# خبو — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D9%88/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%A8%D9%88/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خبو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D9%88.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: خبو

خبو
خَبَا - يَخْبُو
خَبَا - يَخْبُوْ + الكائن (وخاصة للنار): ناصت وسكنت وخمد لهبها وأوشكت على الانطفاء
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " تراجع وتيرة الفعل باتجاه التوقف"، وهي:
خَبَا - يَخْبُوْ، خَمَدَ - يَخْمُدُ (خَمِدَ - يَخْمَدُ)، طَفِئَ - يَطْفَأُ، فَتَر - يَفْتُرُ، حَقِبَ - يَحْقَبُ، صَفَنَ - يَصْفِنُ
خَبى - يخبي - خَبَت
 	﴿ومن يهد الله فهو المهتدي ومن يضلل فلن تجد لهم أولياء من دونه ونحشرهم يوم القيامة على وجوههم عميا وبكما وصما مأواهم جهنم كلما خبت زدناهم سعيرا(97)﴾ الإسراء
مختار الصحاح
● [خبا] خ ب ا: الخَابِيةُ الحب وأصلها الهمز لأنها من خبأت إلا أنهم تركوا همزها وقد سبق في خ ب أ و الخِبَاءُ واحد الأخْبِيةِ من وبر أو صوف ولا يكون من شعر وهو على عمودين أو ثلاثة وما فوق ذلك فهو بيت و اسْتَخْبَيْنا الخباء أي نصبناه ودخلنا فيه و خَبَتِ النار من باب سما أي طفئت و أخْبَاها غيرها
معجم الفرائد القرآنية
خ  ب  و
"خَبَتْ" في قوله تعالى :" مَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ كُلَّمَا خَبَتْ زِدْنَاهُمْ سَعِيراً " (97) الإسراء .
خَبَت النار: أي سكن لهيبها وانطفأت، كأنما عليها خباء يسترها ويغشيها .
الراغب
خبو
- خبت النار تخبو: سكن لهبها، وصار عليها خباء من رماد، أي غشاء، وأصل الخباء الغطاء الذي يتغطى به، وقيل لغشاء السنبلة خباء، قال عز وجل: }كلما خبت زدناهم سعيرا{ [الإسراء/97].
ملخص السان
1 - الخِباءُ من الأَبنية: واحد الأَخْبية، وهو ما كان من وَبَر أَو   صوف ولا يكون من شَعَر، وهو على عمودين أَو ثلاثة، وما فوقَ ذلك فهو بَيْت.
2 - والخِباءُ:   من بُيوت الأَعراب،
3 - وقد يُسْتَعْمل في المنازل   والمساكن؛ ومنه الحديث: لأَنه أَتى خِباءَ فاطمة وهي في المدينة؛ يريد   منزلها.
4 - وأَصل الخِباء الهمز إَنه يُخْتَبَأُ فيه.
5 - وأَخْبَيْت خِباءً   وخَبَّيْته وتَخَبَّيته: عملته ونَصَبته. واسْتَخْبَيْته: نَصَبْته ودخلت فيه.
6 - والخِباءُ: غِشاءُ البُرَّةِ والشَّعيرة في السُّنْبُلة،
7 - وخِباءُ النَّوْرِ:   كِمَامُه، وكِلاهما على المَثَل.
8 - وخَبَتِ النارُ   والحَرْبُ والحِدّةُ تَخْبُو خَبْواً وخُبُوّاً: سَكَنت وطَفِئَت   وخَمَدَ لَهَبُها، وهي خابِية، وأَخْبَيْتها أَنا: أَخْمَدْتها؛
9 - وقوله تعالى: كُلَّما خَبَت زِدْناهم سَعِيراً؛ قيل: معناه سَكَن   لَهَبُها، وقيل: معناه كلَّما تَمَنَّوا أَن تَخْبُوَ وأَرادوا أَن تَخْبُوَ.
لسان العرب
● -    خبا: الخِباءُ من الأَبنية: واحد الأَخْبية، وهو ما كان من وَبَر أَو   صوف ولا يكون من شَعَر، وهو على عمودين أَو ثلاثة، وما فوقَ ذلك فهو بَيْت.   وقال ابن الأَعرابي: الخِباءُ من شعرٍ أَو صوف، وهو دون المَظَلَّة؛   كذلك حكاها ههنا بفتح الميم، وقال ثعلب عن يعقوب: من الصوف خاصة. والخِباءُ:   من بُيوت الأَعراب، جمعه أَخْبِية بلا همز. وفي حديث الاعتكاف: فأَمَرَ   بِخبائه فقُوِّضَ؛ الخِباءُ: أَحد بيوت العرب من وَبَر أَو صوف. وفي حديث   هندٍ: أَهْل خِباءٍ أَو أَخْباء، على الشك، وقد يُسْتَعْمل في المنازل   والمساكن؛ ومنه الحديث: لأَنه أَتى خِباءَ فاطمة وهي في المدينة؛ يريد   منزلها. وأَصل الخِباء الهمز إَنه يُخْتَبَأُ فيه. وأَخْبَيْت خِباءً   وخَبَّيْته وتَخَبَّيته: عملته ونَصَبته. واسْتَخْبَيْته: نَصَبْته ودخلت فيه.   