# خبج — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%AC/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%A8%D8%AC/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خبج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%AC.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: خبج

خَبَجَ يَخْبُجُ خَبْجاً وخُباجاً: ضَرَطَ ضَرطاً شديداً؛ قال عمرو بن مِلْقَطٍ الطائي:
يَأْبَى لِي الثَّعْلَبَتانِ الذي
قال: خُباجَ الأَمَةِ الرَّاعِيَه
الخُباجُ: الضُّراط وأَضافه إِلى الأَمَة ليكون أَخس لها، وجعلها راعية لكونها أَهون مِن التي لا ترعى؛ وأَول الشعر:
يا أَوْسُ، لو نالَتْكَ أَرماحُنا،
كُنْتَ كَمَنْ تَهْوِي به الهاوِيه
وفي حديث عمر، رضي الله عنه: إِذا أُقيمت الصلاةُ ولَّى الشيطانُ وله خَبَجٌ، بالتحريك، أَي ضُرَاطٌ، ويروى بالحاء المهملة. وفي حديث آخر: من قرأَ آية الكرسي يخرجُ الشيطانُ وله خَبَجٌ كخَبج الحِمار. وقيل: الخَبَجُ ضُراط الإِبل خاصة.
وخَبَجَ بها: حَبَقَ. وحكى ابن الأَعرابي: لا آٌتِيه ما خَبَجَ ابنُ أَتانٍ؛ فجعلوه للحُمُر.
والخَبْجُ: نوع من الضرب بسيف أَو بعصا وليس بشديد، والحاء لغة. وخَبَجَه بالعصا: ضربه بها.
وفَحْلٌ خَباجاءُ: كثير الضِّراب.

### Türkçe

**خَبَجَ** **يَخْبُجُ** **خَبْجاً** ve **خُباجاً**: şiddetli bir **ضَرَطَ** (osurmak) osurdu; Amr b. Milḳaṭ et-Tâî dedi:

يَأْبَى لِي الثَّعْلَبَتانِ الذي
قال: **خُباجَ الأَمَةِ الرَّاعِيَه**

**الخُباجُ**: **الضُّراط** (osuruk)tur; onu **الأَمَة**’ye (cariyeye) nisbet etti ki onun için daha aşağılık olsun; ve onu “raiye” (otlatan) kıldı, otlatmayan kadından daha kolay/önemsiz olduğu için. Şiirin başı:

يا أَوْسُ، لو نالَتْكَ أَرماحُنا،
كُنْتَ كَمَنْ تَهْوِي به الهاوِيه

Ömer’in, رضي الله عنه, hadisinde: “Namaz ikame edildiği zaman şeytan döner; onunla birlikte **خَبَجٌ** vardır” (harekeli olarak), yani **ضُرَاطٌ** (osuruk); ve **بالحاء المهملة** ile de rivayet olunur. Başka bir hadiste: “Kim **آية الكرسي**’yi okursa şeytan çıkar; onunla birlikte eşeğin **خَبَج**’i gibi bir **خَبَجٌ** vardır.” Denildi ki: **الخَبَجُ** özellikle develerin **ضُراط**’ıdır.

**وخَبَجَ بها**: **حَبَقَ** (osurmak) yaptı. İbnü’l-A‘râbî nakletti: “**لا آٌتِيه ما خَبَجَ ابنُ أَتانٍ**”; böylece onu eşekler için yaptılar.

**والخَبْجُ**: kılıçla yahut sopayla vurmanın bir türüdür; şiddetli değildir; **والحاء** bir lehçedir.

**وخَبَجَه بالعصا**: onu onunla (sopayla) dövdü.

**وفَحْلٌ خَباجاءُ**: çokça **الضِّراب** (çiftleşme/vurma) yapan.
