# ختت (خ-ت-ت) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AA%D8%AA
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%AA%D8%AA

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: خ - ت - ت
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 5 sözlük

## Sözlükler (5)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AA%D8%AA/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الخاء والتاء
خ ت، ت خ مستعملان خت: أخَتَّ الرّجلُ إذا اسْتَحْىَ. وأَخَتَّ الله حظهُ بمعنى: أَخَسِّهُ.
تخ: التَّخْتَخةُ: في حكاية بعض الأصوات كأصوات الجِنّان وبه سُمِّيَ التَّختاخ. والتَّخُ: العَجينُ الحامض، تَخَّ يَتُخُّ تَخَّا وتُخوخا، وأَتَخَّهُ إتْخاخاً

##### Türkçe

باب **الخاء** و**التاء**
**خ ت**، **ت خ** müstamel ikisidir. **خت**: **أخَتَّ** adam, **اسْتَحْىَ** ettiği zaman. Ve Allah onun nasibini **أَخَتَّ** etti; şu mânâda: **أَخَسِّهُ**.

**تخ**: **التَّخْتَخةُ**: cinlerin sesleri gibi bazı seslerin taklidinde; ve bununla **التَّختاخ** adlandırıldı. Ve **التَّخُ**: ekşi hamur; **تَخَّ** **يَتُخُّ** **تَخَّا** ve **تُخوخا**; ve onu **أَتَخَّهُ** etti, **إتْخاخاً**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AA%D8%AA/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

أخَتَّ الله حظَّه، أي أَخَسَّهُ، فهو خَتيتٌ أي خَسيسٌ. قال السموأل:
ليس يُعْطى القويُّ فضلاً من المال ولا يُحْرَمُ الضعيف الخَتـيتُ
وأَختَّ فلانٌ، أي استحيا. قال الشاعر:
فمن يَكُ عن أَوائِلِهِ مُخِتَّافإنّك يا وليدُ بهم فخورُ

##### Türkçe

Allah onun payını **أَخَتَّ** etti; yani onu **أَخَسَّهُ** (daha aşağı kıldı); o da **خَتيتٌ**dir; yani **خَسيسٌ** (aşağı, değersiz). **السموأل** dedi ki:
Güçlü olana maldan bir fazlalık verilmez ve zayıf **الخَتـيتُ** mahrum bırakılmaz.

Ve falan kimse **أَختَّ** etti; yani utandı. Şair dedi ki:
Kim ilkleri hakkında **مُخِتَّا** olursa,
şüphesiz sen, ey **وليدُ**, onlarla övünensin.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AA%D8%AA/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الخَتُّ: الطَّعْنُ بالرماح مُدارَكاً.
والخَتَتُ: فُتُور يَجِدُه الإِنسان في بدنه.
وأَخَتَّ الرجلُ: اسْتَحْيا وسَكَتَ. التهذيب: أَخَتَّ لرجلُ، فهو مُخِتٌّ إِذا انكسَرَ واسْتَحْيا إِذا ذُكِرَ أَبوه؛ قال الأَخطل: فمنْ يَكُ عن أَوائِله مُخِتّاً،
فإِنَّكَ، يا وَلِيدُ، بهم فَخُورُ
والمُخِتُّ: المنكسر. والمُخْتَتي نحو المُخِتّ، وهو المُتصاغر المنكسر. ورجل مُخِتّ: خاضع مُسْتَحْيٍ؛ وقيل: له كلامٌ أَخَتّ، منه، فهو مُخِتٌّ. وفي حديث أَبي جَنْدَلٍ: أَنه اخْتاتَ للضَّرْب حتى خِيفَ عليه؛ قال ابن الأَثير: قال شمر: هكذا روي، والمعروف أَخَتَّ الرجلُ إِذا انْكَسَرَ واسْتَحْيا. ابن سيده: أَخَتَّه القولُ: أَحْشَمه. وأَخَتَّ اللَّهُ حَظَّه: أَخَسَّه، وهو خَتِيتٌ؛ قال السَّمَوْأَلُ:
ليس يُعْطَى القَوِيُّ فَضْلاً من المالِ،
ولا يُحْرَمُ الضَّعِيفُ الخَتِيتُ
بَلْ لكلِّ، من رزقِه، ما قَضَى اللَّهُ،
وإِنْ حُزَّ أَنْفُه المُسْتَمِيتُ
قال ابن بري: الذي في شعره الضَّعيفُ السَّخِيتُ؛ والسَّخِيتُ: هو الدقيقُ المَهْزولُ، قال: وهذا هو الظاهر، لأَن المعنى أَن الرزق يأْتي للضعيف، ومن لا يقدر على التصرف؛ وأَما الخَسيسِ القَدْر فله قُدْرة على التصرف، مع خَساسته والمُسْتَمِيتُ: الرجلُ المُسْتَقْتِل الذي لا يُبالي بالموت إِذا حارب. والخَتِيتُ: الخَسيسُ من كل شيءٍ؛ والخَتِيتُ والخَسيسُ واحد. وشهر خَتِيتٌ: ناقصٌ؛ عن كراع.
وخَتٌّ: موضع.

