# خبل — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D9%84/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%A8%D9%84/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D9%84.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: خبل

خَبِلَ
1 خَبِلَ خبل , aor. خَبَلَ , inf. n. خَبَالٌ (JK, K, TA) and خَبَلٌ, (TA,) He was, or became, corrupted, unsound, vitiated, or disordered, [in an absolute sense; and particularly] in his reason, or intellect: (TA:) [or he was, or became, in a corrupt, an unsound, a vitiated, or a disordered, state, occasioning him agitation like that of possession or insanity, by disease affecting the reason and thought: (see خَبَالٌ, below:) and hence,] he was, or became, possessed, or insane. (JK, K, TA.) ― -b2- And خَبِلَ, [inf. n. خَبَلٌ, (q. v. voce خَبَالٌ,)] He was, or became, affected with [the palsy termed] فَالِج. (JK.) ― -b3- And خَبِلَتْ يَدُهُ His arm, or hand, became corrupted, unsound, vitiated, or disordered, so as to be rendered motionless; or dried up; or became lost; (K, TA;) or was cut off. (TA.) -A2- خَبَلَهُ, (JK, S, Msb, K,) aor. خَبِلَ , (Msb,) inf. n. خَبْلٌ; (TA;) and ↓ خبّلهُ, (S, K,) inf. n. تَخْبِيلٌ; (TA;) and ↓ اختبلهُ; (S, K;) It (grief, JK, K, and love, JK, T, TA, and time, or fortune, and the ruling power, and disease, T, TA) rendered him possessed, or insane: (JK, K, TA:) and it corrupted, rendered unsound, vitiated, or disordered, his reason, or intellect; or his limb, or member: (S, K:) or it (grief) deprived him of his heart: and he corrupted, rendered unsound, vitiated, or disordered, one of his limbs or members: or deprived him of his reason, or intellect. (Msb.) And خَبَلَ قَلْبَهُ, aor. خَبِلَ and خَبُلَ , It (love) corrupted, or rendered unsound, his heart. (JM.) And خَبَلَ فُلَانٌ يَدَ فُلَانٍ Such a one corrupted, rendered unsound, vitiated, or disordered, the arm, or hand, of such a one, so that it became motionless; or caused it to dry up; or deprived him of it. (JK.) ― -b2- Also خَبَلَهُ, (TA,) [aor. خَبِلَ ,] inf. n. خَبْلٌ, (K, TA,) He restrained, withheld, or debarred, him: (K, * TA:) and ↓ اختبل likewise signifies he restrained, withheld, or debarred. (TA.) You say, مَا خَبَلَكَ عَنَّا What withheld, or has withheld, thee from us? (TA.) And خَبَلَهُ عَنْ كَذَا, aor. and inf. n. as above, He prevented, or hindered, him from doing such a thing. (K, * TA.) -A3- خَبَلَ عَنْ فِعْلِ أَبِيهِ He fell short of the doing of his father. (JK, K.)

2 خَبَّلَ see 1.

اـِخْبَالٌ
4 اـِخْبَالٌ اخبال signifies The act of lending; (JK;) as also ↓ اِخْتِبَالٌ. (TA.) You say, أَخْبَلْتُهُ المَالَ, (S,) i. e. النَّاقَةَ, or الفَرَسَ, (S, K, *) I lent him the she-camel (S, K *) in order that he might ride her (TA) or in order that he might make use of her milk and her fur, or the horse in order that he might go on a hostile, or hostile and plundering, expedition upon him. (S, K, TA.) And اخبلهُ اـِبِلًا, and غَنَمًا, He lent him camels, and sheep or goats. (M, TA.) See also 10. ― -b2- Also The dividing one's camels into two halves, that one half might breed in each year; like as one does in land and sowing. (Ibn-' Abbلd, K. *)

8 اـِخْتَبَلَ see 1, in two places: ― -b2- and see 4. -A2- اختبلت الدَّابَّةُ The beast remained not in its accustomed place. (Lth, ISd, K.)