والتَّخْبِية: من قولك خَبَّيته وتَخَبِّيته. وتَخَبَّيت كسائي   تَخَبِّياً وأَخْبَيْت كسائي إِذا جَعَلْتَه خِباءً. الكسائي: يقال من الخباء   أَخْبَيْت إِخباءً إِذا أَردت المصدر إِذا عَمِلْته وتَخَبَّيْت أَيضاً.   والخِباءُ: غِشاءُ البُرَّةِ والشَّعيرة في السُّنْبُلة، وخِباءُ النَّوْرِ:   كِمَامُه، وكِلاهما على المَثَل.   وخَبَتِ النارُ   والحَرْبُ والحِدّةُ تَخْبُو خَبْواً وخُبُوّاً: سَكَنت وطَفِئَت   وخَمَدَ لَهَبُها، وهي خابِية، وأَخْبَيْتها أَنا: أَخْمَدْتها؛ قال الكميت:   ومِنَّا ضِرارٌ وابْنَماهُ وحاجِبٌ   مُؤَجِّجُ نِيرانِ المَكارِمِ، لا المُخْبي   وقوله تعالى: كُلَّما خَبَت زِدْناهم سَعِيراً؛ قيل: معناه سَكَن   لَهَبُها، وقيل: معناه كلَّما تَمَنَّوا أَن تَخْبُوَ وأَرادوا أَن تَخْبُوَ.   والخَابِية: الحبُّ، وأَصله الهمز، لأَنه من خَبَأْت إِلاَّ أَن العرب   تركت همزها.
مقاييس اللغة:
القاموس المحيط:
و خَبَتِ النارُ والحَرْبُ والحِدَّةُ خَبْواً وخُبُوًّا سَكَنَتْ، وطَفِئَتْ. وأخْبَيْتُها أَطْفَأْتُها.
تاج العروس:
( خبت النار ) وعليه اقتصر الجوهرى زاد ابن سيده ( و ) كذا ( الحرب والحدة ) وفى الاخيرتين مجاز يقال خبت حدة الناقة تخبو ( خبوا ) بفتح فسكون ( وخبوا ) كعلو وعليه اقتصر الجوهرى ( سكنت و ) في الصحاح ( طفئت ) زاد ابن سيده وخمد لهيبها وهى خابية ومنه قوله تعالى كلما خبت زدناهم سعيرا قيل معناه سكن لهيبها وقيل معناه كلما تمنوا ان تخبوا وأرادوا ان تخبو ( وأخبيتها ) أنا ( أطفأتها ) وأخمدتها ومنه قول الكميت ومنا ضرار وابنماه وحاجب * مؤجج نيران المكارم لا المخبى * ومما يستدرك عليه خبا لهبه أي سكن فور غضبه وهو مجاز ى ( الخباء ككساء من الابنية ) واحد الاخبية ( يكون من وبر أو صوف ) وقال ثعلب عن يعقوب من الصوف خاصة ( أو ) من ( شعر ) وفى الصحاح ولا يكون من شعر وهو على عمودين أو ثلاثة وما فوق ذلك فهو بيت انتهى وقال ابن الاعرابي الخباء من شعر أو صوف وهو دون المظلة فالمصنف نظر الى قول ابن الاعرابي والجوهري لم يصح عنده ذلك فقال ولا يكون من شعر فتأمل وفى حديث الاعتكاف فامر بخبائه فقوض قال ابن الاثير هو أحد بيوت العرب من وبر أو صوف وأصل الخباء الهمز لانه يخبأ فيه الا ان العرب تركت الهمزة فيه ( وأخبيت ) كسائي اخباء أي جعلته ( خباء و ) في الصحاح أخبيت الخباء و ( تخبيته و ) كذلك ( خبيته ) تخبية إذا ( عملته ) زاد غيره ( ونصبته ) وقال الكسائي يقال من الخباء أخبيت اخباء إذا أردت المصدر إذا عملته وتخبيت أيضا ( واستخبيته نصبته ودخلته ) أي دخلت فيه كما في الصحاح ( والخباء أيضا غشاء البرة والشعيرة في السنبلة ) وهو مجاز ( و ) من المجاز الخباء ( كواكب مستديرة ) وهى احدى منازل القمر وتعرف بالاخبية ( و ) من المجاز الخباء ( ظرف للدهن ) على التشبيه ( وخبى كغنى ع بين الكوفة والشام ) على الجادة وهو الى الشام أقرب قاله نصر ( و ) أيضا ( ع قرب ذى قار ) نقله نصر قال ( و ) خبى الوالج وخبى معتوم ( خبرا وان في الملتقى ) من جراد والمروت لبنى حنظلة وتميم * ومما يستدرك عليه جمع الخباء الاخبية بغير همز واخباء يقال نشأت في أخبيتهم وقد يستعمل الخباء في المنازل والمساكن ومنه الحديث انه أتى خباء فاطمة وهى بالمدينة يريد منزلها وخباء النور كمامه وهو على المثل والخابية الحب وأصله الهمز نقله الجوهرى

