# خبن — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D9%86/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%A8%D9%86/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خبن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D9%86.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: خبن

: ( خَبَنَ الثَّوْبَ وغيرَهُ يَخْبِنُه خَبْناً وخِباناً ، بالكسْرِ ) ، زادَ ابنُ سِيدَه : وخُباناً بالضمِّ : ( عَطَفَه وخاطَهُ ليَقْصُرَ ) ، كما في الصِّحاحِ .
وفي المحْكَمِ : قلَّصَهُ بالخِياطَةِ .
وقالَ ، اللَّيْثُ : رقَعَ ذُلْذُلَ الثّوْبِ فخاطَهُ أَرْفَعَ مِنْ مَوْضِعِه كي يَتَقَلَّصَ ويَقْصُرَ كما يَفْعل بثوبِ الصَّبيِّ .
( و ) خَبَنَ الشيءَ يَخْبِنُه خَبْناً . وخَبَنَ

( الطَّعامَ : غَيَّبَهُ وخَبَّأَهُ ) واسْتَعَدَّهُ ( للشِّدَّةِ ) ؛ كما في الصِّحاحِ .
( والخُبْنَةُ ، بالضَّمِّ : ما تَحْملُه في حِضْنِكَ ) ؛ نَقَلَه الجوْهرِيُّ . ومنه حدِيثُ عُمَرَ ، رَضِيَ الّلهُ تعالى عنه : ( إذا مَرَّ أَحدُكم بحائطٍ فلْيأْكُلْ منه ولا يتخذْ خُبْنةً ) .
قالَ ابنُ الأثيرِ : الخُبْنَةُ والحُبْكةُ في حُجْزةِ السَّراويلِ ، والثُّبْنةُ في الإِزارِ .
( و ) خُبْنَةُ ( ع . والخَبَناتُ ، محرَّكةً : الخَنَباتُ ) ، يقالُ : إنَّه لذو خَبَناتٍ وذو خَنَباتٍ : وهو الذي يَصْلُحُ مرَّةً ويَفْسُدُ أُخْرى ؛ كما في الصِّحاحِ .
( و ) يقالُ : ( خَبَنَتْه خَبُونُ ، كشَعَبَتْه شَعُوبُ ) : إذا ( ماتَ .
( والخَبْنُ : إسقاطُ الحَرْفِ الثَّاني في العَرُوضِ ) ، وهو مجازٌ .
وفي المحْكَمِ : حَبَنَ الشِّعْرَ يخْبِنَه خَبْناً : حَذَفَ ثانِيهِ مِن غيرِ أَنْ يَسْكُنَ له شيء إذا كانَ ممَّا يجُوزُ فيه الزحافُ ، كحذْفِ السِّيْن مِن مُسْتَفْعِلُن ، والفاءُ مِن مَفْعولات ، والفاءُ مِن فاعِلاتُن ؛ قالَ : وكلُّه مِنَ الخَبْنِ الذي هو التَّقْليصُ .
قالَ أَبو إسْحق : إنَّما سُمِّيَ مَخْبُوناً لأَنَّك كأَنَّكَ عَطَفْتَ الجُزْءَ ، وإن شِئْتَ أَتْممتَ كما أَنَّ كلَّ ما خَبَنْتَه مِن ثوبٍ أَمْكَنَك إِرسالُه ، وإِنَّما سُمِّي خَبْناً ، لأنَّ حَذْفَه مع أَوَّلهِ .
( و ) الخُبْنُ ، ( بالضَّمِّ ) : اسمُ ( ما بَيْنَ خُرْتِ المَزادَةِ وفَمِها ) ، وهو ما بَيْنَ المِسْمَعِ ، ولكلِّ مِسْمَع خُبْنان .
( و ) الخُبُنُّ ، ( كعُتُلَ ومُطْمِئِنَ : الرَّجُلُ المُتَقَبِّضُ المُتَدَاخِلُ بعضُه في بعضٍ .
( والخابِنُ : الشَّديدُ ) ؛ قالَ المُخَبَّلُ :
وكانَ لها مِن حَوْضِ سَيْحانَ فُرْصةٌ أَراغَ لها تَجْمٌ من القَيْظِ خابنُقالَ ابنُ الأَعْرابيِّ : خابِنٌ خَبَنَ مِن

طولِ ظِمْئِها ، أَي قَصَّر ، يقولُ : اشتَدَّ القيْظُ ويَبِسَ البَقْلُ فقَصُر الظِّمءُ .
( و ) الخابِنُ : ( مَنْ يَخْبِنُ الكَذِبَ ) ، أَي يخبِئه ( ويُعِدُّه .
( و ) قالَ ابنُ الأَعْرابيِّ : ( أَخْبَنَ ) الرَّجُلُ : ( خَبَأ في خُبْنَةِ سَراوِيلهِ ) ممَّا يلِي الصُّلْبَ ( شيئاً ) ؛ وأَثْبَنَ إذا خَبَأ في ثُبْتنَتِه ممَّا يلِي البَطْنَ .
( و ) خُبَانُ ، ( كغُرابٍ : وادٍ باليمنِ ) قرْبَ نجْرانَ ، قالَ نَصْر : وهي قَرْيةُ الأسْودِ العنسيّ الكَذَّاب .
قلْتُ : ومنها محمدُ بنُ عبدِ الّله ابنُ حَسَنِ بنِ عطيَّةَ بنِ محمدِ بنِ المُؤبِّدِ الحارِثيُّ الخُبَّانيُّ الحَنَفيُّ ، رحِمَه الّلهُ تعالى ، قَدِمَ القاهِرَةَ وزارَ القدسَ الشَّريفَ ، وله شِعْرٌ أَوْرَدَه الإمامُ السّخاويُّ في التاريخِ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
خِبانٌ ككِتابٍ : جَبَلٌ بَيْنَ معدنِ النّقْرَة وفدِك ؛ قالَهُ نَصْر .

