# ختأ — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AA%D8%A3/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%AA%D8%A3/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ختأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AA%D8%A3.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: ختأ

خَتَأَ الرجُلَ يَخْتَؤُه خَتْأً: كَفَّه عن الأَمر. واخْتَتأَ منه: فَرِقَ. واختَتأَ له اختِتاءً: خَتَلَه؛ قال أَعرابي: رأَيت نَمِراً فاخْتَتَأَ لي؛ وقال الأَصمعي: اخْتَتَأَ: ذَلَّ؛ وقال مرة: اخْتَتَأَ: اخْتَبَأَ، وأَنشد:
كُنَّا، ومَن عَزَّ بَزَّ، نَخْتَبس  * الناسَ، ولا نَخْتَتِي لِمُخْتَبِسِ أَي لـمُغتَنِم، من الخُباسةِ وهو الغَنِيمةُ.
أَبو زيد: اخْتَتَأْت اخْتِتاءً إِذا ما خِفْتَ أَن يَلْحَقَكَ من الـمَسَبَّة شيء، أَو من السلطان. واخْتَتأَ: انْقَمَعَ وذَلَّ؛ وإِذا تَغيَّر لَوْنُ الرجل من مَخافةِ شيء نحو السلطانِ وغيره فقد اخْتَتَأَ؛ واخْتَتَأَ الشيءَ: اخْتَطَفَه، عن ابن الأَعرابي. ومَفازة مُختَتِئَةُ: لا يُسمع فيها صَوْت ولا يُهتدَى فيها. واخْتَتَأَ من فلان: اختَبأَ منه، واسْتَتَر خَوفاً أَو حَياءً؛ وأَنشد الأَخفش لعامر بن الطفيل:
ولا يُرْهِبُ، ابنَ العَمِّ، مِنِّيَ صَوْلةٌ، *  ولا أَخْتَتِي مِنْ صَوْلةِ الـمُتَهَدِّدِ وإِنِّي، إِنْ أَوْعَدْتُه، أَوْ وَعَدْتُه،  * لَيَأْمَنُ مِيعادِي، ومُنْجِزُ مَوْعِدِي ويروى:
لمُخْلِفُ مِيعادي ومنجز موعدي
قال: إنما ترك همزه ضرورة. ويقال: أَراكَ اختَتَأْت من فلان فَرَقاً؛ وقال العجاج: مُخْتَتِئاً لشَيِّئانَ مِرْجَمِ
قال ابن بري: أَصل اختَتَأَ من خَتَا لونه يَخْتُو خُتُوًّا إِذا تغير من فَزَع أَو مرض، فعلى هذا كان حقه أَن يُذكر في خَتا من المعتل.

### Türkçe

**خَتَأَ** adamı **يَخْتَؤُه** **خَتْأً**: onu işten alıkoydu. Ve **اخْتَتأَ**
ondan: korktu. Ve ona **اختَتأَ** **اختِتاءً**: onu aldattı; bir bedevî dedi ki: Bir kaplan gördüm
de bana **فاخْتَتَأَ**; ve el-Asmaî dedi ki: **اخْتَتَأَ**: zelil oldu; ve bir defa dedi ki: **اخْتَتَأَ**:
**اخْتَبَأَ**, ve inşad etti:
كُنَّا، ومَن عَزَّ بَزَّ، نَخْتَبس  * الناسَ، ولا نَخْتَتَِي لِمُخْتَبِسِ
Yani, ganimet elde edene; **الخُباسةِ**’den, o da ganimettir.
Ebû Zeyd: **اخْتَتَأْت** **اخْتِتاءً**: eğer bir ayıplamadan sana bir şeyin yetişmesinden
yahut sultandan korktuğun zaman. Ve **اخْتَتأَ**: sindi ve zelil oldu; ve eğer bir şeyden korkudan dolayı adamın rengi sultana ve başkasına doğru değişirse, artık **اخْتَتَأَ** olmuştur; ve **اخْتَتَأَ** şeyi: onu kaptı, İbnü’l-A‘râbî’den.
Ve **مَفازة مُختَتِئَةُ**: içinde ses işitilmeyen ve içinde yol bulunmayan (çöl).
Ve falandan **اخْتَتَأَ**: ondan **اختَبأَ**, korkudan yahut hayadan gizlendi; ve el-Ahfeş, Âmir b. et-Tufeyl için inşad etti:
ولا يُرْهِبُ، ابنَ العَمِّ، مِنِّيَ صَوْلةٌ، *  ولا أَخْتَتَتِي مِنْ صَوْلةِ الـمُتَهَدِّدِ
وإِنِّي، إِنْ أَوْعَدْتُه، أَوْ وَعَدْتُه،  * لَيَأْمَنُ مِيعادِي، ومُنْجِزُ مَوْعِدِي
Ve şöyle rivayet olunur:
لمُخْلِفُ مِيعادي ومنجز موعدي
Dedi ki: Hemzesini ancak zaruret sebebiyle terk etti. Ve denir: Seni falandan korkudan dolayı **اختَتَأْت** görüyorum; ve el-‘Accâc dedi ki:
مُخْتَتِئاً لشَيِّئانَ مِرْجَمِ
İbn Berrî dedi ki: **اختَتَأَ**’nın aslı, rengi korkudan yahut hastalıktan değiştiği zaman **خَتَا** rengidir, **يَخْتُو** **خُتُوًّا**; buna göre onun hakkı, illetli (fiiller)den **خَتا** maddesinde zikredilmesiydi.
