# خبر (خ-ب-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%A8%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Haber : Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür

- Harfler: خ - ب - ر
- Kur'an'da: 52 geçiş · 52 ayet · 10 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (10)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [خَبِيرٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1/siga/%D8%AE%D9%8E%D8%A8%D9%90%D9%8A%D8%B1%D9%8C.md) | فَعِيلٌ | Haberdar | 23 | 23 | [2:234](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1/ayet/2:234.md) |
| [خَبِيرًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1/siga/%D8%AE%D9%8E%D8%A8%D9%90%D9%8A%D8%B1%D9%8B%D8%A7.md) | فَعِيلًا | Haberdar | 12 | 12 | [4:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1/ayet/4:35.md) |
| [الْخَبِيرُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%AE%D9%8E%D8%A8%D9%90%D9%8A%D8%B1%D9%8F.md) | الْفَعِيلُ | Haberdar | 6 | 6 | [6:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1/ayet/6:18.md) |
| [بِخَبَرٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1/siga/%D8%A8%D9%90%D8%AE%D9%8E%D8%A8%D9%8E%D8%B1%D9%8D.md) | بِفَعَلٍ | Haberi | 2 | 2 | [27:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1/ayet/27:7.md) |
| [خَبِيرٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1/siga/%D8%AE%D9%8E%D8%A8%D9%90%D9%8A%D8%B1%D9%8D.md) | فَعِيلٍ | Haberdar | 2 | 2 | [11:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1/ayet/11:1.md) |
| [خُبْرًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1/siga/%D8%AE%D9%8F%D8%A8%D9%92%D8%B1%D9%8B%D8%A7.md) | فُعْلًا | Haberdar olmak | 2 | 2 | [18:68](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1/ayet/18:68.md) |
| [لَخَبِيرٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1/siga/%D9%84%D9%8E%D8%AE%D9%8E%D8%A8%D9%90%D9%8A%D8%B1%D9%8C.md) | لَفَعِيلٌ | Haberdar | 2 | 2 | [35:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1/ayet/35:31.md) |
| [أَخْبَارَكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%AE%D9%92%D8%A8%D9%8E%D8%A7%D8%B1%D9%8E%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | أَفْعَالَكُمْ | Sizin haberleriniz | 1 | 1 | [47:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1/ayet/47:31.md) |
| [أَخْبَارَهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%AE%D9%92%D8%A8%D9%8E%D8%A7%D8%B1%D9%8E%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | أَفْعَالَهَا | Onun haberleri | 1 | 1 | [99:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1/ayet/99:4.md) |
| [أَخْبَارِكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%AE%D9%92%D8%A8%D9%8E%D8%A7%D8%B1%D9%90%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | أَفْعَالِكُمْ | Sizin haberleriniz | 1 | 1 | [9:94](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1/ayet/9:94.md) |

## Mücavir kökler — 86 mücavir (273 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [عمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%84.md) — 22 ortak ayet · G² 65 · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir
2. [لطف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B7%D9%81.md) — 5 ortak ayet · G² 38 · Lütufkar
3. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 34 ortak ayet · G² 28 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
4. [بصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B5%D8%B1.md) — 7 ortak ayet · G² 14 · Basar çevresiyle birlikte göz, ayn ise gözbebeği…
5. [نشز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B2.md) — 2 ortak ayet · G² 14 · Tümsek yer demektir
6. [لوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 13 · Ucu kıvrık demir veya ağaç demektir
7. [أجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D9%84.md) — 4 ortak ayet · G² 12 · İcl havuz demektir
8. [ولج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D8%AC.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · Arı kovanının giriş çıkış deliğidir
9. [عرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%81.md) — 4 ortak ayet · G² 10 · Tanınan ile
10. [كفي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 9 · “Dengi” demektir
11. [عرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%B6.md) — 4 ortak ayet · G² 9 · Ön dişler demektir
12. [جهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%AF.md) — 3 ortak ayet · G² 9 · Cehd düz, sert yer demektir
13. [شهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF.md) — 5 ortak ayet · G² 8 · Petekteki baldır
14. [فقر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%82%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Omurga kemiğidir
15. [حكم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%83%D9%85.md) — 6 ortak ayet · G² 8 · Gem demektir
16. [عبد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A8%D8%AF.md) — 7 ortak ayet · G² 8 · Ana kapının önündeki bekçidir
17. [غدو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%AF%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Ğida, Sabah yemeği, kahvaltı demektir
18. [صنع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%86%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · İmal ederler
19. [درج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B1%D8%AC.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Derc : “Derc” tomar demektir
20. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 9 ortak ayet · G² 6 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
21. [سمو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%88.md) — 7 ortak ayet · G² 6 · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
22. [بسط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B3%D8%B7.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Bisat kilim demektir
23. [عدل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Denk tutuyorlar
24. [قسط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D8%B7.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Bir şeyi böldükten sonraki yarım parçası, “nısf” bölmeden…
25. [صلي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Ona yaslanırlar
26. [حوط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B7.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Çeper, çit demektir
27. [أهل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%87%D9%84.md) — 4 ortak ayet · G² 5 · Hilal yeni ay demektir
28. [جنح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AD.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Kanat demektir
29. [نفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md) — 6 ortak ayet · G² 5 · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
30. [ورث](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B1%D8%AB.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · “İrs”, ateş söndükten sonra kalan kül ve kömür atıklarına…
31. [حدث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AF%D8%AB.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Hadis : Kirlenmiş veya kapanmış şeyi parlattıktan sonra…
32. [ذنب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%86%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Zenb : Kuyruk demektir
33. [حسب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D8%A8.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Hisbe okun nişangah kısmına denir
34. [فعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Fa’l “Fa’l” “yapmak” demektir
35. [قدم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · “Kudüm” ön demektir
36. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 9 ortak ayet · G² 3 · Evye kuş yuvası demektir
37. [زكو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · “Zekiyye“ bol otlaklı arazi demektir
38. [ظهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%87%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Arka demektir
39. [غيب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Ğayb, Uzaktan bakıldığında arazide kapalı kalmış yere, dibi…
40. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 10 ortak ayet · G² 2 · Dağın sivri noktası demektir
41. [وفي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · “Vefyü” düzlük yerde oluşan tümsek yer veya tepecikler…
42. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 7 ortak ayet · G² 2 · Beyn topraktaki yarık demektir
43. [حمد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Hamd: Cümle kapısı demektir
44. [وحي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AD%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · İşaretleşmek için yakılan ateştir
45. [زوج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · İlik ve düğme çiftinin her biridir
46. [خلق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%82.md) — 4 ortak ayet · G² 2 · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir
47. [صدق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D9%82.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Kocaların eşlerine sadakat karşılığı verdikleri mihirdir
48. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 7 ortak ayet · G² 2 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
49. [نبأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%A3.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür
50. [سوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Seviye: Engebesiz düz yerdir
51. [وقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D9%8A.md) — 4 ortak ayet · G² 2 · Takva kelimesindeki ilk te harfi vavdan dönüşmüştür, vav…
52. [ليس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Bu kelime “late”den dönüşmüştür
53. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 9 ortak ayet · G² 1 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
54. [بغي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Buğa boğa demektir
55. [قرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Suyun içine konduğu kap veya tulum demektir
56. [يوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D9%85.md) — 6 ortak ayet · G² 1 · “Yemm” durgun akan su demektir
57. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 13 ortak ayet · G² 1 · Kevn, tepe demektir
58. [صبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Granit taş demektir
59. [نزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D9%84.md) — 4 ortak ayet · G² 1 · “Nezle” konaklama yeri demektir
60. [نور](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Ateş demektir

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%A8%D8%B1/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | خبر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md), [نبأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%A3.md), [عرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%81.md) |
| Zıt Kök | [جهل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%84.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Ayak batacak ve işlenecek derecede gevşek, yumuşak zemin; bir şeyin içine girilip denenerek iç yüzünün bilinmesi |
| Çekirdek Özet 2 | Varlığın ve eylemlerin dış görünüşünün ötesine geçerek gizli, örtük ve ince ayrıntılarına bizzat nüfuz eden kuşatıcı ilahi farkındalık |
| Çekirdek Özet 3 | Yüzeysel malumat ile bizzat sınanmış, tecrübe edilmiş derin bilgi (hıbret) arasındaki kurucu epistemolojik ayrım |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca dışarıdan aktarılan sıradan rivayet veya enformasyon seviyesine indirgeyip, deneme, sınama ve iç yüzü bilme boyutunu ıskalamak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| خب | Gizlilik, içine gömülme, yerleşme ve örtük kalma. Bu çekirdek Kur'an'da [خبأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%A3.md) (gizlemek, yer altına saklamak), [خبت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%AA.md) (alçak, sakin ve boyun eğilen zemin), [خبث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%AB.md) (özdeki bozukluk, örtük pislik), [خبز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B2.md) (içe işleyerek yoğurmak), [خبط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B7.md) (zemine batarak bilinçsizce yürümek) ve [خبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D9%84.md) (iç bünyenin ve aklın gizlice çökmesi) köklerinde zemin altına inme, gizlenme ve içe nüfuz etme anlamını korur | ر | Çekirdeğe eklenen ر unsuru (süreklilik, üst boyuta çıkarma ve akış), içte ve zeminde saklı kalan bu yapıyı deneme, eşeleme ve deşme yoluyla yüzeye çıkarma ve sürekli bir tecrübe sürecine dönüştürme anlamı kazandırmıştır |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| خ | Çit, sınır duvarı (ikiz harf ح üzerinden türetilme; hırıltı sesiyle engeli delme ve içe sızma) | Korunan veya gizlenen iç alanı, dış sınırlardan sızarak aşma hareketi |
| ب | Ev, çadır, iç alan | Barınak, bir nesnenin veya durumun kapalı iç mekanı, mahiyeti |
| ر | İnsan başı, bilinç, gözlem | Zihnin yönelmesi, bilinçli kavrayış, başlama ve netice alma |
| خبر | Sınırı delerek bir mahiyetin iç mekanına bilinçle nüfuz etme | Bir nesnenin veya hadisenin dış kabuğunu aşıp iç dokusuna (evine) girerek onu bizzat tecrübeyle kavrayan akli idrak |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Ayakların içine battığı, yumuşak ve gevşek zemin (el-habâr, el-habrâ); su toplayan ve içine çeken çukur; toprağı sürerek içini açan ve yumuşatan çiftçi (el-habîr); devenin doğum öncesinde memesinde beliren ve sütün indiğini haber veren ilk sıvı |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Abîd b. el-Ebras, atının gevşek ve adımların kayabileceği batak zeminlerde dahi sarsılmadan sağlam bastığını överken bu kökü fiziksel zemin manasında kullanır: سَدِكاً بِالطَّعْنِ ثَبْتاً في الخَبارِ |
| Erken Arapça kullanım | Hz. Peygamber'in Hudeybiye seferi sırasında Kureyş'in iç durumunu gizlice ve ayrıntısıyla öğrenip gelmesi için Huzaa kabilesinden bir istihbaratçıyı görevlendirmesini anlatan hadiste bu araştırma fiili için kök kullanılmıştır: بَعَثَ عَيْناً مِنْ خُزَاعَةَ يَتَخَبَّرُ لَهُ خَبَرَ قُرَيْشٍ |

Kaynak: Lisânü'l-Arab, Kitâbü'l-ʿAyn ve Mekâyîsü'l-Luğa.

### Sami etimolojik katman

Arapça خبر kökü, merkezi Sami dillerinde "bağ kurma, ortaklık yapma, içli dışlı olma ve bir mahiyeti yakından tanıma" ekseninde gelişen bir semantik matrise dayanır. İbranicede חָבַר (ḥāḇar) fiili "birbirine eklenmek, bağlanmak, büyü yapmak veya ortaklık kurmak", חָבֵר (ḥāḇēr) ismi ise "yoldaş, ortak, dernek üyesi" anlamına gelir. Süryanicede ܚܒܪ (ḥbar) kökü yine "ortaklık etmek, birleşmek, yoldaşlık yapmak" mânasındadır. Arapçada bu kök iki yönde özelleşmiştir: İlki toprağın işlenmesinde paydaşlık kurmak (el-muhâbere: yarıcılık/ziraat ortaklığı), ikincisi ise nesnenin iç yapısıyla bu denli yakından temas kurup onu deneyimleyerek elde edilen içsel ve tecrübi bilgi (hıbret, haber) sahasıdır. Kökün Akadcadaki olası yansıması olan *ḫabāru(m)* gürültü yapmak veya kalın/yoğun olmakla ilişkiliyken, Güneybatı Sami sahasında anlam zemin gevşekliği, nüfuz kabiliyeti ve tecrübi vukufiyet üzerinde kristalleşmiştir. Arapça, iç içelik ve ortaklık fikrini zihnin bilinen şeyle derinlemesine temas kurması haline aktararak epistemolojik bir kavram türetmiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Payne Smith ve HALOT.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Yumuşak toprak (habâr) ve toprağı işleme (muhâbere) ilişkisi | Dış kabuğun yarılıp içine inilmesi sonucu nesnenin hakikatine ve gizli yönlerine vakıf olma semantiği türemiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ח-ב-ר ve Süryanice ܚ-ܒ-ܪ kökleri | Temel temas, ortaklık ve birliktelik kavramı Arapçada tecrübi temas yoluyla oluşan bilgiye evrilmiştir | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Akadca *ḫabāru(m)* | Ses denkliği bulunmakla birlikte anlam alanı gürültü veya yoğunluk olup semantik geçiş zayıftır | Muhtemel |

Kaynak: Gesenius Hebrew and Chaldee Lexicon ve Lisânü'l-Arab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| خبر | Anlamlı | İç yüzü bilmek, denemek | Yumuşak zemine basmak, içine nüfuz ederek tecrübeyle öğrenmek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [خرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%A8.md) | Anlamlı | Delmek, yıkılmak, harap olmak | Bir şeyin bütünlüğünü delerek veya sökerek bozmak, meskûn yeri ıssız bırakmak | Kur'an'da geçer; içe girme eyleminin tahrip edici yönü |
| [بخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AE%D8%B1.md) | Anlamlı | Gaz/duman salmak, buharlaşmak | Isı etkisiyle maddenin özünün havaya yayılması, nefesin kokması | Kur'an'da geçmez; özün dışarı salınması yönü |
| [برخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%AE.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş ihmal edilmiş (mühmel) kabul edilir | Kur'an'da geçmez |
| رخب | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş ihmal edilmiş (mühmel) kabul edilir | Kur'an'da geçmez |
| [ربخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%AE.md) | Anlamlı | Gevşemek, dermansız düşmek | Bedenin veya bir nesnenin direncini yitirip yumuşaması, iradesiz kalması | Kur'an'da geçmez; gevşeklik ve yumuşaklık boyutuyla örtüşür |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| خبر | Merkez | İçsel, tecrübi ve ayrıntılı bilgi | Nesnenin iç yüzüne, gizlisine bizzat temas ve sınama ile vakıf olma | Dışsal aktarımın ötesinde derinlikli vukufiyet |
| [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) | Komşu | Genel kavrayış ve kesin idrak | Bir şeyin künhüne, hakikatine ve kurallarına genel anlamda vakıf olma | İlmin kapsamı daha geniştir; haber ise işin batınına ve tecrübesine işaret eder |
| [نبأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%A3.md) | Komşu | Büyük, önemli ve anlam yüklü bilgi | Kendisinde fayda ve ağırlık bulunan, uzağa ulaştırılan kritik bildirim | Nebe' bilginin büyüklüğüne, haber ise içeriğin içsel niteliğine odaklanır |
| [عرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%81.md) | Komşu | Teşhis, tanıma ve iz sürme | Eserden, izden ve alametlerden hareketle ayırt edici biçimde tanıma | Haber doğrudan nüfuz etmeyi, irfan ise tanıyıp teşhis etmeyi belirtir |
| [جهل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%84.md) | Zıt | Bilgisizlik, kabalık, gerçeğe aykırılık | Gerçeğin hilafına hareket etme, iç yüzü görememe ve körce tutum | İç yüzü ve tecrübi hakikati bilmenin doğrudan karşıtıdır |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | خبر | Bir şeyin iç yüzünü deneme ve tecrübeyle bilmek | Yüzeysel malumatı değil, nesnenin mahiyetine inen derin vukufiyeti ifade eder | Kesin |
| Latince | Experiri, peritia, notitia | Denemek, tecrübe etmek, uzmanlık | Dıştan aktarılan bilgiden ziyade sınanarak elde edilen pratik ve içsel bilgiyi karşılar | Güçlü |
| İngilizce | Expertise, insight, intimate knowledge, intelligence | Uzmanlık, içyüzü bilme, derin kavrayış | Sıradan "news" veya "information" kelimeleri kökün derinlik ve tecrübe boyutunu dışarıda bırakır | Güçlü |
| Almanca | Sachkunde, Tiefenkenntnis, Erfahrung | Uzmanlık, derinlemesine bilgi, tecrübe | Olayın arka planına ve iç dinamiklerine hakim olma yönünü iyi karşılar | Güçlü |
| Fransızca | Pénétration, expertise, connaissance intime | İçe işleme, derin bilgi, vukufiyet | Bilginin nesneye nüfuz etme ve gizli yönlerini keşfetme boyutunu taşır | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary ve Cassell's Latin Dictionary.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الْخَبِيرُ / خَبِيرٌ | Allah'ın kulların iç niyetlerine ve gizli amellerine tam nüfuz ediciliği | İlahi isim olarak; hikmet, görme ve bilme sıfatlarıyla birlikte geçer (Âl-i İmrân [3:153](https://lisan.digital/tr/ayet/3:153.md), el-İsrâ [17:17](https://lisan.digital/tr/ayet/17:17.md), Lokmân [31:34](https://lisan.digital/tr/ayet/31:34.md)) |
| خُبْرًا | Bir durumun içyüzünü, gerekçesini ve hakikatini kuşatıcı tecrübi bilgi | Hz. Mûsâ ile Hızır kıssasında, görünüşün altındaki ilahi hikmete vakıf olamama bağlamı (el-Kehf [18:68](https://lisan.digital/tr/ayet/18:68.md), [18:91](https://lisan.digital/tr/ayet/18:91.md)) |
| بِخَبَرٍ | Görülmeyen, bilinmeyen bir alandan getirilen ilk elden sıcak bilgi | Hz. Mûsâ'nın Tûr dağında ateş ararken yol ve yön hakkında bilgi temin etme arzusu (en-Neml [27:7](https://lisan.digital/tr/ayet/27:7.md), el-Kasas [28:29](https://lisan.digital/tr/ayet/28:29.md)) |
| أَخْبَارَكُمْ / أَخْبَارَهَا | İnsanların gizledikleri niyetlerin ve amellerin test edilerek açığa çıkarılması, yeryüzünün şahitliği | İmtihan bağlamında münafıkların deşifre edilmesi ve kıyamette arzın şahitliği (et-Tevbe [9:94](https://lisan.digital/tr/ayet/9:94.md), Muhammed [47:31](https://lisan.digital/tr/ayet/47:31.md), ez-Zilzâl [99:4](https://lisan.digital/tr/ayet/99:4.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Sıfât-ı ilâhiyye (el-Habîr) | el-Alîm ile el-Habîr arasındaki fark; ilahi ilmin gizli, ince ve kalbî niyetlere taalluk etme biçimi | Bilginin eşyanın dış görünüşüne değil, içsel ve saklı mahiyetine eksiksiz taalluku |
| Fıkıh | Ziraat hukuku ve haber-i vâhid | Toprağın belirli bir pay karşılığı ekilmesini ifade eden el-muhâbere akdinin caiz olup olmadığı ve tekil haberin bağlayıcılığı | Emek-toprak ortaklığı ile bir hükmü aktaran bilginin güvenilirlik şartları |
| Tefsir | Esma-i hüsnâ terkibleri | el-Hakîm veya el-Basîr isimleriyle el-Habîr isminin yan yana gelmesinin hikmeti | Eylemlerin ardındaki görünmeyen saiklerin Allah tarafından bilindiği uyarısı |
| Hadis | Rivayet ilmi ve haber kavramı | Sünnet metinlerinin aktarım biçimi, haberin nebevî kaynağa aidiyetinin tenkidi | Dışarıdan nakledilen malumatın sıhhat ve cerh-tadil süreçleriyle sınanması |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Ahlak ve niyet muhasebesi | Batıni denetim bilinci | Amellerin ihlas derecesini tayin etme | Kişinin dışa gösterdiği davranış ile içteki niyetinin ayrışmasını önleyen teftiş mekanizması | Kesin |
| İlmi | Epistemoloji ve araştırma metodolojisi | Tecrübi ve deneysel bilgi | Hipotezleri gerçek zemininde test etme | Yüzeysel teorik kabullerin sahadaki pratik sınama ve nüfuz ile tashih edilmesi | Güçlü |
| Siyasi | Kamu yönetimi ve istihbarat | Doğrulanmış stratejik bilgi | Karar alıcıları sahadaki gerçeklikle buluşturma | Yöneticilerin manipülatif raporlar yerine olayın iç dinamiklerine hakim olmasını sağlama | Güçlü |
| İktisadi | Ziraat ve piyasa şeffaflığı | Muhâbere / asimetrik bilginin giderilmesi | Üretim ortaklığı ve piyasa risklerinin tespiti | Üretim araçlarının fiilen işletilmesi ve tarafların gerçek durumdan haberdar kılınması | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Derinlik algoritmaları ve gürültü ayıklama (deep sensing / state estimation) | Sistemin yüzeyindeki dalgalanmaları veya parazitleri aşarak içsel durum değişkenlerini doğrudan ölçümleme mekanizması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Katılımcı gözlem ve derinlemesine mülakat (qualitative depth) | Toplumsal aktörlerin dışarıdan gözlenen hareketlerinin arkasındaki anlam dünyasına içeriden nüfuz etme yöntemi | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün çağdaş Türkçede ve modern medyada yalnızca "gazete, televizyon veya sosyal medya bülteni, duyuru, enformasyon" anlamına hapsedilmesi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bir şeyin iç dokusuna işleme, gizli niyetleri ve incelikleri bilme, bizzat sınanıp denenmiş derin uzmanlık ve tecrübe boyutu |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Allah'ın el-Habîr ismini sıradan bir "olup bitenden haberdar olma" gibi edilgen bir algıya indirgemek; ayetlerdeki imtihan ve iç yüzün açığa çıkarılması ikazını gözden kaçırmak |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlığın sadece görünen maddi yönüyle değil, görünmeyen niyet ve içkin hikmet boyutuyla kuşatıldığını temellendirir; insanın saklı duygu ve planlarının ilahi denetimden kaçamayacağını epistemolojik kesinlikle ilan eder |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İlahi sıfatların nizam ve ahlak inşasında zikredildiği bağlamlarda, münafıkların iç durumlarının deşifre edildiği ayetlerde ve Hızır kıssası gibi zahir-bâtın geriliminin işlendiği anlatılarda kurucudur |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Bilgiyi sadece kitap veya aktarımdan ibaret sanan lafızcılığı yıkar; bilginin ancak tecrübe, deneme ve içsel nüfuz ile olgunlaşacağını ve insanın dışsal ibadet formlarıyla iç niyetini örtemeyeceğini gösterir |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Ayakların battığı, içine girilebilir yumuşak toprak zemin; toprağı sürerek içini açma ve deneyimleme hareketi.
- Soyut anlam: Bir nesnenin, hadisenin veya niyetin dış kabuğunun altına inilerek, tecrübe ve sınama yoluyla elde edilen kusursuz ve ayrıntılı içsel kavrayış.
- Sistematik karşılık: Yüzeysel algı ile derinlikli hakikat arasındaki farkı ortaya koyan ve gizli değişkenleri görünür kılan dinamik teftiş ve tecrübe mekanizması.
- LaTeX modeli: $$K(t) = \int_{\Omega} \Psi(x) \cdot \delta(x - x_0) \, dx \implies I = \lim_{\epsilon \to 0} \frac{1}{\epsilon} \int_{x_0 - \epsilon}^{x_0 + \epsilon} \Phi(x) \, dx$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $K(t)$, zaman içindeki genel bilgi durumunu; $\Omega$, varlığın veya amellerin tüm dış uzayını; $\Psi(x)$, yüzeydeki dağılımı temsil eder. $\delta(x - x_0)$ Dirac delta fonksiyonu, zihnin veya ilahi idrakin genel yüzeyden tam odak noktası olan iç çekirdeğe ($x_0$) nüfuzunu gösterir. İkinci kısımda yer alan $I$, elde edilen derinlikli içsel bilgiyi (hıbret) simgeler; $\epsilon \to 0$ limiti ise dış engellerin ve mesafelerin bütünüyle ortadan kalkarak, iç mahiyeti ifade eden $\Phi(x)$ fonksiyonunun en ince ayrıntısına kadar eksiksizce entegre edilip kuşatılmasını ifade eder.

## Geçtiği ayetler (52 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%A8%D8%B1/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:234](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1/ayet/2:234.md) — خَبِيرٌ

وَالَّذِينَ يُتَوَفَّوْنَ مِنْكُمْ وَيَذَرُونَ أَزْوَاجًا يَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَعَشْرًا فَإِذَا بَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِيمَا فَعَلْنَ فِي أَنْفُسِهِنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ

Meal (IK): İçinizden ölenlerin geriye bıraktıkları eşler; kendi kendilerine dört ay ve on gün beklerler. Müddetlerini bitirdikleri vakit onların, kendileri için uygun olanı yapmalarından dolayı size bir günah yoktur. Ve Allah, işlediklerinizden haberdardır.

### [Bakara 2:271](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1/ayet/2:271.md) — خَبِيرٌ

إِنْ تُبْدُوا الصَّدَقَاتِ فَنِعِمَّا هِيَ وَإِنْ تُخْفُوهَا وَتُؤْتُوهَا الْفُقَرَاءَ فَهُوَ خَيْرٌ لَكُمْ وَيُكَفِّرُ عَنْكُمْ مِنْ سَيِّئَاتِكُمْ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ

Meal (IK): Sadakaları açıktan verirseniz ne güzel. Eğer onları gizler de fakirlere öyle verirseniz bu, sizin için daha hayırlıdır. Ve onunla günahlarınızdan bir kısmını yarlığar. Allah, her ne yaparsanız haberdardır.

### [Ali İmran 3:153](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1/ayet/3:153.md) — خَبِيرٌ

إِذْ تُصْعِدُونَ وَلَا تَلْوُونَ عَلَى أَحَدٍ وَالرَّسُولُ يَدْعُوكُمْ فِي أُخْرَاكُمْ فَأَثَابَكُمْ غَمًّا بِغَمٍّ لِكَيْلَا تَحْزَنُوا عَلَى مَا فَاتَكُمْ وَلَا مَا أَصَابَكُمْ وَاللَّهُ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ

Meal (IK): Hani siz; kimseye bakmadan kaçıyordunuz. Peygamber de arkanızdan çağırıp duruyordu. Kaybettiğinize ve başınıza gelene üzülmeyesiniz diye Allah, sizi kederden kedere uğrattı. Ve Allah, yaptıklarınızdan haberdardır.

### [Ali İmran 3:180](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1/ayet/3:180.md) — خَبِيرٌ

وَلَا يَحْسَبَنَّ الَّذِينَ يَبْخَلُونَ بِمَا آتَاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ هُوَ خَيْرًا لَهُمْ بَلْ هُوَ شَرٌّ لَهُمْ سَيُطَوَّقُونَ مَا بَخِلُوا بِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلِلَّهِ مِيرَاثُ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ

Meal (IK): Allah’ın fazl-ı kereminden verdiği şeylerde cimrilik edenler; bunun kendileri için hayırlı olduğunu sanmasınlar. Bilakis bu, onlar için şerlidir. Cimrilik ettikleri şey; kıyamet günü boyunlarına dolanacaktır. Göklerin ve yerin mirası Allah’ındır. Ve Allah, işlediğiniz şeylerden haberdardır.

### [Nisa 4:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1/ayet/4:35.md) — خَبِيرًا

وَإِنْ خِفْتُمْ شِقَاقَ بَيْنِهِمَا فَابْعَثُوا حَكَمًا مِنْ أَهْلِهِ وَحَكَمًا مِنْ أَهْلِهَا إِنْ يُرِيدَا إِصْلَاحًا يُوَفِّقِ اللَّهُ بَيْنَهُمَا إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِيمًا خَبِيرًا

Meal (IK): Eğer aralarının açılmasından endişeye düşerseniz; erkek tarafından bir hakem, kadın tarafından bir hakem gönderin. Bunlar barıştırılmak isterlerse; Allah, onların arasını bulur. Muhakkak ki Allah; Alim, Habir olandır.

### [Nisa 4:94](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1/ayet/4:94.md) — خَبِيرًا

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا ضَرَبْتُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَتَبَيَّنُوا وَلَا تَقُولُوا لِمَنْ أَلْقَى إِلَيْكُمُ السَّلَامَ لَسْتَ مُؤْمِنًا تَبْتَغُونَ عَرَضَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا فَعِنْدَ اللَّهِ مَغَانِمُ كَثِيرَةٌ كَذَلِكَ كُنْتُمْ مِنْ قَبْلُ فَمَنَّ اللَّهُ عَلَيْكُمْ فَتَبَيَّنُوا إِنَّ اللَّهَ كَانَ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرًا

Meal (IK): Ey iman edenler; Allah yoluna koyulduğunuz zaman, iyice araştırın. Size selam verene; dünya hayatının geçici menfaatine göz dikerek; sen mü’min değilsin, demeyin. Allah katında çok ganimetler vardır. Önce siz de öyleydiniz ama Allah size lütfetti. Onun için iyice araştırın. Muhakkak ki Allah; yaptıklarınızdan haberdardır.

### [Nisa 4:128](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1/ayet/4:128.md) — خَبِيرًا

وَإِنِ امْرَأَةٌ خَافَتْ مِنْ بَعْلِهَا نُشُوزًا أَوْ إِعْرَاضًا فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَا أَنْ يُصْلِحَا بَيْنَهُمَا صُلْحًا وَالصُّلْحُ خَيْرٌ وَأُحْضِرَتِ الْأَنْفُسُ الشُّحَّ وَإِنْ تُحْسِنُوا وَتَتَّقُوا فَإِنَّ اللَّهَ كَانَ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرًا

Meal (IK): Eğer kadın; kocasının serkeşliğinden veya yüz çevirmesinden endişe ederse; anlaşma yoluyla aralarını bulmalarında kendileri için bir günah yoktur. Anlaşmak daha hayırlıdır. Nefisler kıskançlığa meyyaldir. Eğer iyi davranır ve sakınırsanız; Allah işlediklerinizden haberdardır.

### [Nisa 4:135](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1/ayet/4:135.md) — خَبِيرًا

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُونُوا قَوَّامِينَ بِالْقِسْطِ شُهَدَاءَ لِلَّهِ وَلَوْ عَلَى أَنْفُسِكُمْ أَوِ الْوَالِدَيْنِ وَالْأَقْرَبِينَ إِنْ يَكُنْ غَنِيًّا أَوْ فَقِيرًا فَاللَّهُ أَوْلَى بِهِمَا فَلَا تَتَّبِعُوا الْهَوَى أَنْ تَعْدِلُوا وَإِنْ تَلْوُوا أَوْ تُعْرِضُوا فَإِنَّ اللَّهَ كَانَ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرًا

Meal (IK): Ey iman edenler; kendiniz, ana-babanız ve yakınlarınız aleyhinde de olsa Allah için şahid olarak adaleti gözetin. İster zengin, ister fakir olsun; onları Allah’ın koruması daha uygundur. Adaletinizde heveslere uymayın. Eğer dilinizi büker veya yüz çevirirseniz; Allah, yaptıklarınızdan haberdardır.

### [Maide 5:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1/ayet/5:8.md) — خَبِيرٌ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُونُوا قَوَّامِينَ لِلَّهِ شُهَدَاءَ بِالْقِسْطِ وَلَا يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ عَلَى أَلَّا تَعْدِلُوا اعْدِلُوا هُوَ أَقْرَبُ لِلتَّقْوَى وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ

Meal (IK): Ey iman edenler; adaleti gözeten şahidler olun. Ve bir topluluğa karşı olan kininiz sizi adaletsizliğe sürüklemesin. Adalet edin. Bu, takvaya daha yakındır. Ve Allah’tan korkun. Muhakkak ki Allah; işlediklerinizden haberdardır.

### [En'am 6:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1/ayet/6:18.md) — الْخَبِيرُ

وَهُوَ الْقَاهِرُ فَوْقَ عِبَادِهِ وَهُوَ الْحَكِيمُ الْخَبِيرُ

Meal (IK): O; kullarının üstünde yegane mutasarrıftır. Ve O; Hakim’dir, Habir’dir.

### [En'am 6:73](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1/ayet/6:73.md) — الْخَبِيرُ

وَهُوَ الَّذِي خَلَقَ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضَ بِالْحَقِّ وَيَوْمَ يَقُولُ كُنْ فَيَكُونُ قَوْلُهُ الْحَقُّ وَلَهُ الْمُلْكُ يَوْمَ يُنْفَخُ فِي الصُّورِ عَالِمُ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ وَهُوَ الْحَكِيمُ الْخَبِيرُ

Meal (IK): O’dur, gökleri ve yeri hak ile yaratan. O’nun; ol, dediği gün; hemen olur. O’nun sözü haktır. Sur’a üfleneceği gün de mülk O’nundur. Görülmeyeni de, görüleni de bilir. Ve O; Hakim’dir, Habir’dir.

### [En'am 6:103](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1/ayet/6:103.md) — الْخَبِيرُ

لَا تُدْرِكُهُ الْأَبْصَارُ وَهُوَ يُدْرِكُ الْأَبْصَارَ وَهُوَ اللَّطِيفُ الْخَبِيرُ

Meal (IK): Gözler; O’na erişemez. O ise, bütün gözlere erişir. Ve O; Latif, Habir’dir.

### [Tevbe 9:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1/ayet/9:16.md) — خَبِيرٌ

أَمْ حَسِبْتُمْ أَنْ تُتْرَكُوا وَلَمَّا يَعْلَمِ اللَّهُ الَّذِينَ جَاهَدُوا مِنْكُمْ وَلَمْ يَتَّخِذُوا مِنْ دُونِ اللَّهِ وَلَا رَسُولِهِ وَلَا الْمُؤْمِنِينَ وَلِيجَةً وَاللَّهُ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ

Meal (IK): Yoksa siz, içinizden cihad edip Allah’tan, peygamberinden ve mü’minlerden başkasını sırdaş edinmeyenleri ortaya çıkarmadan sizi kendi halinize bırakacak mı sandınız? Allah, işlediklerinizden haberdardır.

### [Tevbe 9:94](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1/ayet/9:94.md) — أَخْبَارِكُمْ

يَعْتَذِرُونَ إِلَيْكُمْ إِذَا رَجَعْتُمْ إِلَيْهِمْ قُلْ لَا تَعْتَذِرُوا لَنْ نُؤْمِنَ لَكُمْ قَدْ نَبَّأَنَا اللَّهُ مِنْ أَخْبَارِكُمْ وَسَيَرَى اللَّهُ عَمَلَكُمْ وَرَسُولُهُ ثُمَّ تُرَدُّونَ إِلَى عَالِمِ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ فَيُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ

Meal (IK): Kendilerine döndüğünüz vakit de size özür beyan ederler. De ki: Özür dilemeyin. Size katiyyen inanmıyorum. Doğrusu Allah, bize haberlerinizi bildirmiştir. Allah da, Rasulü de amellerimizi görecektir. Sonra hepiniz, görüleni de görülmeyeni de bilene döndürüleceksiniz. O, size neler yaptığınızı haber verecektir.

### [Hud 11:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1/ayet/11:1.md) — خَبِيرٍ

الر كِتَابٌ أُحْكِمَتْ آيَاتُهُ ثُمَّ فُصِّلَتْ مِنْ لَدُنْ حَكِيمٍ خَبِيرٍ

Meal (IK): Elif, Lam, Ra. Bu kitab, ayetleri kesinleştirilmiş, sonra da Hakim ve Habir olan Allah tarafından uzun uzadıya açıklanmıştır.

### [Hud 11:111](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1/ayet/11:111.md) — خَبِيرٌ

وَإِنَّ كُلًّا لَمَّا لَيُوَفِّيَنَّهُمْ رَبُّكَ أَعْمَالَهُمْ إِنَّهُ بِمَا يَعْمَلُونَ خَبِيرٌ

Meal (IK): Hiç şüphe yok ki Rabbın; herkese amellerinin karşılığını tamamen ödeyecektir. Muhakkak ki O; yaptıklarınızdan haberdardır.

### [İsra 17:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1/ayet/17:17.md) — خَبِيرًا

وَكَمْ أَهْلَكْنَا مِنَ الْقُرُونِ مِنْ بَعْدِ نُوحٍ وَكَفَى بِرَبِّكَ بِذُنُوبِ عِبَادِهِ خَبِيرًا بَصِيرًا

Meal (IK): Nuh’tan sonra, nice nesilleri yok etmişizdir. Kullarının günahlarına Habir ve Basir olarak Rabbın yeter.

### [İsra 17:30](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1/ayet/17:30.md) — خَبِيرًا

إِنَّ رَبَّكَ يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشَاءُ وَيَقْدِرُ إِنَّهُ كَانَ بِعِبَادِهِ خَبِيرًا بَصِيرًا

Meal (IK): Muhakkak ki Rabbın; dilediğine rızkı genişletir ve daraltır. Muhakkak ki O; kulları için Habir’dir, Basir’dir.

### [İsra 17:96](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1/ayet/17:96.md) — خَبِيرًا

قُلْ كَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ إِنَّهُ كَانَ بِعِبَادِهِ خَبِيرًا بَصِيرًا

Meal (IK): De ki: Şahid olarak, benim ve sizin aranızda Allah yeter. Muhakkak ki O; kulları için Habir’dir, Basir’dir.

### [Kehf 18:68](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1/ayet/18:68.md) — خُبْرًا

وَكَيْفَ تَصْبِرُ عَلَى مَا لَمْ تُحِطْ بِهِ خُبْرًا

Meal (IK): Kavrayamayacağın bir bilgiye nasıl dayanırsın?

### [Kehf 18:91](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1/ayet/18:91.md) — خُبْرًا

كَذَلِكَ وَقَدْ أَحَطْنَا بِمَا لَدَيْهِ خُبْرًا

Meal (IK): İşte bunun gibi, onun yaptıklarının hepsini baştan başa biliyorduk Biz.

### [Hac 22:63](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1/ayet/22:63.md) — خَبِيرٌ

أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ أَنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَتُصْبِحُ الْأَرْضُ مُخْضَرَّةً إِنَّ اللَّهَ لَطِيفٌ خَبِيرٌ

Meal (IK): Görmedin mi; Allah, gökten su indirdi de böylece yeryüzü yemyeşil olmaktadır. Ve gerçekten Allah; Latif’dir, Hamid’dir.

### [Nur 24:30](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1/ayet/24:30.md) — خَبِيرٌ

قُلْ لِلْمُؤْمِنِينَ يَغُضُّوا مِنْ أَبْصَارِهِمْ وَيَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ ذَلِكَ أَزْكَى لَهُمْ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا يَصْنَعُونَ

Meal (IK): Mü’min erkeklere söyle: Gözlerini sakınsınlar ve ırzlarını korusunlar. Bu, kendileri için daha temizdir. Allah yaptıklarından şüphesiz haberdardır.

### [Nur 24:53](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1/ayet/24:53.md) — خَبِيرٌ

وَأَقْسَمُوا بِاللَّهِ جَهْدَ أَيْمَانِهِمْ لَئِنْ أَمَرْتَهُمْ لَيَخْرُجُنَّ قُلْ لَا تُقْسِمُوا طَاعَةٌ مَعْرُوفَةٌ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ

Meal (IK): Var güçleriyle Allah’a yemin ettiler ki; eğer kendilerine emredersen çıkacaklardır. De ki: Yemin etmeyin. Makul bir itaat. Muhakkak ki Allah, yaptıklarınızdan haberdardır.

### [Furkan 25:58](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1/ayet/25:58.md) — خَبِيرًا

وَتَوَكَّلْ عَلَى الْحَيِّ الَّذِي لَا يَمُوتُ وَسَبِّحْ بِحَمْدِهِ وَكَفَى بِهِ بِذُنُوبِ عِبَادِهِ خَبِيرًا

Meal (IK): Sen; asla ölmeyen ve daima diri olana tevekkül et ve O’nu hamd ile tesbih et. Kullarının günahlarından haberdar olarak kendisi yeter.

### [Furkan 25:59](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1/ayet/25:59.md) — خَبِيرًا

الَّذِي خَلَقَ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ ثُمَّ اسْتَوَى عَلَى الْعَرْشِ الرَّحْمَنُ فَاسْأَلْ بِهِ خَبِيرًا

Meal (IK): Gökleri, yeri ve ikisinin arasındakileri altı günde yaratan, sonra da Arş’a hükmeden Rahman’dır. Bunu haberdar olana sor.

### [Neml 27:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1/ayet/27:7.md) — بِخَبَرٍ

إِذْ قَالَ مُوسَى لِأَهْلِهِ إِنِّي آنَسْتُ نَارًا سَآتِيكُمْ مِنْهَا بِخَبَرٍ أَوْ آتِيكُمْ بِشِهَابٍ قَبَسٍ لَعَلَّكُمْ تَصْطَلُونَ

Meal (IK): Hani Musa, ailesine demişti ki: Ben bir ateş gördüm. Size oradan; ya bir haber getireceğim, yahut da ısınasınız diye yanan bir ateş koru getireceğim.

### [Neml 27:88](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1/ayet/27:88.md) — خَبِيرٌ

وَتَرَى الْجِبَالَ تَحْسَبُهَا جَامِدَةً وَهِيَ تَمُرُّ مَرَّ السَّحَابِ صُنْعَ اللَّهِ الَّذِي أَتْقَنَ كُلَّ شَيْءٍ إِنَّهُ خَبِيرٌ بِمَا تَفْعَلُونَ

Meal (IK): Sen; dağları görür ve yerinde durur sanırsın. Oysa onlar, bulut geçer gibi geçip giderler. Bu; her şeyi sapasağlam yapan Allah’ın san’atıdır. Muhakkak ki O; yaptıklarınızdan haberdardır.

### [Kasas 28:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1/ayet/28:29.md) — بِخَبَرٍ

فَلَمَّا قَضَى مُوسَى الْأَجَلَ وَسَارَ بِأَهْلِهِ آنَسَ مِنْ جَانِبِ الطُّورِ نَارًا قَالَ لِأَهْلِهِ امْكُثُوا إِنِّي آنَسْتُ نَارًا لَعَلِّي آتِيكُمْ مِنْهَا بِخَبَرٍ أَوْ جَذْوَةٍ مِنَ النَّارِ لَعَلَّكُمْ تَصْطَلُونَ

Meal (IK): Musa süreyi doldurunca; ailesi ile birlikte yola çıktı. Tur yanında bir ateş gördü. Ailesine dedi ki: Durun, ben bir ateş gördüm. Olur ki size ondan bir haber, yahut ısınmanız için ateşten bir kor getiririm.

### [Lokman 31:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1/ayet/31:16.md) — خَبِيرٌ

يَابُنَيَّ إِنَّهَا إِنْ تَكُ مِثْقَالَ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ فَتَكُنْ فِي صَخْرَةٍ أَوْ فِي السَّمَوَاتِ أَوْ فِي الْأَرْضِ يَأْتِ بِهَا اللَّهُ إِنَّ اللَّهَ لَطِيفٌ خَبِيرٌ

Meal (IK): Oğulcuğum; işlediğin şey bir hardal tanesi kadar da olsa, bir kayanın içinde veya göklerde, yahut yerin derinliklerinde de bulunsa, Allah onu getirir. Muhakkak ki Allah; Latif’tir, Habir’dir.

### [Lokman 31:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1/ayet/31:29.md) — خَبِيرٌ

أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ يُولِجُ اللَّيْلَ فِي النَّهَارِ وَيُولِجُ النَّهَارَ فِي اللَّيْلِ وَسَخَّرَ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ كُلٌّ يَجْرِي إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى وَأَنَّ اللَّهَ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ

Meal (IK): Görmez misin ki; Allah, geceyi gündüze, gündüzü de geceye katar. Güneşi ve ayı buyruk altında tutar. Her birisi belirli bir süreye kadar akıp gider. Muhakkak ki Allah, yaptıklarınızdan haberdardır.

### [Lokman 31:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1/ayet/31:34.md) — خَبِيرٌ

إِنَّ اللَّهَ عِنْدَهُ عِلْمُ السَّاعَةِ وَيُنَزِّلُ الْغَيْثَ وَيَعْلَمُ مَا فِي الْأَرْحَامِ وَمَا تَدْرِي نَفْسٌ مَاذَا تَكْسِبُ غَدًا وَمَا تَدْرِي نَفْسٌ بِأَيِّ أَرْضٍ تَمُوتُ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌ

Meal (IK): Kıyamet saatının bilgisi şüphesiz ki Allah katındadır, yağmuru O indirir, rahimlerde bulunanı O bilir. Kimse yarın ne kazanacağını bilmez. Ve hiç bir nefis nerede öleceğini de bilmez. Muhakkak ki Allah; Alim’dir, Habir’dir.

### [Ahzab 33:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1/ayet/33:2.md) — خَبِيرًا

وَاتَّبِعْ مَا يُوحَى إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ إِنَّ اللَّهَ كَانَ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرًا

Meal (IK): Rabbından sana vahyolunana uy. Muhakkak ki Allah; yaptıklarınızdan haberdar olandır.

### [Ahzab 33:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1/ayet/33:34.md) — خَبِيرًا

وَاذْكُرْنَ مَا يُتْلَى فِي بُيُوتِكُنَّ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ وَالْحِكْمَةِ إِنَّ اللَّهَ كَانَ لَطِيفًا خَبِيرًا

Meal (IK): Evinizde okunan Allah’ın ayetlerini ve hikmeti hatırlayın. Muhakkak ki Allah, Latif, Habir olandır.

### [Sebe 34:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1/ayet/34:1.md) — الْخَبِيرُ

الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي لَهُ مَا فِي السَّمَوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ وَلَهُ الْحَمْدُ فِي الْآخِرَةِ وَهُوَ الْحَكِيمُ الْخَبِيرُ

Meal (IK): Hamd, O Allah’a ki; göklerde ve yerde bulunanlar kendisine aittir. Ahirette de hamd O’nadır. O; Hakim’dir, Habir’dir.

### [Fatır 35:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1/ayet/35:14.md) — خَبِيرٍ

إِنْ تَدْعُوهُمْ لَا يَسْمَعُوا دُعَاءَكُمْ وَلَوْ سَمِعُوا مَا اسْتَجَابُوا لَكُمْ وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ يَكْفُرُونَ بِشِرْكِكُمْ وَلَا يُنَبِّئُكَ مِثْلُ خَبِيرٍ

Meal (IK): Onları çağırsanız; çağrınızı işitmezler. İşitseler dahi size cevap veremezler. Kıyamet günü de şirk koşmanızı inkar ederler. Haberdar olan gibi, kimse sana haber veremez.

