# خبا — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%A7/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%A8%D8%A7/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خبا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%A7.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: خبا

الخِباءُ من الأَبنية: واحد الأَخْبية، وهو ما كان من وَبَر أَو صوف ولا يكون من شَعَر، وهو على عمودين أَو ثلاثة، وما فوقَ ذلك فهو بَيْت. وقال ابن الأَعرابي: الخِباءُ من شعرٍ أَو صوف، وهو دون المَظَلَّة؛ كذلك حكاها ههنا بفتح الميم، وقال ثعلب عن يعقوب: من الصوف خاصة. والخِباءُ: من بُيوت الأَعراب، جمعه أَخْبِية بلا همز. وفي حديث الاعتكاف: فأَمَرَ بِخبائه فقُوِّضَ؛ الخِباءُ: أَحد بيوت العرب من وَبَر أَو صوف. وفي حديث هندٍ: أَهْل خِباءٍ أَو أَخْباء، على الشك، وقد يُسْتَعْمل في المنازل والمساكن؛ ومنه الحديث: لأَنه أَتى خِباءَ فاطمة وهي في المدينة؛ يريد منزلها. وأَصل الخِباء الهمز إَنه يُخْتَبَأُ فيه. وأَخْبَيْت خِباءً وخَبَّيْته وتَخَبَّيته: عملته ونَصَبته. واسْتَخْبَيْته: نَصَبْته ودخلت فيه. والتَّخْبِية: من قولك خَبَّيته وتَخَبِّيته. وتَخَبَّيت كسائي تَخَبِّياً وأَخْبَيْت كسائي إِذا جَعَلْتَه خِباءً. الكسائي: يقال من الخباء أَخْبَيْت إِخباءً إِذا أَردت المصدر إِذا عَمِلْته وتَخَبَّيْت أَيضاً. والخِباءُ: غِشاءُ البُرَّةِ والشَّعيرة في السُّنْبُلة، وخِباءُ النَّوْرِ: كِمَامُه، وكِلاهما على المَثَل.
وخَبَتِ النارُ
والحَرْبُ والحِدّةُ تَخْبُو خَبْواً وخُبُوّاً: سَكَنت وطَفِئَت وخَمَدَ لَهَبُها، وهي خابِية، وأَخْبَيْتها أَنا: أَخْمَدْتها؛ قال الكميت: ومِنَّا ضِرارٌ وابْنَماهُ وحاجِبٌ
مُؤَجِّجُ نِيرانِ المَكارِمِ، لا المُخْبي
وقوله تعالى: كُلَّما خَبَت زِدْناهم سَعِيراً؛ قيل: معناه سَكَن لَهَبُها، وقيل: معناه كلَّما تَمَنَّوا أَن تَخْبُوَ وأَرادوا أَن تَخْبُوَ. والخَابِية: الحبُّ، وأَصله الهمز، لأَنه من خَبَأْت إِلاَّ أَن العرب تركت همزها.

### Türkçe

**الخِباءُ** yapılardan (binalardan): **الأَخْبية**’nin biridir; o, **وَبَر**’dan yahut **صوف**’tan olan şeydir ve **شَعَر**’dan olmaz; o, iki yahut üç direk üzerinedir; bunun üstü ise **بَيْت**’tir.

İbnü’l-A‘râbî dedi: **الخِباءُ** **شعر**’dan yahut **صوف**’tandır ve **المَظَلَّة**’den aşağıdır; onu burada **الميم**’in fethiyle böyle hikâye etti. Sa‘leb, Ya‘kūb’dan: yalnız **الصوف**’tandır (diye rivayet etti). Ve **الخِباءُ**: bedevîlerin evlerindendir; onun cem‘i, hemzesiz olarak **أَخْبِية**’dir. İ‘tikâf hadîsinde: “Böylece **خبائه**’ni emretti de söküldü”; **الخِباءُ**: Arapların evlerinden biridir, **وَبَر**’dan yahut **صوف**’tandır. Hind hadîsinde: “**خِباءٍ** ehli yahut **أَخْباء**”, şüphe üzere; ve menzillerde ve meskenlerde kullanılabilir; ondan hadîs: “Çünkü o, Medine’de iken Fâtıma’nın **خِباء**’ına geldi”; onun menzilini kastediyor. **الخِباء**’ın aslı hemzedir; çünkü onun içinde saklanılır (**يُخْتَبَأُ**). Ve **أَخْبَيْت** bir **خِباءً** ve **خَبَّيْته** ve **تَخَبَّيته**: onu yaptım ve kurdum. **اسْتَخْبَيْته**: onu kurdum ve içine girdim. Ve **التَّخْبِية**: senin “**خَبَّيته** ve **تَخَبِّيته**” sözündendir. Ve “örtümü **تَخَبِّياً** **تَخَبَّيت**” ve “örtümü **أَخْبَيْت**” (dersin), onu **خِباءً** kıldığın zaman. el-Kisâî: **الخباء**’dan “**أَخْبَيْت** **إِخباءً**” denir; masdarı kastettiğin zaman, onu yaptığın vakit; ve “**تَخَبَّيْت**” de (denir), yani yine. Ve **الخِباءُ**: sünbülde **البُرَّة**’nin ve **الشَّعيرة**’nin örtüsüdür; ve **خِباءُ النَّوْرِ**: onun kılıfıdır (**كِمَامُه**); ve ikisi de mesel üzerinedir.

Ve **خَبَتِ النارُ** ve savaş ve keskinlik (**الحِدّةُ**) **تَخْبُو** **خَبْواً** ve **خُبُوّاً**: sakinleşti ve söndü ve alevi duruldu; o, **خابِية**’dir. Ve ben onu **أَخْبَيْتها**: onu söndürdüm (**أَخْمَدْتها**); Kumeyt dedi:
ومِنَّا ضِرارٌ وابْنَماهُ وحاجِبٌ
مُؤَجِّجُ نِيرانِ المَكارِمِ، لا المُخْبي

Ve O’nun sözü (yüce): “**كُلَّما خَبَت زِدْناهم سَعِيراً**”; denildi: mânâsı, onun alevi sakinleşti (demektir). Ve denildi: mânâsı, her ne zaman sönmesini (**تَخْبُوَ**) temenni ettiler ve sönmesini (**تَخْبُوَ**) istediler (demektir). Ve **الخَابِية**: hububat (**الحبُّ**)tır; aslı hemzedir; çünkü o, “**خَبَأْت**”tendir; ancak Araplar onun hemzesini terk etti.