### Türkçe

: ( **خَبَنَ الثَّوْبَ** ve başkasını **يَخْبِنُه** **خَبْناً** ve **خِباناً** (kesre ile) ) ; İbn Sîde artırdı: ve **خُباناً** (damme ile): ( onu büktü ve dikti ki kısalsın ); Sıhâh’ta olduğu gibi.
Ve Muhkem’de: onu dikişle kısalttı.
Ve Leys dedi: elbisenin eteğini yamadı; sonra onu yerinden daha yukarıdan dikti ki büzülsün ve kısalsın; tıpkı çocuğun elbisesiyle yaptığı gibi.
( Ve ) **خَبَنَ** şeyi **يَخْبِنُه** **خَبْناً**. Ve **خَبَنَ**

( **الطَّعامَ**: onu gizledi ve sakladı ) ve onu ( şiddet için ) hazırladı; Sıhâh’ta olduğu gibi.
( Ve **الخُبْنَةُ** (damme ile): kucağında taşıdığın şey ) ; Cevherî onu nakletti. Ve ondan, Ömer’in, Allah Teâlâ ondan razı olsun, hadisi: ( Sizden biriniz bir duvarın yanından geçerse ondan yesin ve bir **خُبْنةً** edinmesin ).
İbnü’l-Esîr dedi: **الخُبْنَةُ** ve **الحُبْكةُ** şalvarın kuşağında; **الثُّبْنةُ** ise izârda.
( Ve ) **خُبْنَةُ** ( ع . ve **الخَبَناتُ** (harekeli): **الخَنَباتُ** ) ; denir ki: O, **خَبَناتٍ** sahibi ve **خَنَباتٍ** sahibidir: o, bir defa düzelip başka bir defa bozulan kimsedir; Sıhâh’ta olduğu gibi.
( Ve ) denir ki: ( **خَبَنَتْه** **خَبُونُ** , **كَشَعَبَتْه شَعُوبُ** ): eğer ( öldü ) ise.
( Ve **الخَبْنُ**: arûzda ikinci harfin düşürülmesi ) , ve bu mecazdır.
Ve Muhkem’de: **حَبَنَ الشِّعْرَ** **يخْبِنَه** **خَبْناً**: ikincisini, ona bir şey sükûn ettirmeksizin, eğer zihâfın caiz olduğu şeylerden ise, hazfetti; **مُسْتَفْعِلُن**’dan **السِّيْن**’in hazfi gibi, **مَفْعولات**’tan **الفاءُ**’nın, ve **فاعِلاتُن**’dan **الفاءُ**’nın; dedi ki: hepsi, kısaltma olan **الخَبْنِ**dendir.
Ebû İshak dedi: ancak **مَخْبُوناً** diye adlandırıldı; çünkü sen sanki cüz’ü bükmüş gibisin; ve istersen tamamladın; tıpkı elbiseden **خَبَنْتَه** her şeyin, onu salıvermene imkân vermesi gibi; ve ancak **خَبْناً** diye adlandırıldı; çünkü onun hazfi, evveliyle beraberdir.
( Ve ) **الخُبْنُ** (damme ile): ( **ما بَيْنَ خُرْتِ المَزادَةِ وفَمِها** )’nın adıdır; ve o, **المِسْمَعِ** arasındadır; ve her **مِسْمَع** için iki **خُبْنان** vardır.
( Ve ) **الخُبُنُّ** ( **عُتُلَ** ve **مُطْمِئِنَ** gibi): bazıları bazısının içine girmiş, büzülmüş, iç içe geçmiş adam.
( Ve **الخابِنُ**: şiddetli ) ; **المُخَبَّلُ** dedi ki:
Ve onun için Seyhân havuzundan bir fırsat vardı; ona, sıcaktan bir **تَجْمٌ**’u, **خابنُ** olan, yöneltti.
İbnü’l-A‘râbî dedi: **خابِنٌ** , **خَبَنَ** (…den)
susuzluğunun uzunluğundan; yani kısalttı; der ki: sıcak şiddetlendi ve ot kurudu; böylece susuzluk kısaldı.
( Ve ) **الخابِنُ**: ( **مَنْ يَخْبِنُ الكَذِبَ** ) , yani onu gizler ( ve onu hazırlar ).
( Ve ) İbnü’l-A‘râbî dedi: ( **أَخْبَنَ** ) adam: ( beline bitişik taraftan, şalvarının **خُبْنَةِ**sinde bir şey sakladı ); ve **أَثْبَنَ**: karnına bitişik taraftan, **ثُبْتنَتِه**’sinde sakladığı zaman.
( Ve ) **خُبَانُ** ( **غُرابٍ** gibi: Yemen’de bir vadi ) Necrân yakınında; Nasr dedi: ve o, yalancı Esved el-Ansî’nin köyüdür.
Dedim ki: ve ondan, Muhammed b. Abdillah b. Hasan b. Atiyye b. Muhammed b. el-Mu’ebbıd el-Hârisî el-**الخُبَّانيُّ** el-Hanefî, Allah Teâlâ ona rahmet etsin; Kahire’ye geldi ve Kudüs-i Şerîf’i ziyaret etti; ve onun, imam Sehâvî’nin tarihte zikrettiği bir şiiri vardır.
Ve ona istidrâk olunanlardandır:
**خِبانٌ** ( **ككِتابٍ** gibi): Ma‘din en-Nukra ile Fedek arasında bir dağ; Nasr onu söyledi.
