# ختت — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AA%D8%AA/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%AA%D8%AA/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ختت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AA%D8%AA.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: ختت

الخَتُّ: الطَّعْنُ بالرماح مُدارَكاً.
والخَتَتُ: فُتُور يَجِدُه الإِنسان في بدنه.
وأَخَتَّ الرجلُ: اسْتَحْيا وسَكَتَ. التهذيب: أَخَتَّ لرجلُ، فهو مُخِتٌّ إِذا انكسَرَ واسْتَحْيا إِذا ذُكِرَ أَبوه؛ قال الأَخطل: فمنْ يَكُ عن أَوائِله مُخِتّاً،
فإِنَّكَ، يا وَلِيدُ، بهم فَخُورُ
والمُخِتُّ: المنكسر. والمُخْتَتي نحو المُخِتّ، وهو المُتصاغر المنكسر. ورجل مُخِتّ: خاضع مُسْتَحْيٍ؛ وقيل: له كلامٌ أَخَتّ، منه، فهو مُخِتٌّ. وفي حديث أَبي جَنْدَلٍ: أَنه اخْتاتَ للضَّرْب حتى خِيفَ عليه؛ قال ابن الأَثير: قال شمر: هكذا روي، والمعروف أَخَتَّ الرجلُ إِذا انْكَسَرَ واسْتَحْيا. ابن سيده: أَخَتَّه القولُ: أَحْشَمه. وأَخَتَّ اللَّهُ حَظَّه: أَخَسَّه، وهو خَتِيتٌ؛ قال السَّمَوْأَلُ:
ليس يُعْطَى القَوِيُّ فَضْلاً من المالِ،
ولا يُحْرَمُ الضَّعِيفُ الخَتِيتُ
بَلْ لكلِّ، من رزقِه، ما قَضَى اللَّهُ،
وإِنْ حُزَّ أَنْفُه المُسْتَمِيتُ
قال ابن بري: الذي في شعره الضَّعيفُ السَّخِيتُ؛ والسَّخِيتُ: هو الدقيقُ المَهْزولُ، قال: وهذا هو الظاهر، لأَن المعنى أَن الرزق يأْتي للضعيف، ومن لا يقدر على التصرف؛ وأَما الخَسيسِ القَدْر فله قُدْرة على التصرف، مع خَساسته والمُسْتَمِيتُ: الرجلُ المُسْتَقْتِل الذي لا يُبالي بالموت إِذا حارب. والخَتِيتُ: الخَسيسُ من كل شيءٍ؛ والخَتِيتُ والخَسيسُ واحد. وشهر خَتِيتٌ: ناقصٌ؛ عن كراع.
وخَتٌّ: موضع.

### Türkçe

**الخَتُّ**: mızraklarla, peş peşe (müdârek olarak) saplama.

**والخَتَتُ**: insanın bedeninde bulduğu gevşeklik.

Ve adam **أَخَتَّ**: utandı ve sustu. **التهذيب**: Adam **أَخَتَّ**; o, babası anıldığında kırılıp utanan ise **مُخِتٌّ**dur; **الأَخطل** dedi ki:
فمنْ يَكُ عن أَوائِله مُخِتّاً،
فإِنَّكَ، يا وَلِيدُ، بهم فَخُورُ

Ve **المُخِتُّ**: kırılmış (kimse). Ve **المُخْتَتي** **المُخِتّ** gibidir; o, küçülen, kırılmış olandır.

Ve **مُخِتّ** bir adam: boyun eğen, utanan; ve denildi ki: onun **أَخَتّ** bir sözü vardır; ondan dolayı o **مُخِتٌّ**dur. Ve Ebû Cendel hadîsinde: dövülmeye karşı **اخْتاتَ** etti, kendisinden korkuluncaya kadar; İbnü’l-Esîr dedi ki: Şemmer dedi: böyle rivayet olundu; bilinen, adamın kırılıp utandığında **أَخَتَّ** etmesidir. İbn Sîde: söz onu **أَخَتَّه** etti: onu utandırdı. Ve Allah onun payını **أَخَتَّ** etti: onu daha aşağı kıldı; o da **خَتِيتٌ**dur; **السَّمَوْأَلُ** dedi ki:
ليس يُعْطَى القَوِيُّ فَضْلاً من المالِ،
ولا يُحْرَمُ الضَّعِيفُ الخَتِيتُ
بَلْ لكلِّ، من رزقِه، ما قَضَى اللَّهُ،
وإِنْ حُزَّ أَنْفُه المُسْتَمِيتُ

İbn Berrî dedi ki: onun şiirinde olan **الضَّعِيفُ السَّخِيتُ**tir; ve **السَّخِيتُ**: ince, zayıf olandır; dedi ki: bu, zahir olan budur; çünkü anlam, rızkın zayıfa ve tasarrufa güç yetiremeyene gelmesidir; ama değerce aşağı olan için, aşağılığıyla beraber tasarrufa bir güç vardır. Ve **المُسْتَمِيتُ**: savaşınca ölüme aldırmayan, kendini öldürtmeye atılan adamdır. Ve **الخَتِيتُ**: her şeyden aşağı olan; ve **الخَتِيتُ** ile **الخَسيسُ** birdir. Ve **خَتِيتٌ** bir ay: eksik; Kurrâ‘dan.

Ve **خَتٌّ**: bir yer.