استخبل مَالَ فُلَانٍ
10 استخبل مَالَ فُلَانٍ استخبل مال فلان He sought to corrupt, render unsound, vitiate, or disorder, some of the camels of such a one. (Er-Rلghib.) ― -b2- [And hence,] استخبلهُ مِنْ مَالِهِ He asked of him the loan of some of his camels, or the like, until the time of abundance of herbage. (JK, O, * TA. *) And استخبلنى نَاقَةً, or فَرَسًا, He asked of me the loan of a she-camel (K, TA) in order that he might ride her (TA) or in order that he might make use of her milk and her fur, or a horse in order that he might go on a hostile, or hostile and plundering, expedition upon him. (K, TA.) And استخبلهُ اـِبِلًا, and غَنَمًا, He asked of him the loan of camels, and sheep or goats. (M, TA.) Zuheyr says,
↓ هُنَا لَكَ اـِنْ يُسْتَخْبَلُوا المَالَ يُخْبِلُوا
[There, if they be asked to lend cattle, they lend]. (S, TA. [See also 10 in art. خول.]) خَبْلٌ: see خَبَالٌ, in four places. ― -b3- Also Corruptness, unsoundness, or a vitiated or disordered state, of the limbs or members, (M, K,) of a man, so that one knows not how to walk; (Az, TA;) and so ↓ خَبَلٌ; (K;) which likewise signifies the same in the legs of a beast. (JK, K. *) ― -b4- ― -b5- And The [palsy termed] فَالِج; as also ↓ خَبَلٌ. (K.) ― -b6- Also The cutting off of arms or hands, and legs or feet: (JK, Az, ISd, K:) pl. خُبُولٌ. (K.) So in the saying, قَوْمِى يُطَالِبُونَ بَنِى فُلَانٍ بِدِمَآءٍ وَخَبْلٍ [My people, or party, prosecute the sons of such a one for blood (lit. bloods) and the cutting off of arms or hands, and legs or feet]. (JK.) And so خُبُولٌ in the saying, لَنَا فِى بَنِى فُلَانٍ دِمَآءٌ وَخُبُولٌ [We have a claim, upon the sons of such a one, to blood (lit. bloods) and the cutting off of arms &c.]. (S.) ― -b7- And Wounds: (JK:) and ↓ خَبَلٌ signifies a wound: and is so explained as used in the saying, بَنُو فُلَانٍ يُطَالِبُونَنَا بِخَبَلٍ [The sons of such a one prosecute us for a wound]. (TA.) ― -b8- And i. q. فِتْنَةٌ and هَرْجٌ [i. e. Trial, punishment, slaughter, civil war, conflict and faction, discord, dissension, &c.]. (TA.) -A2- Also A loan: and a demand of a loan: (K, TA:) relating to anything. (TA.) ― -b2- And An addition which one gives, beyond what the جَمَّال [i. e. owner, or attendant, of a camel or camels (in the CK حَمّال i. e. porter)] imposes on one by stipulation. (M, K, TA.) -A3- See also the next paragraph.

خُبْلٌ
خُبْلٌ خبل : see خَبَالٌ. -A2- وَقَعَ فِى خُبْلِى It came into my mind; (JK, K;) a phrase like the saying, سَقَطَ فِى يَدِى: (JK, K: * [in the K, meaning the same as this saying:]) and sometimes (JK) one says also ↓ فِى خَبْلِى. (JK [and so in the K accord. to the TA, but not in the CK, nor in my MS. copy of the K].)

خَبَلٌ
خَبَلٌ خبل : see خَبَالٌ, in four places: ― -b2- and see خَبْلٌ, in three places. -A2- Also The jinn, or genii; (IAar, Fr, S, K;) and so ↓ خَابِلٌ: (JK, K:) or the latter has this signification; and the former is a quasi-pl. n. of the latter, or, as some say, a pl., as is also خُبَّلٌ: (TA:) and ↓ خَابِلٌ signifies also a devil, or the devil. (K.) One says, بِهِ خَبَلٌ, meaning In him is somewhat of [the jinn, or genii, called] أَهْلُ الأَرْضِ. (S. [See الأَرْضُ, near the end of the paragraph: and see other explanations of خَبَلٌ voce خَبَالٌ, which may apply in this case.]) ― -b2- Accord. to IAar and Fr, it is also applied to Mankind. (TA.) ― -b3- Also A certain bird, that cries all the night, with one cry, resembling مَاتَتْ خَبَلْ. (M, K, * TA.) -A3- Also A مَزَادَة [or leathern water-bag]. (Fr, K.) ― -b2- And A full قِرْبَة [or water-skin]. (Fr, K.)