### [Fatır 35:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1/ayet/35:31.md) — لَخَبِيرٌ

وَالَّذِي أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ مِنَ الْكِتَابِ هُوَ الْحَقُّ مُصَدِّقًا لِمَا بَيْنَ يَدَيْهِ إِنَّ اللَّهَ بِعِبَادِهِ لَخَبِيرٌ بَصِيرٌ

Meal (IK): Kendisinden öncekileri tasdik eden kitabdan sana vahyettiğimiz, hakkın kendisidir. Şüphesiz ki Allah, kulları için Habir’dir, Basir’dir.

### [Şura 42:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1/ayet/42:27.md) — خَبِيرٌ

وَلَوْ بَسَطَ اللَّهُ الرِّزْقَ لِعِبَادِهِ لَبَغَوْا فِي الْأَرْضِ وَلَكِنْ يُنَزِّلُ بِقَدَرٍ مَا يَشَاءُ إِنَّهُ بِعِبَادِهِ خَبِيرٌ بَصِيرٌ

Meal (IK): Şayet Allah kulları için rızkı geniş tutsaydı; yeryüzünde azgınlık ederlerdi. Fakat O; dilediği ölçüde indirir. Muhakkak ki O; kulları için Habir’dir, Basir’dir.

### [Muhammed 47:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1/ayet/47:31.md) — أَخْبَارَكُمْ

وَلَنَبْلُوَنَّكُمْ حَتَّى نَعْلَمَ الْمُجَاهِدِينَ مِنْكُمْ وَالصَّابِرِينَ وَنَبْلُوَ أَخْبَارَكُمْ

Meal (IK): Andolsun ki; içinizden, cihad edenlerle sabredenleri belirleyinceye ve haberlerinizi açıklayıncaya kadar sizi imtihan edeceğiz.

### [Fetih 48:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1/ayet/48:11.md) — خَبِيرًا

سَيَقُولُ لَكَ الْمُخَلَّفُونَ مِنَ الْأَعْرَابِ شَغَلَتْنَا أَمْوَالُنَا وَأَهْلُونَا فَاسْتَغْفِرْ لَنَا يَقُولُونَ بِأَلْسِنَتِهِمْ مَا لَيْسَ فِي قُلُوبِهِمْ قُلْ فَمَنْ يَمْلِكُ لَكُمْ مِنَ اللَّهِ شَيْئًا إِنْ أَرَادَ بِكُمْ ضَرًّا أَوْ أَرَادَ بِكُمْ نَفْعًا بَلْ كَانَ اللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرًا

Meal (IK): Bedevilerden geri bırakılanlar sana diyeceklerdir ki: Mallarımız ve ailelerimiz bizi alıkoydu. Allah’tan bizim bağışlanmamızı dile. Kalblerinde olmayanı dilleriyle söylüyorlar. De ki: Allah, size bir zarar gelmesini dilerse veya bir fayda elde etmenizi isterse; O’na karşı kim engel olabilir? Hayır, Allah yaptıklarınızdan haberdar olandır.

### [Hucurat 49:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1/ayet/49:13.md) — خَبِيرٌ

يَاأَيُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْنَاكُمْ مِنْ ذَكَرٍ وَأُنْثَى وَجَعَلْنَاكُمْ شُعُوبًا وَقَبَائِلَ لِتَعَارَفُوا إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقَاكُمْ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌ

Meal (IK): Ey insanlar; doğrusu Biz, sizi bir erkekle bir dişiden yarattık. Ve birbirinizle tanışasınız diye sizi milletlere ve kabilelere ayırdık. Gerçekten Allah katında en değerliniz; O’ndan en çok korkanınızdır. Şüphesiz ki Allah; Alim’dir, Habir’dir.

### [Hadid 57:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1/ayet/57:10.md) — خَبِيرٌ

وَمَا لَكُمْ أَلَّا تُنْفِقُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَلِلَّهِ مِيرَاثُ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ لَا يَسْتَوِي مِنْكُمْ مَنْ أَنْفَقَ مِنْ قَبْلِ الْفَتْحِ وَقَاتَلَ أُولَئِكَ أَعْظَمُ دَرَجَةً مِنَ الَّذِينَ أَنْفَقُوا مِنْ بَعْدُ وَقَاتَلُوا وَكُلًّا وَعَدَ اللَّهُ الْحُسْنَى وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ

Meal (IK): Ne oluyor size ki; Allah yolunda infak etmiyorsunuz? Halbuki göklerin ve yerin mirası Allah’ındır. İçinizden, fetihten önce infak eden ve savaşanlar; daha sonra infak edip savaşanlar elbette bir değildir. Berikiler daha üstün derecededirler. Allah; hepsine de en güzel olanı vaadetmiştir. Allah; yaptıklarınızdan haberdardır.

### [Mücadele 58:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1/ayet/58:3.md) — خَبِيرٌ

وَالَّذِينَ يُظَاهِرُونَ مِنْ نِسَائِهِمْ ثُمَّ يَعُودُونَ لِمَا قَالُوا فَتَحْرِيرُ رَقَبَةٍ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَتَمَاسَّا ذَلِكُمْ تُوعَظُونَ بِهِ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ

Meal (IK): Karılarından zıhar ile ayrılmak isteyip de sonra dediklerini geri alanların aileleriyle temas etmeden önce bir köle azad etmeleri gerekir. Size böylece öğüt verilmektedir. Allah; yaptıklarınızdan haberdardır.

### [Mücadele 58:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1/ayet/58:11.md) — خَبِيرٌ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا قِيلَ لَكُمْ تَفَسَّحُوا فِي الْمَجَالِسِ فَافْسَحُوا يَفْسَحِ اللَّهُ لَكُمْ وَإِذَا قِيلَ انْشُزُوا فَانْشُزُوا يَرْفَعِ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَالَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجَاتٍ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ

Meal (IK): Ey iman edenler; size: Meclislerde yer açın, denilince; yer açın ki, Allah da size açsın. Kalkın, denince de kalkın ki, Allah içinizden iman etmiş olanları ve kendilerine ilim verilenleri derecelerle yükseltsin. Allah; yaptıklarınızdan haberdardır.

### [Mücadele 58:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1/ayet/58:13.md) — خَبِيرٌ

أَأَشْفَقْتُمْ أَنْ تُقَدِّمُوا بَيْنَ يَدَيْ نَجْوَاكُمْ صَدَقَاتٍ فَإِذْ لَمْ تَفْعَلُوا وَتَابَ اللَّهُ عَلَيْكُمْ فَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ وَأَطِيعُوا اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَاللَّهُ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ

Meal (IK): Mahrem bir şey konuşmazdan önce, sadaka vermekten korktunuz mu da yerine getirmediniz? Fakat Allah, sizin tevbelerinizi kabul etti. Şu halde namazı kılın, zekatı verin, Allah’a ve Rasulüne itaat edin. Allah; işlediklerinizden haberdardır.

### [Haşr 59:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1/ayet/59:18.md) — خَبِيرٌ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَلْتَنْظُرْ نَفْسٌ مَا قَدَّمَتْ لِغَدٍ وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ

Meal (IK): Ey iman edenler; Allah’tan korkun. Ve herkes, yarın için ne hazırladığına bir baksın. Allah’tan korkun, şüphesiz ki Allah; işlediklerinizden haberdardır.

### [Münafikun 63:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1/ayet/63:11.md) — خَبِيرٌ

وَلَنْ يُؤَخِّرَ اللَّهُ نَفْسًا إِذَا جَاءَ أَجَلُهَا وَاللَّهُ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ

Meal (IK): Eceli gelince Allah; hiç bir nefsi asla geri bırakmaz. Ve Allah; işlediklerinizden haberdardır.

### [Tegabün 64:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1/ayet/64:8.md) — خَبِيرٌ

فَآمِنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَالنُّورِ الَّذِي أَنْزَلْنَا وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ

Meal (IK): Şu halde Allah’a, peygamberine ve indirdiğimiz nura iman edin. Allah yaptıklarınızdan haberdardır.

### [Tahrim 66:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1/ayet/66:3.md) — الْخَبِيرُ

وَإِذْ أَسَرَّ النَّبِيُّ إِلَى بَعْضِ أَزْوَاجِهِ حَدِيثًا فَلَمَّا نَبَّأَتْ بِهِ وَأَظْهَرَهُ اللَّهُ عَلَيْهِ عَرَّفَ بَعْضَهُ وَأَعْرَضَ عَنْ بَعْضٍ فَلَمَّا نَبَّأَهَا بِهِ قَالَتْ مَنْ أَنْبَأَكَ هَذَا قَالَ نَبَّأَنِيَ الْعَلِيمُ الْخَبِيرُ

Meal (IK): Hani Peygamber; eşlerinden birine, gizlice bir söz söylemişti. O, bunu haber verdi de Allah da bunu ona açıklayınca; bir kısmını bildirmiş, bir kısmından da vazgeçmişti. Artık bunu kendisine söyleyince; eşi: Bunu sana kim bildirdi? demişti. Bana her şeyi bilen, her şeyden haberdar olan Allah haber verdi, demişti.

### [Mülk 67:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1/ayet/67:14.md) — الْخَبِيرُ

أَلَا يَعْلَمُ مَنْ خَلَقَ وَهُوَ اللَّطِيفُ الْخَبِيرُ

Meal (IK): Yaratan bilmez olur mu hiç? Ve O; Latif’tir, Habir’dir.

### [Zilzal 99:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1/ayet/99:4.md) — أَخْبَارَهَا

يَوْمَئِذٍ تُحَدِّثُ أَخْبَارَهَا

Meal (IK): İşte o gün; o, bütün haberlerini anlatacaktır.

### [Adiyat 100:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1/ayet/100:11.md) — لَخَبِيرٌ

إِنَّ رَبَّهُمْ بِهِمْ يَوْمَئِذٍ لَخَبِيرٌ

Meal (IK): Muhakkak ki Rabbları, o gün, onların her şeyinden haberdardır.

## Sözlükler (12)

### ★ Akevler Sözlüğü

Haber : Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür. Doğuracağının habercisi olur. Sonra gelecekte olacak olaylar hakkında verilen bilgilere haber denir. Nebi tepe üzerinde oturan gözcüye denir. Geçmişten bilgi vermeye de nebe’ denir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الخَبْرُ: المزادة العظيمة، والجمع خُبورٌ. وتُشبَّه بها الناقة في غُزْرها فتسمى: خَبْراءَ. والخَبَرُ بالتحريك: واحد الأَخبارِ. وأَخْبَرْتُهُ بكذا وخَبَّرْتُهُ، بمعنىً. والاستِخْبارُ: السؤال عن الخَبَر. وكذلك التَخَبُّرُ. والمَخْبَرُ: خلاف المنظر. وكذلك المَخْبَرَةُ والمَخْبُرَةُ أيضاً بضم الباء، وهو نقيض المَرْآة. والخَبْراءُ: القاع يُنبِت السِدر، والجمع الخَبارى والخباري، مثل الصَحارى والصَحاري، والخَْراواتُ. يقال: خَبِرَ الموضعُ بالكسر، فهو خَبِرٌ. وأرض خَبِرَةٌ وخَبْراءُ. والخَبارُ: الأرض الرخوة ذات الجحَرَةِ. ويقال أيضاً: مِن أين خَبَرْتَ هذا الأمر? أي من أينَ علمت. والاسم الخُبْرُ بالضم، وهو العلم بالشيء. والخبيرُ: العالم. والخَبيرُ: الأَكَّار، ومنه المُخابَرةُ، وهي المزارعة ببعض ما يَخرُج من الأرض. وهو الخِبْرُ أيضاً بالكسر. والخَبيرُ: النبات. والخَبير: الوبَر. قال أبو النَجْم:
حتَّى إذا ما طال من خَبيرِها
وقال أبو عبيد: الخبير زَبَد أفواه الإبل. وقولهم: لأَخْبُرَنَّ خُبْرَكَ، أي لأعلمنَّ علمك. تقول منه: خَبَرْتُهُ أَخْبُرُهُ خُبْراً بالضم، وخِبْرَةً بالكسر، إذا بلوته واختبرتَه. يقال: صدّقَ الخَبَرَ الخُبْرُ. والخُبْرَةُ بالضم: النصيب تأخذُه من سَمكٍ أو لحم، حكاه أبو عبيد. يقال: تَخَبَّروا خُبْرَةً، إذا اشتَروْا شاةً فذبحوها واقتسموا لحمها.

##### Türkçe

**الخَبْرُ**: büyük kırba; çoğulu **خُبورٌ**. Onunla, sütçe çokluğunda deve benzetilir de ona **خَبْراءَ** denir. **الخَبَرُ** (harekeli): **الأَخبارِ**’ın bir teki. “Ona şunu haber verdim” **أَخْبَرْتُهُ** بكذا ve **خَبَّرْتُهُ**; bir mânâdadır. **الاستِخْبارُ**: **الخَبَر** hakkında soru sorma. Keza **التَخَبُّرُ** da. **المَخْبَرُ**: görünüşün zıddı. Keza **المَخْبَرَةُ** ve **المَخْبُرَةُ** da—bâ’nın zammesiyle de—ve o, **المَرْآة**’nın karşıtıdır. **الخَبْراءُ**: sidr bitiren düz çukur yer; çoğulu **الخَبارى** ve **الخباري**; **الصَحارى** ve **الصَحاري** gibi; ve **الخَْراواتُ**. “Yer (mekân) kesre ile **خَبِرَ** oldu; o hâlde o **خَبِرٌ**dur” denir. Ve **خَبِرَةٌ** ve **خَبْراءُ** olan bir yer. **الخَبارُ**: delikleri olan yumuşak toprak. Yine şöyle de denir: “Bu işi nereden **خَبَرْتَ**?” yani nereden bildin. İsim **الخُبْرُ** (zamme ile): o, şey hakkında bilgidir. **الخبيرُ**: bilen. **الخَبيرُ**: çiftçi; ondan **المُخابَرةُ** gelir; o, yerden çıkanın bir kısmı karşılığında yapılan ziraattir. O, kesre ile **الخِبْرُ** da olur. **الخَبيرُ**: bitki. **الخَبير**: yün. Ebû’n-Necm dedi ki:
حتَّى إذا ما طال من خَبيرِها

Ebû Ubeyd dedi: **الخبير** develerin ağızlarının köpüğüdür. Onların sözü: “Mutlaka senin **خُبْرَكَ**’ını **لأَخْبُرَنَّ**”; yani mutlaka senin bilmeni bileceğim. Ondan şöyle dersin: Onu denediğim ve sınadığım zaman, zamme ile **خَبَرْتُهُ أَخْبُرُهُ خُبْراً** ve kesre ile **خِبْرَةً**. “**الخَبَرَ**’ı **الخُبْرُ** tasdik etti” denir. **الخُبْرَةُ** (zamme ile): balıktan veya etten aldığın pay; Ebû Ubeyd rivayet etti. “Bir **خُبْرَةً** **تَخَبَّروا**” denir; bir koyun satın alıp onu kesip etini paylaştıkları zaman.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

خ ر ب
خرب ، خبر ، ربخ ، بخر ، برخ : مُستعملات .
خرب : قال الليث : الْخَرَابُ : نقيض العمران
وثلاثةُ أَخْرِبَةٍ .
قال : والْخَرِبُ : جَمْعُ الْخَرِبةِ كالْكَلِمِ
_ جَمْعِ الكلِمَة .
والفِعْلُ من كلِّ ذلك : خَرِبَ يَخْرَبُ
خَرَاباً .
وقد خَرَّبَهُ المخرِّبُ تَخْرِيباً .
وفي الدَّعاءِ : اللّهُمُ مُخَرِّبَ الدُّنْيَا وَمُعَمِّرَ
الآخِرَةِ أي : خَلَقْتَهَا للخراب .
والخَرُّوبةُ : شجرَةُ الْيَنْبُوتِ .
وبلَغني أنَّه كان يَنْبُتُ في مُصَلَّى سُليمانَ
كلَّ يومٍ شجرةٌ . . فيسألُها : ما أَنْتِ ؟
فتقولُ : أناَ شَجَرَةُ كذا ، أَنْبُتُ في أرض
كذا ، أَنَا دَوَاءٌ مِن داء كذا . . فيَأْمُرُ بها
فتُقْطع ، ثم تُصَرُّ ويُكْتَبُ عَلَى الصُّرَّةِ اسْمُها
ودَواؤُها _ حتى إذا كان في آخر ذلك نبتَتِ
اليَنْبوتَةُ فقال لها : ما أنْتِ ؟ فقالتْ : أنَا
الخرُّوبةُ ، وسَكَتَتْ ، فقال سُليمانُ ( صلى الله عليه وسلم ) :
الآنَ أَعْلَمُ أنَّ الله قد أَذِنَ في خَرَابِ هذا
الْمَسْجِدِ وذَهابِ هذا المُلْكِ ، فلمْ يَلْبث
أَنْ مَاتَ .
والْخَرَبُ : الذَّكَرُ من الْحُبَارَى وجمعُه :
الْخِرْبَانُ .
وفي حديثِ ابنِ عُمَرَ : في الذي يُقَلِّدُ بَدَنتَه
فيَضِنُّ بالنَّعْلِ ، قال : ) ( يقلدُها خُرَابة ) ( .
قال أبو عُبيدٍ : والذي نَعْرِفُ في الكلام :
أنها ) ( الْخُرْبَةُ ) ( وهي عُرْوَةُ المَزادَةِ . . سمِّيَتْ
خُرْبةً لاستدارتها .
وكلُّ ثَقْبٍ مستديرٍ فهو خُرْبَةٌ ، مِثلُ ثَقْبِ
الأُذُن . . وجمعُهَا خُرَبٌ .
وقال ذُو الرُّمَّة :
أَوْمِنْ مَعَاشِرَ في آذانِهَا الخُرَبُ
ثعلب _ عن ابن الأعرابيِّ _ قال : خُرْبةُ
الْمَزادة : أُذُنُها .
وقال : وَخُرْبَةُ السِّنْدِيِّ : ثُقْبَة شَحْمَةِ أَذُنِهِ .
يقال : خُرْبَةٌ _ إذا كان ثَقْباً غيرَ مخرُومٍ ،
وجمْعُها خُرَبٌ ، فإذا كانت مَخْرُومةً فهي
خَرَبَةٌ ، والجميع : الْخَرَبُ .
وقال أبو عبيدةَ : لكلِّ مَزَادة : خُرْبتَانِ
وكُلْيَتَان .
ويقال : خُرْبَانِ ، ويُخْرَزُ الْخُرْبَانِ إلى
الكُلْيَتَيْن .
وقال الليث : : أَمَةٌ خَرْبَاءُ ، وعَبْدٌ أَخْرَبُ
والْخَرَبُ : مَصْدَر الخُرْبَة .
قال : والْخَارِبُ : اللِّصُّ ، يقال : ما رأينا
من فلان خُرْبَةً وخُرْباً مُذْ جاوَرنَا _ أي :
فَسَاداً في دِينه ، أو شيْناً .
وخُرَيْبَة : مَوْضِعٌ بالبَصْرَةِ يُسَمَّى ) ( بُصَيْرَةَ
الصُّغْرَى ) ( .
قال : ويقال : الْخارِبُ : من شدائد الدهْر
وأنْشد :
إِنَّ بِهَا أَكْتَلَ أَوْ رِزَاماَ
خُوَيْرِبَانِ يَنْقُفَانِ الْهَامَا
قال : وَ ) ( الأكْتَلُ ) ( ، و ) ( الْكَتَالُ ) ( هما : شِدَّةُ
العيشِ ، و ) ( الرِّزَامُ ) ( : الْهُزَالُ .
قلتُ : أَكْتَلُ ورِزَامٌ _ بكسر الرَّاء _ : اسْمَا
رَجُلَيْنِ كانا خارِبَيْنِ لِصَّين .
وقوله : ) ( خُوَيْرِبانِ ) ( أراد : هُمَا خَارِبَانِ ،
فصغَّرهما . . وهما ) ( أَكْتَلُ ورِزَامٌ ) ( .
والذي قاله الليث _ في تفسير ) ( الْخَارِب ) (
و ) ( أَكْتَلَ ) ( ، و ) ( رِزَامٍ ) ( : كَلاَ شيءٍ .
وفَسَّرَ ابنُ الأعرابي وغيرُه هذا الرَّجَزَ على
ما بَيَّنْتُهُ .
وقال الليث : الْخُرَابَةُ : حَبْلٌ من لِيفٍ أو
نحوه .
وخُرْبةُ الإبْرَةِ ، وخُرَّابَتُها : خُرْتُهَا .
أبو عبيد _ عن أبي عمرو _ : الْخُرْبُ ثَقْبُ
الْوَرِكِ ، وهو الْخُرَابَةُ والْخُرَّابَةُ .
وقال أبو عبيدةَ : مِنْ دوائر الفَرَس : دائرةُ
الخَرَبِ .
وهي الدائرة التي تكونُ عند الصَّقْرَيْنِ ،
ودائِرَتَا الصَّقْرَينِ همَا اللَّتَان بين الحَجَبَتَيْنِ
والقُصْرَيَيْن .
وقال الأصمعيُّ : الْخَرَبُ : الشَّعْرُ المُقْشَعِرُّ
في الْخَاصِرَةِ . . وأَنشد :
طويلُ الْحِدَاءِ سَلِيمُ الشَّظَى
كَرِيمُ المِرَاحِ صَلِيبُ الخَرَبْ
قال : و ) ( الْحِدَأَةُ ) ( سالِفَةُ الفَرَس : وهو
ما تَقَدَّم من عُنُقِه .
أبو عبيد _ عن أبي عمرو _ : الْخُرْبُ
_ أيضاً _ : مُنْقَطَعُ الجُمهُورِ المُشْرِفِ من
الرَّمْلِ .
و ) ( خَرُّوبٌ ) ( : مَوْضِعٌ .
برخ : قال الليث : الْبَرْخُ _ بِلُغَةِ أَهل عُمَانَ _ :
الرَّخِيصُ .
يقال : كيف أَسْعارُهم ؟ فيقالُ : بَرْخٌ - أي :
رَخِيصٌ .
وقال الرَّاجز :
وَلَوْ أَقولُ بَرِّخُوا ، لَبَرَّخُوا
لِمَارِ سَرْجِيسَ وقَدْ تَدَخْدَخُوا
) ( بَرَّخوا ) ( : قال : بَرِّكُوا بالنَّبَطيَّةِ .
وقال غيرُه ) ( بَرِّخوا ) ( _ أي : اجْعَلُوا لنا منه
شِقْصاً .
وأصلُهُ بالفَارِسيَّة : الْبَرْخُ ، وهو النَّصِيبُ .
ربخ : قال الليث : الرَّبُوخُ : المرأَةُ يُغْشَى عليها
عند الْمُلاَمَسة .
يقال : رَبَخَتْ تَرْبَخُ رَبَخاً ورُبُوخاً وَرَبَخَتْ
رَبَاخاً . . . فهي رَبُوخٌ .
قال : ومُرْبخٌ : رَمْلٌ بالبادية بعَيْنِه .
وأخبَرنا المنذريُّ _ عن أبي الهيثَم _ أنَّهُ
قال : سُمِّي جَبَلُ ) ( مُرْبِخٍ ) ( مُرْبِخاً لأنَّه يُرْبخُ
الماشِيَ فيه من التعب والمشقَّة _ أي
يُذْهِبُ عَقْلَهُ _ كالرُّبُوخِ التي يُغْشَى عَلَيْهَا
من شِدَّةِ الشَّهْوَةِ . . وأنشد :
أَطْيَبُ لَذَّاتِ الْفَتَى
نَيْكُ رَبُوخٍ غَلِمَهْ
ورُوِيَ عن عليٍّ رضي الله عنه أَنَّ رجلاً خاصمَ إليهِ
أَبَا امْرَأَتِه ، وقال : زَوَّجَنِي بنْتَه وهي
مَجْنُونَةٌ
فقال ما بَدا لك مِن جُنُونِها ؟
فقال : إذا جَامَعْتُها غشي عليها .
فقال : تلكَ الرَبُوخ لَسْتَ لَها بِأَهْل
أَرَادَ أَنَّ ذلكَ يُحمَدُ منها .
وقال الليث : رَبِختِ الإبلُ في المرْبِخ
_ أَي : فَتَرَتْ في ذَلك الرَّمْل من الْكَلاَلِ
وَأَنشد :
أَمِنْ حِبَالِ مُرْبِخٍ تَمَطَّيْن
لاَ بُدّ مِنْهُ فَانْحَدِرْنَ وَارْقَين
أَوْ يَقْضِيَ الله ذُبَابَاتِ الدَّيْن
قال : وَرَجُلٌ رَبيخٌ : ضَخْمٌ . . وأنشد :
فَلَمَّا اعْتَرَتْ طَارِقاَتُ الْهُمُومِ
رَفَعْتُ الْوَليَّ وَكُوراً رَبِيخاَ
_ أيْ : ضَخْماً .
ثعلب _ عن ابن الأعرابيِّ _ : أَرْبَخَ الرَّجلُ
_ إذا وقَعَ في الشدَائِدِ .
وَأَرْبَخَ الرَّمْلُ _ إذا تَكاثَفَ .
وَأَرْبَخَ المَاشِي فيه _ إذا اشْتَدَّ عليهِ السَّيْرُ
فيه .
وَأَرْبَخَ الرَّجلُ _ إذا اشْتَرى جَارِيَةً رَبُوخاً ،
وهي التي تَنْخَرُ عند الجماَع وَتَضْطَرِبُ
كأنهَا مَجْنُونَةٌ .
خبر : قال الليث : الْخَبَرُ ما أَتَاك من نَبَإ عَمَّنْ
تَسْتَخْبِر . تقولُ : أَخْبَرْتُهُ وَخَبَّرْتُهُ . وجَمْعُ
الْخَبَرِ : أَخْبَارٌ .
والْخَبِيرُ : الْعَالِمُ بالأمر ، والْخُبْرُ : مَخْبَرَة
الإنْسَانِ _ إذا خُبِرَ _ أَي : جُرِّبَ فَبَدَتْ
أَخْلاَقُهُ .
والخِبْرَةُ : الاختِبَارُ . . تقول : أَنتَ أَبْطَنُ به
خِبْرَةً ، وَأَطْولُ له عِشْرَةً .
والْخَابِرُ : الْمُخْتَبِرُ الْمُجَرِّبُ . وَالخُبْرُ :
عِلْمُكَ بالشيء _ تقولُ : لَيْسَ لي بهِ خُبْرٌ _
أَيْ : لا عِلْمَ لي بهِ .
والْخَبَارُ : أَرْضٌ رِخْوَةٌ يَتَتَعْتَعُ فيها الدَّوابُّ
وأنشد :
يُتَعْتِعُ في الْخَبَارِ إذَا عَلاَهُ
وَيَعْثُرُ في الطَّرِيقِ الْمُسْتَقِيمِ
وقال ابن الأعرابي : الْخَبَارُ : ما اسْتَرْخَى
من الأرض وَتَحَفَّرَ .
وقال غيرُه : ما تَهَوَّرَ وَسَاخَتْ فيهِ الْقَوَائِم .
شَمِرُ : قال أبو عمرو : الْخَبَارُ أَرضٌ لَيِّنَةٌ
فيها جِحَرَةٌ .
أَبو عبيد _ عن الأصمعي _ : الْخَبِرَةُ
وَالْخَبْرَاءُ : الْقاعُ : يُنْبِتُ السِّدْر .
والْخَبَارُ ما لاَنَ من الأرض واسْتَرْخَى .
وقال الليث : الْخَبْراءُ : شَجْرَاءُ في بَطْنِ
رَوْضَةٍ يَبْقَى الماءُ فيها إلى الْقَيْظِ .
وَفِيها يَنْبُتُ الْخَبْرُ ، وهو شَجَرُ السِّدْرِ
وَالأَرَاكِ . . وَحَوَالَيْها عُشْبٌ كثِيرٌ .
وتُسَمَّى : الْخَبِرَةَ _ أَيضاً _ والجميعُ :
الْخَبِرُ .
قال : وَخَبْرُ الْخَبِرَةِ : شَجَرُهَا ، وأَنشد :
فَجَادَتْكَ أَنْوَاءُ الرَّبيعِ وَهَلَّلتْ
عَلَيْكَ رِياضٌ مِنْ سَلاَمٍ ومِنْ خَبْرِ
قال : والْخَبْرُ _ من مَنَاقع الماءِ _ : مَا خَبَّرَ
الْمَسِيلَ في الرُّؤُوس ، فَيَخُوضُ الناسُ فيهِ .
وأخبرني المنذري _ عن الصَّيْداويِّ عن
الرِّيَاشِيِّ _ قال :
الْخُبْرةُ : لَحْمٌ يَشْتريهِ الإنسانُ لأهْلِهِ .
يقال للرجلِ : مَا اختْبَرْتَ لأَهْلِكَ ؟
أبو عبيد _ عن الأصمعي _ : الْخُبْرَةُ :
النَّصِيبُ . . تَأْخُذُهُ من لَحْمٍ أَوْ سَمَكٍ .
وقال الرياشيُّ : الخبِيرُ : الزَّبَدُ .
وقال أبو عبيد : قال الأصمعيُّ : هو زَبَدُ
أَفْوَاهِ الإبِلِ .
وقال الرياشيُّ : الْخبِيرُ : الْوَبَرُ .
قال : وَالْخبِيرُ : الأكَّارُ .
وأنشد في الخُبْرَةِ :
بَاتَ الرَّبِيعِيُّ وَالْخَامِيزُ خُبْرَتُهُ
وَطَاحَ ظَبْيُ بَني عَمرو بن يَرْبوعٍ
وأنشد للهُذَلِيِّ في الخَبِير الزَّبَدِ :
تَغَذَّمْنَ في جَانِبَيْهِ الْخَبِيرَ
لَمَّا وَهَى مُزْنُهُ واسْتُبِيحَا
) ( تَغَذَّمْنَ ) ( : يعني الفُحولَ _ أي : مَضَغْنَ
الزَّبَد وعَمَيْنَهُ _ أي رَمَيْنَهُ .
وأنشد :
تجُذُّ رِقابَ الأَوْسِ في غَيْرِ كُنْهِهِ
كَجَذِّ عَقَاقَيلِ الْكُرُومِ . . خَبِيرُها
رُفِعَ قولُه : ) ( خَبِيرُها ) ( على تكرير الفعل .
أرَادَ : جَذَّهُ خبِيرُها _ أي : أَكَّارُها .
أبو عبيد _ عن أبي عبيدة : الْخَبِيرُ :
الأَكَّارُ .
ومُخَابرَةُ الأرض _ أي : مُزَارَعَتها على
الثُّلثِ والرُّبعِ : مِنْ هذا .
وقال جابرُ عن عبد الله : كُنّا نُخَابِرُ
ولا نَرى بذلك بأساً . . حتى أَخْبَرَنا
رافِعُ بنُ خَدِيجٍ أنّ رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) قدْ نَهَى
عَنْهُ .
قال : وقال الأصمعيُّ : الْخَبِرُ : المَزَادة .
ويقال : الْخَبْرُ . . إلا أنه بالْكَسْرِ أكثر . .
وجَمْعُه : خُبُورٌ .
وقال أبو الهيثم : الْخَبْرُ _ بالفتح _ :
المَزَادَةُ . . وأنكر فيه الكَسْرَ .
قال : ومنه قيل : ناقةٌ خَبْرٌ _ إذا كانت
غَزِيرَةً .
والْخَبْرُ والْخِبْرُ : الناقة الغزيرةُ اللّبن شُبِّهَتْ
بالمزَادة في خُبْرِها .
وفي الحديث : ) ( كنَّا نَسْتَخْلِبُ الْخَبِيرَ ) ( أراد
ب ) ( الْخَبير ) ( : النَّباتَ والعُشْبَ واستخْلاَبُهُ :
احْتِشَاشُه .
كأَنّ العُشْبَ شُبِّه بخَبِير الإبل ، وهو
وبَرُها .
فالنَّبَاتُ يَنْبُتُ _ كما يَنْبتُ الوَبَرُ .
وخَيْبَرُ : موضِعٌ بعينه . . معروفٌ .
ويقال : تَخبَّرْتُ الخَبَر واستَخبَرْتُه _ بمعنى
واحِدٍ .
ومِثْله : تَضَعَّفْتُ الرجلَ واستضْعفتُه
وتنَجّزْتُ الجَوَابَ ، واسْتَنْجَزْتُه .
ثعلب عن ابن الأعرابي : المَخْبُور : الطَّيِّبُ
الإِدَامِ ، والمَخْبُورُ : المَخْمُورُ والْخَبيرُ : مِن
أسماءَ الله تعالى : معناه العالِمُ ) ( بما كان ،
وما يَكُونُ ، وهذه الصِّفَةُ لا تكونُ إلا لله
تَبَارَكَ وتَعالَى .
وخَبُرْتُ بالأمر _ أي : عَلِمْتُهُ .
وقول الله جلّ وعزّ : ( فَسْئَلْ بِهِ خَبِيراً (
[ الفُرقان : 59 ] أي : سَلْ عنه خَبِيراً عَالِماً
تُخْبَرْ .
والْخَابُورُ : بلدٌ معروفٌ ومنه قوله :
أَيَا شَجَرَ الْخَابُورِ مالَكَ مُورِقاً
ورجلٌ مُخْبَرٌ _ أي : إذا خُبِرَ وجِدَ كامِلاً .
بخر : قال الليث : بَخِرَ الرجلُ بَخَراً ، والْبَخَرُ
ريحٌ كَرِيهَةٌ من الفَمِ .
والنّعْت أَبْخَرُ ، وامْرَأةٌ بَخْرَاءُ .
والْبَخرُ ، مَجْزوم _ فِعْلُ الْبُخَارِ .
يقال : بَخَرَتِ القِدْرُ تَبْخَرُ بُخَاراً وبَخْراً .
وكلُّ دُخَانٍ يَسْطع من ماءٍ حارٍّ فهو بخار .
وكذلك . . . من النَّدَى .
والْبَخُورُ : دُخْنَةٌ يُتَبخَّرُ بها .
أبو عبيدٍ _ عن الأصمعيِّ _ بَنَاتُ بَخْرٍ
وَبَنَاتُ مَخْرٍ : سحائبُ بِيضٌ يَأْتين قُبُلَ
الصَّيْفِ مُنتَصِبَاتٍ .
ثعلبٌ _ عن ابن الأعرابي _ :
الْمَبْخُورُ : المَخْمُورُ .
قال : والبَاخِرُ : ساقِي الزَّرْعِ .

##### Türkçe

خ ر ب
خرب ، خبر ، ربخ ، بخر ، برخ : kullanılmış olanlardır.
**خرب** : Leys dedi ki: **الْخَرَابُ**: imarın zıddıdır.
Ve üç **أَخْرِبَةٍ**.
Dedi ki: ve **الْخَرِبُ**: **الْخَرِبةِ**’nin çoğuludur; **الْكَلِمِ** gibi,
_ **الكلِمَة**’nin çoğulu.
Ve fiil bütün bunlardan: **خَرِبَ يَخْرَبُ**
**خَرَاباً**.
Ve muhakkak onu yıkıcı **المخرِّبُ** **تَخْرِيباً** yıktı.
Ve duada: “Allah’ım, dünyanın yıkıcısı ve âhiretin imar edicisi” yani: onu yıkım için yarattın.
Ve **الخَرُّوبةُ**: **الْيَنْبُوتِ** ağacı.
Ve bana ulaştı ki o, Süleyman’ın namazgâhında
her gün bir ağaç biterdi... ona sorardı: sen nesin?
O da derdi: ben şöyle ağacıyım; şöyle bir yerde
biterim; ben şöyle bir hastalığa devayım... ona emrederdi,
kesilirdi; sonra bohçalanır ve bohçanın üzerine adı
ve devası yazılırdı _ ta ki bunun sonunda olunca **اليَنْبوتَةُ** bitti;
ona dedi: sen nesin? dedi ki: ben
**الخرُّوبةُ**yüm; ve sustu. Süleyman ( صلى الله عليه وسلم ) dedi ki:
şimdi bilirim ki Allah bu
mescidin yıkımına ve bu mülkün gitmesine izin vermiştir; derken gecikmedi,
öldü.
Ve **الْخَرَبُ**: **الْحُبَارَى**’dan erkek olan; çoğulu:
**الْخِرْبَانُ**.
İbn Ömer hadîsinde: devesine gerdanlık takıp da
nalından cimrilik eden hakkında, dedi ki: “( onu **خُرَابة** ile gerdanlıklar )”.
Ebû Ubeyd dedi ki: sözde bildiğimiz: onun “( **الْخُرْبَةُ** )” olduğudur;
o, su tulumunun halkasıdır... yuvarlaklığından dolayı
**خُرْبة** diye adlandırıldı.
Ve her yuvarlak delik **خُرْبَةٌ**’dir; kulak deliği gibi...
çoğulu **خُرَبٌ**’dir.
Ve Zü’r-Rumme dedi ki:
أَوْمِنْ مَعَاشِرَ في آذانِهَا الخُرَبُ
Sa‘leb _ İbnü’l-A‘râbî’den _ dedi: **خُرْبةُ الْمَزادة**: onun kulağıdır.
Ve dedi: ve **خُرْبَةُ السِّنْدِيِّ**: onun kulak memesinin deliğidir.
Denir: **خُرْبَةٌ** _ delik delinmiş (mahrûm) değilse;
çoğulu **خُرَبٌ**’dir. Eğer delinmişse o
**خَرَبَةٌ**’dir; hepsi: **الْخَرَبُ**.
Ebû Ubeyde dedi ki: her su tulumu için iki **خُرْبة**
ve iki **كُلْيَة** vardır.
Ve denir: **خُرْبَانِ**; ve **الْخُرْبَانِ** iki **الكُلْيَتَيْن**’e
dikilir.
Leys dedi ki: **أَمَةٌ خَرْبَاءُ** ve **عَبْدٌ أَخْرَبُ**.
Ve **الْخَرَبُ**: **الخُرْبَة**’nin mastarıdır.
Dedi ki: ve **الْخَارِبُ**: hırsızdır; denir: falandan
komşu olduğumuzdan beri bir **خُرْبَةً** ve bir **خُرْباً** görmedik _ yani:
dininde bozukluk, yahut bir ayıp.
Ve **خُرَيْبَة**: Basra’da bir yerdir; “( **بُصَيْرَةَ الصُّغْرَى** )” diye adlandırılır.
Dedi ki: ve denir: **الْخارِبُ**: zamanın şiddetlerinden olan;
ve inşad etti:
إِنَّ بِهَا أَكْتَلَ أَوْ رِزَاماَ
خُوَيْرِبَانِ يَنْقُفَانِ الْهَامَا
Dedi ki: ve “( **الأكْتَلُ** )” ve “( **الْكَتَالُ** )” ikisi: geçimin şiddetidir;
ve “( **الرِّزَامُ** )”: zayıflıktır.
Dedim ki: **أَكْتَلُ** ve **رِزَامٌ** _ **الرَّاء**’ın kesriyle _ iki adamın adıdır; ikisi de hırsız olan iki **خارِب** idi.
Ve onun sözü: “( **خُوَيْرِبانِ** )” ile murad etti: ikisi **خَارِبَانِ**’dır;
ikisini küçülttü... ve ikisi “( **أَكْتَلُ ورِزَامٌ** )”dır.
Ve Leys’in söylediği _ “( **الْخَارِب** )”in tefsirinde
ve “( **أَكْتَلَ** )” ve “( **رِزَامٍ** )”de: hiçbir şeydir.
Ve İbnü’l-A‘râbî ve başkası bu recezi,
benim açıkladığım üzere tefsir etti.
Leys dedi ki: **الْخُرَابَةُ**: liften yahut benzerinden bir iptir.
Ve **خُرْبةُ الإبْرَةِ** ve onun **خُرَّابَتُها**: onun deliğidir.
Ebû Ubeyd _ Ebû Amr’dan _: **الْخُرْبُ**: kalçanın deliğidir; o **الْخُرَابَةُ** ve **الْخُرَّابَةُ**’dır.
Ebû Ubeyde dedi ki: atın dairelerinden:
**الخَرَبِ** dairesi.
O, iki **الصَّقْر** yanında bulunan dairedir;
iki **الصَّقْر** dairesi, iki kaş ile
iki **قُصْرَي** arasındaki ikisidir.
Asma‘î dedi ki: **الْخَرَبُ**: böğürde kabaran saçtır... ve inşad etti:
طويلُ الْحِدَاءِ سَلِيمُ الشَّظَى
كَرِيمُ المِرَاحِ صَلِيبُ الخَرَبْ
Dedi ki: ve “( **الْحِدَأَةُ** )” atın alnıdır; o,
boynunun ön tarafında ileride olan şeydir.
Ebû Ubeyd _ Ebû Amr’dan _: **الْخُرْبُ**
_ ayrıca _: kumdan yüksek görünen yığının kopuk yeridir.
Ve “( **خَرُّوبٌ** )”: bir yerdir.

**برخ** : Leys dedi ki: **الْبَرْخُ** _ Umman ehlinin diliyle _: ucuzdur.
Denir: onların fiyatları nasıldır? denir: **بَرْخٌ** - yani: ucuz.
Ve recez söyleyen dedi ki:
وَلَوْ أَقولُ بَرِّخُوا ، لَبَرَّخُوا
لِمَارِ سَرْجِيسَ وقَدْ تَدَخْدَخُوا
“( **بَرَّخوا** )”: dedi ki: Nabatîce “**بَرِّكُوا**” demektir.
Başkası dedi ki “( **بَرِّخوا** )” _ yani: bize ondan bir hisse yapın.
Aslı Farsçada: **الْبَرْخُ**; o da paydır.

**ربخ** : Leys dedi ki: **الرَّبُوخُ**: dokunma sırasında üzerine baygınlık gelen kadındır.
Denir: **رَبَخَتْ تَرْبَخُ رَبَخاً ورُبُوخاً وَرَبَخَتْ رَبَاخاً**... o halde o **رَبُوخٌ**’tur.
Dedi ki: ve **مُرْبخٌ**: çölde, bilinen bir kumdur.
Ve bize Münzirî _ Ebû’l-Heysem’den _ haber verdi ki
dedi: “( **مُرْبِخٍ** )” dağına **مُرْبِخاً** denildi; çünkü o, içindeki yürüyeni yorgunluk ve meşakkatten **يُرْبخُ** eder _ yani
aklını giderir _ şiddetli şehvetten üzerine baygınlık gelen
**الرُّبُوخِ** gibi... ve inşad etti:
أَطْيَبُ لَذَّاتِ الْفَتَى
نَيْكُ رَبُوخٍ غَلِمَهْ
Ve Ali’den رضي الله عنه rivayet edildi ki bir adam ona,
karısının babasını dava etti ve dedi: kızını bana evlendirdi; o
deli.
Dedi: onun deliliğinden sana görünen nedir?
Dedi: onunla cinsel ilişkiye girdiğimde üzerine baygınlık geliyor.
Dedi: o **الرَبُوخ**tur; sen ona ehil değilsin.
Onun muradı: bunun ondan övüldüğüdür.
Leys dedi ki: develer **المرْبِخ**’te **رَبِختِ**
_ yani: o kumda yorgunluktan gevşediler _
ve inşad etti:
أَمِنْ حِبَالِ مُرْبِخٍ تَمَطَّيْن
لاَ بُدّ مِنْهُ فَانْحَدِرْنَ وَارْقَين
أَوْ يَقْضِيَ الله ذُبَابَاتِ الدَّيْن
Dedi ki: ve **رَجُلٌ رَبيخٌ**: iri yapılıdır... ve inşad etti:
فَلَمَّا اعْتَرَتْ طَارِقاَتُ الْهُمُومِ
رَفَعْتُ الْوَليَّ وَكُوراً رَبِيخاَ
_ yani: iri.
Sa‘leb _ İbnü’l-A‘râbî’den _: **أَرْبَخَ الرَّجلُ**
_ şiddetlere düştüğünde.
Ve **أَرْبَخَ الرَّمْلُ** _ yoğunlaşıp sıklaştığında.
Ve **أَرْبَخَ المَاشِي فيه** _ içinde yürüyüş ona ağır geldiğinde.
Ve **أَرْبَخَ الرَّجلُ** _ **رَبُوخاً** bir cariye satın aldığında; o, cinsel ilişki sırasında hırıltı çıkarır ve çırpınır;
sanki deliymiş gibi.

