# خبي — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D9%8A/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%A8%D9%8A/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خبي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D9%8A.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: خبي

: ( ي ( *!الخِباءُ ، ككِساءٍ مِن الأَبْنِيَةِ ) ، واحِدُ *!الأَخْبيةِ ، ( يكونُ من وَبَرٍ أَو صُوفٍ ) .
وقالَ ثَعْلَب عن يَعْقُوب : مِن الصُّوفِ خاصَّةً .
( أَو ) مِن ( شَعَرٍ ) .
وفي الصِّحاحِ : ولا يكونُ مِن شَعَرٍ ، وهو على عَمُودَيْن أَو ثَلاثَةٍ وما فَوْق ذلكَ فهو بَيْت ، انتَهَى .
وقالَ ابنُ الأعرابيِّ : الخِباءُ مِن شَعَرٍ أَو صُوفٍ وهو دونَ المَظَلَّةِ .
فالمصنِّفُ نَظَر إلى قوْلِ ابنِ الأعرْابيِّ . والجَوهرِيُّ لم يصحّ عنْدَه ذلكَ فقالَ : ولا يكونُ من شَعَرٍ ، فتأمَّل .
وفي حدِيثِ الاعْتِكافِ : ( فأَمَرَ *!بخِبائِه فقُوِّضَ ) .
قالَ ابنُ الأثير هو أَحدُ بيوتِ العَرَبِ مِن وَبَرٍ أَو صُوفٍ .
وأَصْلُ الخِباءِ الهَمْزُ لأنّه يُخبأ فيه ، إلاَّ أنَّ العَرَبَ

تَرَكَت الهَمْزَة فيه .
( *!وأَخْبَيْتُ ) كِسائي *!إخباء أي جَعَلْته ( *!خِباءً .
( و ) في الصِّحاحِ : *!أَخْبَيْتُ *!الخَباءَ و ( *!تَخَبَّيْتُه ، و ) كَذلِكَ ( *!خَبَّيْتُهُ ) *!تَخْبِيةً : إذا ( عَمِلْتُهُ ) ؛ زادَ غيرُهُ : ( ونَصَبْتُهُ ) .
وقالَ الكِسائيُّ : يقالُ مِن الخِباءِ *!أَخْبَيْت إخْباءً إذا أَرَدْت المَصْدَرَ*!وخَبَّيْتُ خِبَاءً إذا عَمِلْته *!وتَخَبَّيْت أيْضاً .
( *!واسْتَخْبَيْتُهُ : نَصَبْتُهُ ودَخَلْتُهُ ) ، أَي دَخَلْتُ فيه ؛ كما في الصِّحاحِ ( *!والخِباءُ أَيْضاً : غِشاءُ البُرَّةِ والشَّعيرَةِ في السُّنْبُلَةِ ) ؛ وهو مَجازٌ .
( و ) مِن المجازِ : الخِباءُ ( كَواكبُ مُسْتَدِيرَةٌ ) ، وهي إحْدِى منازِلِ القَمَر وتُعْرَفُ *!بالأَخْبيةِ .
( و ) مِن المجازِ : الخِباءُ ( ظَرْفٌ للدُّهْنِ ) ، على التَّشْبيهِ .
( *!وخَبِيٌّ ، كغَنِيَ : ع بينَ الكُوفَةِ والشَّامِ ) على الجادَةِ ، وهو إلى الشَّامِ أَقْرَبُ ؛ قالَهُ نَصر .
( و ) أَيْضاً : ( ع قُرْبَ ذي قارٍ ) ، نَقَلَهُ نَصْر ، قالَ : ( و ) *!خَبِيُّ الوالجِ وخَبِيٌّ مَعْتوم ( خَبْراوانِ في المُلْتَقَى ) مِن جراد والمرُّوت لبَنِي حَنْظَلَةَ وتمِيمٍ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
جَمْعُ الخِباءِ : *!الأَخْبِيةُ ، بغيرِ هَمْزٍ ، *!واخْباءٌ . يقالُ : نَشَأْتُ في *!أَخْبِيتِهم .
وقد يُسْتَعْملُ الخِباءُ في المنازِلِ والمساكِنِ ؛ ومنه الحدِييثُ : ( أنَّه أَتَى *!خِباءَ فاطِمَةَ وهي بالمدينَةِ ) ، يريدُ مَنْزَلَها .
*!وخِباءُ النَّوْرِ : كِمامُهُ ؛ وهو على المَثَلِ .