خَبِلٌ
خَبِلٌ خبل and ↓ أَخْبَلُ (K, TA) Corrupted, unsound, vitiated, or disordered, [in an absolute sense; and particularly] in his reason, or intellect; as also ↓ مَخْبُولٌ: (TA:) [or in a corrupt, an unsound, a vitiated, or a disordered, state, occasioning him agitation like that of possession or insanity, by disease affecting the reason and thought: (see خَبَالٌ, below:) and hence,] possessed, or insane; (K, TA;) as also ↓ مُخَبَّلٌ and ↓ مُخْتَبِلٌ: (TA:) or ↓ مُخَبَّلٌ signifies a man having no heart; (JK;) as also ↓ مَخْبُولٌ: (JK, Msb:) or this last, haring one of his limbs, or members, corrupted, rendered unsound, vitiated, or disordered: (Msb:) and خَبِلٌ and ↓ مُخَبَّلٌ signify also a beast corrupted, rendered unsound, vitiated, or disordered, in the legs, so as not to know how to walk: (JK:) or ↓ مُخَبَّلٌ signifies a man who is as though his extremities were amputated. (S.) ― -b2- دَهْرٌ خَبِلٌ (tropical:) A time difficult to the people thereof; (T, S, K, TA;) in which they see not happiness. (T, TA.)

خُبْلَةٌ
خُبْلَةٌ خبل خبله خبلة Corruption from a wound. (TA.) -A2- See also خُبْرَةٌ, last signification.

خَبَالٌ
خَبَالٌ خبال Corruptness, unsoundness, or a vitiated or disordered state, [in an absolute sense;] (S, Msb, TA;) said in the O and the Mufradلt [of Er-Rلghib] to be the primary signification; (TA;) as also ↓ خَبَلٌ (Ham p. 542) and ↓ خَبْلٌ, of which last the pl. is خُبُولٌ: (S:) [and particularly in the reason, or intellect: (see خَبِلَ, of which it is an inf. n.:)] and in actions, as well as in bodies and in minds: (TA:) or, primarily, such as is incident to an animal, occasioning him agitation like that of possession or insanity, by disease affecting the reason and thought; as also ↓ خَبَلٌ and ↓ خَبْلٌ: (Er-Rلghib, TA:) or ↓ خَبَلٌ signifies possession, or insanity; (K;) and so ↓ خَبْلٌ (JK, Msb, K) and ↓ خُبْلٌ (K) and خَبَالٌ; (Msb;) or ↓ خَبَلٌ signifies an affection, in the heart, resembling possession or insanity; (Az, TA;) or egregious stupidity or foolishness, without possession or insanity; (TA;) and ↓ خَبْلٌ also signifies a state, or quality, resembling possession or insanity, such as stupidity, or foolishness; and heedlessness, or weakness of intellect, and the like. (Msb.) مَا زَادُوكُمْ اـِلَّا خَبَالًا, in the Kur [ix. 47], means They had not added to you aught save corruption and evil. (Bd, TA.) And لَا يَأْلُونَكُمْ خَبَالًا, in the same [iii. 114], They will not fall short, or flag, or be remiss, in corrupting, or vitiating, your affairs. (TA.) ― -b2- Hence, (TA,) Loss, or a state of diminution; syn. نُقْصَانٌ: (O, K, Er-Rلghib:) or this is the primary signification. (TA.) ― -b3- And hence, (TA,) A state of perdition or destruction: (O, K, Er-Rلghib:) or a thing's going, passing, or wasting, away; or being consumed or destroyed. (Zj, TA.) ― -b4- Also The condition of a well when it is hollowed in the sides, and old, so that sometimes the bucket enters into its hollowed part and becomes lacerated. (Fr, K.) ― -b5- And Fatigue, weariness, distress, embarrassment, affliction, trouble, or difficulty. (JK, S, O, K.) So in the saying, فُلَانٌ خَبَالٌ عَلَى أَهْلِهِ [Such a one is a cause of fatigue, &c., to his family]. (JK, * S, O.) ― -b6- And A deadly poison. (IAar, K.) ― -b7- And The fluid squeezed, or wrung, (IAar, TA,) or flowing, (S, K. TA,) from the inhabitants of Hell, or from their skins. (IAar, S, K, TA.) [See also رَدَغَةٌ.]