**خبر** : Leys dedi ki: **الْخَبَرُ**: soruşturduğun kimse hakkında sana gelen haberdir.
Dersin: **أَخْبَرْتُهُ** ve **خَبَّرْتُهُ**. Ve **الْخَبَرِ**’in çoğulu: **أَخْبَارٌ**.
Ve **الْخَبِيرُ**: işte âlim olandır. Ve **الْخُبْرُ**: insanın denendiğinde ortaya çıkan hâli _ **خُبِرَ** olduğunda _ yani: tecrübe edildi de ahlâkı belirdi.
Ve **الخِبْرَةُ**: sınamadır... dersin: sen onda daha içten **خِبْرَةً** sahibisin ve ona daha uzun **عِشْرَةً** sahibisin.
Ve **الْخَابِرُ**: sınayan, tecrübe eden. Ve **الخُبْرُ**: senin bir şey hakkındaki bilgin; dersin: benim onda **خُبْرٌ**üm yok _ yani: onda bilgim yok.
Ve **الْخَبَارُ**: hayvanların içinde sendelediği yumuşak bir arazidir;
ve inşad etti:
يُتَعْتِعُ في الْخَبَارِ إذَا عَلاَهُ
وَيَعْثُرُ في الطَّرِيقِ الْمُسْتَقِيمِ
İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **الْخَبَارُ**: yerden gevşeyip
çukurlaşan şeydir.
Başkası dedi ki: ayakların içine çöktüğü ve çöktüğü şeydir.
Şemir: Ebû Amr dedi ki: **الْخَبَارُ**: içinde delikler bulunan yumuşak bir arazidir.
Ebû Ubeyd _ Asma‘î’den _: **الْخَبِرَةُ**
ve **الْخَبْرَاءُ**: düzlük; **السِّدْر** bitirir.
Ve **الْخَبَارُ**: yerden yumuşayıp gevşeyen şeydir.
Leys dedi ki: **الْخَبْراءُ**: bir çayırın karnında ağaçlıktır; içinde su yaz sıcağına kadar kalır.
Ve içinde **الْخَبْرُ** biter; o, **السِّدْر** ve **الأَرَاكِ** ağacıdır... ve çevresinde çok ot vardır.
Ve “**الْخَبِرَةَ**” diye de adlandırılır _ ayrıca _; hepsi: **الْخَبِرُ**.
Dedi ki: ve **خَبْرُ الْخَبِرَةِ**: onun ağacıdır; ve inşad etti:
فَجَادَتْكَ أَنْوَاءُ الرَّبيعِ وَهَلَّلتْ
عَلَيْكَ رِياضٌ مِنْ سَلاَمٍ ومِنْ خَبْرِ
Dedi ki: ve **الْخَبْرُ** _ su birikintilerinden _: selin başlarda oyduğu şeydir; insanlar onun içinde yürür.
Ve bana Münzirî _ Saydâvî’den, o da Riyâşî’den _ haber verdi; dedi ki:
**الْخُبْرةُ**: insanın ailesi için satın aldığı ettir.
Erkeğe denir: ailen için ne **اختْبَرْتَ**?
Ebû Ubeyd _ Asma‘î’den _: **الْخُبْرَةُ**: paydır... etten yahut balıktan aldığın şey.
Riyâşî dedi ki: **الخبِيرُ**: kaymaktır.
Ebû Ubeyd dedi ki: Asma‘î dedi: o, develerin ağızlarının kaymağıdır.
Riyâşî dedi ki: **الْخبِيرُ**: kıldır (yüncük).
Dedi ki: ve **الْخبِيرُ**: çiftçidir.
Ve **الخُبْرَةِ** hakkında inşad etti:
بَاتَ الرَّبِيعِيُّ وَالْخَامِيزُ خُبْرَتُهُ
وَطَاحَ ظَبْيُ بَني عَمرو بن يَرْبوعٍ
Ve Hüzellî’nin **الخَبِير** (kaymak) hakkında inşadı:
تَغَذَّمْنَ في جَانِبَيْهِ الْخَبِيرَ
لَمَّا وَهَى مُزْنُهُ واسْتُبِيحَا
“( **تَغَذَّمْنَ** )”: yani erkek develer; yani: kaymağı çiğnediler ve onu körleştirdiler _ yani: onu attılar.
Ve inşad etti:
تجُذُّ رِقابَ الأَوْسِ في غَيْرِ كُنْهِهِ
كَجَذِّ عَقَاقَيلِ الْكُرُومِ . . خَبِيرُها
Onun sözü “( **خَبِيرُها** )” fiilin tekrarı üzerine merfû kılındı.
Muradı: onu **خبِيرُها** kesti _ yani: onun çiftçisi.
Ebû Ubeyd _ Ebû Ubeyde’den _: **الْخَبِيرُ**: çiftçidir.
Ve toprağın **مُخَابرَةُ**’si _ yani: üçte bir ve dörtte bir üzerine ekim ortaklığı _: bundandır.
Câbir, Abdullah’tan: biz **نُخَابِرُ** idik
ve bunda bir sakınca görmezdik... ta ki bize
Râfi‘ b. Hadîc haber verdi: رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) onu yasaklamıştır.
Dedi ki: ve Asma‘î dedi: **الْخَبِرُ**: su tulumudur.
Ve denir: **الْخَبْرُ**... ancak kesre ile olanı daha çoktur...
çoğulu: **خُبُورٌ**.
Ebû’l-Heysem dedi ki: **الْخَبْرُ** _ fetha ile _:
su tulumudur... onda kesreyi inkâr etti.
Dedi ki: bundan dolayı denildi: **ناقةٌ خَبْرٌ** _ eğer
bol sütlü ise.
Ve **الْخَبْرُ** ve **الْخِبْرُ**: bol sütlü dişi deve;
**خُبْرِها**’sında su tulumuna benzetildi.
Hadiste: “( **كنَّا نَسْتَخْلِبُ الْخَبِيرَ** )” muradı
“( **الْخَبير** )” ile: bitkiyi ve otu; onun **استخْلاَبُهُ**: onu biçip toplamaktır.
Sanki ot, develerin **خَبِير**’ine benzetildi; o da
onların kılıdır.
Çünkü bitki biter _ kılın bittiği gibi.
Ve **خَيْبَرُ**: bizzat bir yerdir... bilinir.
Ve denir: **تَخبَّرْتُ** **الخَبَر**’i ve **استَخبَرْتُه** _ tek bir anlamla.
Ve bunun benzeri: **تَضَعَّفْتُ** adamı ve **استضْعفتُه**;
ve **تنَجّزْتُ** cevabı ve **اسْتَنْجَزْتُه**.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **المَخْبُور**: güzel katıktır; ve **المَخْبُور**: **المَخْمُور**dur. Ve **الْخَبيرُ**: Allah تعالى’nın isimlerindendir; manası: “( olmuş olanı ve olacak olanı )” bilen âlimdir; bu sıfat ancak Allah’a olur; mübârek ve yücedir.
Ve **خَبُرْتُ** iş hakkında _ yani: onu bildim.
Ve Allah جلّ وعزّ’ün sözü: ( فَسْئَلْ بِهِ خَبِيراً (
[el-Furkân: 59] yani: onu, bilen bir **خَبِيراً**dan sor; haber verilirsin.
Ve **الْخَابُورُ**: bilinen bir beldedir; ve ondan onun sözü:
أَيَا شَجَرَ الْخَابُورِ مالَكَ مُورِقاً
Ve **رجلٌ مُخْبَرٌ** _ yani: denendiğinde tam bulunursa.

**بخر** : Leys dedi ki: adam **بَخِرَ** **بَخَراً**; ve **الْبَخَرُ**: ağızdan gelen kötü bir kokudur.
Sıfat: **أَبْخَرُ**; ve kadın: **بَخْرَاءُ**.
Ve **الْبَخرُ**, meczûm: **الْبُخَارِ**’ın fiilidir.
Denir: tencere **بَخَرَتْ** **تَبْخَرُ** **بُخَاراً** ve **بَخْراً**.
Ve sıcak sudan yükselen her duman **بخار**dır.
Ve aynı şekilde... çiyden olan.
Ve **الْبَخُورُ**: onunla tütsülenilen bir tütsüdür.
Ebû Ubeyd _ Asma‘î’den _: **بَنَاتُ بَخْرٍ**
ve **بَنَاتُ مَخْرٍ**: yazdan önce gelen, dik duran beyaz bulutlardır.
Sa‘leb _ İbnü’l-A‘râbî’den _:
**الْمَبْخُورُ**: **المَخْمُور**dur.
Dedi ki: ve **البَاخِرُ**: ekini sulayan kimsedir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الخاء والباء وما يثلثهما)
  (خبت) الخاء والباء والتاء أصلٌ واحد يدلُّ على خُشوع: يقال أَخْبَتَ يخبِتُ إخباتاً، إذا خشَع. وأخْبَتَ لله تعالى. قال عزّ ذكره: ﴿وَبَشِّرِ المُخْبِتِين﴾ [الحج 34]، وأصلُه من الخَبْت، وهو المفازة لا نباتَ فيها.
  ومن ذلك الحديث: "ولو بِخَبْتِ الجَمِيش([1])". ألا تراه سمَّاها جَميشاً، كأنّ النَّباتَ قد جُمِشَ منها، أي حُلِق.
  (خبث)  الخاء والباء والثاء أصلٌ واحد يدلُّ على خلاف الطّيّب. يقال خبيثٌ، أي ليس بطيِّب. وأخْبَثَ، إذا كانَ أصحابُه خُبثاء. ومن ذلك التعوُّذ مِن الخبيث المُخْبِث. فالخبيث في نفسه، والمُخْبِث الذي أصحابُه وأعوانُه خُبَثاء.
(خبج)  الخاء والباء والجيم ليس أصلاً يُقاس عليه، وما أحسَِب فيه كلاماً صحيحاً. يقال خَبَجَ، إذا حَصَمَ([2]). وربما قالوا: خَبَجَه بالعصا، أي ضربه. ويقولون إنّ الخَبَاجاءَ من الفُحول: الكثير الضِّرَاب، وهذا كما ذكرناه، إلاّ أنْ يصحّ الحديث عن النبي صلى الله عليه وآله وسلم أنّه قال: "إذا أُقيمت الصلاة ولّى الشيطان وله خَبَجٌ كَخَبَج الحِمار". فإن صحّ هذا فالصحيح ما قاله عليه الصلاة والسلام، بآبائنا وأُمَّهاتنا هُو!
  (خبر)  الخاء والباء والراء أصلان: فالأول العِلم، والثاني يدل على لينٍ ورَخاوة وغُزْرٍ.
  فالأول الخُبْر: العِلْم بالشَّيءِ. تقول: لي بفلان خِبْرَةٌ وخُبْرٌ. والله تعالى الخَبير، أي العالِم بكلِّ شيء. وقال اللهُ تعالى: ﴿وَلاَ يُنَبِّئكَ مِثْلُ خبِيرٍ﴾ [فاطر 14].
  والأصل الثاني: الخَبْراء، وهي الأرض الليِّنة. قال عَبيدٌ يصف فرساً:
  * سَدِكاً بِالطَّعْنِ ثَبْتاً في الخَبارِ *
  والخَبِير: الأكّار، وهو مِن هذا، لأنّه يُصْلِح الأرضَ ويُدَمِّثُها ويلَيِّنها. وعلى هذا يجري هذا البابُ كلُّه؛ فإنهم يقولون: الخبير الأكّار، لأنه يخابر الأرض، أي يؤاكِرُها. فأمّا المخابرة التي نُهِيَ عنها فهي المزارعة بالنِّصف لها [أو] الثّلث أو الأقلِّ([3]) من ذلك أو الأكثر. ويقال له: "الخِبْرُ، أيضاً. وقال قوم: المخابَرة مشتقٌّ من اسم خَيْبر.
  ومن الذي ذكرناه من الغُزْر قولُهم للناقة الغزيرة: خَبْرٌ. وكذلك المَزَادة العظيمة خَبْرٌ؛ والجمع خُبور.
  و[من] الذي ذكرناه من اللِّين تسميتُهم الزَّبَدَ([4]) خبِيراً. والخَبير: النَّبات الليِّن. وفي الحديث: "ونَسْتَخْلِبُ الخَبير([5])".
  والخَبير: الوَبَر. قال الراجز:
  *حتَّى إذا ما طار من خَبِيرِها([6]) *
  ويقال مكانٌ خَبِرٌ، إذا كان دفيئاً كثيرَ الشَّجَر والماء([7]). وقد خَبِرَت الأرضُ. وهو قياسُ الباب.
  ومما شذَّ عن الأصل الخُبْرَةُ، وهي الشّاة يَشتريها القومُ يذبحونها ويقتسِمون لحمها. قال:
إذا ما جعلْتَ الشّاةَ للقوم خُبْرةً *** فشَأْنَكَ إنِّي ذاهبٌ لشُؤُوني  (خبز)  الخاء والباء والزاء أصلٌ واحد يدلُّ على خَبْط الشيء باليد.تخبَّزَت الإِبلُ السَّعْدَانَ، إذا خَبطَتْه بأيديها. ومن ذلك خَبَزَ الخَبَّازُ الخُبْز. قال:
لا تَخْبِزَا خَبْزاً وبُسَّا بَسّاً *** ولا تُطِيلا بِمُناخٍ حَبْسا([8])  ويقال: الخَبْزُ ضَرْب البعير بيديه الأرضَ.
  (خبس)  الخاء* والباء والسين أصلٌ واحد يدلُّ على أخْذ الشيء قهراً وغَلَبة. يقال تَخَبَّسْتُ الشَّيءَ: أخذْتُه. وذلك الشيءُ خُبَاسَة. والخُباسة: المَغْنَم؛ يقال اختبَس الشَّيءَ: أخذَه مُغالَبة. وأسدٌ خَبُوس. قال:
ولكِنِّي ضُبارِمَةٌ جَموحٌ *** على الأقرانِ مُجْتَرِئٌ خَبُوسُ([9])  (خبش)  الخاء والباء والشين ليس أصلاً. وربَّما قالوا: خَبَش الشّيءَ: جَمَعه. وليس هذا بشيء.
  (خبص)  الخاء والباء والصاد قريبٌ من الذي قبله. يقولون خَبَص الشَّيءَ: خَلَطه.
  (خبط)  الخاء والباء والطاء أصلٌ واحد يدلُّ على وطْءٍ وضَرب. يقال خَبَط البعير الأرضَ بيده: ضربَها. ويقال خَبَطَ الورَقَ من الشَّجَر، وذلك إذا ضربَه ليسقُط. وقد يُحمَل على ذلك، فيقال لداءٍ يُشبه الجنونَ: الخُبَاط، كأنَّ الإنسان يتخبَّط. قال الله تعالى: ﴿إلاَّ كَمَا يَقُومُ الَّذِي يَتَخَبَّطُهُ الشَّيْطَانُ مِنَ المَسّ﴾ [البقرة 275]. ويقال لما بَقِيَ مِن طعامٍ أو غيرِه: خِبْطة. والخِبْطة: الماء القليل؛ لأنّه يتخبَّط فلا يمتنع. فأمَّا قولهم اختبط فلانٌ [فلاناً] إذا أتاهُ طالباً عُرْفهُ، فالأصل فيه أنَّ الساريَ إليه أو السائر لابدّ من أن يختبط الأرضَ، ثم اختُصِر الكلامُ فقيل للآتي طالباً جَدْوَى: مُخْتَبِط. ويقال إنّ الخِبْطة: المَطْرةُ الواسعةُ في الأرض. وسمِّيت عندنا بذلك لأنّها تَخْبِط الأرضَ تَضرِبُها. وقد روى ناسٌ عن الشَّيباني، أنَّ الخابط النائم، وأنشدوا عنه:
  * يَشْدَخْنَ باللّيل الشُّجاع الخابِطا([10]) *
  فإنْ كان هذا صحيحاً فلأنَّ النائم يخبِط الأرضَ بجِسمه، كأنَّه يضربُها به.ويجوز أن يكون الشُّجاع الخابطُ إنَّما سُمِّي به لأنَّه يُخْبَط، تَخبِطه المارّةُ، كما قال القائل:
تُقطِّعُ أعناقَ التُّنَوِّطِ بالضُّحى *** وتَفْرِسُ بالظَّلْمَاءِ أَفعى الأجارِعِ([11])  فأمَّا الخِباط فسِمَةٌ في الفَخِذ([12])، وسمِّي بذلك لأنَّ الفخذ تُخبَطُ به.
  (خبع)  الخاء والباء والعين ليس أصلاً؛ وذلك أنَّ العين فيه مبدلة من همزة. يقال خَبَأْتُ الشيءَ وخبَعْتُه. ويقال خَبَع الرَّجُل بالمكان: أقام به. وربَّما قالوا: خبَعَ الصبيُّ خُبوعاً، وذلك إذا فُحِم من البُكاء. فإن كان صحيحاً فهو من الباب، كأن بكاءه خُبِئَ.
  (خبق)  الخاء والباء والقاف أُصَيلٌ يدلُّ على الترفُّع. فالخِبِقَّى: جنْسٌ من مرفوع السَّير. قال:
  * يَعْدُو الخِبِقّى والدِّفِقَّى مِنْعَبُ([13]) *
  ومن الباب الخِبَقُّ والخِبِقُّ: الرجل الطَّويل، وكذلك الفَرَس.
  (خبل)  الخاء والباء واللام أصلٌ واحد يدلُّ على فساد الأعضاء. فالخَبَل: الجُنون. يقال اختبله الجنّ. والجّنيُّ خابل، والجمع خُبَّل. والخَبَل: فساد الأعضاء. ويقال خُبِلت يده، إذا قُطِعت وأُفسِدَت. قال أوس:
أبَنِي لُبَيْنَى لستمُ بيدٍ *** إلا يداً مَخبولةَ العَضُدِ([14])  أي مُفْسَدة العضُد. ويقال فُلانٌ خَبَالٌ على أهله، أي عَنَاء عليهم لا يُغْنِي عنهم شيئاً. وطِينة الخَبَال الذي جاء في الحديث([15])، يقال إنّه صَدِيد أهل النّار.
  ومما شذّ عن الباب الإخبال، ويقال هو أن يجعل الرّجُل إبلَه نِصفين، يُنتِج كلَّ عام نصفاً، كما يُفعل بالأرض في الزّراعة. ويقال الإخبال أن يُخْبِل الرّجلَ، وذلك أن يُعِيرَه ناقةً يركبُها، أو فرساً يغزُو عليه. ويُنشد في ذلك قولُ زهير:
هُنالك إن يُستَخْبَلُوا المالَ يُخْبِلُوا *** وإن يُسألوا يُعْطُوا وإن يَيْسِرُوا يُغْلُوا([16])(خبن)  الخاء والباء والنون أُصَيْلٌ واحد يدلُّ على قَبْض ونقص. يقال خَبَنْت الشَّيءَ، إذا قبَضْته. وخَبَنْت الثوبَ، إذا رفعتَ ذَلاذِلَه حتّى يتقلَّص بعد أن تَخِيطه وتكُفَّه. والخُبْنَةُ: ثِبَان الرّجُل([17])؛ وسمِّي بذلك لأنَّه يُخبَن فيه الشّيء. تقول: رفَعَه في خُبْنَتِه. وفي الحديث: "فليأكُلْ منها ولا يَتَّخِذْ* خُبْنَةً([18])". ويقال إنّ الخُبْنَ من المَزَادة ما كان دون المِسْمَع. فأمّا قولهم خَبَنْت الرّجل، مثلُ غبَنْته، فيجوز أن يكون من الإبدال، ويجوز أن يكون من أنّه إذا غَبنَه فقد اختبَنَ عنه من حَقِّه.
(خبأ)  الخاء والباء والحرف المعتل والهمزة يدلُّ على سَتْرِ الشّيء. فمن ذلك خبأْت الشيء أخبَؤه خَبْأً. والخُبَأَةُ: الجارية تُخْبَأُ. ومن الباب الخِباء؛ تقول أخبَيْتُ إخباءً، وخَبَّيْتُ، وتخبَّيْت، كلُّ ذلك إذا اتخذْتَ خِباءً.
--------------------------------------------------------
([1]) الحديث بتمامه كما في الإصابة 5978 "عن عمرو بن يثربي قال: شهدت خطبة النبي صلى الله عليه وسلم بمنى، وكان فيما خطب به أن قال: لا يحل لامرئ من مال أخيه إلا ما طابت به نفسه. فقلت: يا رسول الله، أرأيت لو لقيت غنم ابن عمي فاجتزرت منها شاة هل علي في ذلك شيء؟ قال: إن لقيتها تحمل شفرة وزناداً فلا تهجها". ويبدو أنه سقط من نسخة الإصابة ما ورد في اللسان، وهو "إن لقيتها تحمل شفرة وزناداً بخبت الجميش فلا تهجها".
([2]) حصم، بالمهملتين، أي ضرط.
([3]) في الأصل: "أو أقل".
([4]) الزبد، هنا، بالتحريك. بعضهم يخص الخبير بزبد أفواه الإبل.
([5]) نستخلب، بالخاء المعجمة، أي نقطع، كما في اللسان (خلب، خبر). وفي الأصل: "نستحلب". بالحاء المهملة، تحريف. قال في اللسان (خبر): "شبه بخبير الإبل، وهو وبرها؛ لأنه ينبت كما ينبت الوبر".
([6]) لأبي النجم العجلي، كما في اللسان (خبر، غرر).
([7]) هذا التفسير لم يرد في غير المجمل من المعاجم المتداولة. وفي اللسان بعد ذكر "الخبراء": "يقال خبر الموضع بالكسر فهو خبر".
([8]) الرجز للهفوان العقيلي. انظر شرح الحيوان (4: 490).
([9]) لأبي زبيد الطائي، كما في اللسان (خبس). والضبارمة: الجريء، وفي الأصل: "ضبارة" محرف، صوابه من اللسان والمجمل.
([10]) البيت لأباق الدبيري كما في اللسان (خبط). وقد صحف "أباق" في اللسان "بدباق"، بصوابه ما أثبت من اللسان (مرط). وفي القاموس (أبق): "وكشداد: شاعر دبيري".
([11]) البيت في اللسان (نوط).
([12]) زاد في اللسان: طويلة عرضا، وهي لبني سعد، أي من سمات إبلهم.
([13]) البيت في اللسان (خبق).
([14]) في الأصل: "أبني أبينا"، صوابه من المجمل وديوان أوس بن حجر واللسان (خبل). على أن رواية عجز البيت في الأصل والمجمل واللسان غير مستقيمة، والبيت من قصيدة مضمومة الروي، وهو في الديوان:
أبني لبينى لستم بيد *** إلا يد ليست لها عضد([15]) هو حديث: "من أكل الربا أطعمه الله من طينة الخبال يوم القيامة".
([16]) ديوان زهير 112 والمجمل واللسان (خبل).
([17]) الثبان، ككتاب: الموضع الذي يحمل فيه من الثوب. نحو أن يعطف ذيل قميصه فيجعل فيه شيئاً. وفي الأصل: "ثبات"، وفي المجمل: "التبان"، وفي اللسان: "ثياب الرجل"، صواب كل أولئك ما أثبت.
([18]) سبق في مادة (ثبن) برواية: "ولا يتخذ ثبانا".
ـ

##### Türkçe

(خاء, باء ve ikisinin üçüncülendiği şeyler babı)
  (خبت) **الخاء** ve **الباء** ve **التاء** tek bir asıldır; bir huşûya delâlet eder: **أَخْبَتَ** **يخبِتُ** **إخباتاً** denir; huşû ettiğinde. Ve Allah Teâlâ için **أخْبَتَ**. Azîz zikri şöyle dedi: ﴿وَبَشِّرِ المُخْبِتِين﴾ [الحج 34]; aslı **الخَبْت**’tendir; o da içinde bitki olmayan çöldür.
  Ve bundan (olan) hadîs: "ولو بِخَبْتِ الجَمِيش([1])". Görmüyor musun, onu **جَميشاً** diye adlandırdı; sanki bitki ondan **جُمِشَ** edilmiş, yani tıraşlanmış (kazınmış) gibi.
  (خبث)  **الخاء** ve **الباء** ve **الثاء** tek bir asıldır; **الطّيّب**’in zıddına delâlet eder. **خبيثٌ** denir; yani **بطيِّب** değildir. Ve **أخْبَثَ**; sahipleri **خُبثاء** olduğunda. Ve bundan (olan) **الخبيث المُخْبِث**’ten Allah’a sığınmadır. Şu hâlde **الخبيث** kendi nefsinde (kötü) olandır; **المُخْبِث** ise sahipleri ve yardımcıları **خُبَثاء** olan kimsedir.
(خبج)  **الخاء** ve **الباء** ve **الجيم** kıyas edilecek bir asıl değildir; onda sahih bir söz bulunduğunu sanmıyorum. **خَبَجَ** denir; **حَصَمَ**([2]) ettiğinde. Ve bazen derler: **خَبَجَه بالعصا**; yani onu vurdu. Ve derler ki **الخَبَاجاءَ** aygırlardan: çokça çiftleşen (çok vuran)dır; bu, zikrettiğimiz gibidir; ancak Nebî صلى الله عليه وآله وسلم’den hadîs sahih olursa ki o şöyle dedi: "إذا أُقيمت الصلاة ولّى الشيطان وله خَبَجٌ كَخَبَج الحِمار". Eğer bu sahih olursa, sahih olan onun عليه الصلاة والسلام söylediğidir; babalarımız ve annelerimiz ona feda olsun, o!
  (خبر)  **الخاء** ve **الباء** ve **الراء** iki asıldır: birincisi ilimdir; ikincisi bir yumuşaklığa, gevşekliğe ve bolluğa delâlet eder.
  Birincisi **الخُبْر**: şey hakkında ilim. Dersin ki: falan kimse hakkında bende **خِبْرَةٌ** ve **خُبْرٌ** vardır. Allah Teâlâ **الخَبير**’dir; yani her şeyi bilendir. Allah Teâlâ dedi: ﴿وَلاَ يُنَبِّئكَ مِثْلُ خبِيرٍ﴾ [فاطر 14].
  İkinci asıl: **الخَبْراء**; o, yumuşak arazidir. **عَبيدٌ** bir atı vasfederek dedi:
  * سَدِكاً بِالطَّعْنِ ثَبْتاً في الخَبارِ *
  Ve **الخَبِير**: çiftçidir; bu da bundandır; çünkü o toprağı ıslah eder, onu yumuşatır ve gevşetir. Ve bu üzere bu babın tamamı cereyan eder; zira onlar derler ki: **الخبير** çiftçidir; çünkü o toprağı **يخابر**; yani onu **يؤاكِرُها**. Ama nehyedilen **المخابرة** ise, onun yarısı [veya] üçte biri yahut bundan daha azı([3]) ya da daha çoğu karşılığında yapılan ortak ekimdir. Ve ona **الخِبْرُ** da denir. Ve bir kavim dedi: **المخابَرة** **خَيْبر** isminin türevidir.
  Zikrettiğimiz **الغُزْر**’den (olarak) onların bol sütlü deveye **خَبْرٌ** demeleri (vardır). Kezâ büyük su tulumu **خَبْرٌ**’dür; çoğulu **خُبور**.
  Ve zikrettiğimiz **اللِّين**’den (olarak) onların **الزَّبَدَ**([4])’e **خبِيراً** adını vermeleri (vardır). Ve **الخَبير**: yumuşak bitkidir. Hadîste: "ونَسْتَخْلِبُ الخَبير([5])".
  Ve **الخَبير**: yündür. **الراجز** dedi:
  *حتَّى إذا ما طار من خَبِيرِها([6]) *
  Ve **مكانٌ خَبِرٌ** denir; ılık, ağacı ve suyu çok olduğunda([7]). Ve **خَبِرَت** toprak. Bu, babın kıyasıdır.
  Asıldan şâz olanlardan: **الخُبْرَةُ**; o, bir topluluğun satın alıp kestiği ve etini paylaştığı koyundur. Dedi:
إذا ما جعلْتَ الشّاةَ للقوم خُبْرةً *** فشَأْنَكَ إنِّي ذاهبٌ لشُؤُوني
  (خبز)  **الخاء** ve **الباء** ve **الزاء** tek bir asıldır; şeyin elle çırpılmasına delâlet eder. **تخبَّزَت الإِبلُ السَّعْدَانَ**; elleriyle onu çırptıklarında. Ve bundan: fırıncının ekmeği **خَبَزَ** etmesi. Dedi:
لا تَخْبِزَا خَبْزاً وبُسَّا بَسّاً *** ولا تُطِيلا بِمُناخٍ حَبْسا([8])
  Ve **الخَبْزُ** denir: devenin iki eliyle yere vurması.
  (خبس)  **الخاء** ve **الباء** ve **السين** tek bir asıldır; bir şeyi zorla ve galebe ile almaya delâlet eder. **تَخَبَّسْتُ الشَّيءَ** denir: onu aldım. Ve o şey **خُبَاسَة**’dir. Ve **الخُباسة**: ganimettir; **اختبَس الشَّيءَ** denir: onu galebe ile aldı. Ve **أسدٌ خَبُوس** (denir). Dedi:
ولكِنِّي ضُبارِمَةٌ جَموحٌ *** على الأقرانِ مُجْتَرِئٌ خَبُوسُ([9])
  (خبش)  **الخاء** ve **الباء** ve **الشين** asıl değildir. Ve bazen derler: **خَبَش الشّيءَ**: onu topladı. Bu bir şey değildir.
  (خبص)  **الخاء** ve **الباء** ve **الصاد** bir öncekine yakındır. Derler: **خَبَص الشَّيءَ**: onu karıştırdı.
  (خبط)  **الخاء** ve **الباء** ve **الطاء** tek bir asıldır; basmaya ve vurmaya delâlet eder. **خَبَط البعير الأرضَ بيده** denir: onu vurdu. Ve **خَبَطَ الورَقَ من الشَّجَر** denir; onu düşürmek için vurduğunda. Ve bunun üzerine hamledilir; deliliğe benzeyen bir hastalığa **الخُبَاط** denir; sanki insan **يتخبَّط** eder. Allah Teâlâ dedi: ﴿إلاَّ كَمَا يَقُومُ الَّذِي يَتَخَبَّطُهُ الشَّيْطَانُ مِنَ المَسّ﴾ [البقرة 275]. Ve yemekten yahut başkasından kalan şeye **خِبْطة** denir. Ve **الخِبْطة**: az sudur; çünkü o **يتخبَّط** eder, (kendini) tutmaz. Ama onların “**اختبط** falan kimse [falan kimseyi]” sözü; onun örfünü talep ederek ona geldiğinde; bunun aslı, ona gidenin yahut yürüyenin mutlaka yeri **يختبط** etmesidir; sonra söz kısaltıldı da, fayda talep ederek gelene **مُخْتَبِط** denildi. Ve denir ki **الخِبْطة**: yerde geniş yağmur birikintisidir. Bizde ona bu ad verildi; çünkü o yeri **تَخْبِط** eder, onu vurur. Ve bazı kimseler **الشَّيباني**’den rivayet etti: **الخابط** uyuyandır; ve ondan şu beyti okudular:
  * يَشْدَخْنَ باللّيل الشُّجاع الخابِطا([10]) *
  Eğer bu sahih ise, uyuyan bedenini yere **يخبِط** ettiği içindir; sanki onunla onu vurur. Ve caizdir ki **الشُّجاع الخابطُ** ancak, **يُخْبَط** olduğu için böyle adlandırılmıştır; gelip geçenler onu **تَخبِطه** eder; şairin dediği gibi:
تُقطِّعُ أعناقَ التُّنَوِّطِ بالضُّحى *** وتَفْرِسُ بالظَّلْمَاءِ أَفعى الأجارِعِ([11])
  Ama **الخِباط** uylukta bir damgadır([12]); bu ad verildi, çünkü uyluk onunla **تُخبَطُ** edilir.
  (خبع)  **الخاء** ve **الباء** ve **العين** asıl değildir; çünkü ondaki **العين** hemzeden bedeldir. **خَبَأْتُ** şeyi ve **خبَعْتُه** denir. Ve **خَبَع الرَّجُل بالمكان** denir: orada ikamet etti. Ve bazen derler: **خبَعَ الصبيُّ خُبوعاً**; bu, ağlamadan sesi kısıldığında. Eğer sahih ise, o babdandır; sanki ağlaması gizlenmiş (**خُبِئَ**) gibidir.
  (خبق)  **الخاء** ve **الباء** ve **القاف** köklü bir asıldır; yükselmeye delâlet eder. Şu hâlde **الخِبِقَّى**: yükseltilmiş yürüyüşten bir cinstir. Dedi:
  * يَعْدُو الخِبِقّى والدِّفِقَّى مِنْعَبُ([13]) *
  Ve babdan: **الخِبَقُّ** ve **الخِبِقُّ**: uzun adam; keza at.
  (خبل)  **الخاء** ve **الباء** ve **اللام** tek bir asıldır; uzuvların bozulmasına delâlet eder. Şu hâlde **الخَبَل**: deliliktir. Cin onu **اختبله** etti denir. Ve cinli **خابل**’dir; çoğulu **خُبَّل**. Ve **الخَبَل**: uzuvların bozulmasıdır. Ve **خُبِلت يده** denir; kesildiğinde ve bozulduğunda. **أوس** dedi:
أبَنِي لُبَيْنَى لستمُ بيدٍ *** إلا يداً مَخبولةَ العَضُدِ([14])
  yani pazusu bozulmuş. Ve “falan kimse ailesine **خَبَالٌ**’dır” denir; yani onlara bir eziyettir, onlardan hiçbir şeyi gidermez. Ve hadîste gelen **طِينة الخَبَال**([15]); denir ki o, cehennem ehlinin irinidir.
  Babdan şâz olanlardan: **الإخبال**; denir ki, adam develerini iki yarım yapmasıdır; her yıl yarısı yavrular; tıpkı ziraatte toprakla yapıldığı gibi. Ve denir ki **الإخبال** adamı **يُخْبِل** etmesidir; bu da ona bineceği bir deve yahut onunla gazâ edeceği bir at ödünç vermesidir. Bunun hakkında **زهير**’in sözü okunur:
هُنالك إن يُستَخْبَلُوا المالَ يُخْبِلُوا *** وإن يُسألوا يُعْطُوا وإن يَيْسِرُوا يُغْلُوا([16])
(خبن)  **الخاء** ve **الباء** ve **النون** tek bir köklü asıldır; kabzetmeye ve eksiltmeye delâlet eder. **خَبَنْت الشَّيءَ** denir; onu kabzettiğinde. Ve **خَبَنْت الثوبَ** denir; onu diktikten ve kıvırdıktan sonra büzülünceye dek eteklerini kaldırdığında. Ve **الخُبْنَةُ**: adamın **ثِبَان**’ıdır([17]); bu ad verildi, çünkü onda şey **يُخبَن** edilir. Dersin ki: onu **خُبْنَتِه**’inde kaldırdı. Hadîste: "فليأكُلْ منها ولا يَتَّخِذْ خُبْنَةً([18])". Ve denir ki **الخُبْنَ** su tulumundan, **المِسْمَع**’dan aşağı olan kısımdır. Ama onların “**خَبَنْت** adamı” sözü, “**غبَنْته**” gibi; ibdâlden olması caizdir; ve caizdir ki, onu aldattığında onun hakkından (bir şeyi) kendine **اختبَنَ** etmiş olmandandır.
(خبأ)  **الخاء** ve **الباء** ve illetli harf ve hemze, şeyin örtülmesine delâlet eder. Bundan: **خبأْت** şeyi, onu **أخبَؤه** **خَبْأً**. Ve **الخُبَأَةُ**: gizlenen cariye. Ve babdan **الخِباء**; dersin: **أخبَيْتُ** **إخباءً** ve **خَبَّيْتُ** ve **تخبَّيْت**; bunların hepsi, bir **خِباءً** edindiğinde.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الخبر: العلم بالأشياء المعلومة من جهة الخبر، وخبرته خبرا وخبرة، وأخبرت: أعلمت بما حصل لي من الخبر، وقيل الخبرة المعرفة ببواطن الأمر، والخبار والخبراء: الأرض اللينة (انظر: المجمل 2/310)، وقد يقال ذلك لما فيها من الشجر، والمخابرة، مزارعة الخبار بشيء معلوم، والخبير: الأكار فيه، والخبر (الخبر بكسر الخاء وفتحها، انظر: اللسان (خبر) ؛ والمجمل 2/310) : المزادة العظيمة، وشبهت بها الناقة فسميت خبرا، وقوله تعالى: ﴿والله خبير بما تعملون﴾ [آل عمران/153]، أي: عالم بأخبار أعمالكم، وقيل أي: عالم ببواطن أموركم، وقيل: خبير بمعنى مخبر، كقوله: ﴿فينبئكم بما كنتم تعملون﴾ [المائدة/105]، وقال تعالى: ﴿ونبلو أخباركم﴾ [محمد/31]، ﴿قد نبأنا الله من أخباركم﴾ [التوبة/94]، أي: من أحوالكم التي نخبر عنها.

##### Türkçe

- **الخبر**: haber cihetinden bilinen şeylere dair ilim; ve onu **خبرا** ve **خبرة** olarak bildim; ve **أخبرت**: bana haberden hâsıl olan şey ile bildirdim; ve denildi ki: **الخبرة** işin bâtınlarına dair marifettir; ve **الخبار** ve **الخبراء**: yumuşak arazi (bak: el-Mücmel 2/310); ve bazen, onda ağaç bulunması sebebiyle buna denilir; ve **المخابرة**: **الخبار**ın bilinen bir şey karşılığında ekin ortakçılığı; ve **الخبير**: onda çiftçidir; ve **الخبر** (**الخبر** **الخاء**’ın kesresiyle ve fethasıyla; bak: el-Lisân (**خبر**); ve el-Mücmel 2/310): büyük su tulumu; deve ona benzetildi de **خبرا** diye adlandırıldı; ve O’nun sözü (yüce): ﴿والله خبير بما تعملون﴾ [Âl-i İmrân/153], yani: amellerinizin haberlerine dair âlim; ve denildi ki yani: işlerinizin bâtınlarına dair âlim; ve denildi ki: **خبير** “**مخبر**” mânâsınadır; O’nun sözü gibi: ﴿فينبئكم بما كنتم تعملون﴾ [el-Mâide/105]; ve (yüce) dedi: ﴿ونبلو أخباركم﴾ [Muhammed/31], ﴿قد نبأنا الله من أخباركم﴾ [et-Tevbe/94], yani: hakkında haber verdiğimiz hâllerinizden.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

خ ب ر
خبـرت الجـرل واختبرتـه خبراً وخبرة ‏"‏ ووجدت الناس اخبر تقله ‏"‏‏.‏
ومالي به خبر أي علم ومن أيـن خبـرت هـذا بالكسـر وأنـا بـه خبير‏.‏
واستخبرته عن كذا فأخبرني به وخبرني‏.‏
وخرج يتخبر الأخبار‏:‏ يتتبعها‏.‏
وأعطاه خبرته أي نصيبه‏.‏
‏"‏ ونهى رسول الله صلى الله عليه وسلم عن المخابرة ‏"‏ وهي المزارعة‏.‏
ومشوا في الخبار والخبراء وهـي أرض رخـوة فيهـا جحـرة‏.‏
وفـي مثـل ‏"‏ مـن تجنب الخبار أمن العثار ‏"‏‏.‏
ومن المجاز‏:‏ تخبر عن مجهوله مرآته‏.‏

##### Türkçe

خ ب ر
**خبـرت** **الجـرل** ve **اختبرتـه** **خبراً** ve **خبرة**: “ve insanları, onun azlığını **اخبر** (daha bilgili) buldum.”
Ve benim için onda **خبر** yoktur; yani bilgi. Ve nereden **خبـرت** bunu (kesre ile); ve ben onda **خبير**im.
Ve onu şundan **استخبرته**; bana onunla **فأخبرني** ve **خبرني**.
Ve haberleri **يتخبر** olarak çıktı: onları izler.
Ve ona **خبرته** verdi; yani payı.
“Ve Allah’ın Elçisi صلى الله عليه وسلم **المخابرة**’den nehyetti”; ve o, **المزارعة**’dır.
Ve **الخبار** ve **الخبراء** içinde yürüdüler; ve o, içinde bir oyuk bulunan yumuşak bir arazidir.
Ve meselde: “Kim **الخبار**’dan sakınırsa, tökezlemekten emin olur.”
Ve mecazdan: Aynası, onun meçhulünden **تخبر** etti.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الخَبِيرُ: من أَسماء الله عز وجل العالم بما كان وما يكون. وخَبُرْتُ بالأَمر
(* قوله: «وخبرت بالأمر» ككرم. وقوله: وخبرت الأمر من باب قتل كما في القاموس والمصباح). أَي علمته. وخَبَرْتُ الأَمرَ أَخْبُرُهُ إِذا عرفته على حقيقته. وقوله تعالى: فاسْأَلْ بهِ خَبِيراً؛ أَي اسأَل عنه خبيراً يَخْبُرُ.
والخَبَرُ، بالتحريك: واحد الأَخبْار. والخَبَرُ: ما أَتاك من نَبإِ عمن تَسْتَخْبِرُ. ابن سيده: الخَبَرُ النَّبَأُ، والجمع أَخْبَارٌ، وأَخابِير جمع الجمع. فأَما قوله تعالى: يومئذٍ تُحَدِّثُ أَخَبْارَها؛ فمعناه يوم تزلزل تُخْبِرُ بما عُمِلَ عليها. وخَبَّرَه بكذا وأَخْبَرَه: نَبَّأَهُ. واسْتَخْبَرَه: سأَله عن الخَبَرِ وطلب أَن يُخْبِرَهُ؛ ويقال: تَخَبَّرْتُ الخَبَرَ واسْتَخْبَرْتُه؛ ومثله تَضَعَّفْتُ الرجل واسْتَضْعَفْتّه، وتَخَبَّرْتُ الجواب واسْتَخْبَرْتُه. والاسْتِخْبارُ والتَّخَبُّرُ: السؤال عن الخَبَر. وفي حديث الحديبية: أَنه بعث عَيْناً من خُزَاعَةَ يَتَخَبَّر له خَبَرَ قريش أَي يَتَعَرَّفُ؛ يقال: تَخَبْرَ الخَبَرَ واسْتَخْبَر إِذا سأَل عن الأَخبْارِ ليعرفها.
والخابِرُ: المُخْتَبِرُ المُجَرِّبُ ورجل خابر وخَبِير: عالم بالخَبَرِ. والخَبِيرُ: المُخْبِرُ؛ وقال أَبو حنيفة في وصف شجر: أَخْبَرَني بذلك الخَبِرُ، فجاء به على مثال فَعِلٍ؛ قال ابن سيده: وهذا لا يكاد يعرف إِلاَّ أَن يكون على النسب. وأَخْبَرَهُ خُبُورَهُ: أَنْبأَهُ ما عنده. وحكي اللحياني عن الكسائي: ما يُدْرَى له أَيْنَ خَبَرٌ وما يُدُرَى له ما خَبَرٌ أَي ما يدرى، وأَين صلة وما صلة. والمَخْبَرُ: خلاف المَنْظَرِ، وكذلك المَخْبَرَةُ والمَخْبُرَةُ، بضم الباء، وهو نقيض المَرْآةِ والخِبْرُ والخُبْرُ والخِبْرَةُ والخُبْرَةُ والمَخْبَرَةُ والمَخْبُرَةُ، كله: العِلْمُ بالشيء؛ تقول: لي به خِبْرٌ، وقد خَبَرَهُ يَخْبُره خُبْراً وخُبْرَةً وخِبْراً واخْتَبَره وتَخَبَّرهُ؛ يقال: من أَين خَبَرْتَ هذا الأَمر أَي من أَين علمت؟ وقولهم: لأَخْبُرَنَّ خُبْرَكَ أَي لأَعْلَمَنَّ عِلْمَك؛ يقال: صَدَّقَ الخَبَرَ الخُبْرُ. وأَما قول أَبي الدرداء: وجدتُ الناسَ اخْبُرْ نَقْلَه؛ فيريد أَنك إِذا خَبَرْتَهُم قليتهم، فأَخرج الكلام على لفظ الأَمر، ومعناه الخَبَرُ. والخُبْرُ: مَخْبُرَةُ الإِنسان. والخِبْرَةُ: الاختبارُ؛ وخَبَرْتُ الرجل أَخْبُرُه خُبْرِاً وخُبْرَةً. والخِبْيرُ: العالم؛ قال المنذري سمعت ثعلباً يقول في قوله: كَفَى قَوْماً بِصاحِبِهمْ خَبِيرا
فقال: هذا مقلوب إِنما ينبغي أَن يقول كفى قوماً بصاحبهم خُبْراً؛ وقال الكسائي: يقول كفى قوم. والخَبِيرُ: الذي يَخْبُرُ الشيء بعلمه؛ وقوله أَنشده ثعلب:
وشِفَاءُ عِيِّكِ خابِراً أَنْ تَسْأَلي
فسره فقال: معناه ما تجدين في نفسك من العيّ أَن تستخبري. ورجل مَخْبَرانِيٌّ: ذو مَخْبَرٍ، كما قالوا مَنْظَرانِيّ أَي ذو مَنْظَرٍ. والخَبْرُ والخِبْرُ: المَزادَةُ العظيمة، والجمع خُبُورٌ، وهي الخَبْرَاءُ أَيضاً؛ عن كراع؛ ويقال: الخِبْرُ، إِلاَّ أَنه بالفتح أَجود؛ وقال أَبو الهيثم: الخَبْرُ، بالفتح، المزادة، وأَنكر فيه الكسر؛ ومنه قيل: ناقة خَبْرٌ إِذا كانت غزيرة. والخَبْرُ والخِبْرُ: الناقة الغزيرة اللبن. شبهت بالمزادة في غُزْرِها، والجمع كالجمع؛ وقد خَبَرَتْ خُبُوراً؛ عن اللحياني. والخَبْراءُ: المجرَّبة بالغُزْرِ. والخَبِرَةُ: القاع يُنْبِتُ السِّدْرَ، وجمعه خَبِرٌ، وهي الخَبْراءُ أَيضاً، والجمع خَبْراوَاتٌ وخَبَارٌ؛ قال سيبويه: وخَبَارٌ كَسَّرُوها تكسير الأَسماء وَسَلَّموها على ذلك وإِن كانت في الأَصل صفة لأَنها قد جرت مجرى الأَسماء. والخَبْراءُ: مَنْقَعُ الماء، وخص بعضهم به منقع الماء في أُصول السِّدْرِ، وقيل: الخَبْراءُ القاع ينبت السدر، والجمع الخَبَارَى والحَبارِي مثل الصحارَى والصحارِي والخبراوات؛ يقال: خَبِرَ الموضعُ، بالكسر، فهو خَبِرٌ؛ وأَرض خَبِرَةٌ. والخَبْرُ: شجر السدر والأَراك وما حولهما من العُشْبِ؛ واحدته خَبْرَةٌ. وخَبْراءُ الخَبِرَةِ: شجرها؛ وقيل: الخَبْرُ مَنْبِتُ السِّدْرِ في القِيعانِ. والخَبْرَاءُ: قاع مستدير يجتمع فيه الماء، وجمعه خَبَارَى وخَبَاري. وفي ترجمة نقع: النَّقائهعُ خَبَارَى في بلاد تميم. الليث: الخَبْراءُ شَجْراءُ في بطن روضة يبقى فيها الماء إِلى القيظ وفيها ينْبت الخَبْرُ، وهو شجر السدر والأَراك وحواليها عُشْبٌ كثير، وتسمى الخَبِرَةَ، والجمع الخَبِرُ. وخَبْرُ الخَبِرَةِ: شجرُها قال الشاعر: فَجادَتْكَ أَنْواءُ الرَّبيعِ، وهَلِّلَتْ
عليكَ رِياضٌ من سَلامٍ ومن خَبْرِ
والخَبْرُ من مواقع الماء: ما خَبِرَ المَسِيلُ في الرؤوس فَتَخُوضُ فيه. وفي الحديث: فَدَفعنا في خَبَارٍ من الأَرض؛ أَي سهلة لينة. والخَبارُ من الأَرض: ما لانَ واسْتَرخَى وكانت فيهع جِحَرَةٌ. والخَبارُ: الجَراثيم وجِحَرَةُ الجُرْذانِ، واحدته خَبارَةٌ. وفي المثل: من تَجَنَّبَ الخَبَارَ أَمِنَ العِثارَ. والخَبارُ: أَرض رِخْوَةٌ تتعتع فيه الدوابُّ؛ وأَنشد:
تَتَعْتَع في الخَبارِ إِذا عَلاهُ،
ويَعْثُر في الطَّرِيقِ المُسْتَقِيمِ
ابن الأَعرابي: والخَبارُ ما اسْتَرْخَى من الأَرض وتَحَفَّرَ؛ وقال غيره: وهو ما تَهَوَّرَ وساخَتْ فيه القوائم. وخَبِرَتِ الأَرضُ خَبَراً: كثر خَبارُها. والخَبْرُ: أَن تزرع على النصف أَو الثلث من هذا، وهي المُخابَرَةُ، واشتقت من خَيْبَرَ لأَنها أَول ما أُقْطِعَتْ كذلك. والمُخابَرَةُ: المزارعة ببعض ما يخرج من الأَرض، وهو الخِبْرُ أَيضاً، بالكسر. وفي الحديث: كنا نُخابر ولا نرى بذلك بأْساً حتى أَخْبَرَ رافعٌ أَن رسولُ الله، صلى الله عليه وسلم، نهى عنها. وفي الحديث: أَنه نهى عن المُخابرة؛ قيل: هي المزارعة على نصيب معين كالثلث والربع وغيرهما؛ وقيل: هو من الخَبارِ، الأَرض اللينة، وقيل: أَصل المُخابرة من خَيْبر، لأَن النبي، صلى الله عليه وسلم، أَقرها في أَيدي أَهلها على النصف من محصولها؛ فقيل: خابَرَهُمْ أَي عاملهم في خيبر؛ وقال اللحياني: هي المزارعة فعمّ بها. والمُخَابَرَةُ أَيضاً: المؤاكرة. والخَبِيرُ: الأَكَّارُ؛ قال: تَجُزُّ رؤُوس الأَوْسِ من كلِّ جانِبٍ،
كَجَزِّ عَقاقِيلِ الكُرومِ خَبِيرُها
رفع خبيرها على تكرير الفعل، أَراد جَزَّه خَبِيرُها أَي أَكَّارُها. والخَبْرُ الزَّرْعُ.
والخَبِيرُ: النبات. وفي حديث طَهْفَةَ: نَسْتَخْلِبُ الخَبِيرَ أَي نقطع النبات والعشب ونأْكله؛ شُبّهَ بِخَبِيرَ الإِبل، وهو وبَرُها لأَنه ينبت كما ينبت الوبر. واستخلابه: احْتِشاشُه بالمِخْلَبِ، وهو المِنْجَلُ. والخَبِيرُ: يقع على الوبر والزرع والأَكَّار. والخَبِيرُ: الوَبَرُ؛ قال أَبو النجم يصف حمير وحش:
حتى إذا ما طار من خَبِيرِها
والخَبِيرُ: نُسَالة الشعر، والخَبِيرَةُ: الطائفة منه؛ قال المتنخل الهذلي:
فآبوا بالرماحِ، وهُنَّ عُوجٌ،
بِهِنَّ خَبائِرُ الشَّعَرِ السِّقَاطُ
والمَخْبُورُ: الطَّيِّب الأَدام. والخَبِيرُ: الزَّبَدُ؛ وقيل: زَبَدُ أَفواه الإِبل؛ وأَنشد الهذلي:
تَغَذّمْنَ، في جانِبيهِ، الخَبِيـ
ـرَ لَمَّا وَهَى مُزنُهُ واسْتُبِيحَا
تغذمن من يعني الفحول أَي الزَّبَدَ وعَمَيْنَهُ.
والخُبْرُ والخُبْرَةُ: اللحم يشتريه الرجل لأَهله؛ يقال للرجل: ما اختَبَرْتَ لأَهلك؟ والخُبْرَةُ: الشاة يشتريها القوم بأَثمان مختلفة ثم يقتسمونها فَيُسْهِمُونَ كل واحد منهم على قدر ما نَقَدَ. وتَخَبَّرُوا خُبْرَةً: اشْتَرَوْا شَاةً فذبحوها واقتسموها. وشاة خَبِيرَةٌ: مُقْتَسَمَةٌ؛ قال ابن سيده: أُراه على طرح الزائد. والخُبْرَةُ، بالضم: النصيب تأْخذه من لحم أَو سمك؛ وأَنشد:
باتَ الرَّبِيعِيُّ والخامِيز خُبْرَتُه،
وطاحَ طَيُّ بني عَمْرِو بْنِ يَرْبُوعِ
وفي حديث أَبي هريرة: حين لا آكلُ الخَبِيرَ؛ قال ابن الأَثير: هكذا جاء في رواية أَي المَأْدُومَ. والخَبير والخُبْرَةُ: الأَدام؛ وقيل: هو الطعام من اللحم وغيره؛ ويقال: اخْبُرْ طعامك أَي دَسِّمْهُ؛ وأَتانا بِخُبْزَةٍ ولم يأْتنا بخُبْزَةٍ. وجمل مُخْتَبِرٌ: كثير اللحم. والخُبْرَةُ: الطعام وما قُدِّم من شيء. وحكي اللحياني أَنه سمع العرب تقول: اجتمعوا على خُبْرَتِه، يعنون ذلك. والخُبْرَةُ: الثريدة الضخمة. وخَبَرَ الطعامَ يَخْبُرُه خَبْراً: دَسَّمَهُ. والخابُور: نبت أَو شجر؛ قال: أَيا شَجَرَ الخابُورِ ما لَكَ مُورِقاً؟
كأَنَّكَ لم تَجْزَعُ على ابنِ طَرِيفِ
والخابُور: نهر أَو واد بالجزيرة؛ وقيل: موضع بناحية الشام. وخَيْبَرُ: موضع بالحجاز قرية معروفة. ويقال: عليه الدَّبَرَى
(* قوله: «عليه الدبرى
إلخ» كذا بالأَصل وشرح القاموس. وسيأتي في خ س ر يقول: بفيه البرى). وحُمَّى خَيْبَرى.