### Türkçe

خبو
**خَبَا - يَخْبُو**
**خَبَا - يَخْبُوْ** + varlık (özellikle ateş için): gevşedi ve sakinleşti; alevi söndü ve sönmeye yaklaştı.
Ve lafız, “fiilin temposunun durmaya doğru gerilemesi” lafızları grubuna mensuptur; onlar şunlardır:
**خَبَا - يَخْبُوْ**، **خَمَدَ - يَخْمُدُ** (**خَمِدَ - يَخْمَدُ**)، **طَفِئَ - يَطْفَأُ**، **فَتَر - يَفْتُرُ**، **حَقِبَ - يَحْقَبُ**، **صَفَنَ - يَصْفِنُ**
**خَبى - يخبي - خَبَت**
 	﴿Ve Allah kime hidayet ederse işte o, hidayete erendir; kimi de saptırırsa, O’ndan başka onlar için veliler bulamazsın; ve onları kıyamet günü yüzleri üzerine, körler, dilsizler ve sağırlarken haşrederiz; barınakları cehennemdir; her ne zaman **خبت** olursa, onlara alevi artırırız (97)﴾ **الإسراء**

مختار الصحاح
● [**خبا**] **خ ب ا**: **الخَابِيةُ**: tane; aslı hemzedir; çünkü **خبأت**’tendir; ancak onlar onun hemzesini terk ettiler; ve bu, **خ ب أ**’da daha önce geçti. Ve **الخِبَاءُ**: **الأخْبِيةِ**’nin biridir; deve tüyünden yahut yünden olur; kıldan olmaz; iki yahut üç direk üzerinedir; bunun üstü ise **بيت**’tir. Ve **اسْتَخْبَيْنا الخباء**: yani onu diktik ve içine girdik. Ve **خَبَتِ النار** “**سما**” babındandır: yani söndü. Ve **أخْبَاها**: başkası onu söndürdü.

معجم الفرائد القرآنية
**خ  ب  و**
“**خَبَتْ**”, Yüce Allah’ın şu sözünde: “**مَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ كُلَّمَا خَبَتْ زِدْنَاهُمْ سَعِيراً**” (97) **الإسراء**.
**خَبَت النار**: yani alevi sakinleşti ve söndü; sanki onun üzerinde onu örten ve bürüyen bir **خباء** varmış gibi.

الراغب
خبو
- **خبت النار تخبو**: alevi sakinleşti; ve onun üzerinde külden bir **خباء** oldu; yani bir örtü. Ve **الخباء**’ın aslı, onunla örtünülen örtüdür. Ve “başak kılıfına” **خباء** denildi. Aziz ve Celil şöyle dedi: ﴿**كلما خبت زدناهم سعيرا**﴾ [**الإسراء/97**].