خَابِلٌ
خَابِلٌ خابل Corrupting, rendering unsound, vitiating, or disordering, [in an absolute sense;] (M, K;) and particularly in the reason, or intellect. (TA.) ― -b2- See also خَبَلٌ, in two places. ― -b3- It is also added to خَبْلٌ to give intensiveness to the signification. (TA.)

أَخْبَلُ
أَخْبَلُ ذ : see خَبِلٌ.

مُخَبَّلٌ
مُخَبَّلٌ مخبل : see خَبِلٌ, in four places.

مُخَبِّلٌ
مُخَبِّلٌ مخبل a [proper] name of Time. (S, K.)

مَخْبُولٌ
مَخْبُولٌ مخبول : see خَبِلٌ, in two places.

مُخْتَبِلٌ
مُخْتَبِلٌ مختبل : see خَبِلٌ. -A2- مُخْتَبِلُ دَابَّةٍ The legs of a beast. (JK. [But this I do not find in any other lexicon; and I doubt its correctness.])

### Türkçe

**خَبِلَ**
1 **خَبِلَ** خبل, muzâri‘ı **خَبَلَ**, mastarı **خَبَالٌ** (JK, K, TA) ve **خَبَلٌ**, (TA,) O, bozuk, sağlam olmayan, fesada uğramış yahut düzensiz oldu; [mutlak mânada; ve özellikle] aklında yahut idrakinde: (TA:) [yahut o, aklı ve düşüncesini etkileyen bir hastalık sebebiyle, cin çarpması veya delilikteki gibi bir çalkantıya yol açan bozuk, sağlam olmayan, fesada uğramış yahut düzensiz bir hâlde oldu: (aşağıda **خَبَالٌ**’a bak:) ve bundan dolayı,] cinlenmiş yahut deli oldu. (JK, K, TA.) ― -b2- Ve **خَبِلَ**, [mastarı **خَبَلٌ**, (**خَبَالٌ** maddesinde zikredildiği üzere,)] O, [**فَالِج** denilen felç ile] etkilenmiş oldu. (JK.) ― -b3- Ve **خَبِلَتْ يَدُهُ** Onun kolu yahut eli bozuldu, sağlam olmayan, fesada uğramış yahut düzensiz oldu; öyle ki hareketsiz kılındı; yahut kurudu; yahut kayboldu; (K, TA;) yahut kesildi. (TA.) -A2- **خَبَلَهُ**, (JK, S, Msb, K,) muzâri‘ı **خَبِلَ**, (Msb,) mastarı **خَبْلٌ**; (TA;) ve ↓ **خبّلهُ**, (S, K,) mastarı **تَخْبِيلٌ**; (TA;) ve ↓ **اختبلهُ**; (S, K;) O (keder, JK, K, ve aşk, JK, T, TA, ve zaman yahut talih, ve hükümran güç, ve hastalık, T, TA) onu cinlenmiş yahut deli kıldı: (JK, K, TA:) ve onun aklını yahut idrakini; yahut uzvunu yahut organını bozdu, sağlam olmayan kıldı, fesada uğrattı yahut düzensiz kıldı: (S, K:) yahut o (keder) onu kalbinden mahrum etti: ve o, onun uzuvlarından yahut organlarından birini bozdu, sağlam olmayan kıldı, fesada uğrattı yahut düzensiz kıldı: yahut onu aklından yahut idrakinden mahrum etti. (Msb.) Ve **خَبَلَ قَلْبَهُ**, muzâri‘ı **خَبِلَ** ve **خَبُلَ**, O (aşk) onun kalbini bozdu yahut sağlam olmayan kıldı. (JM.) Ve **خَبَلَ فُلَانٌ يَدَ فُلَانٍ** Falan kimse, falan kimsenin kolunu yahut elini bozdu, sağlam olmayan kıldı, fesada uğrattı yahut düzensiz kıldı; öyle ki hareketsiz oldu; yahut onu kuruttu; yahut onu ondan aldı. (JK.) ― -b2- Keza **خَبَلَهُ**, (TA,) [muzâri‘ı **خَبِلَ**,] mastarı **خَبْلٌ**, (K, TA,) O, onu engelledi, alıkoydu yahut men etti: (K, * TA:) ve ↓ **اختبل** dahi, o engelledi, alıkoydu yahut men etti, mânasına gelir. (TA.) Şöyle dersin: **مَا خَبَلَكَ عَنَّا** Seni bizden ne alıkoydu yahut alıkoymuş oldu? (TA.) Ve **خَبَلَهُ عَنْ كَذَا**, muzâri‘ı ve mastarı yukarıdaki gibi, O, onu böyle bir şeyi yapmaktan men etti yahut engelledi. (K, * TA.) -A3- **خَبَلَ عَنْ فِعْلِ أَبِيهِ** O, babasının yaptığı şeyi yapmada geri kaldı. (JK, K.)