##### Türkçe

**الخَبِيرُ**: Aziz ve celil Allah’ın isimlerindendir; olmuş olanı ve olacak olanı bilen.

Ve **خَبُرْتُ بالأَمر**
(* Sözü: «**وخبرت بالأمر**» **ككرم**. Ve sözü: **وخبرت الأمر** **من باب قتل**; **القاموس** ve **المصباح**’ta olduğu gibi). Yani onu bildim. Ve **خَبَرْتُ الأَمرَ أَخْبُرُهُ**: onu hakikati üzere tanıdığım zaman. Ve Yüce Allah’ın sözü: **فاسْأَلْ بهِ خَبِيراً**; yani onun hakkında, bilen birine sor; o bilir.

Ve **الخَبَرُ** (harekeli): **الأَخبْار**’ın bir tanesi. Ve **الخَبَرُ**: **تَسْتَخْبِرُ** ettiğin kimse hakkında sana gelen **نَبإِ**’den olan şey. İbn Sîde: **الخَبَرُ** **النَّبَأُ**’dur; cem‘i **أَخْبَارٌ**dur; **أَخابِير** ise cem‘in cem‘idir. Yüce Allah’ın sözüne gelince: **يومئذٍ تُحَدِّثُ أَخَبْارَها**; manası: zelzele olduğu gün, üzerinde yapılanı haber verir. Ve **خَبَّرَه بكذا** ve **أَخْبَرَه**: ona haber verdi. Ve **اسْتَخْبَرَه**: onu **الخَبَرِ** hakkında sordu ve ona haber vermesini istedi; ve denilir: **تَخَبَّرْتُ الخَبَرَ** ve **اسْتَخْبَرْتُه**; bunun benzeri: **تَضَعَّفْتُ الرجل** ve **اسْتَضْعَفْتّه**; ve **تَخَبَّرْتُ الجواب** ve **اسْتَخْبَرْتُه**. Ve **الاسْتِخْبارُ** ile **التَّخَبُّرُ**: **الخَبَر** hakkında soru sormaktır. Hudeybiye hadîsinde: Huzâa’dan bir gözcü gönderdi; Kureyş’in haberini onun için **يَتَخَبَّر** etsin diye; yani tanısın; denilir: **تَخَبْرَ الخَبَرَ** ve **اسْتَخْبَر**: haberleri bilmek için onlar hakkında sorduğu zaman.

Ve **الخابِرُ**: sınayan, tecrübe eden; ve **رجل خابر** ve **خَبِير**: **الخَبَرِ** ile âlim. Ve **الخَبِيرُ**: haber veren; Ebû Hanîfe ağaç vasfında dedi ki: Bunu bana **الخَبِرُ** haber verdi; onu **فَعِلٍ** misali üzere getirdi; İbn Sîde dedi ki: Bu, nisbet üzere olması dışında neredeyse bilinmez. Ve **أَخْبَرَهُ خُبُورَهُ**: onda olanı ona haber verdi. Lihyânî, Kisâî’den nakletti: **ما يُدْرَى له أَيْنَ خَبَرٌ** ve **ما يُدُرَى له ما خَبَرٌ**; yani bilinmez; ve **أَين** sıla’dır ve **ما** sıla’dır. Ve **المَخْبَرُ**: **المَنْظَرِ**’in zıddıdır; bunun gibi **المَخْبَرَةُ** ve **المَخْبُرَةُ** (bâ’nın zammıyla); ve o, **المَرْآةِ**’nin nakîzidir. Ve **الخِبْرُ** ve **الخُبْرُ** ve **الخِبْرَةُ** ve **الخُبْرَةُ** ve **المَخْبَرَةُ** ve **المَخْبُرَةُ**: hepsi, bir şeyle ilgili ilimdir; dersin ki: onunla ilgili bende **خِبْرٌ** var; ve onu **خَبَرَهُ يَخْبُره خُبْراً** ve **خُبْرَةً** ve **خِبْراً** ile bildi; ve onu **اخْتَبَره** ve **تَخَبَّرهُ**; denilir: **من أَين خَبَرْتَ هذا الأَمر** yani nereden bildin? Ve onların sözü: **لأَخْبُرَنَّ خُبْرَكَ** yani senin ilmini mutlaka bileceğim; denilir: **صَدَّقَ الخَبَرَ الخُبْرُ**. Ebû’d-Derdâ’nın sözüne gelince: **وجدتُ الناسَ اخْبُرْ نَقْلَه**; bununla, onları azıcık **خَبَرْتَ** ettiğinde onlardan tiksindiğini kasteder; sözü emir lafzı üzere çıkardı, manası ise haberdir. Ve **الخُبْرُ**: insanın **مَخْبُرَةُ**’sidir. Ve **الخِبْرَةُ**: imtihandır; ve **خَبَرْتُ الرجل أَخْبُرُه خُبْرِاً وخُبْرَةً**. Ve **الخِبْيرُ**: âlim; Münzirî dedi: Sa‘leb’i şu söz hakkında derken işittim:
كَفَى قَوْماً بِصاحِبِهمْ خَبِيرا
Dedi ki: Bu ters çevrilmiştir; aslında “**كفى قوماً بصاحبهم خُبْراً**” demesi gerekir; Kisâî dedi ki: “**كفى قوم**” der. Ve **الخَبِيرُ**: bir şeyi ilmiyle bilen kimsedir; Sa‘leb’in inşad ettiği sözü:
وشِفَاءُ عِيِّكِ خابِراً أَنْ تَسْأَلي
Onu açıkladı ve dedi ki: manası, sende bulunan tutukluktan, haber sorman. Ve **رجل مَخْبَرانِيٌّ**: **مَخْبَرٍ** sahibi; “**مَنْظَرانِيّ**” dedikleri gibi; yani **مَنْظَرٍ** sahibi. Ve **الخَبْرُ** ile **الخِبْرُ**: büyük su tulumu; cem‘i **خُبُورٌ**; o aynı zamanda **الخَبْرَاءُ**dır; Kurâ‘dan. Ve denilir: **الخِبْرُ**; ancak fetha ile olan daha iyidir. Ebû’l-Heysem dedi: **الخَبْرُ** (fetha ile) su tulumudur; onda kesrayı inkâr etti. Bundan dolayı denildi: **ناقة خَبْرٌ**; bol (sütlü) olduğu zaman. Ve **الخَبْرُ** ile **الخِبْرُ**: sütü bol deve; bolluğunda su tulumuna benzetildi; cem‘i cem‘ gibidir; ve **خَبَرَتْ خُبُوراً**; Lihyânî’den. Ve **الخَبْراءُ**: bollukla tecrübe edilmiş.

Ve **الخَبِرَةُ**: **السِّدْرَ** bitiren düz taban; cem‘i **خَبِرٌ**; o aynı zamanda **الخَبْراءُ**dır; cem‘i **خَبْراوَاتٌ** ve **خَبَارٌ**; Sîbeveyh dedi: **خَبَارٌ**’ı isimlerin kırması gibi kırdılar ve bunun üzere bıraktılar; aslında sıfat olsa da, çünkü isimlerin gidişatı üzere yürümüştür. Ve **الخَبْراءُ**: su birikintisi; bazıları bunu **السِّدْرِ** köklerindeki su birikintisine tahsis etti; ve denildi: **الخَبْراءُ** **السدر** bitiren düz tabandır; cem‘i **الخَبَارَى** ve **الحَبارِي**; **الصحارَى** ve **الصحارِي** ve **الخبراوات** gibi. Denilir: **خَبِرَ الموضعُ** (kesra ile), o halde o **خَبِرٌ**dür; ve **أَرض خَبِرَةٌ**. Ve **الخَبْرُ**: **السدر** ve **الأَراك** ağacı ve ikisinin çevresindeki ottur; tekili **خَبْرَةٌ**. Ve **خَبْراءُ الخَبِرَةِ**: onun ağaçları; ve denildi: **الخَبْرُ** düz tabanlarda **السِّدْرِ**’in bittiği yerdir. Ve **الخَبْراءُ**: içinde suyun toplandığı yuvarlak düz taban; cem‘i **خَبَارَى** ve **خَبَاري**. **نقع** maddesinin tercümesinde: **النَّقائهعُ** Temîm diyarında **خَبَارَى**dır. Leys: **الخَبْراءُ** bir çayırın karnında ağaçlıktır; onda su yaz sıcağına kadar kalır; onda **الخَبْرُ** biter; o, **السدر** ve **الأَراك** ağacıdır; çevresinde çok ot vardır; ve ona **الخَبِرَةَ** denir; cem‘i **الخَبِرُ**dür. Ve **خَبْرُ الخَبِرَةِ**: onun ağacıdır; şair dedi ki:
فَجادَتْكَ أَنْواءُ الرَّبيعِ، وهَلِّلَتْ
عليكَ رِياضٌ من سَلامٍ ومن خَبْرِ

Ve su yerlerinden **الخَبْرُ**: selin başlarda **خَبِرَ** ettiği şeydir; içine girersin. Hadîste: **فَدَفعنا في خَبَارٍ من الأَرض**; yani kolay, yumuşak (bir yer). Ve yerden **الخَبارُ**: yumuşayan, gevşeyen ve içinde delikler bulunan şeydir. Ve **الخَبارُ**: toprak kabarcıkları ve sıçan delikleri; tekili **خَبارَةٌ**. Meselde: **من تَجَنَّبَ الخَبَارَ أَمِنَ العِثارَ**. Ve **الخَبارُ**: hayvanların içinde sendelediği gevşek toprak; ve inşad etti:
تَتَعْتَع في الخَبارِ إِذا عَلاهُ،
ويَعْثُر في الطَّرِيقِ المُسْتَقِيمِ
İbnü’l-A‘râbî: **الخَبارُ**, yerden gevşeyip çukurlaşan şeydir; başkası dedi: o, çöken ve ayakların içine battığı şeydir. Ve **خَبِرَتِ الأَرضُ خَبَراً**: onun **خَبارُ**’u çoğaldı.

Ve **الخَبْرُ**: bunun yarısı yahut üçte biri üzerine ekmendir; o **المُخابَرَةُ**dır; **خَيْبَرَ**’den türetilmiştir; çünkü ilk defa o şekilde iktâ edilmiştir. Ve **المُخابَرَةُ**: yerden çıkanın bir kısmı ile ziraat ortaklığıdır; o aynı zamanda **الخِبْرُ**dür (kesra ile). Hadîste: Biz **نُخابر** ederdik ve bunda bir beis görmezdik; tâ ki Râfi‘ haber verdi: Allah’ın Resûlü (sallallahu aleyhi ve sellem) onu yasakladı. Hadîste: **المُخابرة**’den nehyetti; denildi: o, üçte bir, dörtte bir ve benzerleri gibi belirli bir pay üzerine ziraat ortaklığıdır; ve denildi: o, **الخَبارِ**’dandır; yani yumuşak toprak; ve denildi: **المُخابرة**’nin aslı **خَيْبر**’dendir; çünkü Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) onu, mahsullerinin yarısı üzere ehlinin elinde bıraktı; bunun üzerine denildi: **خابَرَهُمْ**; yani Hayber’de onlarla muamele etti; Lihyânî dedi: o ziraat ortaklığıdır; onunla genelleştirdi. Ve **المُخَابَرَةُ** ayrıca: **المؤاكرة**.

Ve **الخَبِيرُ**: **الأَكَّارُ** (çiftçi); dedi ki:
تَجُزُّ رؤُوس الأَوْسِ من كلِّ جانِبٍ،
كَجَزِّ عَقاقِيلِ الكُرومِ خَبِيرُها
**خبيرها**’yı fiilin tekriri üzerine merfû kıldı; “onu **خَبِيرُها** kesti”yi kastetti; yani onun çiftçisi. Ve **الخَبْرُ**: ekindir.

Ve **الخَبِيرُ**: bitkidir. Tahfe hadîsinde: **نَسْتَخْلِبُ الخَبِيرَ**; yani bitkiyi ve otu keser ve yeriz; deve **خَبِيرَ**’ine benzetildi; o da onun **وبَرُ**’udur; çünkü o, **وبَر** nasıl biterse öyle biter. Onu **استخلابه**: **المِخْلَبِ** ile ot biçmesidir; o da **المِنْجَلُ**’dir. Ve **الخَبِيرُ**: **الوبر** ve ekin ve çiftçi üzerine vâki olur. Ve **الخَبِيرُ**: **الوَبَرُ**’dur; Ebû’n-Necm vahşi eşekleri vasfederek dedi ki:
حتى إذا ما طار من خَبِيرِها

Ve **الخَبِيرُ**: saç döküntüsüdür; **الخَبِيرَةُ**: ondan bir taifedir; Mütenahhil el-Hüzelî dedi ki:
فآبوا بالرماحِ، وهُنَّ عُوجٌ،
بِهِنَّ خَبائِرُ الشَّعَرِ السِّقَاطُ

Ve **المَخْبُورُ**: hoş katıktır. Ve **الخَبِيرُ**: kaymaktır; ve denildi: develerin ağızlarının köpüğüdür; Hüzelî inşad etti:
تَغَذّمْنَ، في جانِبيهِ، الخَبِيـ
ـرَ لَمَّا وَهَى مُزنُهُ واسْتُبِيحَا
“**تغذمن**” ile, erkek develeri kasteder; yani köpüğü ve onun **عَمَيْنَهُ**’sini.

Ve **الخُبْرُ** ile **الخُبْرَةُ**: adamın ehli için satın aldığı ettir; adama denilir: ehlin için ne **اختَبَرْتَ** ettin? Ve **الخُبْرَةُ**: kavmin farklı bedellerle satın alıp sonra paylaştırdıkları koyundur; her birinin ödediği miktar kadar paylaştırırlar. Ve **تَخَبَّرُوا خُبْرَةً**: bir koyun satın aldılar; onu kestiler ve paylaştılar. Ve **شاة خَبِيرَةٌ**: paylaştırılmış; İbn Sîde dedi: onu, ziyadeyi atma üzere görüyorum. Ve **الخُبْرَةُ** (zamm ile): etten yahut balıktan aldığın pay; ve inşad etti:
باتَ الرَّبِيعِيُّ والخامِيز خُبْرَتُه،
وطاحَ طَيُّ بني عَمْرِو بْنِ يَرْبُوعِ

Ebû Hureyre hadîsinde: **حين لا آكلُ الخَبِيرَ**; İbnü’l-Esîr dedi: rivayette böyle geldi; yani **المَأْدُومَ**. Ve **الخَبير** ile **الخُبْرَةُ**: katıktır; ve denildi: etten ve başkasından olan yemektir; ve denilir: **اخْبُرْ طعامك**; yani onu yağlı yap; ve bize **بِخُبْزَةٍ** geldi ve bize **بخُبْزَةٍ** gelmedi. Ve **جمل مُخْتَبِرٌ**: eti çok. Ve **الخُبْرَةُ**: yemek ve sunulan şey. Lihyânî nakletti: Arapların “**اجتمعوا على خُبْرَتِه**” dediklerini işitti; bununla onu kastederler. Ve **الخُبْرَةُ**: büyük tirittir. Ve **خَبَرَ الطعامَ يَخْبُرُه خَبْراً**: onu yağladı.

Ve **الخابُور**: bir bitki yahut ağaçtır; dedi ki:
أَيا شَجَرَ الخابُورِ ما لَكَ مُورِقاً؟
كأَنَّكَ لم تَجْزَعُ على ابنِ طَرِيفِ

Ve **الخابُور**: Cezîre’de bir nehir yahut vadidir; ve denildi: Şam tarafında bir yerdir. Ve **خَيْبَرُ**: Hicaz’da bir yer; bilinen bir köydür. Ve denilir: onun üzerinde **الدَّبَرَى** var
(* Sözü: «**عليه الدبرى إلخ**» asılda ve **شرح القاموس**’ta böyle; ve **خ س ر**’de gelecektir; “**بفيه البرى**” der).
Ve **حُمَّى خَيْبَرى**.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* خ ب ر * * الخَبَرُ * واحد الأخبار و * أخْبَرَهُ * بكذا و * خَبَّرهُ * بمعنى و * الاستِخْبَارُ * السؤال عن الخبر وكذا * التَّخَبُّرُ * و * المَخْبَرُ * بوزن المصدر ضد المنظر وكذا * المَخْبَرَةُ * بضم الباء وهو ضد المرءاة و * خَبَرَ * الأمر علمه وبابه نصر والاسم * الخُبْرُ * بالضم وهو العلم بالشيء و * الخَبِيرُ * العالم والخبير الأكار ومنه * المُخَابَرةُ * وهي المزارعة ببعض ما يخرج من الأرض و * الخَبِيرُ * النبات وفي الحديث ﴿نستخلب الخبير﴾ أي نقطع النبات ونأكله و * خَبَرَهُ * إذا بلاه و * اخْتَبَرَهُ * وبابه نصر و * خِبْرَةً * أيضا بالكسر يقال صَدَّق الخَبَرُ الخُبْرَ وأما قول أبي الدرداء وجدت الناس أخبر تقله فيريد بذلك أنك إذا خبرتهم قليتهم فأخرج الكلام على لفظ الأمر ومعناه الخبر و * خَيْبَرُ * موضع بالحجاز

##### Türkçe

* خ ب ر * * **الخَبَرُ** * haberlerin biridir ve * **أخْبَرَهُ** * ona şunu haber verdi ve * **خَبَّرهُ** * anlamca (aynıdır) ve * **الاستِخْبَارُ** * haber hakkında soru sormaktır; bunun gibi * **التَّخَبُّرُ** * da (böyledir) ve * **المَخْبَرُ** * mastar vezninde, manzarın zıddıdır; bunun gibi * **المَخْبَرَةُ** * da (böyledir); **الباء**’nın dammesiyle; ve o, aynanın zıddıdır ve * **خَبَرَ** * işi bildi; babı **نصر**’dır; isim * **الخُبْرُ** * damme ile; ve o, şey hakkında bilgidir ve * **الخَبِيرُ** * bilen; ve **الخَبِيرُ** ekâr (çiftçi)dir; ondan * **المُخَابَرةُ** * (gelir); ve o, yerden çıkanın bir kısmı karşılığında yapılan ziraattir ve * **الخَبِيرُ** * bitkidir; ve hadiste: ﴿**نستخلب الخبير**﴾ yani bitkiyi keseriz ve onu yeriz ve * **خَبَرَهُ** * onu sınadıysa ve * **اخْتَبَرَهُ** *; babı **نصر**’dır; ve * **خِبْرَةً** * da, ayrıca kesre ile; denilir: **صَدَّق** **الخَبَرُ** **الخُبْرَ**; ama Ebû’d-Derdâ’nın sözü: “insanları buldum, daha **أخبر**; onu kızartırsın” ise, bununla şunu ister: onları sınadığında onları kızartırsın; böylece sözü emir lafzı üzere çıkardı, manası ise haberdir ve * **خَيْبَرُ** * Hicaz’da bir yerdir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الخبر: محركة: النبأ، هكذا في المحكم. وفي التهذيب: الخبر: ما أتاك من نبإ عمن تستخبر. قال شيخنا: ظاهره بل صريحه أنهما مترادفان، وقد سبق الفرق بينهما، وأن النبأ خبر مقيد بكونه عن الراغب وغيره من أئمة الاشتقاق والنظر في أصول العربية. ثم إن أعلام اللغة والإصطلاح قالوا: الخبر عرفا ولغة: ما ينقل عن العير، وزاد فيه أهل العربية. واحتمل الصدق والكذب لذاته. والمحدثون استعملوه بمعنى الحديث. أو الحديث: ما عن النبي صلى الله عليه وسلم، والخبر: ما عن غيره.
 وقال جماعة من أهل الإصطلاح: الخبر أعم، والأثر هو الذي يعبر به عن غير الحديث كما لفقهاء خراسان. وقد مر إيماء إليه في أثر وبسطه في علوم اصطلاح الحديث. ج أخبار. وجج، أي جمع الجمع أخابير. يقال: رجل خابر وخبير: عالم بالخبر. والخبير: المخبر.

  قال أبو حنيفة في وصف شجر: أخبرني بذلك الخبر. فجاء به ككتف. قال ابن سيده. وهذا لا يكاد يعرف إلا أن يكون على النسب. يقال: رجل خبر، مثل حجر، أي عالم به، أي بالخبر، على المبالغة، كزيد عدل. وأخبره خبوره، بالضم، أي أنبأه ما عنده. والخبر والخبرة، بكسرهما ويضمان، والمخبرة، بفتح الموحدة، والمخبرة، بضمها: العلم بالشيء، تقول: لي به خبر وخبرة، كالاختبار والتخبر. وقد اختبره وتخبره. يقال: من أين خبرت هذا الأمر? أي من أين علمت. ويقال صدق الخبر الخبر. وقال بعضهم: الخبر، بالضم: العلم بالباطن الخفي، لاحتياج العلم به للاختبار. والخبرة: العلم بالظاهر والباطن، وقيل: بالخفايا الباطنة ويلزمها معرفة الأمور الظاهرة. وقد خبر الرجل، ككرم، خبورا، فهو خبير.
 والخبر، بفتح فسكون: المزادة العظيمة، كالخبراء، ممدودا، والأخير عن كراع. من المجاز: الخبر: الناقة الغزيرة اللبن، شبهت بالمزادة العظيمة في غزرها، وقد خبرت خبورا عن اللحياني، ويكسر، فيما، وأنكر أبو الهيثم الكسر في المزادة، وقال غيره: الفتح أجود. ج، أي جمعهما، خبور. الخبر: ة بشيراز، بها قبر سعيد أخي الحسن البصري. منها أبو عبد الله الفصل بن حماد الخبري الحافظ صاحب المسند، وكان يعد من الأبدال، ثقة ثبت، يروي عن سعيد بن أبي مريم وسعيد بن الشيرازي، وأبو بكر عبد الله بن أبي داوود السجستاني، وتوفي سنة 264، الخبر: ة، باليمن، نقله الصغاني. الخبر: الزرع.
 الخبر: منقع الماء في الجبل، وهو ما خبر المسيل في الرءوس، فتخوض فيه. الخبر: السدر والأراك وما حولهما من العشب. قال الشاعر:
  فجادتك أنواء الربيع وهـلـلـت                      عليك رياض من سلام ومن خبر. كالخبر، ككتف، عن الليث واحدتهما خبرة وخبرة. والخبراء: القاع تنبته، أي السدر، كالخبرة، بفتح فكسر، وجمعه خبر. وقال الليث: الخبراء شجراء في بطن روضة يبقى فيها الماء إلى القيظ، وفيها ينبت الخبر وهو شجر السدر والأراك وحواليها عشب كثير، وتسمى الخبرة، ج الخباري، بفتح الراء، والخباري، بكسرها مثل الصحاري والصحاري. والخبراوات والخبار، بالكسر وفي التهيب في نقع: النقائع: خباري في بلاد تميم. الخبراء: منقع الماء. وخص بعضهم به منقع الماء في أصوله، أي السدر. وفي التهذيب الخبراء: قاع مستدير يجتمع فيه الماء. والخبار كسحاب: مالان من الأرض واسترخى وكانت فيها جحرة، زاد ابن الأعرابي: وتحفر. وقال غيره: هو ما تهور وساخت فيه القوائم. وفي الحديث  فدفعنا في خبار من الأرض  ، أي سهلة لينة. وقال بعضهم: الخبار: أرض رخوة تتعتع فيها الدواب، وأنشد:
  تتعتع في الخبار إذا عـلاه                      وتعثر في الطريق المستقيم

  الخبار: الجراثيم، جمع جرثوم، وهو التراب المجتمع بأصول الشجر. الخبار: جحرة الجرذان، واحدته خبارة. ومن تجنب الخبار أمن العثار مثل ذكره الميداني في مجمعه والزمخشري في المستقصى والأساس. وخبرت الأرض خبرا، كفرح كثر خبارها. وخبر الموضع، كفرح، فهو خبر: كثر به الخبر، وهو السدر. وأرض خبرة، وهذا قد أغفله المصنف. وفيفاء أو فيف الخبار: ع بنواحي عقيق المدينة، كان عليه طريق رسول الله صلى الله وسلم حين خرج يريد قريشا قبل وقعة بدر، ثم انتهى منه إلى يليل. والمخابرة: المزارعة، عم بها اللحياني. وقال غيره: على النصف ونحوه، أي الثلث. وقال ابن الأثير: المخابرة: والمزارعة على نصيب معين، كالثلث والربع وغيرهما. وقال غيره: هو المزارعة ببعض ما يخرج من الأرض، كالخبر، بالكسر. وفي الحديث  كنا نخابر ولا نرى بذلك بأسا حتى أخبر رافع أن رسول الله صلى الله عليه وسلم نهى عنها  قيل: هو من خبرت الأرض خبرا: كثر خبارها وقيل: أصل المخابرة من خبر، لأن النبي صلى الله عليه وسلم أقرها في أيدي أهلها على النصف من محصولها، فقيل: خابرهم، أي عاملهم في خيبر. المخابرة أيضا المؤاكرة: والخبير: الأكار، قال:
  تجز رءوس الأوس من كل جانب                      كجر عقاقيل الكروم خبيرهـا. رفع خبيرها على تكرير الفعل. أراد جزه خبيرها، أي أكارها. الخبير: العالم بالله تعالى، بمعرفة أسمائه وصفاته، والمتمكن من الإخبار بما علمه والذي يخبر الشيء بعلمه. الخبير: الوبر يطلع على الإبل، واستعاره أبو النجم لحمير وحش فقال:
  حتى إذا ما طار من خبيرها. من المجاز في حديث طهفة  نستخلب الخبير  ، أي نقطع النبات والعشب ونأكله. شبه بخبير الإبل وهو وبرها، لأنه ينبت كما ينبت الوبر، واستخلابه: احتشاشه بالمخلب وهو المنجل. الخبير: الزبد، وقيل: زبد أفواه الإبل. وأنشد الهذلي:
  تغذ من في جنبيه الخبـي                      ر لما وهي مزنه واستبيحا تغذ من يعني الفحول، أي مضغن الزبد وعمينه.
 الخبير: نسالة الشعر. قال المتنخل الهذلي:
  فآبوا بالرماح وهن عـوج                      بهن خبائر الشعر السقاط. خبير: جد والد أحمد بن عمران بن موسى بن خبير الغويديني المحدث النسفي، عن محمد بن عبد الرحمن الشامي وغيره. الخبيرة، بالهاء، اسم الطائفة منه، أي من نسالة الشعر. الخبيرة: الشاة تشتري بين جماعة بأثمان مختلفة، فتذبح ثم يقتسمونها، فيسهمون، كل واحد على قدر ما نقد، كالخبرة، بالضم، وتخبروا خبرة فعلوا ذلك أي اشتروا شاة فذبحوها واقتسموها. وشاة خبيرة: مقتسمة. قال ابن سيده: أراه على طرح الزائد. الخبرة: الصوف الجيد من أول الجز، نقله الصاغاني. والمخبرة، بفتح الموحدة: المخرأة، موضع الخراءة، نقله الصغاني. المخبرة: نقيض المرآة، وضبطه ابن سيده بضم الموحدة. وفي الأساس: ومن المجاز: تخبر عن مجهوله مرآته. والخبرة، بالضم: الثريدة الضخمة الدسمة. الخبرة: النصيب تأخذه. من لحم أو سمك، وأنشد:
  بات الربيعي والخاميز خبـرتـه                      وطاح طي بني عمرو بن يربوع

  الخبرة: ما تشتريه لأهلك، وخصه بعضهم باللحم، كالخبر بغير هاء، يقال للرجل ما اختبرت لأهلك?. الخبرة: الطعام من اللحم وغيره. قيل: هو اللحم يشتريه لأهله، الخبرة: ما قدم من شيء، وحكى اللحياني أنه سمع العرب تقول: اجتمعوا على خبرته، يعنون ذلك، قيل: الخبرة: طعام يحمله المسافر في سفرته يتزود به، الخبرة: قصعة فيها خبز ولحم بين أربعة أو خمسة. والخابور: نبت أو شجر له زهر زاهي المنظر أصفر جيد الرائحة، تزين به الحدائق، قال شيخنا: ما إخاله يوجد بالمشرق. قال:
  أيا شجر الخبور مالك مـورقـا                      كأنك لم تجزع على ابن طريف الخابور: نهر بين رأس عين والفرات مشهور. الخابور: نهر آخر شرقي دجلة الموصل، بينه وبين الرقة، عليه قرى كثيرة وبليدات. ومنها عرابان منها أبو الريان سريح بن ريان بن سريح الخابوري، كتب عنه السمعاني. الخابور: واد بالجزيرة وقيل بسنجار، منه هشام القرقسائي الخابوري القصار، عن مالك، وعنه عبيد بن عمرو الرقي. وقال الجوهري: موضع بناحية الشام، وقيل بنواحي ديار بكر، كما قاله السيد والسعد في شرحي المفتاح والمطول، كما نقله شيخنا. ومراده في شرح بيت التلخيص والمفتاح:
  أيا شجر الخابور مالك مورقا. المتقدم ذكره. وخابوراء:ع. ويضاف إلى عاشوراء وما معه. وخيبر، كصيقل: حصن م، أي معروف، قرب المدينة المشرفة، على ثمانية برد منها إلى الشام، سمي باسم رجل من العماليق، نزل بها، وهو خيبر بن قانية بن عبيل بن مهلان بن إرم بن عبيل وهو أخو عاد. وقال قوم: الخيبر بلسان اليهود: الحصن، ولذا سميت خبائر، أيضا، وخيبر معروف، غزاه النبي صلى الله عليه وسلم، وله ذكر في الصحيح وغيره، وهو اسم للولاية، وكانت به سبعة حصون، حولها مزارع ونخل، وصادفت قوله صلى الله عليه وسلم:  الله أكبر خربت خير  . وهذه الحصون السبعة أسماؤها: شق ووطيح ونطاة وقموص وسلالم وكتيبة وناعم. وأحمد بن عبد القاهر اللخمي الدمشقي، يروي عن منبه بن سليمان. قلت: وهو شيخ للطبراني. ومحمد بن عبد العزيز أبو منصور الأصبهاني، سمع من أبي محمد بن فارس، الخيبريان، كأنهما ولدا به، وإلا فلم يخرج منه من يشار إليه بالفضل. وعلي بن محمد بن خيبر، محدث، وهو شيخ لأبي إسحاق المستملسي. والخيبري، بفتح الراء وألف مقصورة، ومثله في التكملة، وفي بعض النسخ بكسرها وياء النسبة: الحية السوداء. يقال: بلاه الله بالخيبري، يعنون به تلك، وكأنه لما خرب صار مأوى الحيات القتالة. وخبره خبرا، بالضم، وخبرة، بالكسر: بلاه وجربه، كاختبره: امتحنه.

  خبر الطعام يخبره خبرا: دسمه. ويقال: اخبر طعامك، أي دسمه. ومنه الخبرة: الإدام. يقال: أتانا بخبزة، ولم يأتنا بخبرة. ومنه تسمية الكرج الملاصق أرضهم بعراق العجم التمرة خبرة، هذا أصل لغتهم، ومنهم من يقلب الراء لاما. وخابران، بفتح الموحدة: ناحية بين سرخس وأبيورد، ومن قراها ميهنة. وممن نسب إلى خابران أبو الفتح فضل الله بن عبد الرحمن بن طاهر الخابراني المحدث. خابران عآخر. واستخبره: سأله عن الخبر وطلب أن يخبره، كتخبره. يقال: تخبرت الخبر واستخبرته، ومثله تضعفت الرجل واستضعفته. وفي حديث الحديبية  أنه بعث عينا من خزاعة يتخبر له خبر قريش  أي يتعرف ويتتبع. يقال: تخبر الخبر واستخبر، إذا سأل عن الأخبار ليعرفها. وخبره تخبيرا: أخبره. يقال: استخبرته فأخبرني وخبرني. وخبرين، كقزوين: ببست. ومنها أبو علي الحسين بن الليث ابن فديك الخبريني البستي، من تاريخ شيراز. والمخبور: الطيب الإدام، عن ابن الأعرابي، أي الكثير الخبرة، أي الدسم. خبور، كصبور: الأسد. خبرة، كنبقة: ماء لبني ثعلبة بن سعد في حمى الربذة، وعنده قليب لأشجع. وخبراء العذق: ع بالصمان، في أرض تميم لبني يربوع. والخبائرة من ولد ذي جبلة بن سواد، أبو بطن من الكلاع، وهو خبائر بن سواد بن عمرو بن الكلاع ابن شرحبيل. منهم أبو علي يونس بن ياسر بن إياد الخبائري. روى عنه سعيد بن كثير بن عفير، في الأخبار. وسليم بن عامر أبو يحيى الخبائري، تابعي من ذي الكلاع، عن أبي أمامة، وعنه معاوية بن صالح، وعبد الله بن عبد الجبار الخبائري الحمصي، لقبه زريق، عن إسماعيل ابن عياش، وعنه محمد بن عبد الرحمن بن يونس السراج، وأبو الأحوص، وجعفر الفريابي، قاله الدارقطني.
 قولهم: لأخبرن خبرك، هكذا هو مضبوط عندنا محركة. وفي بعض الأصول الجيدة بضم فسكون، أي لأعلمن علمك. والخبر والخبر والخبر: العلم بالشيء، الحديث الذي رواه أبو الدرداء وأخرجه الطبراني في الكبير، وأبو يعلى في المسند وجدت الناس اخبر تقله أي وجدتهم مقولا فيهم هذا القول. أي ما من أحد إلا وهو مسخوط الفعل عند الخبرة والامتحان، هكذا في التكملة، وفي اللسان والأساس وتبعهم المصنف في البصائر، يريد أنك إذا خبرتهم قليتهم، أي أبضتهم، فأخرج الكلام على لفظ الأمر، ومعناه الخبر. وأخبرت اللقحة: وجدتها مخبورة، أي غزيرة، نقله الصغاني كأحمدته: وجدته محمودا.
 ومحمد بن علي الخابري، محدث، عن أبي يعلي عبد المؤمن ابن خلف النسفي، وعنه عبد الرحيم ابن أحمد البخاري. ومما يستدرك عليه: الخبير من أسماء الله عز وجل: العالم بما كان وبما يكون. وفي شرح الترمذي: هو العليم ببواطن الأشياء. والخابر: المختبر المجرب. والخبير: المخبر. ورجل مخبراني: ذو مخبر، كما قالوا: منظراني: ذو منظر. والخبراء: المجربة بالغزر. والخبير: الزرع. والخبير: الفقيه، والرئيس. والخبير: اإدام، والخبير. المأدوم. ومنه حديث أبي هريرة  حين لا آكل الخبير  . وجمل مختبر: كثير اللحم. ويقال: عليه الدبري وحمي خيبري. وحمى خيبر، متنلذرة، قال الأخنس ابن شهاب:

  كما اعتاد محموما بخيبر صالب. والأخباري المؤرخ، نسب للفظ الأخبار، كالأنصاري والأنماطي وشبههما. واشتهر بها الهيثم بن عدي الطائي. والخبائرة: بطن من العرب، ومساكنهم في جيزة مصر. ومن أمثالهم  لاهلك بوادي خبر  . بالضم. والخبيرة: الدعوة على عقيقة الغلام، قاله الحسن بن عبد الله العسكري في كتاب  الأسماء والصفات  . والخيابر: سبعة حصون، تقدم ذكرهم.
 وخيبري بن أفلت بن سلسلة ابن غنم بن ثوب بن معن، قبيلة في طيء، منهم إياس بن مالك بن عبد الله ابن خيبري الشاعر، وله وفادة، قاله ابن الكلبي. وخيبر بن أوام بن حجور بن أسلم بن عليان: بطن من همدان. وخيبر بن الوليد، عن أبيه عن جده عن أبي موسى، ومدلج بن سويد بن مرثد ابن خيبري الطائي، لقبه مجير الجراد. والخيبري بن النعمان الطائي: صحابي. وسماك الإسرائيلي الخيبري، ذكره الرشاطي في الصحابة. وإبراهيم بن عبد الله ابن عمر بن أبي الخيبري القصار العبسي الكوفي، عن وكيع وغيره. وجميل بن عبد الله بن معمر بن الحارث بن خيبري العذري الشاعر المشهور.

##### Türkçe

**الخبر**: harekeli: **النبأ**; **المحكم**’de böyle. **التهذيب**’de: **الخبر**: kendisinden haber istediğin kimse hakkında sana gelen **نبإ**’den olan şey. Şeyhimiz dedi: Zâhiri, bilakis sarih olanı, ikisinin müteradif olduğudur; aralarındaki fark daha önce geçti; ve **النبأ**’nın, راغب ve iştikak imamlarından ve Arapçanın asıllarına nazar eden diğerlerinden (naklen) onun, (belirli bir kayıtla) kayıtlı bir **خبر** olduğudur. Sonra, dil ve ıstılahın önderleri dediler: **الخبر** örfte ve dilde: **العير**’den nakledilen şeydir; Arap dili ehli buna (başka bir şey) ekledi. Ve zatı itibarıyla doğruluk ve yalanı ihtimal etti. Muhaddisler onu **الحديث** manasında kullandılar. Yahut: **الحديث**: Peygamber’den صلى الله عليه وسلم olan şey; **الخبر**: ondan başkasından olan şeydir.
Ve ıstılah ehlinden bir cemaat dedi: **الخبر** daha umumidir; **الأثر** ise, Horasan fukahası gibi, **الحديث**’ten başkası hakkında kendisiyle ifade edilendir. Buna bir işaret **أثر** maddesinde geçti; tafsili **علوم اصطلاح الحديث**’tedir. ج **أخبار**. Ve جج, yani cem‘in cem‘i: **أخابير**. Denir: **رجل خابر وخبير**: **الخبر** ile âlim. Ve **الخبير**: **المخبر**.

**أبو حنيفة** ağaç vasfında dedi: **أخبرني بذلك الخبر**. Sonra onu **كتف** gibi getirdi. **ابن سيده** dedi: Bu, nisbet üzere olması dışında neredeyse bilinmez. Denir: **رجل خبر**; **حجر** gibi; yani onunla âlim; yani **الخبر** ile; mübalağa üzere; **زيد عدل** gibi. Ve **أخبره خبوره** (ضم ile): yani ona yanında olanı **أنبأه** etti. Ve **الخبر** ve **الخبرة**, ikisi de kesre ile ve zamme ile (gelir); ve **المخبرة** (موحدة’nın fethi ile); ve **المخبرة** (onun zammesi ile): şey hakkında ilimdir; dersin: onun hakkında bende **خبر** ve **خبرة** vardır; **الاختبار** ve **التخبر** gibi. Ve onu **اختبره** etti ve onu **تخبره** etti. Denir: **من أين خبرت هذا الأمر?** yani nereden bildin. Ve denir: **صدق الخبر الخبر**. Bazıları dedi: **الخبر** (ضم ile): gizli bâtın hakkında ilimdir; onunla ilmin, **الاختبار**’a muhtaç olmasından dolayı. Ve **الخبرة**: zâhir ve bâtın hakkında ilimdir; ve denildi: bâtın gizlilikler hakkındadır; ve ona zâhir işlerin bilinmesi lâzım gelir. Ve adam **خبر** etti; **كرم** gibi; **خبورا**; o hâlde o **خبير**’dir.

Ve **الخبر** (fetha sonra sükûn ile): büyük **المزادة**’dir; **الخبراء** gibi, med ile; ikincisi **كراع**’dan. Mecazdandır: **الخبر**: sütü bol deve; bolluğunda büyük **المزادة**’ye benzetildi; ve **خبرت خبورا** (لحياني’den); ve (bazı yerde) kesrelenir; ve **أبو الهيثم** **المزادة**’de kesreyi inkâr etti; başkası dedi: fetha daha iyidir. ج, yani ikisinin cemi: **خبور**. **الخبر**: Şîrâz’da bir belde; onda, Hasan el-Basrî’nin kardeşi Saîd’in kabri vardır. Ondan: **أبو عبد الله الفصل بن حماد الخبري**; **المسند** sahibi hâfız; ve **الأبدال**’dan sayılırdı; sika, sabit; **سعيد بن أبي مريم** ve **سعيد بن الشيرازي**’den rivayet eder; ve **أبو بكر عبد الله بن أبي داوود السجستاني** (ondan rivayet etti); 264 senesinde vefat etti. **الخبر**: Yemen’de bir belde; bunu **الصغاني** nakletti. **الخبر**: ekin.

