُ** **تَخْبو** **خُبُوّاً**, yani söndü. Ve ben onu **أَخْبَيْتُها**.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%A7/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الخِباءُ من الأَبنية: واحد الأَخْبية، وهو ما كان من وَبَر أَو صوف ولا يكون من شَعَر، وهو على عمودين أَو ثلاثة، وما فوقَ ذلك فهو بَيْت. وقال ابن الأَعرابي: الخِباءُ من شعرٍ أَو صوف، وهو دون المَظَلَّة؛ كذلك حكاها ههنا بفتح الميم، وقال ثعلب عن يعقوب: من الصوف خاصة. والخِباءُ: من بُيوت الأَعراب، جمعه أَخْبِية بلا همز. وفي حديث الاعتكاف: فأَمَرَ بِخبائه فقُوِّضَ؛ الخِباءُ: أَحد بيوت العرب من وَبَر أَو صوف. وفي حديث هندٍ: أَهْل خِباءٍ أَو أَخْباء، على الشك، وقد يُسْتَعْمل في المنازل والمساكن؛ ومنه الحديث: لأَنه أَتى خِباءَ فاطمة وهي في المدينة؛ يريد منزلها. وأَصل الخِباء الهمز إَنه يُخْتَبَأُ فيه. وأَخْبَيْت خِباءً وخَبَّيْته وتَخَبَّيته: عملته ونَصَبته. واسْتَخْبَيْته: نَصَبْته ودخلت فيه. والتَّخْبِية: من قولك خَبَّيته وتَخَبِّيته. وتَخَبَّيت كسائي تَخَبِّياً وأَخْبَيْت كسائي إِذا جَعَلْتَه خِباءً. الكسائي: يقال من الخباء أَخْبَيْت إِخباءً إِذا أَردت المصدر إِذا عَمِلْته وتَخَبَّيْت أَيضاً. والخِباءُ: غِشاءُ البُرَّةِ والشَّعيرة في السُّنْبُلة، وخِباءُ النَّوْرِ: كِمَامُه، وكِلاهما على المَثَل.
وخَبَتِ النارُ
والحَرْبُ والحِدّةُ تَخْبُو خَبْواً وخُبُوّاً: سَكَنت وطَفِئَت وخَمَدَ لَهَبُها، وهي خابِية، وأَخْبَيْتها أَنا: أَخْمَدْتها؛ قال الكميت: ومِنَّا ضِرارٌ وابْنَماهُ وحاجِبٌ
مُؤَجِّجُ نِيرانِ المَكارِمِ، لا المُخْبي
وقوله تعالى: كُلَّما خَبَت زِدْناهم سَعِيراً؛ قيل: معناه سَكَن لَهَبُها، وقيل: معناه كلَّما تَمَنَّوا أَن تَخْبُوَ وأَرادوا أَن تَخْبُوَ. والخَابِية: الحبُّ، وأَصله الهمز، لأَنه من خَبَأْت إِلاَّ أَن العرب تركت همزها.

##### Türkçe

**الخِباءُ** yapılardan (binalardan): **الأَخْبية**’nin biridir; o, **وَبَر**’dan yahut **صوف**’tan olan şeydir ve **شَعَر**’dan olmaz; o, iki yahut üç direk üzerinedir; bunun üstü ise **بَيْت**’tir.

İbnü’l-A‘râbî dedi: **الخِباءُ** **شعر**’dan yahut **صوف**’tandır ve **المَظَلَّة**’den aşağıdır; onu burada **الميم**’in fethiyle böyle hikâye etti. Sa‘leb, Ya‘kūb’dan: yalnız **الصوف**’tandır (diye rivayet etti). Ve **الخِباءُ**: bedevîlerin evlerindendir; onun cem‘i, hemzesiz olarak **أَخْبِية**’dir. İ‘tikâf hadîsinde: “Böylece **خبائه**’ni emretti de söküldü”; **الخِباءُ**: Arapların evlerinden biridir, **وَبَر**’dan yahut **صوف**’tandır. Hind hadîsinde: “**خِباءٍ** ehli yahut **أَخْباء**”, şüphe üzere; ve menzillerde ve meskenlerde kullanılabilir; ondan hadîs: “Çünkü o, Medine’de iken Fâtıma’nın **خِباء**’ına geldi”; onun menzilini kastediyor. **الخِباء**’ın aslı hemzedir; çünkü onun içinde saklanılır (**يُخْتَبَأُ**). Ve **أَخْبَيْت** bir **خِباءً** ve **خَبَّيْته** ve **تَخَبَّيته**: onu yaptım ve kurdum. **اسْتَخْبَيْته**: onu kurdum ve içine girdim. Ve **التَّخْبِية**: senin “**خَبَّيته** ve **تَخَبِّيته**” sözündendir. Ve “örtümü **تَخَبِّياً** **تَخَبَّيت**” ve “örtümü **أَخْبَيْت**” (dersin), onu **خِباءً** kıldığın zaman. el-Kisâî: **الخباء**’dan “**أَخْبَيْت** **إِخباءً**” denir; masdarı kastettiğin zaman, onu yaptığın vakit; ve “**تَخَبَّيْت**” de (denir), yani yine. Ve **الخِباءُ**: sünbülde **البُرَّة**’nin ve **الشَّعيرة**’nin örtüsüdür; ve **خِباءُ النَّوْرِ**: onun kılıfıdır (**كِمَامُه**); ve ikisi de mesel üzerinedir.

Ve **خَبَتِ النارُ** ve savaş ve keskinlik (**الحِدّةُ**) **تَخْبُو** **خَبْواً** ve **خُبُوّاً**: sakinleşti ve söndü ve alevi duruldu; o, **خابِية**’dir. Ve ben onu **أَخْبَيْتها**: onu söndürdüm (**أَخْمَدْتها**); Kumeyt dedi:
ومِنَّا ضِرارٌ وابْنَماهُ وحاجِبٌ
مُؤَجِّجُ نِيرانِ المَكارِمِ، لا المُخْبي

Ve O’nun sözü (yüce): “**كُلَّما خَبَت زِدْناهم سَعِيراً**”; denildi: mânâsı, onun alevi sakinleşti (demektir). Ve denildi: mânâsı, her ne zaman sönmesini (**تَخْبُوَ**) temenni ettiler ve sönmesini (**تَخْبُوَ**) istediler (demektir). Ve **الخَابِية**: hububat (**الحبُّ**)tır; aslı hemzedir; çünkü o, “**خَبَأْت**”tendir; ancak Araplar onun hemzesini terk etti.