##### Türkçe

**الخَتُّ**: mızraklarla, peş peşe (müdârek olarak) saplama.

**والخَتَتُ**: insanın bedeninde bulduğu gevşeklik.

Ve adam **أَخَتَّ**: utandı ve sustu. **التهذيب**: Adam **أَخَتَّ**; o, babası anıldığında kırılıp utanan ise **مُخِتٌّ**dur; **الأَخطل** dedi ki:
فمنْ يَكُ عن أَوائِله مُخِتّاً،
فإِنَّكَ، يا وَلِيدُ، بهم فَخُورُ

Ve **المُخِتُّ**: kırılmış (kimse). Ve **المُخْتَتي** **المُخِتّ** gibidir; o, küçülen, kırılmış olandır.

Ve **مُخِتّ** bir adam: boyun eğen, utanan; ve denildi ki: onun **أَخَتّ** bir sözü vardır; ondan dolayı o **مُخِتٌّ**dur. Ve Ebû Cendel hadîsinde: dövülmeye karşı **اخْتاتَ** etti, kendisinden korkuluncaya kadar; İbnü’l-Esîr dedi ki: Şemmer dedi: böyle rivayet olundu; bilinen, adamın kırılıp utandığında **أَخَتَّ** etmesidir. İbn Sîde: söz onu **أَخَتَّه** etti: onu utandırdı. Ve Allah onun payını **أَخَتَّ** etti: onu daha aşağı kıldı; o da **خَتِيتٌ**dur; **السَّمَوْأَلُ** dedi ki:
ليس يُعْطَى القَوِيُّ فَضْلاً من المالِ،
ولا يُحْرَمُ الضَّعِيفُ الخَتِيتُ
بَلْ لكلِّ، من رزقِه، ما قَضَى اللَّهُ،
وإِنْ حُزَّ أَنْفُه المُسْتَمِيتُ

İbn Berrî dedi ki: onun şiirinde olan **الضَّعِيفُ السَّخِيتُ**tir; ve **السَّخِيتُ**: ince, zayıf olandır; dedi ki: bu, zahir olan budur; çünkü anlam, rızkın zayıfa ve tasarrufa güç yetiremeyene gelmesidir; ama değerce aşağı olan için, aşağılığıyla beraber tasarrufa bir güç vardır. Ve **المُسْتَمِيتُ**: savaşınca ölüme aldırmayan, kendini öldürtmeye atılan adamdır. Ve **الخَتِيتُ**: her şeyden aşağı olan; ve **الخَتِيتُ** ile **الخَسيسُ** birdir. Ve **خَتِيتٌ** bir ay: eksik; Kurrâ‘dan.

Ve **خَتٌّ**: bir yer.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AA%D8%AA/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الخت: الطعن بالرماح مداركا. خت: ع بجبال عمان. والختت، محركة: الفتور والوهن يجده الإنسان في البدن، نقله الصاغاني. والختيت: الخسيس من كل شيء، وهو الرديء الحقير. الختيت: الناقص، يقال شهر ختيت: أي ناقص، وذا عن كراع. وأخت الرجل: انكسر، واستحيا وسكت. وزاد في التهذيب: استحيا إذا ذكر أبوه. قال الأخطل:
  فمن يك عن أوائلنا مختا                      فإنك يا وليد بهم فخور يقال: أخت الله فلانا، فهو ختيت: أخس حظه. وفي المحكم: أخته القول: أحشمه. والمخت: المنكسر والمختتئ نحو المخت، وهو المتصاغر المنكسر. وقيل له كلام أخت منه، فهو مخت. وفي حديث أبي جندل  أنه اختات للضرب  قال ابن الأثير: قال شمر: هكذا روي: والمعروف: أخت. وختى، بالضم، هكذا في النسخ، وفي بعضها بدله: كربى: د، بباب الأبواب، وهو الدربند. وقد تقدم. وابن خت، بالفتح: أبو زكريا يحيى بن موسى بن عبد ربه بن سالم السختياني البلخي. قال ابن الأثير: يروي عن عبد الله بن نمير وأبي أسامة، وعنه أبو عبد الرحمن النسائي. وقال ابن القراب: هو ثقة، وهو شيخ أمير المؤمنين في الحديث محمد بن إسماعيل البخاري، قدس سره، روى عنه في صحيحه، وقد تفرد به، ونسبه في بني حدان، توفي سنة تسع وثلاثين ومائتين من رمضان. ومما يستدرك عليه. إبراهيم بن بركة بن يوسف الموصلي المؤدب، المعروف بابن ختة، بالضم، روى عن ابن خطيب الموصل كتب الدمياطي في معجمه، عنه، وعن ابنه محمد، وقيده.