2 **خَبَّلَ**: 1’e bak.

**اـِخْبَالٌ**
4 **اـِخْبَالٌ** **اخبال** ödünç verme fiili demektir; (JK;) ve bunun gibi ↓ **اِخْتِبَالٌ**. (TA.) Şöyle dersin: **أَخْبَلْتُهُ المَالَ**, (S,) yani **النَّاقَةَ**, yahut **الفَرَسَ**, (S, K, *) Ona dişi deveyi ödünç verdim (S, K *) ki ona binsin (TA) yahut sütünden ve yününden faydalansın; yahut atı (ödünç verdim) ki onunla düşmanca, yahut düşmanca ve yağmacı, bir sefere çıksın. (S, K, TA.) Ve **اخبلهُ اـِبِلًا**, ve **غَنَمًا**, Ona develer ve koyunlar yahut keçiler ödünç verdi. (M, TA.) 10’a da bak. ― -b2- Keza, kişinin develerini iki yarıya bölmesi; öyle ki her yıl bir yarısı yavrulasın; tıpkı arazide ve ekimde yapıldığı gibi. (Ibn-‘ Abbلd, K. *)

8 **اـِخْتَبَلَ**: iki yerde 1’e bak: ― -b2- ve 4’e bak. -A2- **اختبلت الدَّابَّةُ** Binek hayvanı, alışılmış yerinde kalmadı. (Lth, ISd, K.)

