# خبز — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B2/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%A8%D8%B2/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خبز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B2.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: خبز

باب الخاء والزاي والباء معهما
خ ز ب، ب ز خ، خ ب ز، ز خ ب مستعملات خزب: الخَزَبُ: ورم أو كهيئته في الجلد من غير ألم، وفي الضرع خَزَبٌ شبه الرهل، خَزِبَ فهو خَزِبٌ.
والخُزْبُ: النوق اليابسة الضروع، الواحدة خَزْباء، وقال:
وفي حياضكَ من جودٍ ومكرمةٍ		ثر الأحاليل لا كمش ولا خُزُبُ
وفي أي: ملأها، وهذا مثل.
والخازِبازِ: ذبابٌ في العشب، ويقال: هو مجرور، وقال:
تفقَّعُ فوقه القلعُ السواري		وجن الخازِبازِ به جنونا
والخازِبازِ: ضربٌ من البقل.
والخازِبازِ: داء يأخذ في اللهازم. قال:
يا خازِبازِ أرسلِ اللهازمـا		إني خشيتُ أن تكون لازما
بزخ: البَزْخ: الجرف بلغة عمان.
والبَزَخَ: تقاعس الظَّهْر عن البطن، ورجل أبزخ وأبزى.
وأما البَزَي فكأن العَجُز خَرَجَت حتى أشرفت على الفَخِذَيْن، والأَبزخ ما به وُصِفَ وربما مشى الإنسان مُتَبازخاً كمسبه العَجوز إذا تَكَلَّفَتْ إقامة صلبها فَتقاعَسَ كاهلُها وانحنى ثبجها.
وتبازَخْتُ عن كذا أي تقاعست عنه. وبَزَخْتُ ظهره بالعصا بَزْخاً إذا ضربت ذلك الموضع.
وبُزاخةُ: موضع، ويوم بُزاخةَ من أيام العرب معروف.
خبز: الخَبْزُ: الضرب باليد، والخَبْزُ: السوق الشديد، قال:
لا تَخْبِزا خَبْزاً ونسا نسا
النَسُّ: السَّوْق اللطيف، ومن رَوَى "بَسّاً" فقد غلط. لأن البَسَّ من البَسيس، وهو دقيق يلت بالسمن أو الزيت ثن يستف.
والخُبْزة: اسم لما يعالج في الملة وهي الطُّلْمُة، يقال: أكلتُ خُبْزَ ملَّةٍ لأن الملّة الخُبْزُ نفسه والرَّماد.
واخْتَبَزَ فلان إذا عالج دقيقاً فَعَجَنهُ ثم خبزه. والخِبازةُ صَنعتُه.
والخَبيزُ: الخُبْزُ المخبوز من أي حب كان. يقال: عندهم طَبيخٌ وخَبيز أي مَرَق مطبوخ وخُبْزٌ مَخبوزٌ.
زخب: الزُّخْزُبُّ: الذي اشتد لحمه وغلظ جسمه من الفصلان وغيرها.

### Türkçe

باب **الخاء** و**الزاي** و**الباء** معهما
خ ز ب، ب ز خ، خ ب ز، ز خ ب مستعملات خزب: **الخَزَبُ**: deride, acısız olarak deride bir şişlik yahut onun gibi bir şey; ve memede **خَزَبٌ** vardır, **الرهل**e benzer; **خَزِبَ**; o hâlde o **خَزِبٌ**dur.
Ve **الخُزْبُ**: memeleri kuru olan dişi develer; teki **خَزْباء**dır. Ve dedi ki:
Ve senin havuzlarında cömertlikten ve keremden		çokça **الأحاليل** vardır; ne **كمش** ne de **خُزُبُ**.
Ve “**أي**”: onu doldurdu; ve bu bir misaldir.
Ve **الخازِبازِ**: ot içinde bir sinek; ve denilir ki: o mecrurdur. Ve dedi ki:
Üstünde direkler olan gemi parçaları kabarır		ve onda **الخازِبازِ** cinnetiyle cinnetlenmiştir.
Ve **الخازِبازِ**: sebzeden bir türdür.
Ve **الخازِبازِ**: **اللهازم**de tutan bir hastalıktır. Dedi ki:
Ey **خازِبازِ**! **اللهازمـا**yı salıver		ben korktum ki o lâzım (yapışık) olsun.

بزخ: **البَزْخ**: Umman lügatinde yar.
Ve **البَزَخَ**: sırtın karından geri kalmasıdır; ve (böyle) bir adam **أبزخ** ve **أبزى**dır.
Ve **البَزَي** ise, sanki kalça çıkmıştır da uylukların üzerine kadar görünmüştür; ve **الأَبزخ** kendisiyle vasfedilen (kimsedir); ve bazen insan, yaşlı kadının yürüyüşü gibi **مُتَبازخاً** yürür; o, belini doğrultmayı zorladığında omzu geri kalır ve sırtının ortası eğilir.
Ve “**تبازَخْتُ** عن كذا” yani ondan geri kaldım. Ve “**بَزَخْتُ** ظهره بالعصا **بَزْخاً**” (şu) yeri vurduğum zaman (denir).
Ve **بُزاخةُ**: bir yerdir; ve Arapların günlerinden **يوم بُزاخةَ** bilinen (meşhur)dur.

خبز: **الخَبْزُ**: elle vurmadır; ve **الخَبْزُ**: şiddetli sürüştürme. Dedi ki:
**لا تَخْبِزا خَبْزاً ونسا نسا**
**النَسُّ**: yumuşak sürüştürmedir; ve “**بَسّاً**” rivayet eden yanılmıştır. Çünkü **البَسَّ**, **البَسيس**tendir; o ise, iç yağıyla yahut yağ ile yoğrulan, sonra yutulan ince (şey)dir.
Ve **الخُبْزة**: **الملة** içinde işlenen şeye isimdir; o **الطُّلْمُة**dir. Denilir: “**أكلتُ خُبْزَ ملَّةٍ**”; çünkü **الملّة** bizzat **الخُبْزُ**ün kendisi ve küldür.
Ve falan kimse **اخْتَبَزَ** (eder) ise, un işledi; onu yoğurdu; sonra onu pişirdi. Ve **الخِبازةُ** onun sanatıdır.
Ve **الخَبيزُ**: hangi tane olursa olsun pişirilmiş **الخُبْزُ**dür. Denilir: Onlarda **طَبيخٌ** ve **خَبيز** vardır; yani pişirilmiş bir çorba ve pişirilmiş bir ekmek.

زخب: **الزُّخْزُبُّ**: eti sıkılaşan ve bedeni kalınlaşan; sütten kesilmiş yavrulardan ve başkalarından (olan).