**الخبر**: dağda suyun biriktiği yer; o, selin başlarda oyduğu şeydir; içine girip çiğnersin. **الخبر**: **السدر** ve **الأراك** ve ikisinin çevresindeki ottur. Şair dedi:
فجادتك أنواء الربيع وهـلـلـت
عليك رياض من سلام ومن خبر.
**الخبر** gibi; **كتف** gibi; **الليث**’ten; ikisinin birili **خبرة** ve **خبرة**’dir. Ve **الخبراء**: onu bitiren düzlüktür; yani **السدر**; **الخبرة** gibi (fetha sonra kesre ile); ve onun cemi **خبر**’dir. **الليث** dedi: **الخبراء** bir çayırın karnında ağaçlıktır; onda su, yaz sıcağına kadar kalır; onda **الخبر** biter; o, **السدر** ve **الأراك** ağacıdır; ve çevresinde çok ot vardır; ve **الخبرة** diye adlandırılır; ج **الخباري** (راء’nın fethi ile); ve **الخباري** (onun kesresi ile) **الصحاري** ve **الصحاري** gibi. Ve **الخبراوات** ve **الخبار** (kesre ile); ve **التهيـب**’de **نقع** maddesinde: **النقائع**: Temîm diyarında **خباري**’dir. **الخبراء**: suyun biriktiği yer. Bazıları onu, köklerindeki su birikintisine tahsis etti; yani **السدر**’in (köklerinde). **التهذيب**’de: **الخبراء**: içinde suyun toplandığı yuvarlak bir düzlüktür. Ve **الخبار**; **سحاب** gibi: yerden iki eğimdir; gevşedi; ve onda bir delik vardı; **ابن الأعرابي** ekledi: ve kazılır. Başkası dedi: o, çöken ve ayakların içine battığı şeydir. Hadiste: **فدفعنا في خبار من الأرض**; yani yumuşak, gevşek. Bazıları dedi: **الخبار**: hayvanların içinde sendelediği gevşek topraktır; ve şu beyti okudu:
تتعتع في الخبار إذا عـلاه
وتعثر في الطريق المستقيم

**الخبار**: **الجراثيم**’dir; **جرثوم**’un cem‘i; o, ağaçların köklerinde toplanmış topraktır. **الخبار**: sıçanların deliğidir; birili **خبارة**. **من تجنب الخبار أمن العثار**; bunu **الميداني** **مجمع**’ında ve **الزمخشري** **المستقصى** ve **الأساس**’ta zikrettiği gibi. Ve yeri **خبرت** ettim **خبرا**; **فرح** gibi: onun **خبار**’ı çoğaldı. Ve mekân **خبر** etti; **فرح** gibi; o hâlde o **خبر**’dir: onda **الخبر** çoktur; o da **السدر**’dir. Ve **أرض خبرة**; bunu musannif ihmal etmiştir. Ve **فيفاء** yahut **فيف الخبار**: Medine’nin **عقيق**’i civarında bir yer; Bedir vak‘asından önce Kureyş’i kastederek çıktığında Resûlullah صلى الله عليه وسلم’in yolu onun üzerindeydi; sonra oradan **يليل**’e vardı. Ve **المخابرة**: **المزارعة**’dır; **اللحياني** onunla umumileştirdi. Başkası dedi: yarı ve benzeri üzere; yani üçte bir. **ابن الأثير** dedi: **المخابرة**: ve **المزارعة** belirli bir pay üzere; üçte bir, dörtte bir ve başkaları gibi. Başkası dedi: o, yerden çıkanın bir kısmı ile **المزارعة**’dır; **الخبر** (kesre ile) gibi. Hadiste: **كنا نخابر ولا نرى بذلك بأسا حتى أخبر رافع أن رسول الله صلى الله عليه وسلم نهى عنها**. Denildi: o, **خبرت الأرض خبرا**’dandır: onun **خبار**’ı çoğaldı. Ve denildi: **المخابرة**’nin aslı **خبر**’dendir; çünkü Peygamber صلى الله عليه وسلم onu, mahsulünün yarısı üzere, ehlinin elinde ikrar etti; sonra denildi: **خابرهم**; yani Hayber’de onlarla muamele etti. **المخابرة** ayrıca **المؤاكرة**’dır. Ve **الخبير**: **الأكار**’dır; dedi ki:
تجز رءوس الأوس من كل جانب
كجر عقاقيل الكروم خبيرهـا.
**خبيرها**’yı fiilin tekriri üzerine merfû‘ yaptı. Muradı: **جزه خبيرها**; yani onun **أكار**’ı. **الخبير**: Allah تعالى hakkında âlim; isimlerini ve sıfatlarını bilmekle; ve bildiği şeyle haber vermeye muktedir olan; ve şeyi ilmiyle haber veren. **الخبير**: develer üzerinde çıkan **الوبر**’dir; **أبو النجم** onu yaban eşekleri için istiâre etti de dedi:
حتى إذا ما طار من خبيرها.
Mecazdandır; **طهفة** hadîsinde: **نستخلب الخبير**; yani bitkiyi ve otu keseriz ve yeriz. Deve **خبير**’ine, yani onun **وبر**’ine benzetildi; çünkü o, **وبر**’in bittiği gibi biter. Ve onun **استخلابه**’si: **المخلب** ile, o da **المنجل**’dir, ot biçmektir. **الخبير**: **الزبد**’dir; ve denildi: develerin ağızlarının köpüğü. **الهذلي** şu beyti okudu:
تغذ من في جنبيه الخبـي
ر لما وهي مزنه واستبيحا
**تغذ من** ile murad: **الفحول**’dür; yani köpüğü çiğneyen ve onu yutan.
**الخبير**: saç döküntüsüdür. **المتنخل الهذلي** dedi:
فآبوا بالرماح وهن عـوج
بهن خبائر الشعر السقاط.
**خبير**: **أحمد بن عمران بن موسى بن خبير الغويديني** el-muhaddis en-Nesefî’nin dedesinin dedesi; **محمد بن عبد الرحمن الشامي** ve başkalarından (rivayet etti). **الخبيرة** (هاء ile): ondan bir taifenin adıdır; yani saç döküntüsünden. **الخبيرة**: bir cemaatin, farklı bedellerle satın aldığı koyundur; sonra keserler, sonra onu taksim ederler; kura çekerler; her biri, verdiği nakit miktarınca; **الخبرة** (ضم ile) gibi. Ve **تخبروا خبرة**: bunu yaptılar; yani bir koyun satın aldılar, onu kestiler ve onu paylaştılar. Ve **شاة خبيرة**: paylaştırılmış. **ابن سيده** dedi: onu, زائدı atma üzere görüyorum. **الخبرة**: ilk kırkımdan olan iyi yündür; bunu **الصاغاني** nakletti. Ve **المخبرة** (موحدة’nın fethi ile): **المخرأة**; dışkılama yeri; bunu **الصغاني** nakletti. **المخبرة**: **المرآة**’nin zıddıdır; **ابن سيده** onu **موحدة**’nın zammesiyle ضبط etti. **الأساس**’ta: Mecazdandır: **تخبر عن مجهوله مرآته**. Ve **الخبرة** (ضم ile): iri, yağlı **الثريدة**’dir. **الخبرة**: aldığın paydır; etten yahut balıktan. Ve şu beyti okudu:
بات الربيعي والخاميز خبـرتـه
وطاح طي بني عمرو بن يربوع

**الخبرة**: ehline satın aldığın şey; bazıları onu etle tahsis etti; **الخبر** gibi, **هاء**sız. Erkeğe “ehline ne denedin?” denir. **الخبرة**: etten ve başkasından yiyecek. Denildi: o, ehline satın aldığı ettir. **الخبرة**: bir şeyden takdim edilen şey. **اللحياني** şunu hikâye etti: Arapların “onun **خبرة**si üzerinde toplandılar” dediklerini işitti; bununla onu kastediyorlar. Denildi: **الخبرة**: yolcunun seferinde yanında taşıdığı, onunla azıklandığı yiyecek. **الخبرة**: dört yahut beş kişi arasında içinde ekmek ve et bulunan bir **قصعة**. Ve **الخابور**: görünüşü parlak, sarı, güzel kokulu çiçeği olan bir bitki yahut ağaç; bahçeler onunla süslenir. Şeyhimiz dedi: onu doğuda bulunduğunu sanmıyorum. Dedi:
  Ey **الخبور** ağacı, sana ne oluyor da yapraklanmışsın,                      sanki **ابن طريف** için kederlenmemişsin. **الخابور**: **رأس عين** ile **الفرات** arasında meşhur bir nehir. **الخابور**: **دجلة**’nin doğusunda, **الموصل**’un doğusunda, onunla **الرقة** arasında başka bir nehir; üzerinde çok köyler ve küçük beldeler vardır. Ondan **عرابان** (vardır); onlardan **أبو الريان سريح بن ريان بن سريح الخابوري**; **السمعاني** ondan yazdı. **الخابور**: **الجزيرة**’de bir vadi; **سنجار**’da denildi. Ondan **هشام القرقسائي الخابوري القصار**; **مالك**’ten, ondan da **عبيد بن عمرو الرقي**. **الجوهري** dedi: **الشام** tarafında bir yer; **ديار بكر** taraflarında denildi; **السيد** ve **السعد**’ın **المفتاح** ve **المطول** şerhlerinde dediği gibi; şeyhimizin naklettiği üzere. Onun muradı, **التلخيص** ve **المفتاح** beytinin şerhinde:
  Ey **الخابور** ağacı, sana ne oluyor da yapraklanmışsın. Önceden zikri geçen. Ve **خابوراء**: özel isim. Ve **عاشوراء** ve onunla beraber olana izafe edilir. Ve **خيبر**, **صيقل** gibi: bir kale (müzekker), yani bilinen; **المدينة**-i müşerrefe yakınında; ondan **الشام**’a sekiz **برد** üzeredir. Oraya inen **العماليق**’ten bir adamın adıyla adlandırıldı; o, **خيبر بن قانية بن عبيل بن مهلان بن إرم بن عبيل**’dir; o, **عاد**’ın kardeşidir. Bir kavim dedi: Yahudilerin lisanında **الخيبر**: kale; bu yüzden **خبائر** diye de adlandırıldı. Ve **خيبر** bilinen (yerdir); Peygamber صلى الله عليه وسلم onu gazâ etti; **الصحيح** ve başkasında zikri vardır; o, vilayetin adıdır. Orada yedi kale vardı; etraflarında ekinlikler ve hurmalıklar. Ve onun صلى الله عليه وسلم sözüne rastladı: “**الله أكبر خربت خير**”. Bu yedi kalenin adları: **شق** ve **وطيح** ve **نطاة** ve **قموص** ve **سلالم** ve **كتيبة** ve **ناعم**. Ve **أحمد بن عبد القاهر اللخمي الدمشقي**, **منبه بن سليمان**’dan rivayet eder. Dedim: o, **الطبراني**’nin şeyhidir. Ve **محمد بن عبد العزيز أبو منصور الأصبهاني**, **أبي محمد بن فارس**’tan işitti; ikisi **الخيبريان**; sanki ikisi orada doğmuşlardır; yoksa ondan faziletle işaret edilen kimse çıkmamıştır. Ve **علي بن محمد بن خيبر**, muhaddis; o, **أبي إسحاق المستملسي**’nin şeyhidir. Ve **الخيبري**, **الراء**’ın fethi ve **ألف مقصورة** ile; **التكملة**’de de böyledir; bazı nüshalarda onun kesri ve nisbet **ياء**’sı ile: kara yılan. “Allah onu **الخيبري** ile belaya uğrattı” denir; bununla onu kastediyorlar. Sanki o harap olunca öldürücü yılanların barınağı oldu. Ve onu **خبرا** (damme ile) ve **خبرة** (kesra ile) **خبره**: onu belaya uğrattı ve denedi; **اختبره** gibi: onu imtihan etti.

**خبر** yiyeceği, onu **خبرا** ile **يخبره**: onu yağlandırdı. Ve “yiyeceğini **اخبر** et” denir; yani onu yağlandır. Ondan **الخبرة**: katık. “Bize bir **خبزة** ile geldi; bize bir **خبرة** ile gelmedi” denir. Ondan, **عراق العجم**’de onların toprağına bitişik **الكرج**’in hurmaya **خبرة** adını vermesi; bu onların dilinin aslıdır; onlardan kimi **الراء**’ı **لام**’a çevirir. Ve **خابران**, **الموحدة**’nın fethi ile: **سرخس** ile **أبيورد** arasında bir nahiye; köylerinden **ميهنة**. **خابران**’a nisbet edilenlerden: muhaddis **أبو الفتح فضل الله بن عبد الرحمن بن طاهر الخابراني**. **خابران** başka. Ve **استخبره**: ona haber hakkında sordu ve ona haber vermesini istedi; **تخبره** gibi. “Haberi **تخبرت** ettim ve onu **استخبرته** ettim” denir; bunun benzeri “adamı **تضعفت** ettim ve onu **استضعفته** ettim”. **الحديبية** hadîsinde: “O, **خزاعة**’dan bir gözcü gönderdi; **قريش**’in haberini onun için **يتخبر** etsin” yani tanısın ve iz sürsün. “Haberi **تخبر** etti ve **استخبر** etti” denir; haberleri bilmek için onlara sorduğu zaman. Ve onu **تخبيرا** ile **خبره**: ona haber verdi. “Onu **استخبرته** ettim; bana haber verdi; ve bana **خبرني** etti” denir. Ve **خبرين**, **قزوين** gibi: **بست**’te. Ondan **أبو علي الحسين بن الليث ابن فديك الخبريني البستي**; **تاريخ شيراز**’dan. Ve **المخبور**: güzel katık; **ابن الأعرابي**’den; yani çok **خبرة** sahibi; yani yağlı. **خبور**, **صبور** gibi: aslan. **خبرة**, **نبقة** gibi: **الربذة** himasında **بني ثعلبة بن سعد**’a ait su; yanında **أشجع**’a ait bir kuyu vardır. Ve **خبراء العذق**: **الصمان**’da bir yer; **تميم** toprağında **بني يربوع**’a. Ve **الخبائرة**: **ذي جبلة بن سواد**’ın evladından; **الكلاع**’dan bir batnın babası; o, **خبائر بن سواد بن عمرو بن الكلاع ابن شرحبيل**’dir. Onlardan **أبو علي يونس بن ياسر بن إياد الخبائري**; ondan **سعيد بن كثير بن عفير** rivayet etti; haberlerde. Ve **سليم بن عامر أبو يحيى الخبائري**, **ذي الكلاع**’dan tâbiî; **أبي أمامة**’den; ondan **معاوية بن صالح**. Ve **عبد الله بن عبد الجبار الخبائري الحمصي**, lakabı **زريق**; **إسماعيل ابن عياش**’tan; ondan **محمد بن عبد الرحمن بن يونس السراج** ve **أبو الأحوص** ve **جعفر الفريابي**; bunu **الدارقطني** söyledi.
 Onların sözü: “Mutlaka senin haberini **لأخبرن خبرك**”; işte bu, yanımızda harekeli ضبط edilmiştir. Bazı iyi asıllarda damme sonra sükûn ile; yani “mutlaka senin bilmeni bileceğim”. Ve **الخبر** ve **الخبر** ve **الخبر**: bir şeyin bilgisi; **أبو الدرداء**’ın rivayet ettiği ve **الطبراني**’nin **الكبير**’de, **أبو يعلى**’nın **المسند**’de çıkardığı hadis: “İnsanları buldum; **اخبر تقله**”; yani onları, kendilerinde bu söz söylenen kimseler buldum. Yani hiç kimse yoktur ki tecrübe ve imtihan yanında fiili beğenilmemiş olmasın; **التكملة**’de böyledir; **اللسان** ve **الأساس**’ta da; ve musannif **البصائر**’de onlara tâbi oldu. Muradı: onları **خبر** ettiğinde onlardan tiksindin; yani onlardan nefret ettin. Böylece sözü emir lafzı üzerine çıkardı; manası haber (cümlesi)dir. Ve **أخبرت** süt devesini: onu **مخبورة** buldum; yani bol sütlü; bunu **الصغاني** nakletti; “onu övülmüş buldum” mânasındaki **أحمدته** gibi.
 Ve muhaddis **محمد بن علي الخابري**, **أبي يعلي عبد المؤمن ابن خلف النسفي**’den; ondan **عبد الرحيم ابن أحمد البخاري**. Ve ona istidrâk edilenlerden: **الخبير** Allah عز وجل’in isimlerindendir: olanı ve olacak olanı bilen. **الترمذي** şerhinde: o, şeylerin iç yüzlerini bilendir. Ve **الخابر**: imtihan eden, tecrübe eden. Ve **الخبير**: haber veren. Ve **مخبراني** adam: **مخبر** sahibi; “**منظراني**: **منظر** sahibi” dedikleri gibi. Ve **الخبراء**: bollukla tecrübe edilmiş (dişi deve). Ve **الخبير**: ekin. Ve **الخبير**: fakih ve reis. Ve **الخبير**: katık; ve **الخبير**: katıklandırılmış (yiyecek). Ondan **أبي هريرة** hadisi: “**حين لا آكل الخبير**”. Ve **مختبر** deve: çok etli. Ve “üzerinde **الدبري** ve **حمي خيبري** vardır” denir. Ve **حمى خيبر**, titretici; **الأخنس ابن شهاب** dedi:

  Tıpkı **خيبر**’de hummalıya alışmış birinin âdet edindiği gibi, sert. Ve **الأخباري**: tarihçi; **الأخبار** lafzına nisbet; **الأنصاري** ve **الأنماطي** ve benzerleri gibi. Onunla **الهيثم بن عدي الطائي** meşhur oldu. Ve **الخبائرة**: Araplardan bir batn; meskenleri Mısır’ın **جيزة**’sindedir. Ve onların darbımesellerinden: “**لاهلك بوادي خبر**”; damme ile. Ve **الخبيرة**: oğlanın **عقيقة**sı üzerine davet; bunu **الحسن بن عبد الله العسكري** **الأسماء والصفات** kitabında söyledi. Ve **الخيابر**: yedi kale; onların zikri geçti.
 Ve **خيبري بن أفلت بن سلسلة ابن غنم بن ثوب بن معن**, **طيء**’de bir kabile; onlardan şair **إياس بن مالك بن عبد الله ابن خيبري**; onun bir elçiliği vardır; bunu **ابن الكلبي** söyledi. Ve **خيبر بن أوام بن حجور بن أسلم بن عليان**: **همدان**’dan bir batn. Ve **خيبر بن الوليد**, babasından, dedesinden, **أبي موسى**’dan. Ve **مدلج بن سويد بن مرثد ابن خيبري الطائي**, lakabı **مجير الجراد**. Ve **الخيبري بن النعمان الطائي**: sahâbî. Ve **سماك الإسرائيلي الخيبري**, onu **الرشاطي** sahâbede zikretti. Ve **إبراهيم بن عبد الله ابن عمر بن أبي الخيبري القصار العبسي الكوفي**, **وكيع** ve başkasından. Ve meşhur şair **جميل بن عبد الله بن معمر بن الحارث بن خيبري العذري**.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

خَبُرَ
1 خَبُرَ خبر , aor. خَبُرَ , (K,) inf. n. خُبُورٌ; (TA;) and ↓ اختبر, and ↓ تخبّر; (K;) He knew; or had, or possessed, knowledge; بِشَىْءٍ [of a thing; generally meaning, with respect to its internal, or real, state]. (K, TA.) -A2- خَبَرَهُ, (S, A, Msb,) aor. خَبُرَ , (Msb, MS,) inf. n. خَبْرٌ; (Msb, MS; *) and خَبِرَهُ, [aor. خَبَرَ ,] (A,) inf. n. خَبَرٌ; (TA;) and ↓ اختبِرهُ, and ↓ تخبّرهُ; (TA;) He knew it; syn. عَلِمَهُ; (S, A, Msb;) [generally meaning, with respect to its internal, or real, state; like خَبُرَ بِهِ: see خُبْرٌ, its simple subst., as distinguished from its inf. n.] You say, مِنْ أَيْنَ خَبَرْتَ هَذَا الأَمْرَ, (so in a copy of the S,) or خَبِرْتَ, (so in another copy of the S, and so in the A, where it is expressly said to be with kesr,) Whence knewest thou this thing? (S, A. *) ― -b2- And خَبَرَهُ, (S, K,) aor. خَبُرَ , (S,) inf. n. خُبْرٌ and خِبْرَةٌ, (S, K,) or the latter is a simple subst.; (Msb;) and ↓ اختبرهُ [which is the more common in this sense]; (S, Msb, K;) He tried, made trial of, made experiment of, tested, proved, assayed, proved by trial or experiment or experience him, or it. (S, Msb, K.) Hence the phrase, (S,) لَأَخْبُرَنَّ خَبَرَكَ, (S, K,) in some good lexicons خُبْرَكَ, (TA, [and so in the CK, but this I think to be a mistake, suggested by the explanation, which is not literal,]) i. q. لَأَعْلَمَنَّ عِلْمَكَ [which properly signifies I will assuredly know thy knowledge, or what thou knowest, but here means, as is shown by the manner in which the phrase that it explains is mentioned in the S, I will assuredly try, prove, or test, thy state, and so know what thou knowest]. (S, K.) [Hence, also,] the saying of Abu-dDardà, وَجَدْتُ النَّاسَ اُخْبُرْ تَقْلِهِمْ, (S,) or تَقْلِهِ, (A, K,) I found the people to be persons of whom it is said thus: [Try, prove, or test, them, or him, and thou wilt hate them, or him:] i. e. there is not one [of them] but his conduct is hated when it is tried, or proved, or tested: (K:) or when thou triest, provest, or testest, them, thou wilt hate them: the imperative form being used, but the meaning being that of an enunciative: (S, A, L, B:) [وَجَدْتُ is a verb of the kind called أَفْعَالُ القُلُوبِ, which govern two objective complements; therefore اُخْبُرْ تَقْلِهِمْ and اُخْبُرْ تَقْلِهِ are for مَقْلِيِّينَ عِنْدَ الخِبْرَةِ and مَقْلِيًّا عند الخبرة.] -A3- خَبَرَ الأَرْضَ, [and, as appears from a passage in the L, ↓ خبّرها, (see خَبْرٌ,)] He furrowed, or ploughed, the land for sowing. (Msb.) -A4- خَبَرَ الطَّعَامَ, (K,) aor. خَبُرَ , inf. n. خَبْرٌ, (TA,) He made the food greasy; or put grease to it. (K, TA.) -A5- خَبِرَ It (a place) was, or became, what is termed خَبْرَآء: (S:) or abounded with سِدْر [or lote-trees]. (TA.) ― -b2- And خَبِرَتِ الأَرْضُ, aor. خَبَرَ , (K,) inf. n. خَبَرٌ, (TA,) The land, or ground, abounded with خَبَار [app. meaning soft soil: see 3]. (K.) -A6- خبرت, [probably خَبُرَتْ, like غَزُرَتْ &c.,] inf. n. خُبُورٌ, (tropical:) She (a camel) abounded with milk. (Lh, TA. [See خَبْرٌ.])

2 خَبَّرَ see 4, in two places: -A2- and see 1.

3 خَاْبَرَ خابرهُ, (TA,) inf. n. مَخَابَرَةٌ, (S, A, Mgh, Msb, K, &c.,) [He made a contract, or bargain, with him to till and sow and cultivate land for a share of its produce:] the inf. n. signifies i. q. مُزَارَعَةٌ [i. e. the making a contract, or bargain, with another to cultivate land for a share of its produce], (AO, Lh, S, A, IAth, Mgh, Msb,) for somewhat of its produce, (S, Msb,) or for a third or a quarter, (AO, Mgh,) or for a determined share, such as a third or a quarter or some other portion, (IAth,) or for half or the like: (so in some copies of the K and in the TA:) or the tilling the ground for half or the like: (so in other copies of the K:) and i. q. مُؤَاكَرَةٌ: (K:) and ↓ خِبْرٌ is syn. with مُخَابَرَةٌ: (S, K:) it is a forbidden practice: (A, Mgh, TA:) it is from خَبِيرٌ signifying “ a tiller, or cultivator, of land: ” (S, Mgh:) or from خَبَرَ “ he furrowed, or ploughed (land) for sowing; ” whence خَبِيرٌ also: (Msb:) or from خَبِرَتِ الأَرْضُ “ the land abounded with خَبَار: ” or from [the fortress of] خَيْبَر, because the Prophet made it to remain in the possession of its inhabitants for half of its revenue; and therefore it was said, خَابَرَهُمْ. (TA.)

اخبرهُ
4 اخبرهُ أخبر أخبره اخبره اخبرة خبر , [inf. n. اـِخْبَارٌ;] (S, A, Msb, K;) and ↓ خبّرهُ, (S, A, K,) inf. n. تَخْبِيرٌ; (K;) are syn. [as signifying He informed him, told him, or acquainted him]. (S, A, K.) You say, أَخْبَرْتُهُ بِكَذَا, (S, Msb,) [and عَنْ كذا,] and ↓ خَبَّرْتُهُ, (S,) [I informed him, or told him, of such a thing; or acquainted him with such a thing; or made him to know the internal, or real, state of such a thing.] And ↓ اخبرهُ خُبُورَةً, i. e. أَنْبَأَهُ مَا عِنْدَهُ [He informed him, or told him, of what he had, or knew]. (K. [Whether it be meant that اخبر is doubly trans. without a particle, in this instance, like أَعْلَمَ, or whether خبورة be a quasi-inf. n, is not explained.]) One says also, تُخْبِرُ عَنْ مَجْهُولِهِ مَرْآتُهُ (tropical:) [His aspect acquaints one with his unknown state or qualities]. (A.) [And اخبر عَنْهُ He predicated of him, or it.] -A2- أَخْبَرْتُ اللِّقْحَة (tropical:) I found the milch camel to be abounding with milk. (K. [See 1, last sentence.])

5 تَخَبَّرَ see 1, in two places: ― -b2- and see 10, in four places. -A2- تخبّروا, (K,) or تخبّروا خُبْرَةً, (S,) They bought a sheep or goat, (S, K,) for different sums, (TA,) and slaughtered it, (S, K,) and divided its flesh among themselves, (S, TA,) each of them receiving a share proportioned to the sum that he had paid. (TA.)

8 اـِخْتَبَرَ see 1, in three places. -A2- مَا اخْتَبَرْتَ لِأَهْلِكَ What خُبْرَة, or flesh-meat, hast thou bought for thy family? (TA.)

استخبرهُ
10 استخبرهُ أستخبره استخبره استخبرة ٱستخبر ٱستخبره (A, K) and ↓ تخبّرهُ (K) He asked, or sought, or desired, of him information, or news, or tidings: (A, * K:) or he asked him respecting news, or tidings, and desired that he should inform him thereof. (TA.) And استخبر and ↓ تخبّر, (S,) or استخبر الخَبَرَ and ↓ تخبّرهُ, (TA,) He asked, or inquired, after the news, or tidings, (S, TA,) that he might know the same: (TA:) and ↓ تخبّر الأَخْبَارَ He searched after the news, or tidings, diligently, or time after time. (A, TA.)

خَبْرٌ
خَبْرٌ خبر : see خُبْرٌ. -A2- Also Trees of the kind called سِدْر [or lote-trees], (Lth, K,) and أَرَاك, with abundant herbage around them; (Lth;) as also ↓ خَبِرٌ: (Lth, K:) [both coll. gen. ns.:] ns. un. خَبْرَةٌ and خَبِرَةٌ. (TA.) ― -b2- Seed-produce. (K.) ― -b3- A place where water rests, or stagnates, in a mountain: (K:) a place where water has fallen, such as the water-course has furrowed (خَبَّرَ [perhaps a mistranscription for خَبَرَ]) in the summits (رُؤُوس) [of mountains], and through which one wades. (L.) -A3- A large [leathern water-bag of the kind called] مَزَادَة [q. v.]; (S, K;) as also ↓ خَبْرَآءُ (Kr, K) and ↓ خِبْرٌ: (K:) but this last is disallowed, in the sense above-explained, by AHeyth; and others say that the first word is better: (TA:) pl. of the first خُبُورٌ. (S, K.) ― -b2- Hence, by way of comparison thereto, (S,) (tropical:) A she-camel abounding with milk; (S, K;) as also ↓ خِبْرٌ, (K,) and ↓ مَخْبُورَةٌ [نَاقَةٌ]. (TA.)

خُبْرٌ
خُبْرٌ خبر (S, A, K) and ↓ خِبْرٌ (K) and ↓ خَبْرٌ, an inf. n., (Msb,) and ↓ خَبَرٌ, also an inf. n., (TA,) and ↓ خُبْرَةٌ and ↓ خِبْرَةٌ and ↓ مَخْبَرَةٌ, (K,) Knowledge, syn. عِلْمٌ, (S, A, Msb, K,) بِشَىْءٍ [of a thing]: (A, K:) or, accord. to some, خُبْزٌ signifies knowledge of the secret internal state: and ↓ خِبْزَةٌ and ↓ خُبْزَةٌ signify knowledge of the external and internal state; or, as some say, of secret internal circumstances or properties; but this necessarily involves acquaintance with external things. (TA.) You say, لِى بِهِ خُبْرٌ and ↓ خِبْرَةٌ [&c.] I have knowledge of it. (TA.) And مَا لِى بِهِ خُبْرٌ [&c.] I have not knowledge of it. (A.) ― -b2- See also خِبْرَةٌ. -A2- And see خَبِيرٌ: -A3- and خُبْرَةٌ.

خِبْرٌ
خِبْرٌ خبر : see خُبْرٌ: -A2- and see also 3: -A3- and see خَبْرٌ, in two places.

خَبَرٌ
خَبَرٌ خبر [originally] an inf. n. of خَبِرَهُ: see خُبْرٌ. (TA.) ― -b2- Also Information; a piece of information; a notification; intelligence; an announcement; news; tidings; a piece of news; an account; a narration, or narrative; a story; syn. نَبَأٌ; (T, K;) that comes to one from a person of whom he asks it: (TA:) or خَبَرٌ and نَبَأٌ are not synonymous; for, accord. to Er-Rلghib and others, the latter relates to a thing of great importance: and accord. to the leading authorities in lexicology and the science of conventional language, the former signifies properly, and in its common acceptation, what is related from another or others: to which authors on the Arabic language add, that it may be true or false: (MF:) or what is related from another or others, and talked of: (Msb:) pl. أَخْبَارٌ, (S, Msb, K,) and pl. pl. أَخَابِيرُ. (K.) ― -b3- By the relaters of traditions, it is used as syn. with حَدِيثٌ [signifying A tradition; or narrative relating, or describing, a saying or an action &c. of Mohammad]: (TA:) or this latter term is applied to what comes from the Prophet; and خَبَرٌ, to what comes from another than the Prophet; or from him or another; and أَثَرٌ, to what comes from a Companion of the Prophet; but it may also be applied to a saying of the Prophet. (Kull p. 152.) ― -b4- [In grammar, as correlative of مُبْتَدَأٌ, An enunciative: and as correlative of اِسْمٌ, the predicate of the non-attributive verb كَانَ and the like, and of كَادَ &c.] ― -b5- Also A man's state, or case; الأَمْرُ الَّذِى هُوَ عَليْهِ. (Har p. 20.)

خَبِرٌ
خَبِرٌ خبر : see خَبِيرٌ, in two places. -A2- See also خَبْرٌ. ― -b2- خَبِرَةٌ, or أَرْضٌ خَبِرَةٌ; and مَوْضِعٌ خَبِرٌ, and خَبِرٌ alone: see خُبْرٌ.

خُبْرَةٌ
خُبْرَةٌ خبر خبره خبرة : see خُبْرٌ, in two places. -A2- Also A portion, or share, (A'Obeyd, S, A, Mgh, K,) which one takes, of flesh-meat or fish. (A'Obeyd, S, K.) ― -b2- A sheep, or goat, which is bought by a number of persons, (S, K,) for different sums, (TA,) and slaughtered, (S, K,) and of which the flesh is then divided by them among themselves, (S,) each of them receiving a share proportioned to the sum that he has paid; (TA; [see 5;]) as also ↓ خَبِيرَةٌ: (K:) and ↓ شَاةٌ خَبِيرَةٌ a sheep, or goat, divided among several persons; thought by ISd to be formed by rejection of the augmentative letter [in its verb تخبّر]. (TA.) ― -b3- What one buys for his family; as also ↓ خُبْرٌ: (K:) accord. to some, (TA,) flesh-meat (K, TA) which one buys for his family. (TA.) ― -b4- Food, (K, TA,) consisting of flesh-meat and other kinds. (TA.) ― -b5- A thing brought forward or offered [for entertainment]. (Lh, K.) So in the saying, اِجْتَمَعُوا عَلَى خُبْرَتِهِ [They congregated over what he had brought forward, or offered, for their entertainment]. (Lh.) ― -b6- A mess of crumbled, or broken, bread, moistened with broth, large, (K, TA,) and greasy. (TA.) ― -b7- A bowl in which are bread and flesh-meat for four or five [persons]. (K.) ― -b8- Food which the traveller carries in his journey, (K,) and provides for himself. (TA.) ― -b9- Seasoning, condiment, or savoury food; as also ↓ خَبِيرٌ: whence the saying, أَتَانَا بِخُبْزَةٍ وَلَمْ يَأْتِنَا بِخُبْرَةٍ [He brought us a cake of bread, but he brought us not any seasoning]. (TA.) ― -b10- Hence, by the Karaj, whose land is adjacent to 'Irلk el-'Ajam, applied to A date; and by some of them pronounced خُبْلَةٌ. (TA.)

خِبْرَةٌ
خِبْرَةٌ خبر خبره خبرة Trial, proof, or test; (S, Msb, K;) and so ↓ خُبْرٌ, (S, K,) as in the saying, صَدَّقَ الخَبَرَ الخُبْرُ [The trial, proof, or test, verified the information]. (S.) ― -b2- See also خُبْرٌ, in three places.

خَبْرَآءُ
خَبْرَآءُ خبرآء , (Lth, S, K,) and أَرْضٌ خَبْرَآءُ, (S,) and ↓ خَبِرَةٌ, (Lth, K, [in the CK خَبْرَة,]) or أَرْضٌ خَبِرَةٌ, (S,) A plain, or level, tract of land, that produces سِدْر [or lote-trees]: (S, K:) or a tract abounding with trees, in the lower part of a meadow, in which water remains until the hot season, and in which grow trees of the kinds called سِدْر and أَرَاك, with abundant herbage around them: (Lth:) the pl. of خَبْرَآءُ is خَبَارَى and خَبَارٍ and خَبْرَاوَاتٌ (S, K) and خِبَارٌ; (K;) and the pl. of خَبِرَةٌ is ↓ خَبِرٌ; (TA;) [or this is neither a pl. nor a quasi-pl. n.: it may be a coll. gen. n.: but it is probably only an epithet, of which خَبِرَةٌ is the fem.; for] one says also ↓ مَوْضِعٌ خَبِرٌ, (S, TA,) meaning a place abounding with سِدْر. (TA.) ― -b2- خَبْرَآءُ also signifies A place where water collects and stagnates: (TA:) or where water collects and stagnates at the roots of trees of the kind called سِدْر: (K, TA:) or a round low tract of level ground in which water collects. (T.) ― -b3- See also خَبَارٌ. -A2- And see خَبْرٌ.

خَبَارٌ
خَبَارٌ خبار Soft land or soil, (IAar, S, A, Mgh, K,) in which are burrows (IAar, S, A) and hollows; (IAar;) as also ↓ خَبْرَآءُ: (A:) or soft land or soil, in which beasts sink and are embarrassed: or crumbling ground, in which the feet of beasts sink. (TA.) It is said in a prov., مَنْ تَجَنَّبَ الخَبَارَ أَمِنَ العِثَارَ [He who avoids soft ground in which the feet sink will be secure from stumbling]. (A, K.) ― -b2- Also Heaps of earth, or dust, collected at the roots of trees. (K, * TA.) ― -b3- And Burrows of جِرْذَان [or large field-rats]: (K:) [a coll. gen. n.:] n. un. with ة. (TA.)

الخَبُورُ
الخَبُورُ الخبور The lion. (K.)

خَبِيرٌ
خَبِيرٌ خبير Knowing; having knowledge; (S, A, Msb;) as also ↓ خَبِرٌ: (AHn:) or possessing much knowledge with respect to internal things; like شَهِيدٌ with respect to external things: (L in art. شهد:) or possessing knowledge of matters of information, news, tidings, accounts, narratives, or stories; of what is termed خَبَرٌ; (K;) or of what are termed أَخْبَار; (TA;) as also ↓ خَابِرٌ and ↓ خَبِرٌ, (K,) which last is thought by ISd to be a possessive [as distinguished from a verbal] epithet, (TA,) [or it is from خَبِرَ, a form which ISd may not have known,] and ↓ خُبْرٌ, (K,) which is an intensive epithet: (TA:) also informed; possessing information. (TA.) You say, أَنَا بِهِ خَبِيرٌ I have knowledge of it. (A.) And [hence] الخَبِيرُ is a name of God, meaning He who knoweth what hath been and what is or will be: (TA:) or He who well knoweth the internal qualities of things. (Sharh Et-Tirmidhee.) ― -b2- Also Possessing knowledge of God, (K, TA,) by being acquainted with his names and his attributes. (TA.) ― -b3- A lawyer; one skilled in the law, or practical religion. (TA.) ― -b4- A head, or chief. (TA.) -A2- A tiller, or cultivator, of land. (S, Mgh, Msb, K.) -A3- Fur, or soft hair, syn. وَبَرٌ, (S, K,) of camels, and (tropical:) of the wild ass. (TA.) ― -b2- Hair that has fallen: and with ة, a portion thereof. (K.) [See also خَبِيرَةٌ below.] ― -b3- (tropical:) Plants, or herbage; (S, K, TA;) fresh herbage: (K, TA:) likened to the وَبَر of camels, because growing like the latter: and seed-produce. (TA.) It is said in a trad., نَسْتَخْلِبُ الخَبِيرَ (tropical:) We cut (S, TA) with the reaping-hook, (TA,) and eat, the plants, or herbage. (S, TA.) ― -b4- Froth, or foam: (TA:) or the froth, or foam, of the mouths of camels. (S, K, TA.) -A4- Seasoned, or made savoury. (TA.) ― -b2- See also خُبْرَةٌ.

خُبُِورَةٌ
خُبُِورَةٌ خبوره خبورة : see 4.

خَبِيرَةٌ
خَبِيرَةٌ خبير خبيره خبيرة : see خُبَرةٌ, in two places. -A2- Also Good wool, of the first shearing. (K.) [See also خَبِيرٌ.] -A3- An invitation to the عَقِيقَة [q. v.] of a boy. (TA.)

خَابِرٌ
خَابِرٌ خابر : see خَبِيرٌ. ― -b2- Also One who tries, proves, or tests, things; having experience. (TA.)

خَابُورٌ
خَابُورٌ خابور A certain plant: (K:) or a kind of tree, having a blossom beautiful and bright, yellow, and of good odour, with which gardens are adorned: MF says, I do not think it to be found in the East. (TA.)

الخَيبَرَى
الخَيبَرَى الخيبرى الخيبري , (K, TA,) in some copies of the K written الخَيْبَرِىُّ, (TA,) The black serpent. (K.) So in the saying, بَلَاهُ اللّٰهُ بِالخَيْبَرَى [May God afflict him, or it, with the black serpent]: app. because a ruined place becomes the resort of deadly serpents. (TA.) -A2- One says also, عَلَيْهِ الدَّبَرَى وَحُمَّى خَيْبَرَى [May perdition befall him, and the fever of Kheyber: الدبرى being app. an inf. n., syn. with الدَّبَار, which is used in a similar phrase (عَلَيْهِ الدَّبَارُ) mentioned in the TA in art. دبر, and خَيْبَر being altered to خَيْبَرَى, as is indicated in the S, in order to assimilate it in form to الدبرى]: (S, TA:) the fever of Kheyber is مُتَنَاذَرَة [i. e. a fever “ against which people warn one another, ” because it is generally fatal]. (TA.) [See also خَاسِرٌ.]

أَخْبَارِىٌّ
أَخْبَارِىٌّ ذ A historian: a rel. n. formed from the pl., like أَنْصَارِىٌّ and أَنْمَاطِىٌّ. (TA.)

مَخْبَرٌ
مَخْبَرٌ مخبر (S) and ↓ مَخْبَرَةٌ (S, K) and ↓ مُخْبَرَةٌ (S, M) The internal state; an internal, or intrinsic, quality; the intrinsic, or real, as opposed to the apparent, state, or to the aspect, of a thing; [whether pleasing or displeasing; but when used absolutely, meaning the former;] opposite of مَرْآةٌ (S, K) and of مَنْظَرٌ [q. v.]. (S.) See also مَخْبَرَانِىٌّ.

مَخْبَرَةٌ
مَخْبَرَةٌ مخبر مخبره مخبرة : see خُبْرٌ: -A2- and see مَخْبَرٌ. -A3- Also [A privy;] a place where excrement, or ordure, is voided. (K.)

مَخْبُرَةٌ
مَخْبُرَةٌ مخبر مخبره مخبرة : see مَخْبَرٌ.

رَجُلٌ مَخْبَرَانِىٌّ
رَجُلٌ مَخْبَرَانِىٌّ رجل مخبرانى رجل مخبراني A man of goodly internal, or intrinsic, qualities; syn. ↓ ذُو مَخْبَرٍ; like مَنْظَرَانِىٌّ as meaning ذُو مَنْظَرٍ. (TA.)

مَخْبُورٌ
مَخْبُورٌ مخبور Well seasoned; (K;) having much grease. (TA.) -A2- نَاقَةٌ مَخْبُورَةٌ: see خَبْرٌ, last sentence.

مُخْتَبَرٌ
مُخْتَبَرٌ مختبر (assumed tropical:) A camel having much flesh. (TA.)

_Türkçe çeviri henüz yok_

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

خَبَرَ
خَبَرَ U ( n. ac. خِبْر 2 ,  خُبْر 3 ),
a.  Tested, tried; experienced.

خَبِرَ
خَبِرَ A ( n. ac. خِبْر 2 ,  خِبْرَة 2t ,  خَبَر 4 ,  مَخْبَرَة 17t ,  مَخْبُرَة 19t ) خَبُرَ U ( n. ac. خُبْر 3 ,  خُبْرَة 3t ,  خُبُوْر 27 )
a.  Was informed, well aware of, knew.

خَبَّرَ
خَبَّرَ II ,
a.  see IV .

خَاْبَرَ
خَاْبَرَ III ,
a.  Farmed; took on hire ( land ).

أَخْبَرَ
أَخْبَرَ IV
a.  [ acc. or Bi ], Informed of; announced to.

تَخَبَّرَ
تَخَبَّرَ V ,
a.  Was well acquainted with, was informed of, knew.

b.  see X .

اِخْتَبَرَ
اِخْتَبَرَ VIII ,
a.  see V (a) .

b.  Tested, tried.

اِسْتَخْبَرَ
اِسْتَخْبَرَ X ,
a.  Enquired of, asked.

b.  Asked about, wanted to know.

خَبْر
خَبْر 1 , ( pl. خُبُوْر 27 ),
a.  Leather provision bag.

خِبْر
خِبْر 2 ,  خِبْرَة 2t ,  خُبْر 3 ,  خُبْرَة 3t ,
a.  Knowledge, information.

b.  Experience.

c.  Test, trial, probation.

خَبَر
خَبَر 4 , ( pl. أَخْبَاْر 38 ,  أَخَاْبِيْرُ 69 ),
a.  News, tidings, intelligence, information.

b.  Narrative, tradition; record.

c.  Attribute, enunciative.

خَبَرِيَّة
خَبَرِيَّة 4yit ,
a.  News.

b.  Tale, story.

مَخْبَر
مَخْبَر 17 ,
a.  Real, inward state or quality.

b.  Experience.

مَخْبَرَة
مَخْبَرَة 17t ,
a.  see 17 .

b.  see 2 .

خَاْبِر
خَاْبِر 21 ,
a.  Trying, testing.

b.  Experienced; expert.

خَبِيْر
خَبِيْر 25 , ( pl. خُبَرَآءُ 43 ),
a.  Wellinformed; knowing; experienced.

أَخْبَاْر
أَخْبَاْر 38 ,
a.  Annals, records.

مْخَابَرَة
مْخَابَرَة
a.  Discussion; investigation, inquiry; question at issue.

خَيْبَرِيّ
خَيْبَرِيّ
a.  Artful, sly.

أَخْبَارِيّ
أَخْبَارِيّ
a.  Annalist, historian.

خَبَرْبَج
خَبَرْبَج
a.  Goodly, fine, excellent.

خُبْرُوْع
خُبْرُوْع
a.  Informer, mischiefmaker; sycophant.

##### Türkçe

**خَبَرَ**
**خَبَرَ** U ( n. ac. **خِبْر** 2 ,  **خُبْر** 3 ),
a.  Sınadı, denedi; tecrübe etti.

**خَبِرَ**
**خَبِرَ** A ( n. ac. **خِبْر** 2 ,  **خِبْرَة** 2t ,  **خَبَر** 4 ,  **مَخْبَرَة** 17t ,  **مَخْبُرَة** 19t ) **خَبُرَ** U ( n. ac. **خُبْر** 3 ,  **خُبْرَة** 3t ,  **خُبُوْر** 27 )
a.  Haberdar oldu, iyice vâkıf oldu, bildi.

**خَبَّرَ**
**خَبَّرَ** II ,
a.  IV’e bak.

**خَاْبَرَ**
**خَاْبَرَ** III ,
a.  Ziraat yaptı; (arazi) kiraladı (arazi).

**أَخْبَرَ**
**أَخْبَرَ** IV
a.  [ acc. veya Bi ], -den haberdar etti; -e ilân etti.

**تَخَبَّرَ**
**تَخَبَّرَ** V ,
a.  İyice tanıdı, -den haberdar oldu, bildi.

b.  X’e bak.

**اِخْتَبَرَ**
**اِخْتَبَرَ** VIII ,
a.  V (a)’ya bak.

b.  Sınadı, denedi.

**اِسْتَخْبَرَ**
**اِسْتَخْبَرَ** X ,
a.  -den soruşturdu, sordu.

b.  Hakkında sordu, bilmek istedi.

**خَبْر**
**خَبْر** 1 , ( pl. **خُبُوْر** 27 ),
a.  Deri azık torbası.

**خِبْر**
**خِبْر** 2 ,  **خِبْرَة** 2t ,  **خُبْر** 3 ,  **خُبْرَة** 3t ,
a.  Bilgi, malumat.

b.  Tecrübe.

c.  İmtihan, deneme, tecrübe (probation).

**خَبَر**
**خَبَر** 4 , ( pl. **أَخْبَاْر** 38 ,  **أَخَاْبِيْرُ** 69 ),
a.  Haber, havadis, istihbarat, bilgi.

b.  Rivayet, gelenek; kayıt.

c.  Sıfat, ihbarî (enunciative).

**خَبَرِيَّة**
**خَبَرِيَّة** 4yit ,
a.  Haber.

b.  Hikâye, öykü.

**مَخْبَر**
**مَخْبَر** 17 ,
a.  Gerçek, iç hâl veya nitelik.

b.  Tecrübe.

**مَخْبَرَة**
**مَخْبَرَة** 17t ,
a.  17’ye bak.

b.  2’ye bak.

**خَاْبِر**
**خَاْبِر** 21 ,
a.  Deneyen, sınayan.

b.  Tecrübeli; uzman.