ملخص السان
1 - **الخِباءُ** binalardandır: **الأَخْبية**’nin biridir; deve tüyünden yahut yünden olan şeydir; kıldan olmaz; iki yahut üç direk üzerinedir; bunun üstü ise **بَيْت**’tir.
2 - Ve **الخِباءُ**: bedevîlerin evlerindendir,
3 - Ve menzillerde ve meskenlerde kullanılabilir; ondan hadis: çünkü o, Medine’de iken Fâtıma’nın **خِباء**’ına geldi; onunla onun evini kasteder.
4 - Ve **الخِباء**’ın aslı hemzedir; çünkü onun içinde saklanılır.
5 - Ve **أَخْبَيْت خِباءً** ve **خَبَّيْته** ve **تَخَبَّيته**: onu yaptım ve diktim. Ve **اسْتَخْبَيْته**: onu diktim ve içine girdim.
6 - Ve **الخِباءُ**: başakta buğday tanesinin ve arpa tanesinin örtüsüdür,
7 - Ve **خِباءُ النَّوْرِ**: onun tomurcuğudur; ve ikisi de mesel üzerinedir.
8 - Ve **خَبَتِ النارُ** ve **الحَرْبُ** ve **الحِدّةُ** **تَخْبُو** **خَبْواً** ve **خُبُوّاً**: sakinleşti ve söndü ve alevi sönümlendi; ve o **خابِية**’dir. Ve **أَخْبَيْتها** ben: onu söndürdüm;
9 - Ve Yüce Allah’ın sözü: **كُلَّما خَبَت زِدْناهم سَعِيراً**; denildi ki: manası, alevi sakinleşti; ve denildi ki: manası, her ne zaman sönmesini temenni ettiler ve sönmesini istedilerse.

لسان العرب
● - **خبا**: **الخِباءُ** binalardandır: **الأَخْبية**’nin biridir; deve tüyünden yahut yünden olan şeydir; kıldan olmaz; iki yahut üç direk üzerinedir; bunun üstü ise **بَيْت**’tir. İbnü’l-A‘râbî dedi: **الخِباءُ** kıldan yahut yündendir; ve **المَظَلَّة**’den aşağıdır; onu burada mîm’in fethasıyla böyle nakletti. Ve Sa‘leb, Ya‘kūb’dan: özellikle yündendir, dedi. Ve **الخِباءُ**: bedevîlerin evlerindendir; cem‘i, hemzesiz **أَخْبِية**’dir. İ‘tikâf hadîsinde: “Ona **خبائه**’ni emretti de söküldü”; **الخِباءُ**: deve tüyünden yahut yünden Arap evlerinden biridir. Ve Hind hadîsinde: “**أَهْل خِباءٍ** yahut **أَخْباء**” şüphe üzere. Ve menzillerde ve meskenlerde kullanılabilir; ondan hadis: çünkü o, Medine’de iken Fâtıma’nın **خِباء**’ına geldi; onunla onun evini kasteder. Ve **الخِباء**’ın aslı hemzedir; çünkü onun içinde saklanılır. Ve **أَخْبَيْت خِباءً** ve **خَبَّيْته** ve **تَخَبَّيته**: onu yaptım ve diktim. Ve **اسْتَخْبَيْته**: onu diktim ve içine girdim. Ve **التَّخْبِية**: “**خَبَّيته** ve **تَخَبِّيته**” sözündendir. Ve “**تَخَبَّيت كسائي تَخَبِّياً**” ve “**أَخْبَيْت كسائي**” dediğin zaman: onu **خِباء** yaptığın vakit. el-Kisâî: **الخباء**’dan “**أَخْبَيْت إِخباءً**” denir; masdarı kastettiğin zaman; onu yaptığın vakit; ve **تَخَبَّيْت** de denir. Ve **الخِباءُ**: başakta buğday tanesinin ve arpa tanesinin örtüsüdür; ve **خِباءُ النَّوْرِ**: onun tomurcuğudur; ve ikisi de mesel üzerinedir. Ve **خَبَتِ النارُ** ve **الحَرْبُ** ve **الحِدّةُ** **تَخْبُو** **خَبْواً** ve **خُبُوّاً**: sakinleşti ve söndü ve alevi sönümlendi; ve o **خابِية**’dir. Ve **أَخْبَيْتها** ben: onu söndürdüm; el-Kumeyt dedi:
ومِنَّا ضِرارٌ وابْنَماهُ وحاجِبٌ
مُؤَجِّجُ نِيرانِ المَكارِمِ، لا المُخْبي
Ve Yüce Allah’ın sözü: **كُلَّما خَبَت زِدْناهم سَعِيراً**; denildi ki: manası, alevi sakinleşti; ve denildi ki: manası, her ne zaman sönmesini temenni ettiler ve sönmesini istedilerse. Ve **الخَابِية**: tane; aslı hemzedir; çünkü **خَبَأْت**’tendir; ancak Araplar onun hemzesini terk ettiler.

