# خبز — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B2/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%A8%D8%B2/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خبز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B2.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: خبز

الخُبْزَةُ: الطُّلْمَةُ، وهي عجين يوضع في المَلَّةِ حتى يَنْضَجَ، والمَلَّة: الرَّماد والتراب الذي أُوقد فيه النار. والخُبْزُ: الذي يؤكل. والخَبْزُ، بالفتح: المصدر، خَبَزَه يَخْبِزه خَبْزاً واخْتَبَزَه: عمله. والخَبَّاز: الذي مِهْنَتُه ذلك، وحِرْفَته الخِبازَة. والاخْتِباز: اتخاذ الخُبْز؛ حكاه سيبويه. التهذيب: اخْتَبز فلانٌ إِذا عالج دقيقاً يعجنه ثم خَبَزَه في مَلَّة أَو تَنُّور. وخَبَزَ القومَ يَخْبِزُهم خَبْزاً: أَطعمهم الخُبْزَ. ورجل خابِز أَي ذو خُبْز مثل تامِر ولابن. ويقال: أَخذنا خُبْزَ مَلَّةٍ، ولا يقال أَكلنا مَلَّةً. وقول بعض العرب: أَتيت بني فلان فَخَبَزوا وحاسُوا وأَقَطُوا أَي أَطعموني كلَّ ذلك؛ حكاها اللحياني غيرَ مُعَدَّياتٍ أَي لم يقل خَبَزُوني وحاسُوني وأَقَطُوني. والخَبِيز: الخُبْز المخبوز من أَيّ حَبٍّ كان. والخُبْزة: الثَّريدة الضَّخمة، وقيل: هي اللحم. والخَبْزُ: الضرب باليدين، وقيل: هو الضرب باليد، وقيل: هو الضرب. والخَبْزُ: السَّوْق الشديد، خَبَزَها يَخْبِزُها خَبْزاً؛ قال:
لا تَخْبِزا خَبْزاً ونُسَّا نَسَّا،
ولا تُطِيلا بمُناخٍ حَبْسا
يأْمره بالرِّفق. والنَّسُّ: السير اللين، وقال بعضهم: إِنما يخاطِبُ لِصَّيْنِ، ورواه: وبُسَّا بَسّا، من البَسِيسِ؛ يقول: لا تقعدوا للخَبْز ولكن اتخذا البَسِيسة. وقال أَبو زيد: الخَبْزُ السوق الشديد، والبَسُّ: السير الرفيق، وأَنشد هذا الرجز: وبُسَّا بَسَّا. وقال أَبو زيد أَيضاً: البَسُّ بَسُّ السويق، وهو لَتُّهُ بالزيت أَو بالماء، فأَمر صاحِبَيْه بِلَتّ السويق وترك المُقام على خَبْز الخُبْز ومِراسه لأَنهم كانوا في سفر لا مُعَرَّج لهم، فحث صاحبيه على عُجالَةٍ يَتَبَلَّغُون بها ونهاهما عن إِطالة المُقام على عجن الدقيق وخَبْزِه.
والخَبْزُ: ضَرْب البعير بيديه الأَرض، وهو على التشبيه؛ وقيل: سمي الخَبْزُ به لضَرْبهم إِياه بأَيديهم، وليس بقويّ.
والخُبازى والخُبَّازُ: نبت بَقْلة معروفة عريضة الورق لها ثمرة مستديرة، واحدته خُبَّازة؛ قال حميد:
وعادَ خُبَّازٌ يُسَقِّيه النَّدى
ذُراوَةً، تَنْسُجُه الهُوجُ الدُّرُجْ
وانْخَبَزَ المكان: انخفض واطمأَنَّ. وتَخَبَّزَت الإِبلُ العُشْبَ تَخَبُّزاً إِذا خبطته بقوائمها.
والخَبيزاتُ: خَبْزَواتٌ بِصَلْعاءِ ماوِيَّةَ، وهو ماء لِبَلْعَنبر؛ حكاه ابن الأَعرابي؛ وأَنشد:
ليست من اللاَّئي تَلَهَّى بالطُّنُبْ،
ولا الخَبِيزات مع الشَّاءِ المُغِبّْ
قال: وإِنما سُمِّين خَبيزات لأَنهن انْخَبَزْنَ في الأَرض أَي انخفضن واطْمَأْنَنَّ فيها.