##### Türkçe

**الخت**: mızraklarla ardı ardına (yetişerek) saplama. **خت**: Umman dağlarında bir yer. Ve **الختت** (harekeli): insanın bedende bulduğu gevşeklik ve zayıflık; bunu الصاغاني nakletti. Ve **الختيت**: her şeyden aşağılık olan; o, kötü, hakir olandır. **الختيت**: eksik olan; **شهر ختيت** denir: yani eksik; ve bu, كراع’dan (naklen). Ve **أخت** الرجل: kırıldı; ve utandı ve sustu. Ve تهذيب’de artırdı: babası anıldığında utandı. الأخطل dedi ki:
  “Artık kim bizim ilkinlerimizden **مختا** olursa                      şüphesiz sen, ey وليد, onlarla övünensin”
Denir ki: **أخت** الله فلانا, o hâlde o **ختيت**tir: payı en aşağı olandır. Ve **المحكم**’de: **أخته** القول: onu utandırdı. Ve **المخت**: kırık olan; ve **المختتئ** نحو **المخت**: o, küçülen, kırık olandır. Ve denildi ki: ona, ondan **أخت** eden bir söz söylendi; o hâlde o **مخت**tur. Ve Ebû Cendel hadîsinde: “şüphesiz o, dövülmek için **اختات** etti”; İbnü’l-Esîr dedi ki: Şemmer dedi: işte böyle rivayet olundu; bilinen ise: **أخت**. Ve **ختى** (ötre ile): nüshalarda böyle; bazısında bunun yerine: **كربى**: **د**’de, **باب الأبواب** babında; o, الدربند’dir. Ve daha önce geçti. Ve **ابن خت** (fetha ile): Ebû Zekeriyyâ Yahyâ b. Mûsâ b. Abd Rabbih b. Sâlim es-Sahtiyânî el-Belhî. İbnü’l-Esîr dedi ki: Abdullah b. Numeyr ve Ebû Üsâme’den rivayet eder; ondan da Ebû Abdirrahmân en-Nesâî (rivayet etti). İbnü’l-Karrâb dedi ki: o sika’dır; ve o, hadîste müminlerin emîri Muhammed b. İsmâîl el-Buhârî’nin, Allah sırrını takdis etsin, şeyhidir; Sahîh’inde ondan rivayet etti; ve onunla teferrüd etti; ve nesebini Benî Hadân’a nisbet etti; Ramazan’dan iki yüz otuz dokuz senesinde vefat etti. Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: İbrâhîm b. Bereke b. Yûsuf el-Mûsılî el-müeddib, **ابن ختة** diye bilinen (ötre ile); İbn Hatîb el-Mûsıl’dan rivayet etti; ed-Dimyâtî’nin Mu‘cem’inde kitapları (rivayet etti); ondan ve oğlu Muhammed’den; ve onu kaydetti.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AA%D8%AA/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

خَتَّ
خَتَّ أَخْتَتَ IV ,
a.  Humbled, abased.

b.  [ Min ], Blushed, was ashamed at.

خَتِيْت
خَتِيْت 25 ,
a.  Vile, base.

b.  Faulty; of inferior quality.

##### Türkçe

خَتَّ
**خَتَّ** **أَخْتَتَ** IV ,
a. Alçalttı, zelil kıldı.

b. [ **مِن** ], -den utandı, -den haya etti.

خَتِيْت
**خَتِيْت** 25 ,
a. Aşağılık, zelil.

b. Kusurlu; aşağı nitelikte.