**استخبل مَالَ فُلَانٍ**
10 **استخبل مَالَ فُلَانٍ** **استخبل مال فلان** O, falan kimsenin develerinden bir kısmını bozmayı, sağlam olmayan kılmayı, fesada uğratmayı yahut düzensiz kılmayı istedi. (Er-Rلghib.) ― -b2- [Ve bundan dolayı,] **استخبلهُ مِنْ مَالِهِ** Ondan, otun bol olduğu zamana kadar, develerinden yahut benzerinden ödünç istedi. (JK, O, * TA. *) Ve **استخبلنى نَاقَةً**, yahut **فَرَسًا**, Benden bir dişi deveyi (K, TA) ki ona binsin (TA) yahut sütünden ve yününden faydalansın; yahut bir atı ki onunla düşmanca, yahut düşmanca ve yağmacı, bir sefere çıksın, ödünç istedi. (K, TA.) Ve **استخبلهُ اـِبِلًا**, ve **غَنَمًا**, Ondan develer ve koyunlar yahut keçiler ödünç istedi. (M, TA.) Zuheyr der ki,
↓ **هُنَا لَكَ اـِنْ يُسْتَخْبَلُوا المَالَ يُخْبِلُوا**
[Orada, eğer onlardan hayvan ödünç istenirse, ödünç verirler]. (S, TA. [10’a ayrıca **خول** maddesinde de bak.]) **خَبْلٌ**: dört yerde **خَبَالٌ**’a bak. ― -b3- Keza, bir adamın uzuvlarında yahut organlarında (M, K,) bozukluk, sağlam olmama, fesada uğrama yahut düzensiz hâl; öyle ki nasıl yürüyeceğini bilmez; (Az, TA;) ve bunun gibi ↓ **خَبَلٌ**; (K;) ki bu, bir hayvanın bacaklarındaki aynı mânaya da gelir. (JK, K. *) ― -b4- ― -b5- Ve [**فَالِج** denilen] felç; bunun gibi ↓ **خَبَلٌ**. (K.) ― -b6- Keza, kolların yahut ellerin ve bacakların yahut ayakların kesilmesi: (JK, Az, ISd, K:) çoğulu **خُبُولٌ**. (K.) Şu sözde olduğu gibi: **قَوْمِى يُطَالِبُونَ بَنِى فُلَانٍ بِدِمَآءٍ وَخَبْلٍ** [Kavmim yahut tarafım, falan kimsenin oğullarını kanlar ve kolların yahut ellerin ve bacakların yahut ayakların kesilmesi sebebiyle dava eder]. (JK.) Ve yine **خُبُولٌ**, şu sözde: **لَنَا فِى بَنِى فُلَانٍ دِمَآءٌ وَخُبُولٌ** [Bizim, falan kimsenin oğulları üzerinde, kanlar ve kolların vb. kesilmesi hususunda bir hakkımız vardır]. (S.) ― -b7- Ve yaralar: (JK:) ve ↓ **خَبَلٌ** bir yara demektir: ve şu sözde kullanıldığı üzere böyle açıklanır: **بَنُو فُلَانٍ يُطَالِبُونَنَا بِخَبَلٍ** [Falan kimsenin oğulları, bir yara sebebiyle bizi dava eder]. (TA.) ― -b8- Ve **فِتْنَةٌ** ve **هَرْجٌ** ile aynı mânadadır [yani: imtihan, ceza, boğazlaşma, iç savaş, çatışma ve hizipleşme, ihtilaf, ayrılık vb.]. (TA.) -A2- Keza, bir ödünç: ve bir ödünç talebi: (K, TA:) her şeye dair. (TA.) ― -b2- Ve **جَمَّال**’ın [yani deve yahut develerin sahibi yahut bakıcısı (CK’de **حَمّال** yani hamal)] şart koşmakla kişiye yüklediğinin ötesinde kişinin verdiği bir fazlalık. (M, K, TA.) -A3- Bir sonraki paragrafa da bak.

**خُبْلٌ**
**خُبْلٌ** خبل: **خَبَالٌ**’a bak. -A2- **وَقَعَ فِى خُبْلِى** Aklıma geldi; (JK, K;) **سَقَطَ فِى يَدِى** sözü gibi bir ibare: (JK, K: * [K’de, bu sözle aynı mânada:]) ve bazen (JK) kişi ayrıca ↓ **فِى خَبْلِى** de der. (JK [TA’ya göre K’de de böyledir; fakat CK’de değil, ne de K’nin bende bulunan yazma nüshasında].)