**خَبِيْر**
**خَبِيْر** 25 , ( pl. **خُبَرَآءُ** 43 ),
a.  İyi haberdar; bilen; tecrübeli.

**أَخْبَاْر**
**أَخْبَاْر** 38 ,
a.  Yıllıklar, kayıtlar.

**مْخَابَرَة**
**مْخَابَرَة**
a.  Müzakere; tahkik, soruşturma; ihtilaf konusu olan mesele.

**خَيْبَرِيّ**
**خَيْبَرِيّ**
a.  Kurnaz, sinsi.

**أَخْبَارِيّ**
**أَخْبَارِيّ**
a.  Vakanüvis, tarihçi.

**خَبَرْبَج**
**خَبَرْبَج**
a.  İyi, güzel, mükemmel.

**خُبْرُوْع**
**خُبْرُوْع**
a.  Muhbir, fesatçı; dalkavuk.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

خبر
خَبَرَ - يَخْبُرُ - خُبْر - خُبْراً - خَبِيْر - خَبَر - أَخْبَار
خَبَرَ - يَخْبُرُ + كائن +أمراً أو بـِ أمر: يعلمه على وجه الحقيقة واليقين والصواب والتفصيل: تصله معلومات عن شيء أو كائن بشكل أكيد وصواب ومفصل
خُبْر: على وزن " فـُعـْل": اسم فعل " خَبَرَ - يَخْبُرُ ": الخبرة: تجمع قدر كبير من المعلومات التفصيلية الصواب
خُبْراً : حال من " خُبْر" : العلم بالشيء بشكل صواب ويقيني ومفصل
أحاط ( بشيء) خبراً : جمع وحصركامل المعلومات عن شيء أو كائن من جميع مصادرها، وأحاطها وحرزها تحت أمره
خَبِيْر: على وزن" فـَعسل": اسم فاعل مبالغة من " خَبَرَ - يَخْبُرُ ": شديد وعظيم الخُبْر: من تتجمع عنده كل المعلومات والتفاصيل الصواب واليقينية عن شيء
خَبَر: على وزن " فـَعـَل": اسم فعل بمعنى مفعول من " خَبَرَ - يَخْبُرُ ": النبأ والمعلومة الصواب والصحية واليقينية والمفصلة عن شيء
أَخْبَار : جمع " خَبَر "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " التذكر والعلم والتعرف والدراية "، وهي:
خَبَرَ - يَخْبَرُ، عَلِمَ - يَعْلَمُ، عَرَفَ - يَعْرِفُ، دَرَى - يَدْرِيْ، ذَكَرَ - يَذْكُرُ، أذِنَ - يَأْذَنُ (المتعدي)
خبر - أخبار
ينبأ بالخبر     يبلو الخبر	﴿يعتذرون إليكم إذا رجعتم إليهم قل لا تعتذروا لن نؤمن لكم قد نبأنا الله من أخباركم وسيرى الله عملكم ورسوله ثم تردون إلى عالم الغيب والشهادة فينبئكم بما كنتم تعملون(94)﴾ التوبة ﴿ولنبلونكم حتى نعلم المجاهدين منكم والصابرين ونبلو أخباركم (31)﴾ محمد
يأتي بخبر	﴿إذ قال موسى لأهله إني آنست نارا سآتيكم منها بخبر أو آتيكم بشهاب قبس لعلكم تصطلون(7)﴾ النمل ﴿فلما قضى موسى الأجل وسار بأهله آنس من جانب الطور نارا قال لأهله امكثوا إني آنست نارا لعلي آتيكم منها بخبر أو جذوة من النار لعلكم تصطلون(29)﴾ القصص
يحدث بخبر	﴿يومئذ تحدث أخبارها (4)﴾ الزلزلة
خبراً
يحط خبراً﴿وكيف تصبر على ما لم تحط به خبرا(68)﴾ الكهف ﴿كذلك وقد أحطنا بما لديه خبرا(91)﴾ الكهف
خبير
الله خبير
بمن يقوم بتنفيذ أحكام الله في شؤون الأسرة﴿والذين يتوفون منكم ويذرون أزواجا يتربصن بأنفسهن أربعة أشهر وعشرا فإذا بلغن أجلهن فلا جناح عليكم فيما فعلن في أنفسهن بالمعروف والله بما تعملون خبير(234)﴾ البقرة ﴿وإن امرأة خافت من بعلها نشوزا أو إعراضا فلا جناح عليهما أن يصلحا بينهما صلحا والصلح خير وأحضرت الأنفس الشح وإن تحسنوا وتتقوا فإن الله كان بما تعملون خبيرا (128)﴾ النساء ﴿قل للمؤمنين يغضوا من أبصارهم ويحفظوا فروجهم ذلك أزكى لهم إن الله خبير بما يصنعون(30)﴾ النور ﴿والذين يظاهرون من نسائهم ثم يعودون لما قالوا فتحرير رقبة من قبل أن يتماسا ذلكم توعظون به والله بما تعملون خبير (3)﴾ المجادلة
الصدقات	﴿إن تبدوا الصدقات فنعما هي وإن تخفوها وتؤتوها الفقراء فهو خير لكم ويكفر عنكم من سيئاتكم والله بما تعملون خبير(271)﴾ البقرة ﴿ولا يحسبن الذين يبخلون بما آتاهم الله من فضله هو خيرا لهم بل هو شر لهم سيطوقون ما بخلوا به يوم القيامة ولله ميراث السماوات والأرض والله بما تعملون خبير(180)﴾آل عمران ﴿وما لكم ألا تنفقوا في سبيل الله ولله ميراث السماوات والأرض لا يستوي منكم من أنفق من قبل الفتح وقاتل أولئك أعظم درجة من الذين أنفقوا من بعد وقاتلوا وكلا وعد الله الحسنى والله بما تعملون خبير(10)﴾ الحديد
الشهادة	﴿ياأيها الذين آمنوا كونوا قوامين بالقسط شهداء لله ولو على أنفسكم أو الوالدين والأقربين إن يكن غنيا أو فقيرا فالله أولى بهما فلا تتبعوا الهوى أن تعدلوا وإن تلووا أو تعرضوا فإن الله كان بما تعملون خبيرا (135)﴾ النساء ﴿ياأيها الذين آمنوا كونوا قوامين لله شهداء بالقسط ولا يجرمنكم شنآن قوم على ألا تعدلوا اعدلوا هو أقرب للتقوى واتقوا الله إن الله خبير بما تعملون(8)﴾ المائدة
الجهاد	﴿إذ تصعدون ولا تلوون على أحد والرسول يدعوكم في أخراكم فأثابكم غما بغم لكيلا تحزنوا على ما فاتكم ولا ما أصابكموالله خبير بما تعملون (153)﴾ آل عمران ﴿أم حسبتم أن تتركوا ولما يعلم الله الذين جاهدوا منكم ولم يتخذوا من دون الله ولا رسوله ولا المؤمنين وليجة والله خبير بما تعملون(16)﴾ التوبة
التخلف عن الجهاد	﴿وأقسموا بالله جهد أيمانهم لئن أمرتهم ليخرجن قل لا تقسموا طاعة معروفة إن الله خبير بما تعملون(53)﴾ النور ﴿سيقول لك المخلفون من الأعراب شغلتنا أموالنا وأهلونا فاستغفر لنا يقولون بألسنتهم ما ليس في قلوبهم قل فمن يملك لكم من الله شيئا إن أراد بكم ضرا أو أراد بكم نفعا بل كان الله بما تعملون خبيرا (11)﴾ الفتح
        بتوقير الرسول	﴿ياأيها الذين آمنوا إذا قيل لكم تفسحوا في المجالس فافسحوا يفسح الله لكم وإذا قيل انشزوا فانشزوا يرفع الله الذين آمنوا منكم والذين أوتوا العلم درجات والله بما تعملون خبير(11)﴾ المجادلة ﴿أأشفقتم أن تقدموا بين يدي نجواكم صدقات فإذ لم تفعلوا وتاب الله عليكم فأقيموا الصلاة وآتوا الزكاة وأطيعوا الله ورسوله والله خبير بما تعملون(13)﴾ المجادلة
التقوى	﴿ياأيها الذين آمنوا اتقوا الله ولتنظر نفس ما قدمت لغد واتقوا الله إن الله خبير بما تعملون(18)﴾ الحشر ﴿فآمنوا بالله ورسوله والنور الذي أنزلنا والله بما تعملون خبير(8)﴾ التغابن
 	﴿ياأيها الذين آمنوا إذا ضربتم في سبيل الله فتبينوا ولا تقولوا لمن ألقى إليكم السلام لست مؤمنا تبتغون عرض الحياة الدنيا فعند الله مغانم كثيرة كذلك كنتم من قبل فمن الله عليكم فتبينوا إن الله كان بما تعملون خبيرا (94)﴾ النساء
 	﴿وترى الجبال تحسبها جامدة وهي تمر مر السحاب صنع الله الذي أتقن كل شيء إنه خبير بما تفعلون (88)﴾ النمل ﴿ألم ترى أن الله يولج الليل في النهار ويولج النهار في الليل وسخر الشمس والقمر كل يجري إلى أجل مسمى وأن الله بما تعملون خبير (29)﴾ لقمان
 	﴿ولن يؤخر الله نفسا إذا جاء أجلها والله خبير بما تعملون(11)﴾ المنافقون
 	﴿واتبع ما يوحى إليك من ربك إن الله كان بما تعملون خبيرا (2)﴾ الأحزاب
 	﴿وإن كلا لما ليوفينهم ربك أعمالهم إنه بما يعملون خبير(111)﴾ هود
 	﴿وإن خفتم شقاق بينهما فابعثوا حكما من أهله وحكما من أهلها إن يريدا إصلاحا يوفق الله بينهما إن الله كان عليما خبيرا(35)﴾ النساء ﴿إن الله عنده علم الساعة وينزل الغيث ويعلم ما في الأرحام وما تدري نفس ماذا تكسب غدا وما تدري نفس بأي أرض تموت إن الله عليم خبير(34)﴾ لقمان ﴿ياأيها الناس إنا خلقناكم من ذكر وأنثى وجعلناكم شعوبا وقبائل لتعارفوا إن أكرمكم عند الله أتقاكم إن الله عليم خبير(13)﴾ الحجرات ﴿وإذ أسر النبي إلى بعض أزواجه حديثا فلما نبأت به وأظهره الله عليه عرف بعضه وأعرض عن بعض فلما نبأها به قالت من أنبأك هذا قال نبأني العليم الخبير(3)﴾ التحريم
 	﴿وهو الذي خلق السماوات والأرض بالحق ويوم يقول كن فيكون قوله الحق وله الملك يوم ينفخ في الصور عالم الغيب والشهادة وهو الحكيم الخبير(73)﴾ الأنعام ﴿الر كتاب أحكمت آياته ثم فصلت من لدن حكيم خبير(1)﴾ هود ﴿وهو القاهر فوق عباده وهو الحكيم الخبير(18)﴾ الأنعام ﴿الحمد لله الذي له ما في السماوات وما في الأرض وله الحمد في الآخرة وهو الحكيم الخبير(1)﴾ سبأ
 	﴿لا تدركه الأبصار وهو يدرك الأبصار وهو اللطيف الخبير(103)﴾ الأنعام ﴿ألم ترى أن الله أنزل من السماء ماء فتصبح الأرض مخضرة إن الله لطيف خبير(63)﴾ الحج ﴿يابني إنها إن تكن مثقال حبة من خردل فتكن في صخرة أو في السماوات أو في الأرض يأت بها الله إن الله لطيف خبير (16)﴾ لقمان ﴿واذكرن ما يتلى في بيوتكن من آيات الله والحكمة إن الله كان لطيفا خبيرا (34)﴾ الأحزاب ﴿ألا يعلم من خلق وهو اللطيف الخبير(14)﴾ الملك
 	﴿قل كفى بالله شهيدا بيني وبينكم إنه كان بعباده خبيرا بصيرا(96)﴾ الإسراء { والذي أوحينا إليك من الكتاب هو الحق مصدقا لما بين يديه إن الله بعباده لخبير بصير(31)  فاطر
 	﴿ولو بسط الله الرزق لعباده لبغوا في الأرض ولكن ينزل بقدر ما يشاء إنه بعباده خبير بصير(27)﴾ الشورى ﴿إن ربك يبسط الرزق لمن يشاء ويقدر إنه كان بعباده خبيرا بصيرا(30)﴾ الإسراء
 	﴿وكم أهلكنا من القرون من بعد نوح وكفى بربك بذنوب عباده خبيرا بصيرا (17)﴾ الإسراء ﴿وتوكل على الحي الذي لا يموت وسبح بحمده وكفى به بذنوب عباده خبيرا(58)﴾ الفرقان
 	﴿إن ربهم بهم يومئذ لخبير (11)﴾ العاديات
 	﴿الذي خلق السماوات والأرض وما بينهما في ستة أيام ثم استوى على العرش الرحمان فاسأل به خبيرا (59)﴾ الفرقان ﴿إن تدعوهم لا يسمعوا دعاءكم ولو سمعوا ما استجابوا لكم ويوم القيامة يكفرون بشرككم ولا ينبئك مثل خبير (14)﴾ فاطر
مختار الصحاح
● [خبر] خ ب ر: الخَبَرُ واحد الأخبار و أخْبَرَهُ بكذا و خَبَّرهُ بمعنى و الاستِخْبَارُ السؤال عن الخبر وكذا التَّخَبُّرُ و المَخْبَرُ بوزن المصدر ضد المنظر وكذا المَخْبَرَةُ بضم الباء وهو ضد المرءاة و خَبَرَ الأمر علمه وبابه نصر والاسم الخُبْرُ بالضم وهو العلم بالشيء و الخَبِيرُ العالم والخبير الأكار ومنه المُخَابَرةُ وهي المزارعة ببعض ما يخرج من الأرض و الخَبِيرُ النبات وفي الحديث ﴿نستخلب الخبير﴾ أي نقطع النبات ونأكله و خَبَرَهُ إذا بلاه و اخْتَبَرَهُ وبابه نصر و خِبْرَةً أيضا بالكسر يقال صَدَّق الخَبَرُ الخُبْرَ وأما قول أبي الدرداء وجدت الناس أخبر تقله فيريد بذلك أنك إذا خبرتهم قليتهم فأخرج الكلام على لفظ الأمر ومعناه الخبر و خَيْبَرُ موضع بالحجاز
الراغب
خبر
- الخبر: العلم بالأشياء المعلومة من جهة الخبر، وخبرته خبرا وخبرة، وأخبرت: أعلمت بما حصل لي من الخبر، وقيل الخبرة المعرفة ببواطن الأمر، والخبار والخبراء: الأرض اللينة (انظر: المجمل 2/310)، وقد يقال ذلك لما فيها من الشجر، والمخابرة، مزارعة الخبار بشيء معلوم، والخبير: الأكار فيه، والخبر (الخبر بكسر الخاء وفتحها، انظر: اللسان (خبر) ؛ والمجمل 2/310) : المزادة العظيمة، وشبهت بها الناقة فسميت خبرا، وقوله تعالى: }والله خبير بما تعملون﴿[آل عمران/153]، أي: عالم بأخبار أعمالكم، وقيل أي: عالم ببواطن أموركم، وقيل: خبير بمعنى مخبر، كقوله:﴾فينبئكم بما كنتم تعملون﴿[المائدة/105]، وقال تعالى:﴾ونبلو أخباركم﴿[محمد/31]،﴾قد نبأنا الله من أخباركم{ [التوبة/94]، أي: من أحوالكم التي نخبر عنها.
ملخص اللسان
1.     الخَبِيرُ: من أَسماء الله عز وجل العالم بما كان وما يكون.
2.     وخَبُرْتُ بالأَمر من باب  قتل أَي علمته.
3.    وخَبَرْتُ الأَمرَ أَخْبُرُهُ  إِذا عرفته على حقيقته.
4.     والخَبَرُ، بالتحريك: واحد الأَخبْار. والخَبَرُ: ما أَتاك من نَبإِ عمن  تَسْتَخْبِرُ.
5. الخَبَرُ النَّبَأُ، والجمع أَخْبَارٌ
6.     واسْتَخْبَرْتُه. والاسْتِخْبارُ والتَّخَبُّرُ:  السؤال عن الخَبَر. -يَتَخَبَّر له خَبَرَ قريش أَي يَتَعَرَّفُ؛
7.     وخَبَّرَه بكذا وأَخْبَرَه:  نَبَّأَهُ. واسْتَخْبَرَه: سأَله عن الخَبَرِ وطلب أَن يُخْبِرَهُ
8.     تَخَبْرَ الخَبَرَ  واسْتَخْبَر إِذا سأَل عن الأَخبْارِ ليعرفها.  والخابِرُ: المُخْتَبِرُ المُجَرِّبُ ورجل خابر وخَبِير: عالم  بالخَبَرِ
9. والمَخْبَرُ: خلاف  المَنْظَرِ،
10.                        والخِبْرُ والخُبْرُ والخِبْرَةُ والخُبْرَةُ والمَخْبَرَةُ والمَخْبُرَةُ،  كله: العِلْمُ بالشيء؛ تقول: لي به خِبْرٌ، وقد خَبَرَهُ يَخْبُره خُبْراً  وخُبْرَةً وخِبْراً واخْتَبَره وتَخَبَّرهُ؛ يقال: من أَين خَبَرْتَ هذا  الأَمر أَي من أَين علمت؟ وقولهم: لأَخْبُرَنَّ خُبْرَكَ أَي  لأَعْلَمَنَّ عِلْمَك؛ يقال: صَدَّقَ الخَبَرَ الخُبْرُ.
11.                        والخَبِيرُ: الذي يَخْبُرُ الشيء بعلمه؛
12.                        والخَبْرُ: أَن تزرع على النصف أَو الثلث من هذا، وهي  المُخابَرَةُ، واشتقت من خَيْبَرَ لأَنها أَول ما أُقْطِعَتْ كذلك.
13.                       والخَبير والخُبْرَةُ: الأَدام؛ وقيل: هو  الطعام من اللحم وغيره؛ ويقال: اخْبُرْ طعامك أَي دَسِّمْهُ
لسان العرب
● - خبر: الخَبِيرُ: من أَسماء الله عز وجل العالم بما كان وما يكون.  وخَبُرْتُ بالأَمر  (* قوله: «وخبرت بالأمر» ككرم. وقوله: وخبرت الأمر من باب  قتل كما في القاموس والمصباح). أَي علمته. وخَبَرْتُ الأَمرَ أَخْبُرُهُ  إِذا عرفته على حقيقته. وقوله تعالى: فاسْأَلْ بهِ خَبِيراً؛ أَي اسأَل عنه  خبيراً يَخْبُرُ.  والخَبَرُ، بالتحريك: واحد الأَخبْار. والخَبَرُ: ما أَتاك من نَبإِ عمن  تَسْتَخْبِرُ. ابن سيده: الخَبَرُ النَّبَأُ، والجمع أَخْبَارٌ،  وأَخابِير جمع الجمع. فأَما قوله تعالى: يومئذٍ تُحَدِّثُ أَخَبْارَها؛ فمعناه  يوم تزلزل تُخْبِرُ بما عُمِلَ عليها. وخَبَّرَه بكذا وأَخْبَرَه:  نَبَّأَهُ. واسْتَخْبَرَه: سأَله عن الخَبَرِ وطلب أَن يُخْبِرَهُ؛ ويقال:  تَخَبَّرْتُ الخَبَرَ واسْتَخْبَرْتُه؛ ومثله تَضَعَّفْتُ الرجل  واسْتَضْعَفْتّه، وتَخَبَّرْتُ الجواب واسْتَخْبَرْتُه. والاسْتِخْبارُ والتَّخَبُّرُ:  السؤال عن الخَبَر. وفي حديث الحديبية: أَنه بعث عَيْناً من خُزَاعَةَ  يَتَخَبَّر له خَبَرَ قريش أَي يَتَعَرَّفُ؛ يقال: تَخَبْرَ الخَبَرَ  واسْتَخْبَر إِذا سأَل عن الأَخبْارِ ليعرفها.  والخابِرُ: المُخْتَبِرُ المُجَرِّبُ ورجل خابر وخَبِير: عالم  بالخَبَرِ. والخَبِيرُ: المُخْبِرُ؛ وقال أَبو حنيفة في وصف شجر: أَخْبَرَني بذلك  الخَبِرُ، فجاء به على مثال فَعِلٍ؛ قال ابن سيده: وهذا لا يكاد يعرف  إِلاَّ أَن يكون على النسب. وأَخْبَرَهُ خُبُورَهُ: أَنْبأَهُ ما عنده.  وحكي اللحياني عن الكسائي: ما يُدْرَى له أَيْنَ خَبَرٌ وما يُدُرَى له  ما خَبَرٌ أَي ما يدرى، وأَين صلة وما صلة. والمَخْبَرُ: خلاف  المَنْظَرِ، وكذلك المَخْبَرَةُ والمَخْبُرَةُ، بضم الباء، وهو نقيض المَرْآةِ  والخِبْرُ والخُبْرُ والخِبْرَةُ والخُبْرَةُ والمَخْبَرَةُ والمَخْبُرَةُ،  كله: العِلْمُ بالشيء؛ تقول: لي به خِبْرٌ، وقد خَبَرَهُ يَخْبُره خُبْراً  وخُبْرَةً وخِبْراً واخْتَبَره وتَخَبَّرهُ؛ يقال: من أَين خَبَرْتَ هذا  الأَمر أَي من أَين علمت؟ وقولهم: لأَخْبُرَنَّ خُبْرَكَ أَي  لأَعْلَمَنَّ عِلْمَك؛ يقال: صَدَّقَ الخَبَرَ الخُبْرُ. وأَما قول أَبي الدرداء:  وجدتُ الناسَ اخْبُرْ نَقْلَه؛ فيريد أَنك إِذا خَبَرْتَهُم قليتهم،  فأَخرج الكلام على لفظ الأَمر، ومعناه الخَبَرُ. والخُبْرُ: مَخْبُرَةُ  الإِنسان. والخِبْرَةُ: الاختبارُ؛ وخَبَرْتُ الرجل أَخْبُرُه خُبْرِاً  وخُبْرَةً. والخِبْيرُ: العالم؛ قال المنذري سمعت ثعلباً يقول في قوله:  كَفَى قَوْماً بِصاحِبِهمْ خَبِيرا  فقال: هذا مقلوب إِنما ينبغي أَن يقول كفى قوماً بصاحبهم خُبْراً؛ وقال  الكسائي: يقول كفى قوم. والخَبِيرُ: الذي يَخْبُرُ الشيء بعلمه؛ وقوله  أَنشده ثعلب:  وشِفَاءُ عِيِّكِ خابِراً أَنْ تَسْأَلي  فسره فقال: معناه ما تجدين في نفسك من العيّ أَن تستخبري. ورجل  مَخْبَرانِيٌّ: ذو مَخْبَرٍ، كما قالوا مَنْظَرانِيّ أَي ذو مَنْظَرٍ. والخَبْرُ  والخِبْرُ: المَزادَةُ العظيمة، والجمع خُبُورٌ، وهي الخَبْرَاءُ أَيضاً؛  عن كراع؛ ويقال: الخِبْرُ، إِلاَّ أَنه بالفتح أَجود؛ وقال أَبو الهيثم:  الخَبْرُ، بالفتح، المزادة، وأَنكر فيه الكسر؛ ومنه قيل: ناقة خَبْرٌ  إِذا كانت غزيرة. والخَبْرُ والخِبْرُ: الناقة الغزيرة اللبن. شبهت  بالمزادة في غُزْرِها، والجمع كالجمع؛ وقد خَبَرَتْ خُبُوراً؛ عن اللحياني.  والخَبْراءُ: المجرَّبة بالغُزْرِ. والخَبِرَةُ: القاع يُنْبِتُ السِّدْرَ،  وجمعه خَبِرٌ، وهي الخَبْراءُ أَيضاً، والجمع خَبْراوَاتٌ وخَبَارٌ؛ قال  سيبويه: وخَبَارٌ كَسَّرُوها تكسير الأَسماء وَسَلَّموها على ذلك وإِن  كانت في الأَصل صفة لأَنها قد جرت مجرى الأَسماء. والخَبْراءُ: مَنْقَعُ  الماء، وخص بعضهم به منقع الماء في أُصول السِّدْرِ، وقيل: الخَبْراءُ القاع  ينبت السدر، والجمع الخَبَارَى والحَبارِي مثل الصحارَى والصحارِي  والخبراوات؛ يقال: خَبِرَ الموضعُ، بالكسر، فهو خَبِرٌ؛ وأَرض خَبِرَةٌ.  والخَبْرُ: شجر السدر والأَراك وما حولهما من العُشْبِ؛ واحدته  خَبْرَةٌ. وخَبْراءُ الخَبِرَةِ: شجرها؛ وقيل: الخَبْرُ مَنْبِتُ السِّدْرِ في  القِيعانِ. والخَبْرَاءُ: قاع مستدير يجتمع فيه الماء، وجمعه خَبَارَى  وخَبَاري. وفي ترجمة نقع: النَّقائهعُ خَبَارَى في بلاد تميم. الليث:  الخَبْراءُ شَجْراءُ في بطن روضة يبقى فيها الماء إِلى القيظ وفيها ينْبت  الخَبْرُ، وهو شجر السدر والأَراك وحواليها عُشْبٌ كثير، وتسمى الخَبِرَةَ،  والجمع الخَبِرُ. وخَبْرُ الخَبِرَةِ: شجرُها قال الشاعر:  فَجادَتْكَ أَنْواءُ الرَّبيعِ، وهَلِّلَتْ  عليكَ رِياضٌ من سَلامٍ ومن خَبْرِ  والخَبْرُ من مواقع الماء: ما خَبِرَ المَسِيلُ في الرؤوس فَتَخُوضُ  فيه. وفي الحديث: فَدَفعنا في خَبَارٍ من الأَرض؛ أَي سهلة لينة. والخَبارُ  من الأَرض: ما لانَ واسْتَرخَى وكانت فيهع جِحَرَةٌ. والخَبارُ:  الجَراثيم وجِحَرَةُ الجُرْذانِ، واحدته خَبارَةٌ. وفي المثل: من تَجَنَّبَ  الخَبَارَ أَمِنَ العِثارَ. والخَبارُ: أَرض رِخْوَةٌ تتعتع فيه الدوابُّ؛  وأَنشد:  تَتَعْتَع في الخَبارِ إِذا عَلاهُ،  ويَعْثُر في الطَّرِيقِ المُسْتَقِيمِ  ابن الأَعرابي: والخَبارُ ما اسْتَرْخَى من الأَرض وتَحَفَّرَ؛ وقال  غيره: وهو ما تَهَوَّرَ وساخَتْ فيه القوائم. وخَبِرَتِ الأَرضُ خَبَراً:  كثر خَبارُها. والخَبْرُ: أَن تزرع على النصف أَو الثلث من هذا، وهي  المُخابَرَةُ، واشتقت من خَيْبَرَ لأَنها أَول ما أُقْطِعَتْ كذلك.  والمُخابَرَةُ: المزارعة ببعض ما يخرج من الأَرض، وهو الخِبْرُ أَيضاً،  بالكسر. وفي الحديث: كنا نُخابر ولا نرى بذلك بأْساً حتى أَخْبَرَ رافعٌ  أَن رسولُ الله، صلى الله عليه وسلم، نهى عنها. وفي الحديث: أَنه نهى عن  المُخابرة؛ قيل: هي المزارعة على نصيب معين كالثلث والربع وغيرهما؛ وقيل:  هو من الخَبارِ، الأَرض اللينة، وقيل: أَصل المُخابرة من خَيْبر، لأَن  النبي، صلى الله عليه وسلم، أَقرها في أَيدي أَهلها على النصف من محصولها؛  فقيل: خابَرَهُمْ أَي عاملهم في خيبر؛ وقال اللحياني: هي المزارعة فعمّ  بها. والمُخَابَرَةُ أَيضاً: المؤاكرة. والخَبِيرُ: الأَكَّارُ؛ قال:  تَجُزُّ رؤُوس الأَوْسِ من كلِّ جانِبٍ،  كَجَزِّ عَقاقِيلِ الكُرومِ خَبِيرُها  رفع خبيرها على تكرير الفعل، أَراد جَزَّه خَبِيرُها أَي أَكَّارُها.  والخَبْرُ الزَّرْعُ.  والخَبِيرُ: النبات. وفي حديث طَهْفَةَ: نَسْتَخْلِبُ الخَبِيرَ أَي  نقطع النبات والعشب ونأْكله؛ شُبّهَ بِخَبِيرَ الإِبل، وهو وبَرُها لأَنه  ينبت كما ينبت الوبر. واستخلابه: احْتِشاشُه بالمِخْلَبِ، وهو المِنْجَلُ.  والخَبِيرُ: يقع على الوبر والزرع والأَكَّار. والخَبِيرُ: الوَبَرُ؛ قال  أَبو النجم يصف حمير وحش:  حتى إذا ما طار من خَبِيرِها  والخَبِيرُ: نُسَالة الشعر، والخَبِيرَةُ: الطائفة منه؛ قال المتنخل  الهذلي:  فآبوا بالرماحِ، وهُنَّ عُوجٌ،  بِهِنَّ خَبائِرُ الشَّعَرِ السِّقَاطُ  والمَخْبُورُ: الطَّيِّب الأَدام. والخَبِيرُ: الزَّبَدُ؛ وقيل: زَبَدُ  أَفواه الإِبل؛ وأَنشد الهذلي:  تَغَذّمْنَ، في جانِبيهِ، الخَبِيـ  ـرَ لَمَّا وَهَى مُزنُهُ واسْتُبِيحَا  تغذمن من يعني الفحول أَي الزَّبَدَ وعَمَيْنَهُ.  والخُبْرُ والخُبْرَةُ: اللحم يشتريه الرجل لأَهله؛ يقال للرجل: ما  اختَبَرْتَ لأَهلك؟ والخُبْرَةُ: الشاة يشتريها القوم بأَثمان مختلفة ثم  يقتسمونها فَيُسْهِمُونَ كل واحد منهم على قدر ما نَقَدَ. وتَخَبَّرُوا  خُبْرَةً: اشْتَرَوْا شَاةً فذبحوها واقتسموها. وشاة خَبِيرَةٌ: مُقْتَسَمَةٌ؛  قال ابن سيده: أُراه على طرح الزائد. والخُبْرَةُ، بالضم: النصيب تأْخذه  من لحم أَو سمك؛ وأَنشد:  باتَ الرَّبِيعِيُّ والخامِيز خُبْرَتُه،  وطاحَ طَيُّ بني عَمْرِو بْنِ يَرْبُوعِ  وفي حديث أَبي هريرة: حين لا آكلُ الخَبِيرَ؛ قال ابن الأَثير: هكذا جاء  في رواية أَي المَأْدُومَ. والخَبير والخُبْرَةُ: الأَدام؛ وقيل: هو  الطعام من اللحم وغيره؛ ويقال: اخْبُرْ طعامك أَي دَسِّمْهُ؛ وأَتانا  بِخُبْزَةٍ ولم يأْتنا بخُبْزَةٍ. وجمل مُخْتَبِرٌ: كثير اللحم. والخُبْرَةُ:  الطعام وما قُدِّم من شيء. وحكي اللحياني أَنه سمع العرب تقول: اجتمعوا  على خُبْرَتِه، يعنون ذلك. والخُبْرَةُ: الثريدة الضخمة. وخَبَرَ الطعامَ  يَخْبُرُه خَبْراً: دَسَّمَهُ. والخابُور: نبت أَو شجر؛ قال:  أَيا شَجَرَ الخابُورِ ما لَكَ مُورِقاً؟  كأَنَّكَ لم تَجْزَعُ على ابنِ طَرِيفِ  والخابُور: نهر أَو واد بالجزيرة؛ وقيل: موضع بناحية الشام. وخَيْبَرُ:  موضع بالحجاز قرية معروفة. ويقال: عليه الدَّبَرَى  (* قوله: «عليه الدبرى  إلخ» كذا بالأَصل وشرح القاموس. وسيأتي في خ س ر يقول: بفيه البرى).  وحُمَّى خَيْبَرى.
مقاييس اللغة:
(خبر)  الخاء والباء والراء أصلان: فالأول العِلم، والثاني يدل على لينٍ ورَخاوة وغُزْرٍ.
فالأول الخُبْر: العِلْم بالشَّيءِ. تقول: لي بفلان خِبْرَةٌ وخُبْرٌ. والله تعالى الخَبير، أي العالِم بكلِّ شيء. وقال اللهُ تعالى: ﴿وَلاَ يُنَبِّئكَ مِثْلُ خبِيرٍ﴾ [فاطر 14].
والأصل الثاني: الخَبْراء، وهي الأرض الليِّنة. قال عَبيدٌ يصف فرساً:
* سَدِكاً بِالطَّعْنِ ثَبْتاً في الخَبارِ *
والخَبِير: الأكّار، وهو مِن هذا، لأنّه يُصْلِح الأرضَ ويُدَمِّثُها ويلَيِّنها. وعلى هذا يجري هذا البابُ كلُّه؛ فإنهم يقولون: الخبير الأكّار، لأنه يخابر الأرض، أي يؤاكِرُها. فأمّا المخابرة التي نُهِيَ عنها فهي المزارعة بالنِّصف لها [أو] الثّلث أو الأقلِّ([3]) من ذلك أو الأكثر. ويقال له: "الخِبْرُ، أيضاً. وقال قوم: المخابَرة مشتقٌّ من اسم خَيْبر.
ومن الذي ذكرناه من الغُزْر قولُهم للناقة الغزيرة: خَبْرٌ. وكذلك المَزَادة العظيمة خَبْرٌ؛ والجمع خُبور.
و[من] الذي ذكرناه من اللِّين تسميتُهم الزَّبَدَ([4]) خبِيراً. والخَبير: النَّبات الليِّن. وفي الحديث: "ونَسْتَخْلِبُ الخَبير([5])".
والخَبير: الوَبَر. قال الراجز:
*حتَّى إذا ما طار من خَبِيرِها([6]) *
ويقال مكانٌ خَبِرٌ، إذا كان دفيئاً كثيرَ الشَّجَر والماء([7]). وقد خَبِرَت الأرضُ. وهو قياسُ الباب.
ومما شذَّ عن الأصل الخُبْرَةُ، وهي الشّاة يَشتريها القومُ يذبحونها ويقتسِمون لحمها. قال:
إذا ما جعلْتَ الشّاةَ للقوم خُبْرةً *** فشَأْنَكَ إنِّي ذاهبٌ لشُؤُوني
القاموس المحيط:
الخَبَرُ، محركةً النَّبَأ ج أخبارٌ جج أخابِيرُ. ورجُلٌ خابِرٌ وخَبيرٌ وخَبِرٌ، ككَتِفٍ وجُحْرٍ عالمٌ به. وأخْبَرَهُ خُبورَهُ أنبأهُ ما عِندَهُ. والخِبْرُ والخِبْرَةُ، بكسرهما ويضمانِ، والمَخْبَرَةُ والمَخْبُرَةُ العِلْمُ بالشيءِ، كالاخْتِبارِ والتَّخَبُّرِ. وقد خَبُرَ، كَكَرُمَ. والخَبْرُ المَزادَةُ العظيمَةُ، كالخَبْراءِ، والناقَةُ الغَزيرَةُ اللَّبَنِ، ويكسرُ فيهما
ج: خُبُورٌ، وة بِشيرازَ، منها الفَضْلُ بنُ حَمَّادٍ صاحبُ المُسْنَدِ، وة باليَمنِ، والزَّرْعُ، ومَنْقَعُ الماءِ في الجَبَلِ، والسِّدْرُ
كالخَبِرِ، ككَتِفٍ. والخَبْراءُ: القاعُ تُنْبِتُهُ، كالخَبِرَةِ ج: الخَبارَى والخَبارِي والخَبْرَاوَاتُ والخَبَارُ، ومَنْقَعُ الماءِ في أُصُولِهِ. والخَبَارُ، كسَحابٍ: ما لاَنَ من الأرضِ واسْتَرْخَى، والجَراثيمُ، وجِحَرَةُ الجُِرْذانِ، و " من تَجَنَّبَ الخَبَارَ، أمن العِثارَ: مَثَلٌ.وخَبِرَتِ الأرضُ، كفَرِحَ: كثُرَ خَبارُها. وفَيْفَاءُ أو فَيْفُ الخَبَارِ: ع بِنَواحِي عَقيقِ المدينةِ.
والمُخابَرَةُ: أن يَزْرَعَ على النِّصْفِ ونحوِهِ، كالخِبْرِ، بالكسر، والمُؤَاكَرَةُ. والخَبِيرُ: الأَكَّارُ، والعالِمُ بالله تعالى، والوَبَرُ، والنَّباتُ والعُشْبُ، وزَبَدُ أفْواهِ الإِبِلِ، ونُسالَةُ الشَّعَرِ، وجَدُّ والِدِ أحمدَ بنِ عمرانَ المحدِّثِ، وبالهاءِ: الطَّائِفَةُ منه، والشَّاةُ تُشْتَرَى بَيْنَ جَماعَةٍ فَتُذْبَحُ، كالخُبْرَة، بالضم، وتَخَبَّرُوا: فَعَلُوا ذلك، والصُّوفُ الجَيِّدُ من أولِ الجَزِّ.
والمَخْبَرَةُ: المَخْرَأَةُ، ونَقيضُ المَرْآةِ. والخُبْرَةُ، بالضم: الثَّريدَةُ الضَّخْمَةُ، والنَّصيبُ تَأْخُذُهُ من لَحْمٍ أو سَمَكٍ، وما تَشْتَرِيهِ لأَهْلِكَ، كالخُبْرِ، والطَّعامُ، واللَّحْمُ، وما قُدِّمَ من شيءٍ، وطَعامٌ يَحْمِلُهُ المُسافِرُ في سُفْرَتِهِ، وقَصْعَةٌ فيها خُبْزٌ ولَحْمٌ بينَ أربَعَةٍ أو خَمْسَةٍ. والخابُورُ: نَبْتٌ، ونَهْرٌ بينَ رأسِ عَيْنٍ والفُراتِ، وآخَرُ شَرْقِيَّ دِجْلَةِ المَوْصِلِ، ووادٍ.
وخابُوراءُ: ع. وخَيْبَرُ: حِصْنٌ م قُرْبَ المدينةِ. وأحمدُ بنُ عبدِ القاهِرِ، ومحمدُ بنُ عبدِ العزيزِ الخَيْبَرِيَّانِ: كأَنَّهُما وُلِدَا به. وعليُّ بنُ محمدِ بنِ خَيْبَرَ: محدِّثٌ. والخَيْبَرى: الحَيَّةُ السَّوْداءُ. وخَبَرَهُ خُبْراً، بالضم، وخِبْرَةً، بالكسر: بَلاهُ، كاخْتَبَرَهُ، الطَّعامَ: دَسَّمَهُ.وخابَرانُ: ناحيةٌ بينَ سَرَخْسَ وأبِيوَرْدَ، وع. واسْتَخْبَرَهُ: سأَلَهُ الخَبَرَ، كتَخَبَّرَهُ.
وخَبَّرَهُ تَخْبيراً: أخْبَرَهُ. وخَبْرِينُ، كقَزْوينَ: ة بِبُسْتَ. والمَخْبُورُ: الطَّيِّبُ الإِدامِ. وكصَبُورٍ: الأَسَدُ. وكنَبِقَةٍ: ماءٌ لبني ثَعْلَبَةَ. وخَبْرَاءُ العِذْقِ: ع بالصَّمَّانِ. والخَبائِرَةُ: من ولَدِ ذِي جَبَلَةَ بنِ سَوادٍ أبو بَطْنٍ من الكُلاعِ، منهم: أبو علِيٍّ الخَبائِرِيُّ، وسُلَيْمُ بنُ عامِرٍ الخَبائِرِيُّ: تابِعِيٌّ، وعبدُ اللهِ بنُ عبدِ الجَبَّارِ الخَبائِرِيُّ. ولأَخْبُرَنَّ خُبْرَكَ: لأَعْلَمَنَّ عِلْمَكَ. ووجَدْتُ الناسَ اخْبُرْ تَقْلَه، أي: وجَدْتُهُمْ مَقُولاً فيهم هذا، أي: ما من أحَدٍ إلا وهو مَسْخوطُ الفِعْلِ عندَ الخِبْرَةِ.
وأخْبَرْتُ اللِّقْحَةَ: وجدْتُهُا غَزِيرَةً. ومحمدُ بنُ علِيٍّ الخابِرِيُّ: محدِّثٌ.
تاج العروس:
خبر
الخَبَرُ : مُحرَّكَةً : النَّبَأُ هكذا في المُحْكَم . وفي التَّهْذِيب : الخَبَر : ما أتَاك مِن نَبَإٍ عَمَّن تَسْتَخْبِرُ . قال شَيْخُنا : ظاهِرُه بل صَرِيحُه أنَّهُما مُتَرادِفَان وقد سَبق الفَرْقُ بَيْنَهُما وأنَّ النَّبَأَ خَبَرٌ مُقَيَّدٌ بكَوْنِه عن الرَّاغِب وغيرُه من أئِمَّة الاشْتِقَاقِ والنَّظَرِ في أصولِ العَرَبِيَّة . ثم إنَّ أعلامَ اللُّغَةِ والإصْطِلاح قالوا : الخَبَر عُرْفاً ولُغَة : ما يُنْقَل عن العَيْر وزادَ فيه أهْلُ العَرَبِيَّة . واحْتَمَلَ الصِّدْقَ والكَذِبَ لِذَاتِه . والمُحَدِّثُون استَعْمَلُوه بمَعْنَى الحَدِيث . أو الحَدِيثُ : ما عَنِ النَّبِيّ صَلَّى اللُه عليه وسلَّم والخَبَر : ما عَنْ غَيْرِه
وقال جَماعَة من أهْلِ الإصْطلاح : الخَبَر أعَمُّ والأَثَرُ هو الذي يُعَبَّرُ به عن غَيْر الحَدِيث كما لِفُقَهاءِ خُراسَانَ . وقد مَرَّ إيماءٌ إليه في أثر وبَسْطه في عُلُوم اصْطِلاح الحَدِيث . ج أخْبارٌ . وجج أي جَمْع الجَمْع أخابِيرُ . يقال : رَجُلٌ خَابِرٌ وخَبِيرٌ : عالِمٌ بالخَبَر . والخَبِيرُ : المُخْبِر
قال أبُو حَنيفَة في وَصْف شَجَر : أخْبَرني بذلِك الخَبِرُ . فجاءَ به ككَتِف . قال ابنُ سِيده . وهذا لا يَكَادُ يُعْرَف إلاّ أنْ يُكونَ على النَّسب . يُقالُ : رَجُلٌ خُبْرٌ مثل حُجْر أي عَالِمٌ بِهِ أي بالخَبَر على المُبَالَغَة كزيد عَدْل . وأخْبَره خُبُورَه بالضّمّ أي أنْبَأه ما عِنْدَه . والخُبْرُ والخُبْرَة بكَسْرِهِما ويُضَمَّان والمَخْبَرَة بفَتْح المُوَحَّدة والمَخْبُرَة بضَمِّها : العِلْمُ بالشَّيْءِ تقول : لي به خِبْرٌ وخُبْرة كالاخْتِبار والتَّخَبّرِ . وقد اخْتَبَرَه وتَخَبَّرَه . يقال : مِنْ أيْنَ خَبْرتَ هذا الأمرَ ؟ أي من أيْن عَلِمْت . ويقال صَدَّقَ الخَبَرُ الخُبْرَ . وقال بَعضُهم : الخُبْر بالضَّمّ : العِلْم بالباطن الخَفِيِّ لاحْتياج العِلْم به للاخْتبار . والخِبْرَةُ : العِلْم بالظَّاهر والباطنِ وقيلَ : بالخَفَايا البَاطِنَةِ ويَلْزَمُها مَعْرِفَةُ الأُمورِ الظَّاهِرة . وقد خَبُرَ الرَّجُلُ ككَرُمَ خُبُوراً فهو خَبيرٌ
والخِبْرُ بفتْح فَسُكُون : المَزَادَةُ العَظِيمَة كالخَبْرَاءِ مَمْدُوداً والأَخِير عن كُرَاع . مِنَ المَجَازِ : الخِبْرُ : النَّاقَةُ الغَزِيرَةُ اللَّبنِ شُبِّهَت بالمَزَادة العَظِيمة في غُزْرِهَا وقد خَبَرَتْ خُبُوراً عن اللِّحْيَانِيّ ويُكْسرُ فِيِمَا وأَنْكَر أَبو الهَيْثم الكَسْرَ في المَزادة وقال غيرهُ : الفَتْحُ أَجْودُ . ج أَي جمْعهما خُبُورٌ . الخَبْرُ : ة بِشِيرازَ بها قَبْرُ سَعِيدٍ أَخي الحَسَن البَصْرِيّ . مِنْهَا أَبُو عَبْدِ الله الفَصْلُ بنُ حَمَّادٍ الخَبْرِيّ الحافظ صاحِبُ المُسْنَدِ وكان يُعَدُّ من الأَبدَال ثِقَةٌ ثَبتٌ يَرْوِي عن سَعِيد بن أَبي مَرْيَمَ وسَعِيدِ بنِ الشِّيرازِيّ وأَبو بَكْر عبد الله بن أَبي دَاوود السِّجِسْتَانيّ وتُوفِّيَ سنة 264 ، الخَبْرُ : ة باليَمَن نَقَله الصَّغانِيُّ . الخَبْرُ : الزَّرْعُ
الخَبْرُ : مَنْقَعُ الماءِ في الجَبَل وهو ما خَبِرَ المسِيلُ في الرُّءُوس فتَخُوضُ فيه . الخَبْرُ : السِّدْرُ والأَرَاكُ وما حَوْلَهُمَا من العُشْب . قال الشاعر :
فجادَتْكَ أَنواءُ الرَّبِيعِ وهَلَّلَتْ ... عليكَ رِيَاضٌ من سَلاَمٍ ومنِ خَبْرِ . كالخَبِر ككَتِفٍ عن اللَّيث واحِدَتُهما خَبْرة وخَبِرَةٌ . والخَبْرَاءُ : القاعُ تُنْبِتُه أَي السِّدْرَ كالخَبِرَة بفَتْح فكَسْر وجمْعُه خَبِرٌ . وقال اللّيث : الخَبْراءُ شَجْراءُ في بَطْنِ رَوْضَةٍ يَبْقَى فِيها المَاءُ إِلى القَيْظ وفيها يَنْبُت الخَبْرُ وهو شَجَر السِّدْرِ والأَراكِ وحَوالَيْهَا عُشْبٌ كَثِيرٌ وتُسَمَّى الخَبِرةَ ج الخَبَارَي بفتح الرّاءِ والخَبَارِي بكَسْرِهَا مثل الصَّحَارَي والصَّحَارِي . والخَبْراواتُ والخبَارُ بالكسْرِ وفي التَّهِيب في نَقْع : النَّقَائع : خَبَارَي في بِلادِ تَميم . الخَبْرَاءُ : منْقَعُ المَاءِ . وخَصَّ بَعْضُهم به مَنْقَعَ المَاءِ في أُصُولِهِ أَي السِّدرِ . وفي التَّهْذِيب الخَبْرَاءُ : قَاعٌ مُسْتَدِيرٌ يَجْتَمِع فيه المَاءُ . والخَبَارُ كسَحَاب : مَالاَنَ مِنَ الأَرْضِ واسْتَرْخَى وكانَت فِيهَا جِحَرَةٌ زاد ابْنُ الأَعْرَابِيّ : وتَحَفَّر . وقال غيره : هو ما تَهوَّرَ وساخَتْ فيه القَوَائِمُ . وفي الحَدِيث " فدَفَعْنَا في خَبَارٍ من الأَرض " أَي سَهْلَةٍ لَيِّنة . وقال بَعضُهم : الخَبَارُ : أَرضٌ رِخْوَة تَتعْتَع فيها الدَّوابُّ وأَنشد :
تَتَعْتع في الخَبَارِ إِذا عَلاَه ... وتَعْثُرُ في الطَّرِيق المُسْتَقِيمِ
الخَبَارُ : الجرَاثِيمُ جَمْعُ جُرْثُومٍ وَهُوَ التُّرابُ المُجْتَمِع بأُصولِ الشَّجرِ . الخَبَارُ : جِحَرةُ الجُرْذانِ واحدَتُه خَبَارَةٌ . ومَنْ تَجَنَّبَ الخَبَارَ أَمِنَ العِثَارَ مَثَلٌ ذَكَرَه المَيْدَانِي في مَجْمَعِه والزَّمخْشَريّ في المُسْتَقْصَى والأَساس . وخَبِرَتِ الأَرْضُ خَبَراً كفَرِح كَثُر خَبَارُهَا . وخَبِر المَوْضِعُ كفَرِحَ فَهْو خَبِرٌ : كَثُرَ به الخَبْرُ وهو السِّدْر . وأَرضٌ خَبِرَةٌ وهذا قَدْ أَغفَلَه المُصَنِّفُ . وفَيْفَاءُ أَو فَيْفُ الخَبَارِ : ع بِنَواحِي عَقِيقِ المَدِينَةِ كانَ عَلَيْه طَرِيقُ رَسُول اللهِ صلَّى الله وسلم حِينَ خَرَجَ يُرِيدُ قُرَيشاً قبل وَقْعَة بَدْرٍ ثم انْتَهَى منه إِلى يَلْيَلَ . والمُخَابَرَةُ : المُزَارَعَةُ عَمَّ بها اللِّحْيَانيّ . وقال غَيْره : على النِّصْفِ ونَحْوِه أَي الثُّلُث . وقال ابنُ الأَثير : المُخَابَرةُ : والمُزارَعَة على نَصِيبٍ مُعَيِّن كالثُّلُث والرُّبع وغَيْرِهما . وقال غيرهُ : هو المُزَارَعَة ببَعْض ما يَخْرُج من الأَرض كالخِبْرِ بالكَسْر . وفي الحَدِيث " كُنَّا نُخَابِرُ ولا نَرى بِذلك بَأْساً حتّى أَخْبَرَ رافِعٌ أَنَّ رَسولَ الله صَلَّى اللهُ عليه وسَلَّم نَهَى عَنْهَا " قيل : هو من خَبِرَتِ الأَرْضُ خَبَراً : كَثُر خَبَارُهَا وقيل : أَصْلُ المُخَابَرة من خَْبَر لأَنَّ النَّبيَّ صَلَّى اللهُ عليه وسَلَّم أَقَرَّها في أَيْدِي أَهْلِهَا على النَّصف من مَحْصُولِها فقيل : خَابَرَهُم أَي عامَلَهُم في خَيْبر . المُخَابَرَة أَيْضاً المُؤَاكَرَةُ : والخَبِيرُ : الأَكَّارُ قال :
تَجُزُّ رُءُوس الأَوْسِ من كُلِّ جانِبٍ ... كجَرِّ عَقَاقِيلِ الكُرُومِ خَبِيرُها . رفع خَبِيرُهَا على تَكْرِيرِ الفِعْل . أَراد جَزَّه خَبِيرُها أَي أَكَّارُها . الخَبِيرُ : العالِمُ بالله تَعَالى بمَعْرِفة أَسمائِه وصِفاتِه والمُتمَكِّن من الإِخْبار بما عَلِمَه والذي يَخْبُرُ الشَّيءَ بعِلْمه . الخَبِير : الوَبَرُ يَطْلُع على الإِبل واستعاره أَبو النّجم لحمِير وَحْشٍ فقال :
" حَتَّى إِذا ما طَارَ من خَبِيرِهَا . من المَجَاز في حَدِيثِ طَهْفَة " نسْتَخْلِبُ الخَبِيرُ " أَي نَقْطَع النَّبَات والعُشْب ونأْكلُه . شُبِّه بخَبِير الإِبِل وهو وَبَرُهَا لأَنَّه يَنْبُت كما يَنْبُت الوَبَر واستِخْلابُه : احتِشاشُه بالمِخْلَبِ وهو المِنْجلُ . الخَبِيرُ : الزَّبَدُ وقيل : زَبَدُ أَفْوَاهِ الإِبلِ . وأَنْشَد الهُذَلِيّ :
تَغَذَّ مْنَ في جَنِبَيْه الخَبِي ... ر لَمَّا وهَي مُزْنهُ واستُبِيحَا تَغَذَّ مْنَ يَعْنِي الفُحُول أَي مَضَغْن الزَّبَدَ وعَمَيْنَه
الخَبِيرُ : نُسَالَةُ الشَّعرِ . قال المُتَنَخِّلُ الهُذَلِيّ :
فآبُوا بالرِّماح وهُنَّ عُوجٌ ... بِهِنّ خَبَائِرُ الشَّعَرِ السِّقَاطِ . خَبِير : جَدُّ والدِ أَحْمَدَ بْنِ عِمْرانَ بنِ مُوسَى بنِ خَبِير الغُوَيْدِينِيّ المُحدِّث النَّسَفِيّ عن مُحَمّد بنِ عَبْدِ الرحمن الشاميّ وغَيْرِه . الخَبِيرَةُ بالهَاءِ اسمُ الطَّائِفَة مِنْه أَي من نُسَالَةِ الشَّعر . الخَبِيرَةُ : الشَّاةُ تُشْتَرَي بَيْن جماعةٍ بأَثْمانِ مُخْتَلفة فتُذْبَحُ ثم يقْتَسِمُونها فيُسْهِمُون كُلُّ واحد على قَدْر ما نَقَد كالخُبْرة بالضَّمِّ وتَخَبَّروا خُبْرةً فَعَلُوا ذلِك أَي اشتَرُوا شاةً فَذَبحُوها واقْتَسَمُوها . وشاةٌ خَبِيرَةٌ : مُقْتَسَمَةٌ . قال ابنُ سِيدَه : أَرَاهُ على طَرْحِ الزَّائد . الخُبْرة : الصُّوفُ الجَيِّد من أَوَّل الجَزِّ نقله الصاغانِيّ . والمَخْبَرَةُ بفتح المُوَحّدة : المَخْرأَةُ موضع الخِراءَة نقلَه الصَّغانِيّ . المَخْبَرةُ : نَقِيضُ المَرْآةِ وضَبَطه ابنُ سِيدَه بضَمِّ المُوَحَّدَة . وفي الأَساس : ومن المَجاز : تُخْبِرُ عن مَجْهُولِه مَرآتُه . والخُبْرَة بالضَّمِّ : الثَّرِيدَةُ الضَّخْمَةُ الدَّسِمة . الخُبْرَة : النَّصِيبُ تَأْخذُه . من لَحْمٍ أو سَمَكٍ وأنْشَد :
باتَ الرَّبِيعِيُّ والخامِيزُ خُبْرَتُه ... وطَاحَ طَيْ بَنِي عَمْرِو بْنِ يَرْبُوعِ
الخُبْرَة : ما تَشْتَرِيه لأهْلِك وخَصَّه بعضُهم باللَّحم كالخُبْرِ بغير هَاءٍ يقال للرّجل ما اخْتَبَرْتَ لأهْلك ؟ . الخُبْرَة : الطَّعامُ من اللَّحْم وغَيْرِه . قيل : هو اللَّحْمُ يَشْتَرِيه لأَهْلِه الخُبْرة : ما قُدِّمَ مِنْ شَيْءٍ وحَكَى اللِّحْيَانيّ أنَّه سمِع العرب تقول : اجْتَمعوا على خُبْرَته يَعْنُون ذلك قيل : الخُبْرَة : طَعَامٌ يَحْمِلُه المُسَافِرُ في سُفْرَتِه يَتَزوَّدُ به الخُبْرَة : قصْعَةٌ فِيهَا خُبْزٌ ولَحْمٌ بينَ أرْبَعَةٍ أو خَمْسَةٍ . والخابُورُ : نَبْتٌ أو شَجَر له زَهْرٌ زَاهِي المَنْظَرِ أصفرُ جَيِّدُ الرائِحَةِ تُزيَّنُ به الحَدائِقُ قال شيخُنا : ما إخَالُه يُوجَد بالمَشْرِق . قال :
أيَا شجَر الخَبُورُ مَالَك مُورِقاً ... كأنَّكَ لم تَجْزَعْ عَلَى ابْنِ طَرِيفِ الخابُورُ : نَهرٌ بَيْنَ رَأسِ عَيْنٍ والفُراتِ مَشْهُور . الخَابُور : نَهرٌ آخرُ شَرْقِيَّ دِجْلَةِ المَوْصِلِ بينه وبين الرَّقَّة عليه قُرىً كَثِيرةٌ وبُلَيْدَاتٌ . ومنها عَرَابَان منها أبُو الرّيّان سريح بن رَيّان بن سريح الخَابُورِيّ كَتَبَ عنه السَّمْعَانيّ . الخَابُور : وادٍ بالجَزِيرة وقيل بسِنْجَار منه هِشام القَرْقسائيّ الخَابُوريّ القصّار عن مَالِك وعنه عُبَيْد بن عَمرٍو الرَّقِّيّ . وقال الجوهريّ : مَوْضِع بناحية الشَّام وقيل بَنواحِي ديَار بَكْرٍ كما قاله السّيد والسّعد في شَرْحَي المْفْتَاح والمُطَوَّل كما نَقَله شيخُنا . ومُرادُه في شَرْحِ بَيْت التَّلخِيص والمِفْتَاح :
" أَيَا شَجَرَ الخَابُورِ مَالَك مُورِقاً . المُتَقَدّم ذِكْرُه . وخَابُورَاءُ : ع . ويضاف إِلى عَاشُورَاءَ وما مَعَه . وخَيْبَرُ كصَيْقَل : حِصْنٌ م أَي معروف قُرْبَ المَدِينَةِ المُشَرَّفَة على ثَمَانِيةِ بُرُدٍ منها إِلى الشّام سُمِّيَ باسم رَجُل من العَمَالِيقِ نزَل بها وهُو خَيْبَرُ بن قانِيَة بن عَبِيل بن مهلان بن إِرَم بن عَبِيل وهو أَخُو عَاد . وقال قوْم : الخَيْبَر بلسَان اليَهُودِ : الحِصْن ولذا سُمِّيَت خَبائِرَ أَيْضاً وخَيْبَرُ مَعْرُوفٌ غَزَاه الّنبِيُّ صَلَّى اللهُ عليه وسلم وله ذِكْرٌ في الصَّحِيح وغيره وهو اسْمٌ للوِلاَية وكانت به سَبْعَةُ حُصُونٍ حَوْلَها مَزارِعُ ونَخْلٌ وصادفت قوله صَلَّى الله عليه وسلَّم : " الله أَكْبَر خَرِبَت خَيْرَ " . وهذه الحُصُونُ السَّبْعَة أَسماؤُهَا : شِقّ ووَطِيح ونَطَاة وقَمُوص وسُلاَلِم وكَتِيبة ونَاعِم . وأَحمَدُ بْنُ عَبْدِ القَاهِر اللَّخْمِيّ الدِّمَشْقيّ يَرْوِي عن مُنَبِّه بنِ سُلَيْمَان . قلت : وهو شيْخٌ للطَّبَرَانِيّ . ومُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ العَزيز أَبو مَنْصُور الأَصْبهانيّ سَمِع من أَبي مُحَمّد بن فارِس الخَيْبَرِيانِ كأَنَّهُمَا وُلِدَا بِهِ وإِلا فلَم يخرُجْ منه مَنْ يُشارُ إِليه بالفَضْل . وعَلِيُّ بنُ مُحَمِّدِ بْنِ خَيْبَرَ مُحَدِّثٌ وَهُو شَيْخٌ لأَبِي إِسْحَاق المُسْتَمِلسي . والخَيْبَرَي بفتحِ الَّراءِ وأَلِفٍ مَقْصُورَة ومِثْلُه في التَّكْمِلَة وفي بعضِ النُّسَخ بكَسْرِها ويَاءِ النِّسْبَة : الحَيَّةُ السَّوْدَاءُ . يُقال : بَلاَه اللهُ بالخَيْبَرَي يَعْنُون به تِلْك وكأَنَّه لَمَّا خَرِبَ صار مَأْوَى الحَيَّاتِ القَتّالة . وخَبَرَه خُبْراً بالضَّمّ وخِبْرَةً بالكَسْرِ : بَلاَهُ وجَرَّبَه كاخْتَبَرَه : امْتَحَنَه
خَبَرَ الطَّعَامَ يَخْبُره خَبْراً : دَسَّمَه . ويقال : اخْبُر طَعَامَك أَي دَسِّمْه . ومنه الخُبْرَةُ : الإِدام . يقال : أَتَانَا بخُبْزَة ولم يأْتِنَا بخُبْرة . ومنه تَسْمِيَة الكَرج المُلاصِقِ أَرضهم بعِراق العَجَم التمرةَ خُبْرَةً هذا أَصْل لُغَتِهم ومِنْهم من يَقْلِب الّراءَ لاماً . وخابَرَانُ بفتح المُوحَّدة : نَاحِيَةٌ بَيْنَ سَرَخْسَ وأَبيوَرْد ومن قُراها مِيهَنَةُ . ومِمَّن نُسِب إِلى خَابَرَانَ أَبُو الفَتْح فَضْلُ الله بنُ عَبْد الرَّحمْن بْنِ طَاهِرٍ الخَابَرانِيّ المُحَدِّث . خَابَرَانُ عآخَرُ . واستَخْبَره : سأَلَه عن الخَبَر وطلَب أَن يُخْبِرَه كتَخَبَّرَه . يقال : تَخَبَّرْتُ الخَبَرَ واستَخْبرْتُه ومِثْله تَضَعَّفْت الرَّجلَ واستَضْعَفْته . وفي حدِيث الحُدَيبِيَة " أَنَّه بَعَث عَيْناً من خُزَاعَةَ يَتَخَبَّر له خَبَرَ قُرَيْشٍ " أَي يَتَعَرَّف ويَتَتَبَّع . يقال : تَخَبَّر الخَبَرَ واستَخْبَرَ إذا سَأَل عن الأَخبار ليَعْرِفَها . وخَبَّره تَخْبِيراً : أَخْبَرَه . يقال : اسْتَخْبَرْتُه فأَخْبَرَنِي وخَبَّرَنِي . وخَبْرِينُ كقَزْوِينَ : بِبُسْتَ . ومنها أَبُو عَليّ الحُسَيْن بْنُ اللَّيْث ابن فُدَيْك الخَبْرِينِيّ البُسْتِيّ من تاريخ شِيرَازَ . والمخْبُورُ : الطَّيَّب الإِدَامِ عن ابْنِ الأَعْرابِيّ أَي الكَثِيرُ الخُبْرَةِ أَي الدَّسم . خَبُورٌ كصبُورٍ : الأَسَدُ . خَبِرَةُ كنَبِقَة : ماءٌ لِبَنِي ثَعْلَبَةَ بْنِ سَعْدٍ في حِمَى الرَّبذَةِ وعنده قَلِيبٌ لأَشْجَعَ . وخَبْرَاءُ العِذْقِ : ع بالصَّمَّانِ في أَرْضِ تَمِيم لِبَنِي يَرْبُوع . والخَبَائِرَةُ مِن وَلَد ذِي جَبَلَة بْنِ سَوادٍ أَبُو بَطْن من الكُلاع وهو خَبَائِرُ بْنُ سَوَاد بنِ عَمْرو بْنِ الكلاع ابن شَرَحْبِيل . مِنْهُم أَبُو عَلِيّ يُونُس بْن ياسِر بن إيادٍ الخَبَائِرِيّ . روى عنه سَعِيدُ بْنُ كثير بن عُفَيْر في الأخبار . وسُلَيْمُ بْنُ عَامِرٍ أبو يَحْيَى الخَبَائِريّ تَابِعيٌّ مِنْ ذِي الكَلاَعِ عن أبِيِ أُمَامَة وعنه مُعَاوِيَةُ بْنُ صَالحٍ وعَبْدُ اللهِ بْنُ عَبْدِ الجَبَّارِ الخَبَائِرِيُّ الحِمْصيّ لَقَبُه زُرَيْق عن إسْمَاعِيل ابنِ عَيّاش وعنه محَمَّد بنُ عَبْد الرحمن بن يُونُس السّرّاج وأبُو الأحْوَص وجَعْفَرٌ الفِرْيَابيّ قالَه الدَّارَقُطْنِيّ
قَوْلُهم : لأخْبُرَنَّ خَبَرَكَ هكذا هو مضْبُوطٌ عِنْدَنَا محرّكةً . وفي بعْضِ الأُصول الجَيِّدة بضَمٍّ فَسُكُون أي لأعْلَمَنَّ عِلْمَك . والخُبْرُ والخَبَرُ والخَبَرُ : العِلْم بالشَّيْءِ الحَدِيثُ الذي رَوَاه أبو الدَّرْدَاءِ وأخْرَجَه الطَّبَرانِيّ في الكَبِير وأبُو يَعْلَى في المُسْنَد وَجَدْتُ النَّاسَ اخْبُرْ تَقْلَهِ أي وَجَدْتُهُم مَقُولاً فيهِم هذا القَوْلُ . أي مَا مِنْ أحَد إلاَّ وهو مَسْخُوطُ الفِعْلِ عِنْدَ الخِبْرَة والامْتِحانِ هكذَا في التَّكْمِلَة وفي اللِّسَانِ والأساسِ وتَبِعَهُم المُصَنَّفُ في البَصَائِر يُرِيدُ أنَّك إذا خَبَرْتَهُم قَلَيْتَهُم أي أبْضْتَهم فأخْرَجَ الكلاَم علَى لَفْظِ الأمْرِ وَمَعْنَاه الخَبَر . وأخْبَرْتُ اللِّقْحَةَ : وَجدْتَها مَخْبُورَةً أي غَزِيرَةً نقله الصَّغانِيّ كأحْمَدْتُه : وَجَدْتُه مَحْمُوداً
ومُحَمَّدُ بْن عَليٍّ الخَابِرِيّ مُحَدِّثٌ عن أبي يَعْلَي عَبْدِ المُؤْمن ابْنِ خَلَف النَّسَفِيّ وعنه عَبْدُ الرَّحيم ابنِ أحمدَ البُخَارِيّ . ومما يُسْتَدْرَك عليه : الخَبِير مِنْ أسْماءِ اللهِ عَزَّ وجَلَّ : العالِمُ بِما كَانَ وبِمَا يَكُون . وفي شَرْح التَّرْمَذِيّ : هو العَلِيم ببَواطِنِ الأَشْيَاءِ . والخَابِرُ : المُخْتَبِرُ المُجَرِّب . والخَبِيرُ : المُخْبِر . ورجلٌ مَخْبَرانِيُّ : ذو مَخْبَرٍ كما قالوا : مَنْظَرَانِيّ : ذُو مَنْظَرٍ . والخَبْرَاءُ : المُجَرَّبَة بالغُزْرِ . والخَبِيرُ : الزَّرْعُ . والخَبِيرُ : الفَقِيه والرَّئِيسُ . والخَبِير : اإِدَام والخبِيرُ . المأْدُومُ . ومنه حديثُ أَبي هُرَيْرَة " حينَ لا آكُل الخَبيرَ " . وجَمَلٌ مُخْتَبِرٌ : كَثيرُ اللَّحْمِ . ويقال : عليه الدَّبَرَي وحُمَّي خَيْبَرَي . وحُمَّى خَيْبَرَ مُتَنلذَرَةٌ قال الأَخْنَس ابْنُ شِهَاب :
" كَمَا اعْتَادَ مَحْمُوماً بخَيبَرَ صالِبُ . والأَخْبَاريّ المُؤَرخ نُسِب للفْظ الأَخْبَار كالأَنْصَاري والأَنماطي وشِبْههما . واشْتَهَر بها الهَيْثَم بنُ عَدّي الطَّائيّ . والخَبَائرَةُ : بَطْنٌ من العَرَب ومَساكنُهُم في جِيزةِ مِصْر . ومن أَمْثَالهم " لاهُلْكَ بوَادِي خبرٍ " . بالضمّ . والخَبِيرَة : الدَّعْوَةُ على عَقِيقَة الغُلام قاله الحَسَنُ بنُ عَبْد الله العَسْكَرِيّ في كتاب " الأَسْمَاء والصِّفات " . والخَيَابِرُ : سَبْعَةُ حُصُونٍ تقدَّم ذِكرُهُم
وخَيْبَرِيّ بن أَفْلَت بن سِلْسِلَة ابن غَنْم بن ثَوْب بن مَعْن قبيلة في طَيِّء منهم إِياسُ بنُ مَالِك بنِ عَبْدِ الله ابن خَيْبَرِيّ الشاعر وله وفِادَة قاله ابنُ الكَلْبيّ . وخَيْبَرُ بنُ أُوَام بن حَجْوَر بن أَسْلم بن عَلْيَانَ : بَطْن من هَمْدَان . وخَيْبَر بنُ الوَلِيد عن أَبيه عن جَدَّه عن أَبي موسى ومُدْلِجُ بنُ سُوَيْد بن مَرْثَد ابن خَيْبَرِيّ الطَّائِيّ لقَبُه مُجِيرُ الجَرادِ . والخَيْبَرِيّ بنُ النُّعمان الطائِيّ : صحابيّ . وسِمَاكٌ الإِسرائِيليُّ الخَيْبَرِيُّ ذَكَره الرُّشاطِيّ في الصَّحابَة . وإِبْراهِيمُ بنُ عبدِ الله ابْنِ عُمَر بن أَبي الخَيْبَريّ القَصَّار العَبْسِيّ الكُوفِيّ عن وَكِيع وغيرِه . وجَمِيل بن عبد الله بن معَمَر بنِ الحارث بن خَيْبَرِيّ العُذْرِيّ الشَّاعِرُ المَشْهُور

