# خبط — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B7/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%A8%D8%B7/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خبط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B7.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: خبط

خَبَطَ البعيرُ الأرضَ بيده خَبْطاً: ضربها. ومنه قيل: خَبْطَ عَشْواءَ، وهي الناقة التي في بَصَرَها ضعفٌ، تَخْبِطُ إذا مشتْ، لا تتوقَّى شيئاً. وخَبَطَ الرجل، إذا طرَحَ نفسَه حيث كان لينامَ. وخَبَطْتُ الشجرَ خَبْطاً، إذا ضربتَها بالعصا ليسقطَ ورقُها. واخْتَبَطَني فلانٌ، إذا جاءك يطلب معروفَك من غير آصِرَةٍ. وخَبَطْتُ الرجلَ، إذا أنعمتَ عليه من غير معرفةٍ بينكما. قال علقمة بن عبدة:
وفي كُلِّ حَيٍّ قد خَبَطْتَ بِنِعْمَةٍ		فَحُقَّ لِشَأْسٍ من نَداكَ ذَنـوبُ
 شأسٌ: اسمُ أخي عَلقمة. وقولهم: ما أدري أيُّ خابِطِ ليلٍ هو? أيْ أيُّ الناسِ هو. والخُباطُ بالضم، كالجنونِ وليس به. تقول منه تَخَبَّطَهُ الشيطانُ، أي أفسَدَهُ. والخِباطُ، بالكسر: سِمَةٌ في الفخذ طويلةٌ عرضاً. تقول منه خَبَطَ بعيرَه خَبْطاً. والخِبْطَةُ، بالكسر: القليلُ من اللبن. وقال أبو زيد: الخِبْطُ من الماء: الرَفَضُ، وهو ما بين الثُلُثِ إلى النصف من السقاءِ، والحوضِ، والغديرِ، والإناء. قال: وفي القِرْبَةِ خِبْطَةٌ من ماءٍ، وهو مثل الجُرْعَةِ ونحوها. ولم يَعْرِف له فعلاً. ويقال أيضاً: كان ذلك بعد خِبْطَةٍ من الليل، أي بعد صدرٍ منه. والخِبْطَةُ أيضاً: القطعة من البيوت والناس، والجمعُ خِبْطٌ.

### Türkçe

**خَبَطَ** deve yeri eliyle **خَبْطاً**: ona vurdu. Ondandır ki denildi: **خَبْطَ عَشْواءَ**; o, görmesinde zayıflık bulunan dişi devedir; yürüdüğü zaman **تَخْبِطُ**, hiçbir şeyi sakınmaz. Ve **خَبَطَ** adam, ne zaman ki uyumak için bulunduğu yerde kendini atar. Ve **خَبَطْتُ** ağacı **خَبْطاً**, ne zaman ki sopayla ona vurursun da yaprağı düşsün. Ve **اخْتَبَطَني** falan kimse, ne zaman ki sana gelir de aranızda bir bağ olmaksızın iyiliğini ister. Ve **خَبَطْتُ** adamı, ne zaman ki aranızda bir tanışıklık olmaksızın ona ihsanda bulunursun. Alkame b. Abde dedi:
وفي كُلِّ حَيٍّ قد خَبَطْتَ بِنِعْمَةٍ		فَحُقَّ لِشَأْسٍ من نَداكَ ذَنـوبُ
**شأسٌ**: Alkame’nin kardeşinin adıdır. Ve onların sözü: “Bilmiyorum, o hangi **خابِطِ ليلٍ**’dir?” yani: o hangi insanlardandır? Ve **الخُباطُ** (ötre ile), delilik gibidir, hâlbuki onda değildir. Ondan dersin: **تَخَبَّطَهُ الشيطانُ**, yani onu bozdu. Ve **الخِباطُ** (esre ile): uylukta enlemesine uzun bir damgadır. Ondan dersin: **خَبَطَ** devesini **خَبْطاً**. Ve **الخِبْطَةُ** (esre ile): sütün azı. Ebû Zeyd dedi: sudan **الخِبْطُ**: **الرَفَضُ**’dur; o, kırbada, havuzda, gölcükte ve kapta üçte bir ile yarım arasındaki miktardır. Dedi: Kırbada sudan bir **خِبْطَةٌ** vardır; o, **الجُرْعَةِ** ve benzerleri gibidir. Ve onun için bir fiil tanımadı. Ve ayrıca denilir: Bu, geceden bir **خِبْطَةٍ**’den sonra idi; yani onun baş kısmından sonra. Ve **الخِبْطَةُ** ayrıca: evlerden ve insanlardan bir parçadır; çoğulu **خِبْطٌ**.