**خَبَلٌ**
**خَبَلٌ** خبل: dört yerde **خَبَالٌ**’a bak: ― -b2- ve üç yerde **خَبْلٌ**’e bak. -A2- Keza, cinler; (IAar, Fr, S, K;) ve bunun gibi ↓ **خَابِلٌ**: (JK, K:) yahut bu sonuncu bu mânaya gelir; ve birincisi, onun bir nevi çoğul ismidir; yahut bazılarının dediği gibi, bir çoğuldur; bunun gibi **خُبَّلٌ** de böyledir: (TA:) ve ↓ **خَابِلٌ** ayrıca bir şeytan yahut Şeytan mânasına da gelir. (K.) Şöyle denir: **بِهِ خَبَلٌ**, yani onda, [**أَهْلُ الأَرْضِ** denilen cinlerden] bir şey vardır. (S. [Paragrafın sonuna yakın **الأَرْضُ**’a bak: ve bu durumda uygulanabilecek **خَبَالٌ** maddesinde **خَبَلٌ**’ün diğer açıklamalarına da bak.]) ― -b2- IAar ve Fr’ye göre, bu, insanlara da uygulanır. (TA.) ― -b3- Keza, bütün gece tek bir sesle öten, sesi **مَاتَتْ خَبَلْ**’e benzeyen belirli bir kuş. (M, K, * TA.) -A3- Keza, bir **مَزَادَة** [yahut deriden su tulumu]. (Fr, K.) ― -b2- Ve dolu bir **قِرْبَة** [yahut su kırbası]. (Fr, K.)

**خَبِلٌ**
**خَبِلٌ** خبل ve ↓ **أَخْبَلُ** (K, TA) Bozuk, sağlam olmayan, fesada uğramış yahut düzensiz; [mutlak mânada; ve özellikle] aklında yahut idrakinde; bunun gibi ↓ **مَخْبُولٌ**: (TA:) [yahut aklı ve düşüncesini etkileyen bir hastalık sebebiyle, cin çarpması veya delilikteki gibi bir çalkantıya yol açan bozuk, sağlam olmayan, fesada uğramış yahut düzensiz bir hâlde; (aşağıda **خَبَالٌ**’a bak:) ve bundan dolayı,] cinlenmiş yahut deli; (K, TA;) bunun gibi ↓ **مُخَبَّلٌ** ve ↓ **مُخْتَبِلٌ**: (TA:) yahut ↓ **مُخَبَّلٌ**, kalbi olmayan bir adam demektir; (JK;) bunun gibi ↓ **مَخْبُولٌ**: (JK, Msb:) yahut bu sonuncusu, uzuvlarından yahut organlarından biri bozulmuş, sağlam olmayan kılınmış, fesada uğratılmış yahut düzensiz kılınmış olan (kimse): (Msb:) ve **خَبِلٌ** ile ↓ **مُخَبَّلٌ** ayrıca, bacaklarında bozukluk, sağlam olmama, fesada uğrama yahut düzensizlik bulunan; öyle ki nasıl yürüyeceğini bilmeyen bir hayvan mânasına da gelir: (JK:) yahut ↓ **مُخَبَّلٌ**, sanki uçları kesilmiş olan bir adam demektir. (S.) ― -b2- **دَهْرٌ خَبِلٌ** (mecaz:) Halkına zor gelen bir zaman; (T, S, K, TA;) içinde saadet görmedikleri. (T, TA.)