##### Türkçe

**خبر**
**خَبَرَ - يَخْبُرُ - خُبْر - خُبْراً - خَبِيْر - خَبَر - أَخْبَار**

**خَبَرَ - يَخْبُرُ** + bir varlık + bir işi veya bir işle: onu hakikat, kesinlik, doğruluk ve tafsil üzere bilir; bir şey veya bir varlık hakkında kesin, doğru ve tafsilli biçimde bilgiler ona ulaşır.

**خُبْر**: “فـُعـْل” vezninde: fiil ismi **خَبَرَ - يَخْبُرُ**: tecrübe; doğru tafsilli bilgilerin büyük bir miktarını toplar.

**خُبْراً**: **خُبْر**’dan hâl: bir şeyi doğru, kesin ve tafsilli biçimde bilme.

**أحاط ( بشيء) خبراً**: bir şey veya bir varlık hakkında bütün bilgileri bütün kaynaklarından topladı ve kuşattı, onları zapt etti ve emri altına aldı.

**خَبِيْر**: “فـَعسل” vezninde: **خَبَرَ - يَخْبُرُ**’dan mübalağa ism-i fâil: **خُبْر**’ü şiddetli ve büyük olan; bir şey hakkında bütün doğru ve kesin bilgiler ve tafsiller kendisinde toplanan kimse.

**خَبَر**: “فـَعـَل” vezninde: **خَبَرَ - يَخْبُرُ**’dan mef‘ûl mânasında fiil ismi: bir şey hakkında doğru, sahih, kesin ve tafsilli haber ve bilgi.

**أَخْبَار**: **خَبَر**’in çoğulu.

Ve lafız, “**التذكر والعلم والتعرف والدراية**” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**خَبَرَ - يَخْبَرُ**، **عَلِمَ - يَعْلَمُ**، **عَرَفَ - يَعْرِفُ**، **دَرَى - يَدْرِيْ**، **ذَكَرَ - يَذْكُرُ**، **أذِنَ - يَأْذَنُ** (müteaddî)

**خبر - أخبار**

**ينبأ بالخبر**     **يبلو الخبر**
﴿“Size döndüğünüzde size özür beyan ederler. De ki: Özür beyan etmeyin; size asla inanmayacağız. Allah, bize sizin **أخبار**’ınızdan haber verdi; Allah da Resûlü de amelinizi görecektir; sonra gaybı ve şehadeti bilene döndürüleceksiniz; o da size yapmakta olduklarınızı haber verecektir.” (94)﴾ Tevbe
﴿“Ve elbette sizi imtihan edeceğiz; ta ki içinizden mücahidleri ve sabredenleri bilelim ve **أخبار**’ınızı imtihan edelim.” (31)﴾ Muhammed

**يأتي بخبر**
﴿“Mûsâ, ehline dedi ki: Ben bir ateş gördüm; size ondan bir **خبر** getireceğim yahut size bir ateş koru getireceğim; umulur ki ısınırsınız.” (7)﴾ Neml
﴿“Mûsâ müddeti tamamlayınca ve ehliyle yürüyünce, Tûr’un yanından bir ateş gördü. Ehline dedi ki: Bekleyin; ben bir ateş gördüm; umulur ki size ondan bir **خبر** yahut ateşten bir kor parçası getireyim; umulur ki ısınırsınız.” (29)﴾ Kasas

**يحدث بخبر**
﴿“O gün **أخبار**’ını anlatır.” (4)﴾ Zelzele

**خبراً**
**يحط خبراً**
﴿“Ve sen, kendisiyle **خبراً** kuşatmadığın şeye nasıl sabredeceksin?” (68)﴾ Kehf
﴿“İşte böyle; ve biz, onun yanında olanı **خبراً** kuşatmıştık.” (91)﴾ Kehf

**خبير**
Allah **خبير**

Allah’ın aile işlerinde Allah’ın hükümlerini yerine getiren kimse hakkında
﴿“İçinizden vefat edip de eşler bırakanlar: onlar, kendilerini dört ay on gün bekletirler. Süreleri dolunca, kendileri hakkında ma‘rûf ile yaptıklarında size bir günah yoktur. Allah, yapmakta olduklarınızdan **خبير**’dir.” (234)﴾ Bakara
﴿“Eğer bir kadın, kocasından nüşûz yahut yüz çevirme korkarsa, aralarını bir sulh ile düzeltmelerinde ikisine de günah yoktur; sulh hayırlıdır. Nefisler cimriliğe hazır kılınmıştır. Eğer ihsan eder ve sakınırsanız, şüphesiz Allah, yapmakta olduklarınızdan **خبير** idi.” (128)﴾ Nisâ
﴿“Müminlere söyle: gözlerinden sakınsınlar ve ırzlarını korusunlar; bu, onlar için daha temizdir. Şüphesiz Allah, yapmakta olduklarınızdan **خبير**’dir.” (30)﴾ Nûr
﴿“Kadınlarından zıhâr yapanlar, sonra söylediklerine dönerlerse: birbirlerine dokunmadan önce bir köle azat etmektir; bununla öğütlenirsiniz. Allah, yapmakta olduklarınızdan **خبير**’dir.” (3)﴾ Mücâdele

Sadakalar
﴿“Sadakaları açığa vurursanız ne güzel; eğer onları gizler ve fakirlere verirseniz, o sizin için daha hayırlıdır ve sizin kötülüklerinizden bir kısmını örter. Allah, yapmakta olduklarınızdan **خبير**’dir.” (271)﴾ Bakara
﴿“Allah’ın fazlından kendilerine verdiği şeyde cimrilik edenler, onu kendileri için hayır sanmasınlar; bilakis o, onlar için şerdir. Kıyamet gününde cimrilik ettikleri şey boyunlarına dolanacaktır. Göklerin ve yerin mirası Allah’ındır. Allah, yapmakta olduklarınızdan **خبير**’dir.” (180)﴾ Âl-i İmrân
﴿“Size ne oluyor ki Allah yolunda infak etmiyorsunuz? Göklerin ve yerin mirası Allah’ındır. Sizden fetihten önce infak eden ve savaşan, fetihten sonra infak eden ve savaşanla bir olmaz; işte onlar derecece daha büyüktür. Allah, hepsine en güzeli vaad etti. Allah, yapmakta olduklarınızdan **خبير**’dir.” (10)﴾ Hadîd

Şehadet
﴿“Ey iman edenler! Adaletle ayakta duranlar, Allah için şahitler olun; isterse kendi nefisleriniz aleyhine yahut ana-baba ve yakınlar aleyhine. Zengin de olsa fakir de olsa, Allah ikisine daha yakındır. Adalet etmeniz için hevâya uymayın. Eğer eğip bükerseniz yahut yüz çevirirseniz, şüphesiz Allah, yapmakta olduklarınızdan **خبير** idi.” (135)﴾ Nisâ
﴿“Ey iman edenler! Allah için ayakta duranlar, adaletle şahitler olun. Bir kavme olan kininiz, adalet etmemenize sizi sevk etmesin. Adalet edin; o takvaya daha yakındır. Allah’tan sakının; şüphesiz Allah, yapmakta olduklarınızdan **خبير**’dir.” (8)﴾ Mâide

Cihad
﴿“Hani siz yükseliyor, kimseye dönüp bakmıyordunuz; Resûl ise arkanızdan sizi çağırıyordu. Böylece size, elinizden gidene ve başınıza gelene üzülmeyesiniz diye, gam üstüne gam ile karşılık verdi. Allah, yapmakta olduklarınızdan **خبير**’dir.” (153)﴾ Âl-i İmrân
﴿“Yoksa, Allah içinizden cihad edenleri ve Allah’tan, Resûlünden ve müminlerden başka bir sırdaş edinmeyenleri bilmeden bırakılacağınızı mı sandınız? Allah, yapmakta olduklarınızdan **خبير**’dir.” (16)﴾ Tevbe

Cihaddan geri kalma
﴿“Allah’a, en kuvvetli yeminleriyle yemin ettiler: Eğer onlara emredersen mutlaka çıkacaklar. De ki: Yemin etmeyin; bilinen bir itaat (yeter). Şüphesiz Allah, yapmakta olduklarınızdan **خبير**’dir.” (53)﴾ Nûr
﴿“Bedevilerden geri kalanlar sana diyecekler: Mallarımız ve ehlimiz bizi meşgul etti; bizim için istiğfar et. Dilleriyle, kalplerinde olmayanı söylerler. De ki: Eğer size bir zarar dilerse yahut size bir fayda dilerse, Allah’tan size kim bir şey sahip olabilir? Bilakis Allah, yapmakta olduklarınızdan **خبير** idi.” (11)﴾ Fetih

Resûle tazim ile
﴿“Ey iman edenler! Size: Meclislerde genişleyin denildiğinde genişleyin; Allah size genişlik verir. Ve: Kalkın denildiğinde kalkın; Allah, sizden iman edenleri ve kendilerine ilim verilenleri derecelerle yükseltir. Allah, yapmakta olduklarınızdan **خبير**’dir.” (11)﴾ Mücâdele
﴿“Gizli konuşmanızdan önce sadakalar takdim etmekten çekindiniz mi? Madem yapmadınız ve Allah da tevbenizi kabul etti: namazı kılın, zekâtı verin, Allah’a ve Resûlüne itaat edin. Allah, yapmakta olduklarınızdan **خبير**’dir.” (13)﴾ Mücâdele

Takvâ
﴿“Ey iman edenler! Allah’tan sakının; her nefis, yarın için ne takdim ettiğine baksın. Allah’tan sakının; şüphesiz Allah, yapmakta olduklarınızdan **خبير**’dir.” (18)﴾ Haşr
﴿“Öyleyse Allah’a, Resûlüne ve indirdiğimiz nura iman edin. Allah, yapmakta olduklarınızdan **خبير**’dir.” (8)﴾ Tegâbün

﴿“Ey iman edenler! Allah yolunda sefere çıktığınızda iyice araştırın; size selâm verene, dünya hayatının geçici menfaatini arayarak ‘Sen mümin değilsin’ demeyin. Allah katında çok ganimetler vardır. Önceden siz de böyle idiniz; sonra Allah size lütfetti; öyleyse iyice araştırın. Şüphesiz Allah, yapmakta olduklarınızdan **خبير** idi.” (94)﴾ Nisâ

﴿“Dağları görürsün; onları donuk sanırsın, hâlbuki bulutun geçişi gibi geçerler. Her şeyi sağlam yapan Allah’ın sanatı. Şüphesiz O, yapmakta olduklarınızdan **خبير**’dir.” (88)﴾ Neml
﴿“Görmedin mi ki Allah, geceyi gündüze sokar ve gündüzü geceye sokar; güneşi ve ayı boyun eğdirdi; her biri belirlenmiş bir süreye kadar akar. Ve Allah, yapmakta olduklarınızdan **خبير**’dir.” (29)﴾ Lokmân

﴿“Allah, eceli geldiğinde hiçbir nefsi geri bırakmayacaktır. Allah, yapmakta olduklarınızdan **خبير**’dir.” (11)﴾ Münâfikûn

﴿“Rabbinden sana vahyedilene uy. Şüphesiz Allah, yapmakta olduklarınızdan **خبير** idi.” (2)﴾ Ahzâb

﴿“Ve şüphesiz onların her birine Rabbin, amellerini elbette tastamam verecektir. Şüphesiz O, yapmakta olduklarından **خبير**’dir.” (111)﴾ Hûd

﴿Ve eğer ikisi arasında bir ayrılıktan korkarsanız, onun ehlinden bir hakem ve onun ehlinden bir hakem gönderin; eğer ikisi ıslah isterlerse Allah ikisinin arasını uzlaştırır; şüphesiz Allah **عليم خبير** idi (35)﴾ النساء ﴿Şüphesiz Allah, kıyamet saatinin ilmi O’nun katındadır; yağmuru indirir; rahimlerde olanı bilir; hiçbir nefis yarın ne kazanacağını bilmez; hiçbir nefis hangi yerde öleceğini bilmez; şüphesiz Allah **عليم خبير**dir (34)﴾ لقمان ﴿Ey insanlar! Şüphesiz biz sizi bir erkek ve bir dişiden yarattık; sizi şubeler ve kabileler kıldık ki tanışasınız; şüphesiz Allah katında en keremliniz, en takvalı olanınızdır; şüphesiz Allah **عليم خبير**dir (13)﴾ الحجرات ﴿Ve hani Peygamber, eşlerinden birine bir söz gizlice söylemişti; o bunu haber verince ve Allah onu ona açığa çıkarınca, onun bir kısmını bildirdi ve bir kısmından yüz çevirdi; ona bunu haber verince dedi ki: Bunu sana kim haber verdi? Dedi ki: Bana **العليم الخبير** haber verdi (3)﴾ التحريم
 	﴿Ve O, gökleri ve yeri hak ile yaratandır; ve “Ol” dediği gün, hemen olur; sözü haktır; sûra üflendiği gün mülk O’nundur; gaybı ve şehadeti bilendir; ve O **الحكيم الخبير**dir (73)﴾ الأنعام ﴿**الر**; bir kitaptır: âyetleri sağlam kılındı, sonra **حكيم خبير** katından ayrıntılandırıldı (1)﴾ هود ﴿Ve O, kullarının üstünde kahredicidir; ve O **الحكيم الخبير**dir (18)﴾ الأنعام ﴿Hamd, göklerde olan ve yerde olan kendisine ait olan Allah’adır; âhirette de hamd O’nundur; ve O **الحكيم الخبير**dir (1)﴾ سبأ
 	﴿Gözler O’nu idrak etmez; O ise gözleri idrak eder; ve O **اللطيف الخبير**dir (103)﴾ الأنعام ﴿Görmedin mi ki Allah gökten su indirdi de yer yemyeşil olur; şüphesiz Allah **لطيف خبير**dir (63)﴾ الحج ﴿Ey oğulcuğum! Şüphesiz o, bir hardal tanesi ağırlığınca olsa da bir kayanın içinde yahut göklerde yahut yerde bulunsa, Allah onu getirir; şüphesiz Allah **لطيف خبير**dir (16)﴾ لقمان ﴿Ve evlerinizde Allah’ın âyetlerinden ve hikmetten okunanı anın; şüphesiz Allah **لطيفا خبيرا** idi (34)﴾ الأحزاب ﴿Yaratan bilmez mi? Ve O **اللطيف الخبير**dir (14)﴾ الملك
 	﴿De ki: Benimle sizin aranızda şahit olarak Allah yeter; şüphesiz O, kullarına **خبيرا بصيرا** idi (96)﴾ الإسراء ﴿Sana kitaptan vahyettiğimiz, önündekini tasdik edici olarak haktır; şüphesiz Allah kullarına elbette **لخبير بصير**dir (31)﴾ فاطر
 	﴿Eğer Allah rızkı kullarına yayacak olsaydı, yerde azgınlık ederlerdi; fakat dilediği kadar indirir; şüphesiz O kullarına **خبير بصير**dir (27)﴾ الشورى ﴿Şüphesiz Rabbin rızkı dilediğine yayar ve kısar; şüphesiz O kullarına **خبيرا بصيرا** idi (30)﴾ الإسراء
 	﴿Nûh’tan sonra nice nesilleri helâk ettik; Rabbin, kullarının günahlarına **خبيرا بصيرا** olarak yeter (17)﴾ الإسراء ﴿Ve ölmeyen diriye tevekkül et; O’nu hamdiyle tesbih et; kullarının günahlarına O’nun **خبيرا** olması yeter (58)﴾ الفرقان
 	﴿Şüphesiz Rableri, o gün onlara elbette **لخبير**dir (11)﴾ العاديات
 	﴿Gökleri ve yeri ve ikisi arasındakileri altı günde yaratan, sonra arşa istivâ eden Rahmân’dır; öyleyse O’nu bir **خبيرا** olarak sor (59)﴾ الفرقان ﴿Eğer onları çağırırsanız, çağrınızı işitmezler; işitseler bile size icabet etmezler; kıyamet günü de sizin ortak koşmanızı inkâr ederler; ve sana bir **خبير** gibi haber vermez (14)﴾ فاطر
مختار الصحاح
● [خبر] خ ب ر: **الخَبَرُ** haberlerin biridir; **أخبار**ın tekilidir. Ve **أخْبَرَهُ** onunla şunu (yaptı): onu bununla haber verdi. Ve **خَبَّرهُ** “mânâsıyla” (yani) demektir. Ve **الاستِخْبَارُ** haber hakkında soru sormaktır; bunun gibi **التَّخَبُّرُ** da. Ve **المَخْبَرُ** masdar vezninde, **المنظر**in zıddıdır; bunun gibi **المَخْبَرَةُ** da—**الباء**’ın dammesiyle—ve o, **المرءاة**nin zıddıdır. Ve **خَبَرَ** işi: onu bildi; bâbı **نصر**’dır. İsim **الخُبْرُ**—damme ile—ve o, şey hakkında ilimdir. Ve **الخَبِيرُ** bilendir; ve **الخبير** **الأكار**dır; ondan **المُخَابَرةُ**: yerden çıkanın bir kısmı ile yapılan ziraattir. Ve **الخَبِيرُ** bitkidir. Hadiste: ﴿**نستخلب الخبير**﴾ yani bitkiyi keseriz ve onu yeriz. Ve **خَبَرَهُ**: onu sınadı; ve **اخْتَبَرَهُ**; bâbı **نصر**’dır. Ve **خِبْرَةً** da—kesre ile. Denir: **صَدَّق الخَبَرُ الخُبْرَ**. Ebû’d-Derdâ’nın sözüne gelince: “İnsanları **أخبر** buldum, onu az bul” der; bununla şunu ister: onları az **خبر** edersen onları az bulursun; sözü emir lafzı üzerine çıkardı, mânâsı ise haberdir. Ve **خَيْبَرُ** Hicaz’da bir yerdir.

الراغب
خبر
- **الخبر**: haber cihetinden bilinen şeyler hakkında ilimdir. Ve onu **خبرا** ve **خبرة** olarak bildim. Ve **أخبرت**: bana haberden hâsıl olanı bildirdim. Ve denildi ki: **الخبرة** işin bâtınlarını bilmektir. Ve **الخبار** ve **الخبراء**: yumuşak topraktır (bak: المجمل 2/310). Ve bazen bu, içindeki ağaç sebebiyle ona söylenir. Ve **المخابرة**: **الخبار**ın bilinen bir şey ile ziraat ortaklığıdır. Ve **الخبير**: onda **الأكار**dır. Ve **الخبر** ( **الخبر** **الخاء**’ın kesresiyle ve fethasıyla; bak: اللسان (خبر)؛ والمجمل 2/310): büyük su kırbasıdır; deve ona benzetildi de **خبرا** diye adlandırıldı. Ve Yüce’nin sözü: }**والله خبير بما تعملون**﴿[آل عمران/153], yani: amellerinizin haberleriyle bilendir. Ve denildi ki: yani: işlerinizin bâtınlarıyla bilendir. Ve denildi ki: **خبير** “**مخبر**” mânâsındadır; O’nun sözü gibi:﴾**فينبئكم بما كنتم تعملون**﴿[المائدة/105]. Ve dedi:﴾**ونبلو أخباركم**﴿[محمد/31].﴾**قد نبأنا الله من أخباركم**{ [التوبة/94], yani: hakkında haber verdiğimiz hâllerinizden.

ملخص اللسان
1. **الخَبِيرُ**: Allah عز وجل’nin isimlerindendir; olanı ve olacak olanı bilendir.
2. Ve **خَبُرْتُ** işle—**قتل** bâbından—yani onu bildim.
3. Ve **خَبَرْتُ الأَمرَ أَخْبُرُهُ**: onu hakikati üzere bildiğim zaman.
4. Ve **الخَبَرُ**—hareke ile—**الأَخبْار**ın biridir. Ve **الخَبَرُ**: **تَسْتَخْبِرُ** ettiğin kimse hakkında bir **نَبإِ**den sana gelen şeydir.
5. **الخَبَرُ** **النَّبَأُ**dur; cem‘i **أَخْبَارٌ**dur.
6. Ve **اسْتَخْبَرْتُه**. Ve **الاسْتِخْبارُ** ve **التَّخَبُّرُ**: **الخَبَر** hakkında soru sormaktır. - **يَتَخَبَّر** onun için **خَبَرَ قريش**: yani tanır/öğrenir;
7. Ve **خَبَّرَه** bununla ve **أَخْبَرَه**: ona haber verdi. Ve **اسْتَخْبَرَه**: ona **الخَبَرِ** hakkında sordu ve ona haber vermesini istedi.
8. **تَخَبْرَ الخَبَرَ** ve **اسْتَخْبَر**: haberleri bilmek için sorduğu zaman. Ve **الخابِرُ**: sınayan/tecrübe eden; ve **خابر** ve **خَبِير** adam: **الخَبَرِ** ile âlim.
9. Ve **المَخْبَرُ**: **المَنْظَرِ**in hilâfıdır.
10. Ve **الخِبْرُ** ve **الخُبْرُ** ve **الخِبْرَةُ** ve **الخُبْرَةُ** ve **المَخْبَرَةُ** ve **المَخْبُرَةُ**: hepsi, şey hakkında ilimdir; dersin: “Onunla ilgili bende **خِبْرٌ** var.” Ve onu **خَبَرَهُ يَخْبُره خُبْراً** ve **خُبْرَةً** ve **خِبْراً** olarak bildi; ve onu **اخْتَبَره** ve **تَخَبَّرهُ**. Denir: “Bu işi nereden **خَبَرْتَ**?” yani nereden bildin? Ve onların sözü: “Elbette senin **خُبْرَكَ**’nı **لأَخْبُرَنَّ**” yani senin ilmini elbette bileceğim. Denir: **صَدَّقَ الخَبَرَ الخُبْرُ**.
11. Ve **الخَبِيرُ**: şeyi ilmiyle bilen kimsedir.
12. Ve **الخَبْرُ**: bunun yarısı yahut üçte biri üzerine ekmendir; o, **المُخابَرَةُ**dır. **خَيْبَرَ**’den türetilmiştir; çünkü ilk defa o şekilde orası iktâ edilmiştir.
13. Ve **الخَبير** ve **الخُبْرَةُ**: katıktır; ve denildi ki: etten ve başkasından olan yemektir. Ve denir: **اخْبُرْ طعامك** yani onu yağlı yap.

● - خبر: **الخَبِيرُ**: Aziz ve Celîl Allah’ın isimlerindendir; olmuş olanı ve olacak olanı bilen. Ve “**وخَبُرْتُ بالأَمر**” (*sözü: “**وخبرت بالأمر**” **ككرم**. Ve sözü: **وخَبَرْتُ الأمر** “**من باب قتل**” olarak, **القاموس** ve **المصباح**’ta olduğu gibi). Yani onu bildim. Ve “**وخَبَرْتُ الأَمرَ أَخْبُرُهُ**”: onu hakikati üzere bildiğim zaman. Ve O’nun sözü (yüce): “**فاسْأَلْ بهِ خَبِيراً**”; yani onun hakkında, bilen birine sor; (o) bilir. Ve **الخَبَرُ**, hareke ile: **الأَخبْار**’ın biridir. Ve **الخَبَرُ**: senden haber istediğin kimse hakkında sana gelen **نَبإ**’den (şey)dir. İbn Sîdeh: **الخَبَرُ** **النَّبَأُ**’dur; cem‘i **أَخْبَارٌ**’dır; ve **أَخابِير** cem‘in cem‘idir. Ama O’nun sözü (yüce): “**يومئذٍ تُحَدِّثُ أَخَبْارَها**”; bunun manası: zelzele günü, üzerinde yapılanı haber verir. Ve “**خَبَّرَه** بكذا” ve “**أَخْبَرَه**”: ona haber verdi. Ve “**اسْتَخْبَرَه**”: **الخَبَرِ** hakkında ona sordu ve ona haber vermesini istedi; ve denilir: “**تَخَبَّرْتُ الخَبَرَ**” ve “**اسْتَخْبَرْتُه**”; bunun benzeri: “**تَضَعَّفْتُ الرجل**” ve “**اسْتَضْعَفْتّه**”, ve “**تَخَبَّرْتُ الجواب**” ve “**اسْتَخْبَرْتُه**”. Ve **الاسْتِخْبارُ** ve **التَّخَبُّرُ**: **الخَبَر** hakkında soru sormaktır. Ve Hudeybiye hadîsinde: onun, Kureyş’in haberini kendisi için araştıracak, Huzâa’dan bir gözcü gönderdiği; yani tanıyacak; denilir: “**تَخَبْرَ الخَبَرَ**” ve “**اسْتَخْبَر**” — haberleri bilmek için onlar hakkında sorduğu zaman. Ve **الخابِرُ**: sınayan, tecrübe eden; ve **خابر** ve **خَبِير** adam: **الخَبَرِ** ile âlim. Ve **الخَبِيرُ**: haber veren; ve Ebû Hanîfe ağaç vasfında dedi ki: “Bunu bana **الخَبِرُ** haber verdi”; onu **فَعِلٍ** misali üzere getirdi; İbn Sîdeh dedi ki: bu, nisbet üzere olması dışında neredeyse bilinmez. Ve “**أَخْبَرَهُ خُبُورَهُ**”: onda olanı ona haber verdi. Ve Lihyânî, Kisâî’den nakletti: “**ما يُدْرَى له أَيْنَ خَبَرٌ**” ve “**ما يُدُرَى له ما خَبَرٌ**”; yani bilinmez; ve “**أَين**” sıla (fazlalık)dır ve “**ما**” sıla (fazlalık)dır. Ve **المَخْبَرُ**: **المَنْظَرِ**’in zıddıdır; aynı şekilde **المَخْبَرَةُ** ve **المَخْبُرَةُ** (bâ’nın zammıyla); ve o, **المَرْآةِ**’nin zıddıdır. Ve **الخِبْرُ** ve **الخُبْرُ** ve **الخِبْرَةُ** ve **الخُبْرَةُ** ve **المَخْبَرَةُ** ve **المَخْبُرَةُ**: hepsi, bir şey hakkında ilimdir; dersin ki: “Benim onunla **خِبْرٌ**üm var”; ve onu **خُبْراً** ve **خُبْرَةً** ve **خِبْراً** olarak bildi; ve onu sınadı ve onu araştırdı; denilir: “Bu işi nereden **خَبَرْتَ**?” yani nereden bildin? Ve onların sözü: “Mutlaka senin **خُبْرَكَ**’ını bileceğim”; yani senin ilmini mutlaka bileceğim; denilir: **الخَبَرَ**’i **الخُبْرُ** tasdik etti. Ama Ebû’d-Derdâ’nın sözü: “İnsanları buldum: **اخْبُرْ نَقْلَه**”; bununla, onları azıcık denediğinde onlardan nefret edeceğini kasteder; sözü emir lafzı üzere çıkardı, manası ise haberdir. Ve **الخُبْرُ**: insanın **مَخْبُرَةُ**’sidir. Ve **الخِبْرَةُ**: sınamadır; ve “**خَبَرْتُ الرجل أَخْبُرُه**” **خُبْرِاً** ve **خُبْرَةً** (olarak). Ve **الخِبْيرُ**: âlim; Münzirî dedi: Sa‘leb’i, şu sözünde derken işittim:
كَفَى قَوْماً بِصاحِبِهمْ خَبِيرا
Bunun üzerine dedi ki: bu ters çevrilmiştir; aslında şöyle demesi gerekir: “Kavme, arkadaşlarıyla **خُبْراً** olarak yeter”; Kisâî dedi ki: “kavme yeter” der. Ve **الخَبِيرُ**: bir şeyi ilmiyle bilen kimsedir; ve Sa‘leb’in okuduğu sözü:
وشِفَاءُ عِيِّكِ خابِراً أَنْ تَسْأَلي
Onu açıkladı ve dedi ki: manası, sende bulunan tutukluktan (kurtuluş), soru sorarak haber istemendir. Ve **مَخْبَرانِيٌّ** adam: **مَخْبَرٍ** sahibi; “**مَنْظَرانِيّ**” dedikleri gibi; yani **مَنْظَرٍ** sahibi. Ve **الخَبْرُ** ve **الخِبْرُ**: büyük kırbadır; cem‘i **خُبُورٌ**’dur; ve o, **الخَبْرَاءُ** da (denir); Kurâ‘dan. Ve denilir: **الخِبْرُ**; ancak fetha ile daha iyidir. Ebû’l-Heysem dedi ki: **الخَبْرُ**, fetha ile, kırbadır; onda kesrayı inkâr etti. Bundan dolayı denildi: “**ناقة خَبْرٌ**” — bol (sütlü) olduğu zaman. Ve **الخَبْرُ** ve **الخِبْرُ**: sütü bol deve. Bolluğunda kırbaya benzetildi; cem‘i, cem‘ gibidir; ve **خُبُوراً** olarak **خَبَرَتْ**; Lihyânî’den. Ve **الخَبْراءُ**: bollukla tecrübe edilmiş (deve). Ve **الخَبِرَةُ**: sidr (hünnap) bitiren düz taban; cem‘i **خَبِرٌ**’dir; ve o, **الخَبْراءُ** da (denir); cem‘i **خَبْراوَاتٌ** ve **خَبَارٌ**’dır. Sîbeveyh dedi ki: “**خَبَارٌ**”: onu isimlerin kırması gibi kırdılar ve bunun üzere bıraktılar; aslında sıfat olsa bile, çünkü isimlerin gidişatı üzere gitmiştir. Ve **الخَبْراءُ**: su birikintisi; bazısı bunu, sidr köklerindeki su birikintisine tahsis etti; ve denildi: **الخَبْراءُ** sidr bitiren düz tabandır; cem‘i **الخَبَارَى** ve **الحَبارِي** — **الصحارَى** ve **الصحارِي** ve **الخبراوات** gibi. Denilir: yer **خَبِرَ** oldu (kesra ile), artık o **خَبِرٌ**dür; ve **أَرض خَبِرَةٌ**. Ve **الخَبْرُ**: sidr ağacı, arak ağacı ve ikisinin çevresindeki ottur; tekili **خَبْرَةٌ**’dir. Ve **خَبْراءُ الخَبِرَةِ**: onun ağacıdır; ve denildi: **الخَبْرُ**, düz tabanlarda sidr’in bittiği yerdir. Ve **الخَبْرَاءُ**: içinde suyun toplandığı yuvarlak düz taban; cem‘i **خَبَارَى** ve **خَبَاري**. Ve “**نقع**” tercümesinde: **النَّقائهعُ** Temîm beldelerinde **خَبَارَى**’dır. Leys: **الخَبْراءُ**, bir çayırın karnında, içinde suyun yaz sıcağına kadar kaldığı ağaçlıktır; onda **الخَبْرُ** biter; o, sidr ve arak ağacıdır; çevresinde çok ot vardır; ve ona **الخَبِرَةَ** denir; cem‘i **الخَبِرُ**’dür. Ve **خَبْرُ الخَبِرَةِ**: onun ağacıdır. Şair dedi ki:
فَجادَتْكَ أَنْواءُ الرَّبيعِ، وهَلِّلَتْ
عليكَ رِياضٌ من سَلامٍ ومن خَبْرِ
Ve su konaklarından **الخَبْرُ**: selin başlarda oyduğu, içine dalıp geçtiğin (yer)dir. Ve hadîste: “Yerden bir **خَبَارٍ** içinde ilerledik”; yani kolay, yumuşak. Ve yerden **الخَبارُ**: yumuşayan, gevşeyen ve içinde delikler bulunan (yerdir). Ve **الخَبارُ**: köstebek tümsekleri ve fare delikleridir; tekili **خَبارَةٌ**’dır. Ve meselde: “**الخَبَارَ**’dan sakınan, tökezlemekten emin olur.” Ve **الخَبارُ**: hayvanların içinde sendelediği gevşek arazidir; ve okudu:
تَتَعْتَع في الخَبارِ إِذا عَلاهُ،
ويَعْثُر في الطَّرِيقِ المُسْتَقِيمِ
İbnü’l-A‘râbî: **الخَبارُ**, yerden gevşeyip çukurlaşan şeydir; başkası dedi ki: o, çöken ve ayakların içine battığı şeydir. Ve yer **خَبَراً** olarak **خَبِرَتِ**: onun **خَبارُ**’u çoğaldı. Ve **الخَبْرُ**: bunun yarısı yahut üçte biri üzerine ekmendir; o, **المُخابَرَةُ**’dır; ve **خَيْبَرَ**’den türetilmiştir; çünkü ilk defa o şekilde iktâ edilmiştir. Ve **المُخابَرَةُ**: yerden çıkanın bir kısmı ile ziraattir; ve o, kesra ile, **الخِبْرُ** da (denir). Hadîste: “Biz **نُخابر** idik ve bunda bir beis görmezdik; ta ki Râfi‘, Allah’ın Resûlü’nün (Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun) ondan nehyettiğini haber verinceye kadar.” Ve hadîste: onun **المُخابرة**’den nehyettiği (gelmiştir); denildi: o, üçte bir, dörtte bir ve benzerleri gibi belirli bir pay üzerine ziraattir; ve denildi: o, **الخَبارِ**’dandır; (yani) yumuşak yer; ve denildi: **المُخابرة**’nin aslı **خَيْبر**’dendir; çünkü Peygamber (Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun) onu, mahsullerinin yarısı üzere, ehlinin elinde bıraktı; bundan dolayı “**خابَرَهُمْ**” denildi; yani Hayber’de onlarla muamele etti. Lihyânî dedi ki: o, ziraattir; onunla genelleştirdi. Ve **المُخَابَرَةُ** ayrıca: **المؤاكرة**’dir. Ve **الخَبِيرُ**: **الأَكَّارُ** (çiftçi)dir; dedi ki:
تَجُزُّ رؤُوس الأَوْسِ من كلِّ جانِبٍ،
كَجَزِّ عَقاقِيلِ الكُرومِ خَبِيرُها
“**خبيرها**”yı, fiilin tekriri üzerine merfû kıldı; “Onu **خَبِيرُها** biçti”; yani onun çiftçisi (demek) istedi. Ve **الخَبْرُ**: ekindir. Ve **الخَبِيرُ**: bitkidir. Tahfe hadîsinde: “**نَسْتَخْلِبُ الخَبِيرَ**”; yani bitkiyi ve otu keser ve yeriz; deve **خَبِيرَ**’ine — o da onun kılıdır — benzetildi; çünkü o, kılın bittiği gibi biter.

