# خبت — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%AA/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%A8%D8%AA/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خبت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%AA.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: خبت

خ ت ب
خبت ، بخت : مستعملان .
خبت : قال الليث : الْخَبْتُ عربيَّةٌ مَحْضَة ،
وجمعُه خُبُوتٌ وهو ما اتَّسَع من بُطون
الأرض .
وقال ابن الأعرابيِّ : الْخَبْتُ ما اطمأَنَّ من
الأرض واتسع .
وقال شمرٌ : قال أبو عمرو : الْخَبْتُ سَهْلٌ
في الحَرَّة .
وقال غيره : هو الوَادِي الْعَمِيقُ الوطِيءُ ،
يُنْبتُ ضُروب الْعِضَاهِ .
وقال العَدَوِيُّ : الْخَبْتُ : الخفيُّ المطمئنُّ .
قال : وخَبَتَ ذِكْرُه _ أي : إذا خَفي .
قال : ومنه ) ( المُخْبِتُ ) ( من الناس .
أَخْبَتَ إلى ربه _ أي : اطمأَنَّ إليه .
وقال الفرَّاء _ في قوله جلّ وعزّ :
) وأخبتوا إلى ربهم ( [ هود : 33 ] يعني :
تخشَّعوا لربهمْ .
قال : والعرب تجعل ) ( إلى ) ( في موضع
) ( اللام ) ( .
قال : ومعنى الإخْبَاتِ : الخشوعُ .
وقال الليثُ : الْخَبيتُ : _ من الأشياء _
الحَقِيرُ الرَّدِ .
وأنشد :
يَنْفَعُ الطَّيِّبُ القَلِيلُ مِنَ الرِّزْقِ
وَلاَ يَنْفَعُ الكَثِيرُ الْخَبِيتُ
قلت : أظن ) ( الْخَبِيتُ ) ( تصحيفاً لأن الشَّيْءَ
الحَقيرَ الرديءَ ؛ إنما يقال له : الْخَتِيتُ
_ بتاءَين _ وهو بِمعنى الخَسِيس فصحَّفَه
وجعله خَبِيتاً .
وقال شَمِر : الْخَبْتُ ما تَطامنَ مِنَ الأرض
وغَمُضَ ، فإذا خرجْتَ منه أَفضيْتَ إلى
سَعَةٍ ، والجميع : الْخُبُوتُ .
بخت : قال الليث : الْبَخْتُ : الجَدُّ _ معروفٌ ،
ولا أدري أَعَرَبِيٌّ هو أَمْ لاَ ؟ .
وقال : والْبُخْتُ : الإبلُ الخُراسانِيَّةُ ، تُنْتَجُ
بين الإبل العربية والْفَالِجِ .
وَيقال : جَمَلٌ بُخْتِيٌّ وناقةٌ بُخْتِيَّةٌ ، وهو
أَعْجَميٌّ دخِيلٌ عَرَّبته العرب .
ويجمَع : البَخَاتِيَّ أيضاً .
ويقال للذي يَقتنيها : الْبَخَّاتُ .

### Türkçe

خ ت ب
**خبت** , **بخت** : ikisi de kullanımdadır.

**خبت** : Leys dedi: **الْخَبْتُ** katıksız Arapçadır;
çoğulu **خُبُوتٌ**’tur ve o, yerin karınlarından genişleyen şeydir.

İbnü’l-A‘râbî dedi: **الْخَبْتُ** yerden alçalan ve genişleyen şeydir.

Şemr dedi: Ebû Amr dedi: **الْخَبْتُ** **الحَرَّة** içinde bir düzlük/ovadır.

Başkası dedi: o, derin, alçak bir vadidir;
**الْعِضَاهِ**’ın türlerini bitirir.

Adevî dedi: **الْخَبْتُ**: gizli, alçak olandır.
Dedi: ve **خَبَتَ ذِكْرُه** — yani: gizlendiği zaman.
Dedi: ve ondan ( ) **المُخْبِتُ** ( ) insanlardan.
**أَخْبَتَ إلى ربه** — yani: ona sükûnet buldu/ona yatıştı.

Ferrâ — aziz ve celîl olanın sözü hakkında:
( ) **وأخبتوا إلى ربهم** ( ) [Hûd: 33] dedi: yani:
Rablerine karşı huşû ettiler.
Dedi: ve Araplar ( ) **إلى** ( )’yı
( ) **اللام** ( )’ın yerinde yaparlar.
Dedi: ve **الإخْبَاتِ**’ın manası: huşûdur.

Leys dedi: **الْخَبيتُ**: — şeylerden —
hakir, kötü olandır.
Ve inşâd etti:
يَنْفَعُ الطَّيِّبُ القَلِيلُ مِنَ الرِّزْقِ
وَلاَ يَنْفَعُ الكَثِيرُ الْخَبِيتُ

Dedim: zannederim ( ) **الْخَبِيتُ** ( ) tashîftir; çünkü şeyi
hakir, kötü olan; ona ancak **الْخَتِيتُ** denir
— iki **تاء** ile — ve o, **الخَسِيس** manasındadır; onu tashîf etti
ve onu **خَبِيتاً** yaptı.

Şemr dedi: **الْخَبْتُ** yerden alçalan
ve gizlenen şeydir; ondan çıktığın zaman ulaşırsın
bir genişliğe; ve hepsi: **الْخُبُوتُ**.

**بخت** : Leys dedi: **الْبَخْتُ**: baht/talih — bilinen;
bilmiyorum, Arapça mıdır yoksa değil mi?

Dedi: ve **الْبُخْتُ**: Horasan develeridir; doğurtulur/üretilir
Arap develeri ile **الْفَالِجِ** arasında.

Ve denir: **جَمَلٌ بُخْتِيٌّ** ve **ناقةٌ بُخْتِيَّةٌ**; ve o
yabancı, dâhil bir kelimedir; Araplar onu Arapçalaştırdı.

Ve toplanır: **البَخَاتِيَّ** da.

Ve onu edinen kimseye denir: **الْبَخَّاتُ**.