*!والخابِيَةُ : الحبُّ ، وأَصْلُه الهَمْز ؛ نَقَلَهُ الجَوْهرِيُّ .

### Türkçe

: (**الخِباءُ**; **ككِساءٍ**’dan, binalardan), **الأَخْبيةِ**’nin biridir; (deve tüyünden yahut yünden olur).
Saʿleb, Yaʿkūb’dan: yünden özellikle, dedi.
(Ya da) (kıldan).
**الصِّحاح**’ta: kıldan olmaz; o iki yahut üç direk üzerinedir; bunun üstü ise **بَيْت**tir, bitti.
İbnü’l-Aʿrâbî dedi: **الخِباءُ** kıldan yahut yündendir ve **المَظَلَّةِ**’den aşağıdır.
Öyleyse musannif, İbnü’l-Aʿrâbî’nin sözüne baktı. Cevherî ise bu onun yanında sahih olmadı da dedi ki: kıldan olmaz; öyleyse düşün.
İʿtikâf hadîsinde: (Bunun üzerine **بخِبائِه** emretti de söküldü).
İbnü’l-Esîr dedi: o, Arapların deve tüyünden yahut yünden olan evlerinden biridir.
**الخِباءِ**’ın aslı hemzedir; çünkü onda saklanılır; ancak Araplar onda hemzeyi terk ettiler.

(**وأَخْبَيْتُ**) elbisemi **إخباء** olarak, yani onu (**خِباءً**) yaptım.
(Ve) **الصِّحاح**’ta: **أَخْبَيْتُ** **الخَباءَ** ve (**تَخَبَّيْتُه**), ve yine (**خَبَّيْتُهُ**) **تَخْبِيةً**: (onu yaptığım) zaman; başkası artırdı: (ve onu kurduğum).
Kisâî dedi: **الخِباءِ**’dan denilir: masdarı istediğin zaman **أَخْبَيْت** **إخْباءً**; onu yaptığım zaman **خَبَّيْتُ** **خِبَاءً**; ve ayrıca **تَخَبَّيْت**.
(**واسْتَخْبَيْتُهُ**: onu kurdum ve ona girdim), yani ona girdim; **الصِّحاح**’ta olduğu gibi. (**والخِباءُ** ayrıca: başak içinde buğday tanesinin ve arpa tanesinin örtüsüdür); bu mecazdır.
(Ve) mecazdan: **الخِباءُ** (yuvarlak yıldızlardır); o, ayın menzillerinden biridir ve **بالأَخْبيةِ** diye bilinir.
(Ve) mecazdan: **الخِباءُ** (yağ için bir kaptır), benzetme üzere.
(**وخَبِيٌّ**; **كغَنِيَ**: Kûfe ile Şam arasında bir yer) yol üzerindedir; Şam’a daha yakındır; bunu Nasr söyledi.
(Ve) ayrıca: (Zî Kâr yakınında bir yer), Nasr nakletti; dedi ki: (ve) **خَبِيُّ الوالجِ** ve **خَبِيٌّ مَعْتوم** (buluşma yerinde iki **خَبْراوانِ**’dır); Cerâd ve el-Merrût, Benî Hanzala ve Temîm’indir.

Ona istidrâk olunanlardandır:
**الخِباءِ**’ın cemi: hemzesiz olarak **الأَخْبِيةُ**, ve **واخْباءٌ**. Denilir: onların **أَخْبِيتِهم**’inde yetiştim.
**الخِباءُ** menziller ve meskenler hakkında kullanılabilir; ondan hadîs: (Şüphesiz o, Medine’de iken **خِباءَ فاطِمَةَ**’ye geldi); onun menzilini kasteder.
**وخِباءُ النَّوْرِ**: onun kılıflarıdır; bu, mesel üzerinedir.

**والخابِيَةُ**: tane; aslı hemzedir; bunu Cevherî nakletti.