Ve **استخلابه**: **المِخْلَبِ** ile onun **احْتِشاشُه**’udur; o da **المِنْجَلُ**’dir.

Ve **الخَبِيرُ**: **الوبر**’e, **الزرع**’a ve **الأَكَّار**’a vâki olur.

Ve **الخَبِيرُ**: **الوَبَرُ**’dir; **أَبو النجم** vahşî eşekleri vasfederek dedi ki:
حتى إذا ما طار من **خَبِيرِها**

Ve **الخَبِيرُ**: kılın döküntüsüdür; **الخَبِيرَةُ**: ondan bir tâifedir; **المتنخل الهذلي** dedi ki:
فآبوا بالرماحِ، وهُنَّ عُوجٌ،
بِهِنَّ **خَبائِرُ الشَّعَرِ** السِّقَاطُ

Ve **المَخْبُورُ**: iyi **الأَدام**’dır.

Ve **الخَبِيرُ**: **الزَّبَدُ**’dir; ve denildi ki: develerin ağızlarının köpüğü; ve **الهذلي** inşâd etti:
تَغَذّمْنَ، في جانِبيهِ، **الخَبِيـ**
ـ**رَ** لَمَّا وَهَى مُزنُهُ واسْتُبِيحَا

“**تغذمن**”den murad, **الفحول**’dür; yani **الزَّبَدَ** ve onun **عَمَيْنَهُ**’su.

Ve **الخُبْرُ** ve **الخُبْرَةُ**: adamın ehli için satın aldığı ettir; adama denir ki: “Ehl’in için ne **اختَبَرْتَ**?”

Ve **الخُبْرَةُ**: kavmin farklı bedellerle satın alıp sonra paylaştıkları koyundur; böylece her birini, verdiği nakit miktarınca paylaştırırlar.

Ve **تَخَبَّرُوا خُبْرَةً**: bir koyun satın aldılar; onu kestiler ve paylaştılar.

Ve **شاة خَبِيرَةٌ**: paylaştırılmıştır; **ابن سيده** dedi ki: Onu, زائد’in atılması üzerine görüyorum.

Ve **الخُبْرَةُ** (ضم ile): etten yahut balıktan aldığın nasiptir; ve inşâd etti:
باتَ الرَّبِيعِيُّ والخامِيز **خُبْرَتُه**،
وطاحَ طَيُّ بني عَمْرِو بْنِ يَرْبُوعِ

Ve **أَبي هريرة** hadîsinde: “**الخَبِيرَ** yemediğim zaman”; **ابن الأَثير** dedi ki: Rivayette böyle geldi; yani **المَأْدُومَ**.

Ve **الخَبير** ve **الخُبْرَةُ**: **الأَدام**’dır; ve denildi ki: etten ve başkasından olan yemektir; ve denilir: “Yemeğini **اخْبُرْ**”, yani onu yağlandır; ve bize bir **بِخُبْزَةٍ** ile geldi ve bize bir **بِخُبْزَةٍ** ile gelmedi.

Ve **جمل مُخْتَبِرٌ**: eti çok olan.

Ve **الخُبْرَةُ**: yemek ve bir şeyden takdim edilen.

Ve **اللحياني** nakletti ki Arapların şöyle dediğini işitmiş: “Onun **خُبْرَتِه** üzerine toplandılar”; bununla onu kastediyorlar.

Ve **الخُبْرَةُ**: iri **الثريدة**’dir.

Ve **خَبَرَ الطعامَ يَخْبُرُه خَبْراً**: onu yağlandırdı.

Ve **الخابُور**: bir bitki yahut ağaçtır; dedi ki:
أَيا شَجَرَ **الخابُورِ** ما لَكَ مُورِقاً؟
كأَنَّكَ لم تَجْزَعُ على ابنِ طَرِيفِ

Ve **الخابُور**: Cezîre’de bir nehir yahut vâdidir; ve denildi ki: Şam tarafında bir mevki.

Ve **خَيْبَرُ**: Hicaz’da bir mevki; mâruf bir köy.

Ve denilir: onun üzerinde **الدَّبَرَى** vardır
(* “**عليه الدبرى** إلخ” sözü: asılda ve Şerhu’l-Kāmûs’ta böyledir. Ve **خ س ر**’de gelecektir; der ki: “**بفيه البرى**”).

Ve **حُمَّى خَيْبَرى**.

مقاييس اللغة:
(**خبر**) **الخاء** ve **الباء** ve **الراء** iki asıldır: birincisi ilimdir; ikincisi ise bir yumuşaklığa, gevşekliğe ve bolluğa delâlet eder.
Birincisi: **الخُبْر**; bir şey hakkında ilimdir. Dersin ki: “Benim falan kimse hakkında **خِبْرَةٌ** ve **خُبْرٌ**(üm) vardır.” Yüce Allah **الخَبير**’dir; yani her şeyi bilendir. Yüce Allah dedi ki: ﴿وَلاَ يُنَبِّئكَ مِثْلُ خبِيرٍ﴾ [Fâtır 14].
İkinci asıl: **الخَبْراء**; o, yumuşak arazidir. ʿUbeyd bir atı vasfederek dedi:
* Saldırmada sert; **الخَبار** içinde sağlam *
Ve **الخَبِير**: çiftçidir; bu da bundandır; çünkü o toprağı ıslah eder, onu yumuşatır ve yumuşaklaştırır. Bu babın tamamı bunun üzerine cereyan eder; zira onlar “**الخبير** çiftçidir” derler; çünkü o toprağı **يخابر**; yani onu çiftçilikle işler. Nehyedilen **المخابرة** ise, onun yarısı [veya] üçte biri yahut bundan daha azı([3]) ya da daha çoğu karşılığında yapılan ortak ekimdir. Ona “**الخِبْرُ**” da denir. Bir topluluk dedi ki: **المخابَرة** **خَيْبر** isminin türevidir.
Bizim zikrettiğimiz bolluktan, onların bol (sütlü) deveye “**خَبْرٌ**” demeleridir. Keza büyük su tulumu **خَبْرٌ**dur; çoğulu **خُبور**dur.
Ve bizim zikrettiğimiz yumuşaklıktan, onların köpüğe([4]) **خبِيراً** adını vermeleridir. Ve **الخَبير**: yumuşak bitkidir. Hadiste: “Ve biz **الخَبير**([5])i toplarız.”
Ve **الخَبير**: yündür. Recez söyleyen dedi:
* Nihayet onun **خَبِيرِها**([6])sından uçtuğu vakit *
Ve “**مكانٌ خَبِرٌ**” denir; eğer ılık, ağacı ve suyu çok([7]) ise. Ve “Toprak **خَبِرَت**.” Bu, babın kıyasıdır.
Asıldan şâz olan şeylerden: **الخُبْرَةُ**; o, bir topluluğun satın aldığı, kestikleri ve etini paylaştıkları koyundur. Dedi ki:
Eğer koyunu topluluk için **خُبْرةً** kılarsan *** artık sen bilirsin; ben işlerime gidiyorum

القاموس المحيط:
**الخَبَرُ**, harekeli olarak: haber; çoğulu **أخبارٌ**; çoğulun çoğulu **أخابِيرُ**. Ve bir adam: **خابِرٌ** ve **خَبيرٌ** ve **خَبِرٌ**, **كَكَتِفٍ** ve **جُحْرٍ** gibi; onunla ilgili bilendir. Ve ona **أخْبَرَهُ خُبورَهُ**: onda olanı ona haber verdi. Ve **الخِبْرُ** ve **الخِبْرَةُ**, ikisi de kesreli; ve ikisi de zamme ile gelir; ve **المَخْبَرَةُ** ve **المَخْبُرَةُ**: bir şey hakkında ilimdir; **الاخْتِبارِ** ve **التَّخَبُّرِ** gibi. Ve **خَبُرَ**, **كَكَرُمَ** gibi. Ve **الخَبْرُ**: büyük su tulumudur; **كالخَبْراءِ** gibi; ve sütü bol deve; ikisinde de kesre yapılır.
Çoğulu: **خُبُورٌ**. Ve **ة بِشيرازَ**: Şîrâz’da bir yer; ondan **الفَضْلُ بنُ حَمَّادٍ** (Müsned sahibi). Ve Yemen’de bir yer; ve ekin; ve dağda su birikintisi; ve sidr
**كالخَبِرِ**, **ككَتِفٍ** gibi. Ve **الخَبْراءُ**: onun bitirdiği düzlüktür; **كالخَبِرَةِ** gibi; çoğulu: **الخَبارَى** ve **الخَبارِي** ve **الخَبْرَاوَاتُ** ve **الخَبَارُ**; ve onun köklerinde su birikintisi. Ve **الخَبَارُ**, **كسَحابٍ**: yerden yumuşayan ve gevşeyen şey; ve tohum kümeleri; ve sıçan delikleri. Ve “**من تَجَنَّبَ الخَبَارَ، أمن العِثارَ**”: bir meseldir. Ve “Toprak **خَبِرَتِ**”, **كفَرِحَ** gibi: onun **خَبارُ**u çoğaldı. Ve **فَيْفَاءُ** yahut **فَيْفُ الخَبَارِ**: Medine **عَقيق**’inin civarlarında bir yer.
Ve **المُخابَرَةُ**: yarı ve benzeri üzerine ekim yapmasıdır; **كالخِبْرِ** (kesre ile) ve **المُؤَاكَرَةُ** gibi. Ve **الخَبِيرُ**: çiftçi; ve Yüce Allah’ı bilen; ve yün; ve bitki ve ot; ve develerin ağız köpüğü; ve saç döküntüsü; ve Ahmed b. İmrân muhaddisinin babasının dedesi; ve **بالهاءِ**: ondan bir taife; ve bir cemaat arasında satın alınıp sonra kesilen koyun; **كالخُبْرَة** (zammetle) gibi; ve **تَخَبَّرُوا**: bunu yaptılar; ve ilk kırkımdan iyi yün.
Ve **المَخْبَرَةُ**: hela; ve aynanın zıddı. Ve **الخُبْرَةُ**, zamme ile: büyük tirid; ve etten yahut balıktan aldığın pay; ve ehlin için satın aldığın şey; **كالخُبْرِ** gibi; ve yemek; ve et; ve sunulan herhangi bir şey; ve yolcunun azığında taşıdığı yemek; ve içinde ekmek ve et bulunan, dört yahut beş kişi arasında (paylaşılan) büyük kap. Ve **الخابُورُ**: bir bitki; ve Resü’l-ʿAyn ile Fırat arasında bir nehir; ve Musul Dicle’sinin doğusunda bir başka (nehir); ve bir vadi.
Ve **خابُوراءُ**: bir yer. Ve **خَيْبَرُ**: Medine yakınında bir kale. Ve Ahmed b. Abdülkâhir ile Muhammed b. Abdülazîz **الخَيْبَرِيَّانِ**: sanki orada doğmuşlardır. Ve Ali b. Muhammed b. Hayber: bir muhaddistir. Ve **الخَيْبَرى**: kara yılandır. Ve onu **خَبَرَهُ خُبْراً** (zammetle) ve **خِبْرَةً** (kesre ile): onu denedi; **كاخْتَبَرَهُ** gibi. Yemeği: onu yağlandırdı. Ve **خابَرانُ**: Serahs ile Ebîverd arasında bir bölge; ve bir yer. Ve **اسْتَخْبَرَهُ**: ondan haberi sordu; **كتَخَبَّرَهُ** gibi.
Ve **خَبَّرَهُ تَخْبيراً**: ona haber verdi. Ve **خَبْرِينُ**, **كقَزْوينَ**: Büst’te bir yer. Ve **المَخْبُورُ**: katığı hoş olan. Ve **كصَبُورٍ**: aslandır. Ve **كنَبِقَةٍ**: Benî Saʿlebe’nin suyu. Ve **خَبْرَاءُ العِذْقِ**: Sammân’da bir yer. Ve **الخَبائِرَةُ**: Zî Cebele b. Sevâd’ın evladından, Kulaʿ’dan bir batındır; onlardan: Ebû ʿAlî **الخَبائِرِيُّ**, ve Süleym b. ʿÂmir **الخَبائِرِيُّ**: tâbiî; ve Abdullah b. Abdülcebbâr **الخَبائِرِيُّ**. Ve “**ولأَخْبُرَنَّ خُبْرَكَ**”: “Senin ilmini mutlaka bileceğim.” Ve “İnsanları **اخْبُرْ تَقْلَه** buldum”; yani: Onlar hakkında bunun söylenmiş olduğunu buldum; yani: tecrübe yanında fiili hoşnutsuz olmayan hiç kimse yoktur.
Ve “**وأخْبَرْتُ اللِّقْحَةَ**”: onu sütü bol buldum. Ve Muhammed b. Ali **الخَابِرِيُّ**: bir muhaddistir.

تاج العروس:
**خبر**
**الخَبَرُ**: harekeli olarak: haber; **المُحْكَم**’de böyle. **التَّهْذِيب**’de: **الخَبَر**; kendisinden haber sorduğun kimse hakkında sana gelen şeydir. Şeyhimiz dedi ki: Zâhiri, hatta sarih olanı, ikisinin müteradif olduğudur; hâlbuki aralarındaki fark daha önce geçti; ve **النَّبَأَ**’nın, Râgıb’a ve iştikak imamlarından ve Arapçanın asıllarında nazar ehli olan başkalarına göre, onun (haber) olması bakımından kayıtlı bir **خَبَرٌ** olduğu. Sonra lugat ve ıstılah âlimleri dediler ki: **الخَبَر** örfte ve lugatte: (yaban) eşekten nakledilen şeydir; Arap dili ehli buna ziyade etti. Ve zatı itibarıyla doğruluğu ve yalanı ihtimal etti. Muhaddisler onu hadis manasında kullandılar. Yahut hadis: Nebî’den (Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun) olan şeydir; **الخَبَر** ise ondan başkasından olandır.
Ve ıstılah ehlinin bir cemaati dedi ki: **الخَبَر** daha geneldir; **الأَثَرُ** ise, Horasan fukahasında olduğu gibi, hadisten başkası hakkında onunla ifade edilendir. Buna bir işaret **أثر** maddesinde geçti; onun geniş açıklaması hadis ıstılahı ilimlerindedir. Çoğulu **أخْبارٌ**. Ve çoğulun çoğulu, yani cemʿu’l-cemʿ: **أخابِيرُ**. Denir ki: bir adam **خَابِرٌ** ve **خَبِيرٌ**: haber ile bilendir. Ve **الخَبِيرُ**: haber verendir.

Ebû Hanîfe, ağaç vasfında dedi: “Bunu bana **الخَبِرُ** haber verdi.” Böylece onu, **كَكَتِف** gibi getirdi. İbn Sîde dedi: Bu, nisbete göre olması dışında neredeyse bilinmez. Denilir ki: **رَجُلٌ خُبْرٌ**; **حُجْر** gibi; yani onunla, yani **الخَبَر** ile âlim; mübalağa üzere, **زيد عَدْل** gibi. Ve onu, **خُبُورَه** (ضمّ ile) **أخْبَره**: yani onda olanı ona haber verdi. Ve **الخُبْرُ** ve **الخُبْرَة** ikisinin de kesresiyle; ve ikisi de zamme yapılır; ve **المَخْبَرَة** (muvahhadenin fethasıyla) ve **المَخْبُرَة** (onun zammesiyle): şey ile ilimdir; dersin ki: “Benim onunla **خِبْرٌ** ve **خُبْرة**m var”; **الاخْتِبار** ve **التَّخَبّرِ** gibi. Ve onu **اخْتَبَرَه** ve **تَخَبَّرَه**. Denilir: “Bu işi nereden **خَبْرتَ**?” yani nereden bildin. Ve denilir: **صَدَّقَ الخَبَرُ الخُبْرَ**. Bazıları dedi: **الخُبْر** (zamme ile): gizli bâtın ile ilimdir; onunla ilmin, imtihana ihtiyaç duymasından dolayı. Ve **الخِبْرَةُ**: zâhir ve bâtın ile ilimdir; ve denildi: bâtın gizliliklerle; ve ona zâhir işlerin bilgisi lâzım gelir. Ve adam **خَبُرَ**; **ككَرُمَ** gibi; **خُبُوراً**; o hâlde o **خَبيرٌ**dur.

Ve **الخِبْرُ** (fetha sonra sükûn ile): büyük **المَزَادَةُ**; **الخَبْرَاءِ** gibi, memdûd olarak; ve sonuncusu, Kurâ‘dan. Mecazdandır: **الخِبْرُ**: sütü bol deve; bolluğunda büyük **المَزَادَةُ**ye benzetildi; ve **خَبَرَتْ** **خُبُوراً**; Lihyânî’den; ve ikisinde de kesre yapılır. Ebû’l-Heysem, **المَزادة**de kesreyi inkâr etti; başkası dedi: fetha daha iyidir. **ج** yani ikisinin cem‘i: **خُبُورٌ**. **الخَبْرُ**: Şîrâz’da bir köy; onda Hasan el-Basrî’nin kardeşi Sa‘îd’in kabri vardır. Ondandır: hâfız, **المُسْنَد** sahibi Ebû ‘Abdillâh el-Fasl b. Hammâd el-**الخَبْرِيّ**; ve **الأَبدَال**dan sayılırdı; sika, sâbit; Sa‘îd b. Ebî Meryem’den, Sa‘îd b. eş-Şîrâzî’den, ve Ebû Bekr ‘Abdullâh b. Ebî Dâvûd es-Sicistânî’den rivayet eder; 264 senesinde vefat etti. **الخَبْرُ**: Yemen’de bir köy; onu Saghânî nakletti. **الخَبْرُ**: ekin.

**الخَبْرُ**: dağda suyun birikintisi; o, selin başlarda **خَبِرَ** ettiği şeydir; böylece onun içinde yürürsün. **الخَبْرُ**: **السِّدْرُ** ve **الأَرَاكُ** ve ikisinin çevresindeki ottur. Şair dedi:

“Baharın yağmurları sana bol verdi ve
üzerine **سَلاَم**dan ve **خَبْر**den bahçeler ‘hellel’ettiler.”

**كالخَبِر**; **كَكَتِفٍ** gibi; Leys’ten; ikisinin bir tanesi: **خَبْرة** ve **خَبِرَةٌ**. Ve **الخَبْرَاءُ**: onu bitiren düzlüktür; yani **السِّدْرَ**; **الخَبِرَة** gibi (fetha sonra kesre ile); ve onun cem‘i **خَبِرٌ**dur. Leys dedi: **الخَبْراءُ** bir **شَجْراءُ**dur; bir **رَوْضَةٍ**nın dibindedir; onda su, yaz sıcağına kadar kalır; onda **الخَبْرُ** biter; o, **السِّدْرِ** ve **الأَراكِ** ağacıdır; çevresinde çok ot vardır; ve ona **الخَبِرةَ** denilir; cem‘i: **الخَبَارَي** (râ’nın fethasıyla) ve **الخَبَارِي** (onun kesresiyle); **الصَّحَارَي** ve **الصَّحَارِي** gibi. Ve **الخَبْراواتُ** ve **الخبَارُ** (kesre ile). Ve **التَّهِيب**’de, **نَقْع** maddesinde: **النَّقَائع**: Temîm beldelerinde **خَبَارَي**dır. **الخَبْرَاءُ**: su birikintisidir. Bazıları onu, köklerindeki su birikintisine tahsis etti; yani **السِّدرِ**in. Ve **التَّهْذِيب**’de: **الخَبْرَاءُ**: içinde suyun toplandığı yuvarlak bir düzlük. Ve **الخَبَارُ**; **كسَحَاب**: yerden yumuşadı ve gevşedi; ve onda bir **جِحَرَةٌ** vardı; İbnü’l-A‘râbî ekledi: ve oyuldu. Başkası dedi: o, çöken ve içinde ayakların battığı şeydir. Hadiste: “**فدَفَعْنَا في خَبَارٍ من الأَرض**” yani yumuşak, gevşek. Bazıları dedi: **الخَبَارُ**: hayvanların içinde sendelediği gevşek topraktır. Ve şu beyit okundu:

“Üzerine çıktığında **الخَبَار**da sendeleyip durur,
ve dosdoğru yolda tökezler.”

**الخَبَارُ**: **جُرْثُومٍ**un cem‘i olan **الجرَاثِيمُ**dir; o, ağacın köklerinde toplanan topraktır. **الخَبَارُ**: fare delikleridir; onun bir tanesi **خَبَارَةٌ**dır. “**ومَنْ تَجَنَّبَ الخَبَارَ أَمِنَ العِثَارَ**” bir meseldir; onu Meydânî **مَجْمَع**ında, Zemahşerî de **المُسْتَقْصَى** ve **الأَساس**’ta zikretti. Ve yer **خَبِرَتِ**; **خَبَراً**; **كفَرِح** gibi: onun **خَبَارُهَا**sı çoğaldı. Ve yer **خَبِر** oldu; **كفَرِحَ** gibi; o hâlde o **خَبِرٌ**dir: onda **الخَبْرُ** çoğaldı; o da **السِّدْر**dür. Ve **أَرضٌ خَبِرَةٌ**; ve bunu musannif ihmal etmiştir. Ve **فَيْفَاءُ** yahut **فَيْفُ الخَبَارِ**: Medîne’nin Akîk’inin civarlarında bir yer; Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) Bedir vak‘asından önce Kureyş’i istemek üzere çıktığında onun üzerinde yolu vardı; sonra ondan **يَلْيَلَ**’e vardı. Ve **المُخَابَرَةُ**: **المُزَارَعَةُ**dır; Lihyânî onunla umumileştirdi. Başkası dedi: yarı üzerine ve benzeri; yani üçte bir. İbnü’l-Esîr dedi: **المُخَابَرةُ**: ve **المُزارَعَة**; üçte bir, dörtte bir ve başkaları gibi muayyen bir pay üzerine. Başkası dedi: o, yerden çıkanın bir kısmı ile yapılan **المُزَارَعَة**dır; kesre ile **الخِبْرِ** gibi. Hadiste: “**كُنَّا نُخَابِرُ ولا نَرى بِذلك بَأْساً حتّى أَخْبَرَ رافِعٌ أَنَّ رَسولَ الله صَلَّى اللهُ عليه وسَلَّم نَهَى عَنْهَا**” denildi ki: bu, “yer **خَبِرَتِ**; **خَبَراً**: onun **خَبَارُهَا**sı çoğaldı”dandır. Ve denildi: **المُخَابَرة**nin aslı **خَْبَر**dendir; çünkü Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) onu, mahsulünün yarısı üzerine, ehlinin ellerinde ikrar etti; böylece “onlarla **خَابَرَهُم**” denildi; yani Hayber’de onlarla muamele etti. **المُخَابَرَة** ayrıca **المُؤَاكَرَةُ**dır. Ve **الخَبِيرُ**: **الأَكَّارُ**dur. Dedi:

“Her yandan **الأَوْس**un başlarını biçer;
asma köklerinin **عَقَاقِيل**ini çekiş gibi; onun **خَبِيرُها**sı.”

**خَبِيرُهَا**yı, fiilin tekriri üzere ref‘ etti. Muradı: “Onu **خَبِيرُها** biçti”; yani onun **أَكَّارُها**sı. **الخَبِيرُ**: Allah Teâlâ’yı, isimlerini ve sıfatlarını bilmekle bilen; bildiğiyle haber vermeye muktedir olan; ve şeyi ilmiyle bilen kimse. **الخَبِير**: develer üzerinde çıkan **الوَبَر**dir; Ebû’n-Necm onu yaban eşekleri için istiâre etti; şöyle dedi:

“**حَتَّى إِذا ما طَارَ من خَبِيرِهَا**.”

Mecazdandır; **طَهْفَة** hadîsinde: “**نسْتَخْلِبُ الخَبِيرُ**” yani bitkiyi ve otu keseriz ve onu yeriz. Deve **خَبِير**ine, yani **وَبَرُهَا**sına benzetildi; çünkü o, **الوَبَر**in bittiği gibi biter. Ve onun **استِخْلابُه**u: **المِخْلَبِ** ile, o da **المِنْجلُ** olanla, ot biçmektir. **الخَبِيرُ**: köpüktür; ve denildi: develerin ağızlarının köpüğü. Huzelî okudu:

“**تَغَذَّ مْنَ في جَنِبَيْه الخَبِي ... ر لَمَّا وهَي مُزْنهُ واستُبِيحَا**”

**تَغَذَّ مْنَ** ile muradı: **الفُحُول**; yani köpüğü çiğnediler ve onunla doyup kaldılar.

**الخَبِيرُ**: saç döküntüsüdür. Mütenahhil el-Huzelî dedi:

“Ve döndüler mızraklarla; onlar eğri iken;
onlarda, dökülen saçın **خَبَائِرُ**i.”

**خَبِير**: Nesefî muhaddis el-Guveydînî, **أَحْمَدَ بْنِ عِمْرانَ** b. Mûsâ b. **خَبِير**’in babasının dedesidir; Muhammed b. ‘Abdirrahmân eş-Şâmî’den ve başkasından (rivayet eder). **الخَبِيرَةُ** (hâ ile): ondan, yani saç döküntüsünden olan taifenin adıdır. **الخَبِيرَةُ**: bir cemaat arasında farklı bedellerle satın alınan koyun; sonra kesilir; sonra onu taksim ederler; her biri, verdiği miktar kadar pay alır; zamme ile **الخُبْرة** gibi. Ve **تَخَبَّروا خُبْرةً**: bunu yaptılar; yani bir koyun satın aldılar; onu kestiler ve onu taksim ettiler. Ve **شاةٌ خَبِيرَةٌ**: taksim edilmiş. İbn Sîde dedi: Onu, زائدın atılması üzere görüyorum. **الخُبْرة**: ilk kırkımdan olan iyi yün; Saghânî onu nakletti. Ve **المَخْبَرَةُ** (muvahhadenin fethasıyla): **المَخْرأَةُ**; dışkılama yeri; Saghânî onu nakletti. **المَخْبَرةُ**: **المَرْآةِ**nin zıddıdır; İbn Sîde onu muvahhadenin zammesiyle ضبط etti. Ve **الأَساس**’ta: ve mecazdandır: “Onun meçhulünden, aynası **تُخْبِرُ** eder.” Ve **الخُبْرَة** (zamme ile): iri, yağlı **الثَّرِيدَةُ**dir. **الخُبْرَة**: aldığın paydır; etten veya balıktan. Ve şu beyit okundu:

“**باتَ الرَّبِيعِيُّ والخامِيزُ خُبْرَتُه ... وطَاحَ طَيْ بَنِي عَمْرِو بْنِ يَرْبُوعِ**”

**الخُبْرَة**: Ailene satın aldığın şey; bazıları onu, **الخُبْر** (هاء’sız) gibi, özellikle et ile tahsis etmiştir. Erkeğe: “Ailen için ne **اخْتَبَرْتَ**?” denir.

**الخُبْرَة**: Et ve başkasından olan yiyecek. Denildi: O, ailesi için satın aldığı ettir.

**الخُبْرة**: Bir şeyden takdim edilen şey. **اللِّحْيَانيّ** şunu nakletti: Arapların şöyle dediğini işitti: “Onun **خُبْرَته** üzerinde toplandılar”; bununla onu kastediyorlar.

Denildi: **الخُبْرَة**: Yolcunun seferinde sofrasında taşıdığı, onunla azıklandığı yiyecek.

**الخُبْرَة**: Dört yahut beş kişi arasında içinde ekmek ve et bulunan bir çanak.

**والخابُورُ**: Görünüşü parlak, sarı, kokusu güzel, bahçelerin onunla süslendiği, çiçeği olan bir bitki yahut ağaç. Şeyhimiz dedi: “Onun doğuda bulunduğunu sanmıyorum.” Dedi ki:

أيَا شجَر **الخَبُورُ** مَالَك مُورِقاً ... كأنَّكَ لم تَجْزَعْ عَلَى ابْنِ طَرِيفِ

**الخابُورُ**: **رَأسِ عَيْنٍ** ile **الفُراتِ** arasında meşhur bir nehir.

**الخَابُور**: **دِجْلَةِ**’nin **المَوْصِلِ**’in doğusunda, onunla **الرَّقَّة** arasında, üzerinde çok köyler ve küçük beldeler bulunan başka bir nehir. Onlardan **عَرَابَان**; onlardan **أبُو الرّيّان سريح بن رَيّان بن سريح الخَابُورِيّ**; ondan **السَّمْعَانيّ** yazdı.

**الخَابُور**: **الجَزِيرة**’de bir vadi; **سِنْجَار**’da denildi. Ondan **هِشام القَرْقسائيّ الخَابُوريّ**: **مَالِك**’ten, ve ondan **عُبَيْد بن عَمرٍو الرَّقِّيّ**.

**الجوهريّ** dedi: **الشَّام** tarafında bir yer; ve **ديَار بَكْرٍ** taraflarında denildi; **السّيد** ve **السّعد**’ın **شَرْحَي المْفْتَاح** ve **المُطَوَّل**’da dediği gibi; şeyhimizin naklettiği üzere. Onun **شَرْحِ بَيْت التَّلخِيص** ve **المِفْتَاح**’taki muradı:

" أَيَا شَجَرَ **الخَابُورِ** مَالَك مُورِقاً . "
Önceden zikri geçti.

**وخَابُورَاءُ**: ع . Ve **عَاشُورَاءَ**’a ve onunla beraber olana izafe edilir.

**وخَيْبَرُ** ( **صَيْقَل** gibi): **المَدِينَةِ المُشَرَّفَة**’ye yakın, ondan **ثَمَانِيةِ بُرُدٍ** ile **الشّام**’a doğru, معروف yani meşhur bir hisar; oraya inen **العَمَالِيقِ**’ten bir adamın adıyla adlandırıldı; o **خَيْبَرُ بن قانِيَة بن عَبِيل بن مهلان بن إِرَم بن عَبِيل**’dir; ve o **عَاد**’ın kardeşidir. Bir kavim dedi: Yahudilerin lisanında **الخَيْبَر**: hisar; bu yüzden **خَبائِرَ** diye de adlandırıldı. **خَيْبَرُ** معروف’tur; onu Peygamber صلى الله عليه وسلم gazâ etti; onun **الصَّحِيح**’te ve başkasında zikri vardır; ve o, vilayetin ismidir; onda yedi hisar vardı; etrafında ekinler ve hurmalıklar. Ve onun صلى الله عليه وسلَّم sözünü buldu: " الله أَكْبَر خَرِبَت خَيْرَ " . Bu yedi hisarın adları: **شِقّ** ve **وَطِيح** ve **نَطَاة** ve **قَمُوص** ve **سُلاَلِم** ve **كَتِيبة** ve **نَاعِم**.

**أَحمَدُ بْنُ عَبْدِ القَاهِر اللَّخْمِيّ الدِّمَشْقيّ**: **مُنَبِّه بنِ سُلَيْمَان**’dan rivayet eder. Dedim: O, **الطَّبَرَانِيّ**’nin şeyhidir.

**مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ العَزيز أَبو مَنْصُور الأَصْبهانيّ**: **أَبي مُحَمّد بن فارِس الخَيْبَرِيانِ**’dan işitti; sanki ikisi de orada doğmuşlardır; yoksa ondan faziletle işaret edilen kimse çıkmamıştır.

**عَلِيُّ بنُ مُحَمِّدِ بْنِ خَيْبَرَ**: bir muhaddistir; ve o, **أَبِي إِسْحَاق المُسْتَمِلسي**’nin şeyhidir.

**الخَيْبَرَي**: **الَّراءِ**’nın fethi ve **أَلِفٍ مَقْصُورَة** ile; **التَّكْمِلَة**’de de böyledir. Bazı nüshalarda onun kesresi ve nisbet **يَاءِ**’sı ile: kara yılan. Denir: “Allah onu **الخَيْبَرَي** ile belaya uğrattı”; bununla onu kastediyorlar. Sanki o harap olunca öldürücü yılanların barınağı oldu.

Onu **خَبَرَه** **خُبْراً** (ضَمّ ile) ve **خِبْرَةً** (كَسْر ile): onu belaya uğrattı ve onu tecrübe etti; **اخْتَبَرَه** gibi: onu imtihan etti.

**خَبَرَ الطَّعَامَ** onu **يَخْبُره** **خَبْراً**: onu yağlandırdı. Ve denir: “**اخْبُر** yemeğini”, yani onu yağlandır. Ondandır **الخُبْرَةُ**: katık. Denir: “Bize bir ekmekle geldi ve bize bir **خُبْرة** ile gelmedi.”

Ondandır: **عِراق العَجَم**’de, onların toprağına bitişik **الكَرج**’in hurmaya **خُبْرَةً** adını vermesi; bu onların lügatinin aslıdır; onlardan kimi **الّراءَ**’yı **لاماً**’a çevirir.

**وخابَرَانُ** ( **المُوحَّدة**’nin fethi ile): **سَرَخْسَ** ile **أَبيوَرْد** arasında bir nahiye; köylerinden **مِيهَنَةُ**. **خَابَرَانَ**’a nisbet edilenlerden: muhaddis **أَبُو الفَتْح فَضْلُ الله بنُ عَبْد الرَّحمْن بْنِ طَاهِرٍ الخَابَرانِيّ**.

**خَابَرَانُ**: başka.

**واستَخْبَره**: ondan **الخَبَر** hakkında sordu ve ona haber vermesini talep etti; **تَخَبَّرَه** gibi. Denir: “**تَخَبَّرْتُ الخَبَرَ** ve **استَخْبرْتُه**”; ve bunun benzeri: “**تَضَعَّفْت** adamı ve **استَضْعَفْته**.”

**حدِيث الحُدَيبِيَة**’de: " أَنَّه بَعَث عَيْناً من خُزَاعَةَ يَتَخَبَّر له خَبَرَ قُرَيْشٍ " yani tanır ve iz sürer. Denir: **تَخَبَّر** haberi ve **استَخْبَرَ**; eğer haberleri bilmek için sorduysa.

**وخَبَّره تَخْبِيراً**: ona haber verdi. Denir: “**اسْتَخْبَرْتُه** de o bana haber verdi; ve bana **خَبَّرَنِي**.”

**وخَبْرِينُ** ( **قَزْوِينَ** gibi): **بُبُسْتَ**’ta. Ondan: **أَبُو عَليّ الحُسَيْن بْنُ اللَّيْث ابن فُدَيْك الخَبْرِينِيّ البُسْتِيّ**; **تاريخ شِيرَازَ**’dan.

**والمخْبُورُ**: **ابْنِ الأَعْرابِيّ**’den: katığı hoş olan; yani **الخُبْرَةِ**’si çok olan, yani yağ.

**خَبُورٌ** ( **صبُورٍ** gibi): aslan.

**خَبِرَةُ** ( **نَبِقَة** gibi): **حِمَى الرَّبذَةِ**’de **بَنِي ثَعْلَبَةَ بْنِ سَعْدٍ**’a ait bir su; yanında **أَشْجَعَ**’a ait bir kuyu vardır.

**وخَبْرَاءُ العِذْقِ**: **الصَّمَّانِ**’da, **تَمِيم** toprağında, **بَنِي يَرْبُوع**’a ait ع.

**والخَبَائِرَةُ**: **ذِي جَبَلَة بْنِ سَوادٍ**’ın evladından; **الكُلاع**’dan bir batnın babası; o **خَبَائِرُ بْنُ سَوَاد بنِ عَمْرو بْنِ الكلاع ابن شَرَحْبِيل**’dir. Onlardan: **أَبُو عَلِيّ يُونُس بْن ياسِر بن إيادٍ الخَبَائِرِيّ**; ondan **سَعِيدُ بْنُ كثير بن عُفَيْر** haberlerde rivayet etti.

**وسُلَيْمُ بْنُ عَامِرٍ أبو يَحْيَى الخَبَائِريّ**: **ذِي الكَلاَعِ**’dan bir tâbiî; **أبِيِ أُمَامَة**’den; ondan **مُعَاوِيَةُ بْنُ صَالحٍ**.

**وعَبْدُ اللهِ بْنُ عَبْدِ الجَبَّارِ الخَبَائِرِيُّ الحِمْصيّ**: lakabı **زُرَيْق**; **إسْمَاعِيل ابنِ عَيّاش**’tan; ondan **محَمَّد بنُ عَبْد الرحمن بن يُونُس السّرّاج** ve **أبُو الأحْوَص** ve **جَعْفَرٌ الفِرْيَابيّ**. Bunu **الدَّارَقُطْنِيّ** söyledi.

قavlları: **لأخْبُرَنَّ خَبَرَكَ**; işte bu, bizde harekeli olarak ضبط edilmiştir. Bazı iyi asıllarda ise zamme ile sonra sükûn iledir; yani “senin bilmeni mutlaka bileceğim”. Ve **الخُبْرُ** ve **الخَبَرُ** ve **الخَبَرُ**: şey hakkında bilgi. Ebû’d-Derdâ’î’nin rivayet ettiği ve Taberânî’nin **الكَبِير**’de, Ebû Ya‘lâ’nın da **المُسْنَد**’de çıkardığı hadis: “İnsanları buldum: **اخْبُرْ تَقْلَهِ**”; yani onları, kendileri hakkında bu söz söylenir halde buldum. Yani, tecrübe ve imtihan عندında fiili hoşnutsuz olmayan hiç kimse yoktur; **التَّكْمِلَة**’de ve **اللِّسَان**’da ve **الأساس**’ta böyle; **البَصَائِر**’deki musannif de onlara tâbi olmuştur. Şunu murad eder: onları **خَبَرْتَهُم** (tecrübe ettiğinde) onlardan **قَلَيْتَهُم** (tiksindiğinde); yani onlardan buğz ettiğinde; böylece kelâmı emir lafzı üzere çıkarmış, manası ise haberdir. Ve **أخْبَرْتُ اللِّقْحَةَ**: onu **مَخْبُورَةً** buldun; yani bol (sütlü) buldun; bunu Sığânî nakletti; tıpkı **أحْمَدْتُه** gibi: onu **مَحْمُوداً** buldum.

Ve Muhammed b. Ali el-**الخَابِرِيّ**, Ebû Ya‘lâ Abdülmü’min b. Halef en-Nesefî’den hadis rivayet eden bir muhaddistir; ondan da Abdurrahîm b. Ahmed el-Buhârî rivayet etmiştir. Ve ona istidrâk olunanlardandır: **الخَبِير** Allah Teâlâ’nın isimlerindendir: olanı ve olacak olanı bilen. **شَرْح التَّرْمَذِيّ**’de: “eşyanın bâtınlarını bilen”dir. Ve **الخَابِرُ**: imtihan eden, tecrübe eden. Ve **الخَبِيرُ**: haber veren. Ve **مَخْبَرانِيُّ** bir adam: **مَخْبَرٍ** sahibi; tıpkı “**مَنْظَرَانِيّ**: **مَنْظَرٍ** sahibi” dedikleri gibi. Ve **الخَبْرَاءُ**: bollukla tecrübe edilmiş (dişi deve). Ve **الخَبِيرُ**: ekin. Ve **الخَبِيرُ**: fakih ve reis. Ve **الخَبِير**: katık; ve **الخبِيرُ**: katıklanmış (ekmek). Ondandır Ebû Hureyre hadisi: “**حينَ لا آكُل الخَبيرَ**”. Ve **مُخْتَبِرٌ** bir deve: çok etli. Ve denir: “üzerinde **الدَّبَرَي** ve **حُمَّي خَيْبَرَي**.” Ve **حُمَّى خَيْبَرَ** uyarıcıdır; el-Ahnes b. Şihâb dedi ki:
" كَمَا اعْتَادَ مَحْمُوماً بخَيبَرَ صالِبُ "
Ve **الأَخْبَاريّ**: tarihçi; **الأَخْبَار** lafzına nisbet edilmiştir; tıpkı **الأَنْصَاري** ve **الأَنماطي** ve benzerleri gibi. Onunla Heysem b. Adiyy et-Tâî meşhur olmuştur. Ve **الخَبَائرَةُ**: Arap’tan bir batın; meskenleri Mısır’ın Cîze’sindedir. Ve onların emsallerindendir: “**لاهُلْكَ بوَادِي خبرٍ**” (zamme ile). Ve **الخَبِيرَة**: oğlanın akîkası üzerine davet; bunu Hasan b. Abdillah el-Askerî “**الأَسْمَاء والصِّفات**” kitabında söylemiştir. Ve **الخَيَابِرُ**: yedi kale; onların zikri daha önce geçti.

Ve **خَيْبَرِيّ** b. Eflit b. Silsile b. Ganm b. Sevb b. Ma‘n: Tayy’da bir kabiledir; onlardandır şair İyâs b. Mâlik b. Abdillah b. **خَيْبَرِيّ**; onun bir vefâdeti vardır; bunu İbnü’l-Kelbî söyledi. Ve **خَيْبَرُ** b. Uvâm b. Hacver b. Eslâm b. Alyân: Hemdân’dan bir batındır. Ve **خَيْبَر** b. el-Velîd, babasından, dedesinden, Ebû Mûsâ’dan (rivayet eder). Ve Müdlij b. Süveyd b. Mersed b. **خَيْبَرِيّ** et-Tâî; lakabı **مُجِيرُ الجَرادِ**’dır. Ve **الخَيْبَرِيّ** b. en-Nu‘mân et-Tâî: sahâbîdir. Ve Simâk el-İsrâîlî el-**الخَيْبَرِيّ**; onu Ruşâtî sahâbe içinde zikretti. Ve İbrâhîm b. Abdillah b. Ömer b. Ebî’l-**الخَيْبَريّ** el-Kassâr el-Absî el-Kûfî; Vekî‘ ve başkasından (rivayet eder). Ve Cemîl b. Abdillah b. Mu‘ammer b. el-Hâris b. **خَيْبَرِيّ** el-Uzrî: meşhur şair.