### Türkçe

**الخُبْزَةُ**: **الطُّلْمَةُ**; ve o, **المَلَّةِ** içine konulan bir hamurdur, ta ki olgunlaşsın; ve **المَلَّة**: içinde ateş yakılmış olan kül ve topraktır. Ve **الخُبْزُ**: yenilen şeydir. Ve **الخَبْزُ**, fetha ile: mastardır; **خَبَزَه يَخْبِزه خَبْزاً** ve **اخْتَبَزَه**: onu yaptı. Ve **الخَبَّاز**: mesleği o olan kimsedir; ve zanaatı **الخِبازَة**dır. Ve **الاخْتِباز**: **الخُبْز** edinme; onu Sîbeveyh nakletti. **التهذيب**: **اخْتَبز** falan kimse, eğer bir unu işleyip onu yoğurur, sonra onu bir **مَلَّة**de yahut bir **تَنُّور**da pişirirse. Ve **خَبَزَ القومَ يَخْبِزُهم خَبْزاً**: onlara **الخُبْزَ** yedirdi. Ve **رجل خابِز** yani **تامِر** ve **لابن** gibi, **خُبْز** sahibi. Ve denilir: **أَخذنا خُبْزَ مَلَّةٍ**, ve denilmez: **أَكلنا مَلَّةً**. Ve bazı Arapların sözü: **أَتيت بني فلان فَخَبَزوا وحاسُوا وأَقَطُوا** yani bana bunların hepsini yedirdiler; onu Lihyânî, geçişli kılmaksızın nakletti; yani **خَبَزُوني** ve **حاسُوني** ve **أَقَطُوني** demedi. Ve **الخَبِيز**: hangi tane olursa olsun, pişirilmiş **الخُبْز**. Ve **الخُبْزة**: iri **الثَّريدة**; ve denildi: o ettir. Ve **الخَبْزُ**: iki elle vuruştur; ve denildi: o, elle vuruştur; ve denildi: o, vuruştur. Ve **الخَبْزُ**: şiddetli sevktir; **خَبَزَها يَخْبِزُها خَبْزاً**; dedi ki:

لا تَخْبِزا خَبْزاً ونُسَّا نَسَّا،
ولا تُطِيلا بمُناخٍ حَبْسا

Ona yumuşaklığı emreder. Ve **النَّسُّ**: yumuşak yürüyüştür. Ve bazısı dedi ki: ancak iki hırsıza hitap ediyor; ve onu şöyle rivayet etti: **وبُسَّا بَسّا**, **البَسِيسِ**ten; der ki: **الخَبْز** için oturmayın, fakat **البَسِيسة** edinin. Ve Ebû Zeyd dedi: **الخَبْزُ** şiddetli sevktir; ve **البَسُّ**: yumuşak yürüyüştür; ve bu recezi okudu: **وبُسَّا بَسَّا**. Ve Ebû Zeyd ayrıca dedi: **البَسُّ** **السويق**in **بَسُّ**udur; ve o, onu zeytinyağıyla yahut suyla yoğurmaktır; böylece iki arkadaşına **السويق**i yoğurmayı ve **الخُبْز**ün **خَبْز**ı ve onun yoğrulması üzerine ikameti terk etmeyi emretti; çünkü onlar bir yolculukta idiler, onlar için bir sapma yoktu; böylece iki arkadaşını, onunla geçinecekleri bir aceleciliğe teşvik etti ve onları unun yoğrulması ve onun pişirilmesi üzerine ikameti uzatmaktan men etti.

Ve **الخَبْزُ**: devenin iki eliyle yere vurmasıdır; ve o, benzetme üzerinedir; ve denildi: onu, onu elleriyle vurmaları sebebiyle **الخَبْزُ** diye adlandırıldı; ve güçlü değildir.

Ve **الخُبازى** ve **الخُبَّازُ**: yaprağı geniş, meyvesi yuvarlak, bilinen bir ot bitkisidir; onun teki **خُبَّازة**dır; Humeyd dedi:

وعادَ خُبَّازٌ يُسَقِّيه النَّدى
ذُراوَةً، تَنْسُجُه الهُوجُ الدُّرُجْ

Ve **انْخَبَزَ المكان**: alçaldı ve çöktü. Ve **تَخَبَّزَت الإِبلُ العُشْبَ تَخَبُّزاً**: eğer onu ayaklarıyla çiğnerse.

Ve **الخَبيزاتُ**: **خَبْزَواتٌ** **بِصَلْعاءِ ماوِيَّةَ**dedir; ve o, **بَلْعَنبر** için bir sudur; onu İbnü’l-A‘râbî nakletti; ve okudu:

ليست من اللاَّئي تَلَهَّى بالطُّنُبْ،
ولا الخَبِيزات مع الشَّاءِ المُغِبّْ

Dedi ki: ancak onlar **خَبيزات** diye adlandırıldılar; çünkü onlar yerde **انْخَبَزْنَ** ettiler, yani onda alçaldılar ve onda çöktüler.
