# ختأ (خ-ت-أ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AA%D8%A3
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%AA%D8%A3

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: خ - ت - أ
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 4 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: ختء

## Sözlükler (4)

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AA%D8%A3/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

اختَتَأْتُ من فلان، أي اختَبَأْتُ منه واستترت خوفاً أو حياء. وأنشد الأخفش:
فلا يُرْهِبُ ابن العَمِّ مِنِّي صوْلَتي		ولا أختتي من قوله المتـهـدد
قال: وإنما ترك همزة ضرورة. أبو عبيدة: اختتات له اختتاءً: خَتَلْتُهُ.

##### Türkçe

**اختَتَأْتُ** falancadan; yani ondan **اختَبَأْتُ** ve korkudan yahut hayâdan gizlendim. el-Ahfeş şu beyti okudu:
Artık amcaoğlunun benden saldırışım onu korkutmaz		ve onun tehditkâr sözünden **أختتي** etmem
Dedi ki: Hemzeyi ancak zaruret sebebiyle terk etti. Ebû Ubeyde: Ona **اختتات** ettim, **اختتاءً** olarak: Onu aldattım.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AA%D8%A3/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

خَتَأَ الرجُلَ يَخْتَؤُه خَتْأً: كَفَّه عن الأَمر. واخْتَتأَ منه: فَرِقَ. واختَتأَ له اختِتاءً: خَتَلَه؛ قال أَعرابي: رأَيت نَمِراً فاخْتَتَأَ لي؛ وقال الأَصمعي: اخْتَتَأَ: ذَلَّ؛ وقال مرة: اخْتَتَأَ: اخْتَبَأَ، وأَنشد:
كُنَّا، ومَن عَزَّ بَزَّ، نَخْتَبس  * الناسَ، ولا نَخْتَتِي لِمُخْتَبِسِ أَي لـمُغتَنِم، من الخُباسةِ وهو الغَنِيمةُ.
أَبو زيد: اخْتَتَأْت اخْتِتاءً إِذا ما خِفْتَ أَن يَلْحَقَكَ من الـمَسَبَّة شيء، أَو من السلطان. واخْتَتأَ: انْقَمَعَ وذَلَّ؛ وإِذا تَغيَّر لَوْنُ الرجل من مَخافةِ شيء نحو السلطانِ وغيره فقد اخْتَتَأَ؛ واخْتَتَأَ الشيءَ: اخْتَطَفَه، عن ابن الأَعرابي. ومَفازة مُختَتِئَةُ: لا يُسمع فيها صَوْت ولا يُهتدَى فيها. واخْتَتَأَ من فلان: اختَبأَ منه، واسْتَتَر خَوفاً أَو حَياءً؛ وأَنشد الأَخفش لعامر بن الطفيل:
ولا يُرْهِبُ، ابنَ العَمِّ، مِنِّيَ صَوْلةٌ، *  ولا أَخْتَتِي مِنْ صَوْلةِ الـمُتَهَدِّدِ وإِنِّي، إِنْ أَوْعَدْتُه، أَوْ وَعَدْتُه،  * لَيَأْمَنُ مِيعادِي، ومُنْجِزُ مَوْعِدِي ويروى:
لمُخْلِفُ مِيعادي ومنجز موعدي
قال: إنما ترك همزه ضرورة. ويقال: أَراكَ اختَتَأْت من فلان فَرَقاً؛ وقال العجاج: مُخْتَتِئاً لشَيِّئانَ مِرْجَمِ
قال ابن بري: أَصل اختَتَأَ من خَتَا لونه يَخْتُو خُتُوًّا إِذا تغير من فَزَع أَو مرض، فعلى هذا كان حقه أَن يُذكر في خَتا من المعتل.