مقاييس اللغة:
القاموس المحيط:
Ve **خَبَتِ النارُ** ve **الحَرْبُ** ve **الحِدَّةُ** **خَبْواً** ve **خُبُوًّا**: sakinleşti ve söndü. Ve **أخْبَيْتُها**: onu söndürdüm.

تاج العروس:
(**خبت النار**) ve bununla Cevherî yetindi; İbn Sîde artırdı: (ve) aynı şekilde (**الحرب والحدة**). Ve son ikisinde mecazdır; denir: devenin keskinliği **خبت**; **تخبو** (**خبوا**) fetha sonra sükûn ile; ve (**خبوا**) “**علو**” gibi; ve bununla Cevherî yetindi. (**سكنت**) ve Sıhâh’ta: (**طفئت**); İbn Sîde artırdı: alevi sönümlendi; ve o **خابية**’dir. Ve ondan Yüce Allah’ın sözü: **كلما خبت زدناهم سعيرا**; denildi ki: manası, alevi sakinleşti; ve denildi ki: manası, her ne zaman sönmesini temenni ettiler ve sönmesini istedilerse. (Ve **أخبيتها**) ben (**أطفأتها**) ve onu söndürdüm. Ve ondan el-Kumeyt’in sözü:
ومنا ضرار وابنماه وحاجب * مؤجج نيران المكارم لا المخبى *
Ve bunun üzerine istidrâk edilenlerdendir: “**خبا لهبه**” yani öfkesinin harareti sakinleşti; ve bu mecazdır. (**الخباء** “**كساء**” gibi, binalardandır): **الاخبية**’nin biridir. (Deve tüyünden yahut yünden olur). Sa‘leb, Ya‘kūb’dan: özellikle yündendir, dedi. (Yahut) (kıldan). Sıhâh’ta: kıldan olmaz; iki yahut üç direk üzerinedir; bunun üstü ise **بيت**’tir; bitti. İbnü’l-A‘râbî dedi: **الخباء** kıldan yahut yündendir; ve **المظلة**’den aşağıdır. Musannif, İbnü’l-A‘râbî’nin sözüne baktı; Cevherî ise bu ona sahih olmadı; bu yüzden “kıldan olmaz” dedi; öyleyse düşün. İ‘tikâf hadîsinde: “**فامر بخبائه فقوض**”; İbnü’l-Esîr dedi: o, deve tüyünden yahut yünden Arap evlerinden biridir. Ve **الخباء**’ın aslı hemzedir; çünkü onun içinde saklanılır; ancak Araplar onda hemzeyi terk ettiler. (Ve **أخبيت**) elbisemi **اخباء**: yani onu (**خباء**) yaptım. Ve Sıhâh’ta: **أخبيت الخباء** ve (**تخبيته** ve) aynı şekilde (**خبيته**) **تخبية**: (onu yaptığın zaman); başkası artırdı: (ve diktin). el-Kisâî dedi: **الخباء**’dan “**أخبيت اخباء**” denir; masdarı kastettiğin zaman; onu yaptığın zaman; ve **تخبيت** de. (Ve **استخبيته نصبته ودخلته**) yani içine girdin; Sıhâh’ta olduğu gibi. (Ve **الخباء** ayrıca başakta buğday tanesinin ve arpa tanesinin örtüsüdür): ve bu mecazdır. (Ve) mecazdan: **الخباء** (yuvarlak yıldızlar): o, ayın menzillerinden biridir; ve **الاخبية** diye bilinir. (Ve) mecazdan: **الخباء** (yağ için bir kap): benzetme üzere. (Ve **خبى** “**غنى**” gibi, Kûfe ile Şam arasında bir yer): yol üzerinedir; ve Şam’a daha yakındır; bunu Nasr söyledi. (Ve) ayrıca (Zî Kār yakınında bir yer): Nasr nakletti. Dedi: (Ve) **خبى الوالج** ve **خبى معتوم** (haber olarak; ve **في الملتقى**) çekirge ve **المروت**’tan, Benî Hanzala ve Temîm’indir. * Ve bunun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **الخباء**’ın cem‘i hemzesiz **الاخبية**’dir; ve **اخباء**. Denir: “Onların **أخبيت**’lerinde yetiştim.” Ve **الخباء** menzillerde ve meskenlerde kullanılabilir; ondan hadis: “O, Medine’de iken Fâtıma’nın **خباء**’ına geldi”; onunla onun evini kasteder. Ve **خباء النور**: onun tomurcuğudur; ve o mesel üzerinedir. Ve **الخابية**: tane; aslı hemzedir; Cevherî onu nakletti.