**خُبْلَةٌ**
**خُبْلَةٌ** خبل خبله خبلة Yaradan kaynaklanan bozulma. (TA.) -A2- Son mânasıyla **خُبْرَةٌ**’ya da bak.

**خَبَالٌ**
**خَبَالٌ** خبال Bozukluk, sağlam olmama, fesada uğrama yahut düzensiz hâl, [mutlak mânada;] (S, Msb, TA;) O ve Er-Rلghib’in **المفردات**’ında bunun asıl mânâ olduğu söylenir; (TA;) bunun gibi ↓ **خَبَلٌ** (Ham s. 542) ve ↓ **خَبْلٌ**, ki bunun çoğulu **خُبُولٌ**’dur: (S:) [ve özellikle akılda yahut idrakte: (mastarı olduğu **خَبِلَ**’e bak:)] ve fiillerde de, bedenlerde ve zihinlerde olduğu gibi: (TA:) yahut asıl olarak, bir hayvana arız olan; aklı ve düşünceyi etkileyen hastalık sebebiyle, cin çarpması veya delilikteki gibi bir çalkantıya yol açan (hâl); bunun gibi ↓ **خَبَلٌ** ve ↓ **خَبْلٌ**: (Er-Rلghib, TA:) yahut ↓ **خَبَلٌ** cinlenme yahut delilik demektir; (K;) ve bunun gibi ↓ **خَبْلٌ** (JK, Msb, K) ve ↓ **خُبْلٌ** (K) ve **خَبَالٌ**; (Msb;) yahut ↓ **خَبَلٌ**, kalpte, cinlenmeye yahut deliliğe benzeyen bir arıza demektir; (Az, TA;) yahut cinlenme yahut delilik olmaksızın aşırı ahmaklık yahut budalalık; (TA;) ve ↓ **خَبْلٌ** ayrıca, ahmaklık yahut budalalık gibi, cinlenmeye yahut deliliğe benzeyen bir hâl yahut vasıf; ve gaflet, yahut akıl zayıflığı ve benzeri mânalarına da gelir. (Msb.) **مَا زَادُوكُمْ اـِلَّا خَبَالًا**, Kur’ân’da [ix. 47], “Size bozukluk ve kötülükten başka bir şey artırmadılar” demektir. (Bd, TA.) Ve **لَا يَأْلُونَكُمْ خَبَالًا**, aynı [iii. 114]’te, “İşlerinizi bozmak yahut fesada uğratmakta geri kalmazlar, gevşemezler, ihmalkâr olmazlar” demektir. (TA.) ― -b2- Bundan dolayı, (TA,) kayıp yahut eksilme hâli; eş anlamlısı **نُقْصَانٌ**: (O, K, Er-Rلghib:) yahut bu asıl mânadır. (TA.) ― -b3- Ve bundan dolayı, (TA,) helâk yahut yok oluş hâli: (O, K, Er-Rلghib:) yahut bir şeyin gidip geçmesi yahut zayi olması; yahut tüketilmesi yahut yok edilmesi. (Zj, TA.) ― -b4- Keza, bir kuyunun yanlardan oyulup içinin boşalması ve eski olması hâli; öyle ki bazen kova onun oyulmuş kısmına girer ve yırtılır. (Fr, K.) ― -b5- Ve yorgunluk, bitkinlik, sıkıntı, mahcubiyet, musibet, dert yahut zorluk. (JK, S, O, K.) Şu sözde olduğu gibi: **فُلَانٌ خَبَالٌ عَلَى أَهْلِهِ** [Falan kimse, ailesine yorgunluk vb. sebebidir]. (JK, * S, O.) ― -b6- Ve öldürücü bir zehir. (IAar, K.) ― -b7- Ve Cehennem ehlinin yahut derilerinin sakinlerinden sıkılan yahut burulan (IAar, TA,) yahut akan (S, K. TA,) sıvı. (IAar, S, K, TA.) [**رَدَغَةٌ**’ya da bak.]

**خَابِلٌ**
**خَابِلٌ** خابل Bozan, sağlam olmayan kılan, fesada uğratan yahut düzensiz kılan, [mutlak mânada;] (M, K;) ve özellikle akılda yahut idrakte. (TA.) ― -b2- İki yerde **خَبَلٌ**’e de bak. ― -b3- Şiddet mânasını vermek için **خَبْلٌ**’e de eklenir. (TA.)

**أَخْبَلُ**
**أَخْبَلُ** ذ : **خَبِلٌ**’e bak.

**مُخَبَّلٌ**
**مُخَبَّلٌ** مخبل : dört yerde **خَبِلٌ**’e bak.

**مُخَبِّلٌ**
**مُخَبِّلٌ** مخبل Zamanın [özel] bir adı. (S, K.)

**مَخْبُولٌ**
**مَخْبُولٌ** مخبول : iki yerde **خَبِلٌ**’e bak.

**مُخْتَبِلٌ**
**مُخْتَبِلٌ** مختبل : **خَبِلٌ**’e bak. -A2- **مُخْتَبِلُ دَابَّةٍ** Bir hayvanın bacakları. (JK. [Fakat bunu başka hiçbir sözlükte bulmuyorum; ve doğruluğundan şüphe ederim.])