##### Türkçe

**خَتَأَ** adamı **يَخْتَؤُه** **خَتْأً**: onu işten alıkoydu. Ve **اخْتَتأَ**
ondan: korktu. Ve ona **اختَتأَ** **اختِتاءً**: onu aldattı; bir bedevî dedi ki: Bir kaplan gördüm
de bana **فاخْتَتَأَ**; ve el-Asmaî dedi ki: **اخْتَتَأَ**: zelil oldu; ve bir defa dedi ki: **اخْتَتَأَ**:
**اخْتَبَأَ**, ve inşad etti:
كُنَّا، ومَن عَزَّ بَزَّ، نَخْتَبس  * الناسَ، ولا نَخْتَتَِي لِمُخْتَبِسِ
Yani, ganimet elde edene; **الخُباسةِ**’den, o da ganimettir.
Ebû Zeyd: **اخْتَتَأْت** **اخْتِتاءً**: eğer bir ayıplamadan sana bir şeyin yetişmesinden
yahut sultandan korktuğun zaman. Ve **اخْتَتأَ**: sindi ve zelil oldu; ve eğer bir şeyden korkudan dolayı adamın rengi sultana ve başkasına doğru değişirse, artık **اخْتَتَأَ** olmuştur; ve **اخْتَتَأَ** şeyi: onu kaptı, İbnü’l-A‘râbî’den.
Ve **مَفازة مُختَتِئَةُ**: içinde ses işitilmeyen ve içinde yol bulunmayan (çöl).
Ve falandan **اخْتَتَأَ**: ondan **اختَبأَ**, korkudan yahut hayadan gizlendi; ve el-Ahfeş, Âmir b. et-Tufeyl için inşad etti:
ولا يُرْهِبُ، ابنَ العَمِّ، مِنِّيَ صَوْلةٌ، *  ولا أَخْتَتَتِي مِنْ صَوْلةِ الـمُتَهَدِّدِ
وإِنِّي، إِنْ أَوْعَدْتُه، أَوْ وَعَدْتُه،  * لَيَأْمَنُ مِيعادِي، ومُنْجِزُ مَوْعِدِي
Ve şöyle rivayet olunur:
لمُخْلِفُ مِيعادي ومنجز موعدي
Dedi ki: Hemzesini ancak zaruret sebebiyle terk etti. Ve denir: Seni falandan korkudan dolayı **اختَتَأْت** görüyorum; ve el-‘Accâc dedi ki:
مُخْتَتِئاً لشَيِّئانَ مِرْجَمِ
İbn Berrî dedi ki: **اختَتَأَ**’nın aslı, rengi korkudan yahut hastalıktan değiştiği zaman **خَتَا** rengidir, **يَخْتُو** **خُتُوًّا**; buna göre onun hakkı, illetli (fiiller)den **خَتا** maddesinde zikredilmesiydi.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AA%D8%A3/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

ختأه، كمنعه: كفه عن الأمر واختتأ له اختتاء: ختله قاله أبو عبيد، قال أعرابي: رأيت نمرا فاختتأ لي. واختتأ منه: استتر خوفا أو حياء، وأنشد الأخفش لعامر بن الطفيل:
  ولا يرهب ابن العم مني صولتي                      ولا أختتي من قوله المتـهـدد
  وإني إذا أوعدتـه أو وعـدتـه                      لمخلف إيعادي ومنجز موعدي
  قال: إنما ترك همزه ضرورة، أو اختتأ إذا خاف أن يلحقه من المسبة شيء. وقال الأصمعي: اختتأ: ذل. وقال غيره: اختتأ: انقمع. واختتأ الشيء: اختطفه، عن ابن الأعرابي. أو اختتأ الرجل إذا تغير لونه من مخافة سلطان ونحوه، قاله الليث. ومفازة مختتئة: طويلة واسعة لا يسمع فيها صوت ولا يهتدى فيها للسبل.

##### Türkçe

**ختأه**، **كمنعه**: onu işten alıkoydu. Ve **اختتأ له اختتاء**: ona hile yaptı; bunu Ebû Ubeyd söyledi. Bir a‘râbî dedi ki: “Bir kaplan gördüm de bana karşı **اختتأ** etti.”

Ve **اختتأ منه**: korkudan veya hayâdan gizlendi. Ve el-Ahfeş, Âmir b. et-Tufeyl’den şu beyti okudu:
  “Ne amcaoğlu benden hücumumu korkar,                      ne de tehditkâr sözünden **أختتي** ederim
  Ve ben, onu tehdit ettiğimde yahut ona vaad ettiğimde,                      tehdidimi bozan, vaadimi yerine getirenim.”

Dedi ki: Hemzesini ancak zaruret sebebiyle terk etti; yahut **اختتأ** (şu hâlde olur): kendisine sövmeden bir şeyin erişmesinden korktuğu zaman.

Ve el-Asma‘î dedi ki: **اختتأ**: zelil oldu. Ve başkası dedi ki: **اختتأ**: sindi.

Ve **اختتأ الشيء**: onu kapıp aldı; İbnü’l-A‘râbî’den.

Veya **اختتأ الرجل**: bir sultandan ve benzerinden korkudan rengi değiştiği zaman; bunu el-Leys söyledi.

Ve **مفازة مختتئة**: uzun, geniş; içinde ses işitilmeyen ve içinde yollara hidayet olunmayan (çöl).

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AA%D8%A3/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

#### Madde başı: ختء

خَتَأَ
خَتَأَ A ( n. ac. خَتْء 1 )
a.  [ acc. &  'An ], Prevented from.

اِخْتَتَأَ
اِخْتَتَأَ VIII ,
a.  Blushed.

b.  [ Min ], Was ashamed, afraid of.

##### Türkçe

**خَتَأَ**
**خَتَأَ** A (mast. isim **خَتْء** 1)
a. [mef‘ûl hâli ve **'An** ile], -den alıkonuldu.

**اِخْتَتَأَ**
**اِخْتَتَأَ** VIII,
a. Kızardı.

b. [**Min** ile], -den utandı, -den korktu.
