# ختر — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AA%D8%B1/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%AA%D8%B1/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ختر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AA%D8%B1.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: ختر

ختر
خَتَرَ - يَخْتِرُ - خَتَّار
خَتَرَ - يَخْتِرُ + كائن + بكائن أو شيءً: يغدر به: يتخلى عن الوفاء بالواجب تجاه أمر أو كائن، أو يفسده بعد صلاحه جحداً وكفراَ
خَتَرَ - يَخْتِرُ + كائن + بأمر: يغدر به: يفسده بعد صلاحه جحداً وكفراَ: يرد على فعل فيه صلاح وكرم وإحسان بفعل فيه نكران وأذى وضر وفساد
خَتَّار: على وزن " فـَعـَّـال " اسم فاعل مبالغة من  " خَتَرَ - يَخْتِرُ ": من يكثر الختر
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " عدم الاستمرار بالفعل بعد بدئه، والتراجع والتقهقر والنكوص والخذلان والتخلي عن الواجب أو الالتزام أو النصرة "، وهي:
نَكَفَ - يَنْكُفُ (نَكِفَ - يَنْكَفُ)، نَكَصَ - يَنْكِصُ، حَنِثَ - يَحْنَثُ، خَذَلَ - يَخْذُلُ، خَانَ - يَخُوْنُ، خَتَرَ - يَخْتِرُ

ختار
 	﴿وإذا غشيهم موج كالظلل دعوا الله مخلصين له الدين فلما نجاهم إلى البر فمنهم مقتصد وما يجحد بآياتنا إلا كل ختار كفور(32)﴾ لقمان
مختار الصحاح
● [ختر] خ ت ر: الخَتْرُ الغدر وبابه سرب يقال خَتَرهُ فهو خَتَّار
معجم الفرائد القرآنية:
خ  ت  ر
"خَتَّارٍ" في قوله تعالى :" وَمَا يَجْحَدُ بِآياتِنَا إِلاّ كُلُّ خَتَّارٍ كَفُورٍ" (32) لقمان .
الخَتْرُ : الفساد في الغدر وغيره، وقال الأزهري : الختر أقبح الغدر، والختّار : الغدّار
الراغب
ختر
- الختر: غدر يختر فيه الإنسان، أي: يضعف ويكسر لاجتهاده فيه، قال الله تعالى: }كل ختار كفور{ [لقمان/32].
ملخص اللسان
1.     الخَتْرُ: الغَدْرُ؛ - خَتَرَ يَخْتِر؛ فهو خاتِرٌ،  وخَتَّارٌ للمبالغة.
2.     الخَتْرُ: شبيه بالغَدْرِ والخديعة؛ وقيل: هو الخديعة بعينها؛  وقيل: هو أَسوأُ الغدر وأَقبحه. وفي التنزيل العزيز: كلَّ خَتَّارٍ كَفورٍ.  ويقال: خَتَرَهُ فهو خَتَّارٌ. وفي الحديث: ما خَتَرَ قومٌ بالعهد إِلاَّ  سُلِّطَ عليهم العدوّ؛
3.     الخَتْرُ الفساد، يكون ذلك  في الغدر وغيره؛
4.     خَتَّرَهُ الشرابُ إِذا فسد بنفسه وتركه  مسترخياً.
5.     والخَتَرُ: كالخَدَرِ، وهو ما يأْخذ عند شرب دواء أَو سم حتى يَضْعُفَ  ويَسْكَرَ.
6.     والتَّختُّر: التَّفَتُّر والاسترخاء؛ يقال: شرب اللبن حتى  تَخَتَّر. وتَخَتَّر: فَتَرَ بدنُه من مرض أَو غيره.
7. خَتَرَتْ نفسه أَي خَبُثَتْ وتَختَّرَتْ ونحو ذلك، بالتاء، أَي استرختْ
لسان العرب
● - ختر: الخَتْرُ: شبيه بالغَدْرِ والخديعة؛ وقيل: هو الخديعة بعينها؛  وقيل: هو أَسوأُ الغدر وأَقبحه. وفي التنزيل العزيز: كلَّ خَتَّارٍ كَفورٍ.  ويقال: خَتَرَهُ فهو خَتَّارٌ. وفي الحديث: ما خَتَرَ قومٌ بالعهد إِلاَّ  سُلِّطَ عليهم العدوّ؛ الخَتْرُ: الغَدْرُ؛ خَتَرَ يَخْتِر؛ فهو خاتِرٌ،  وخَتَّارٌ للمبالغة. وفي الخبر: لَنْ تَمُدَّ لنا شِبْراً من غَدْرٍ  إِلاَّ مَدَدْنا لك باعاً من خَتْرٍ؛ خَتَرَ يَخْتُر خَتْراً وخُتُوراً، فهو  خاتر وخَتَّار وخَتِّيرٌ وخَتُورٌ. ابن عرفة: الخَتْرُ الفساد، يكون ذلك  في الغدر وغيره؛ يقال: خَتَّرَهُ الشرابُ إِذا فسد بنفسه وتركه  مسترخياً.والخَتَرُ: كالخَدَرِ، وهو ما يأْخذ عند شرب دواء أَو سم حتى يَضْعُفَ  ويَسْكَرَ. والتَّختُّر: التَّفَتُّر والاسترخاء؛ يقال: شرب اللبن حتى  تَخَتَّر. وتَخَتَّر: فَتَرَ بدنُه من مرض أَو غيره. ابن الأَعرابي:  خَتَرَتْ نفسه أَي خَبُثَتْ وتَختَّرَتْ ونحو ذلك، بالتاء، أَي استرختْ.
مقاييس اللغة:
(ختر)  الخاء والتاء والراء أصلٌ يدلُّ على تَوانٍ وفُتُورٍ. يقال تَخَتَّرَ الرجلُ في مِشيته، وذلك أن يَمشي مِشْية الكَسْلان. ومن الباب الخَتْر، وهو الغَدْر، وذلك أنّه إذا خَتَر فقد قعَد عن الوفاء. والخَتَّار: الغَدَّار. قال الله تعالى: ﴿وَمَا يَجْحَدُ بِآياتِنَا إلاَّ كُلُّ خَتَّارٍ كَفُورٍ﴾ [لقمان 32].
القاموس المحيط:
الخَتْرُ الغَدْرُ والخَدِيعَةُ، أو أقْبَحُ الغَدْرِ، كالخُتُورِ، والفِعْلُ كضَرَبَ ونَصَرَ، فهو خاتِرٌ وخَتَّارٌ وخَتِيرٌ وخَتورٌ وخِتِّيرٌ، وبالتحريك الخَدَرُ يَحْصُلُ عندَ شُرْبِ دواءٍ أو سَمٍّ.وتَخَتَّرَ تَفَتَّرَ واسْتَرْخَى، وكسِلَ، وحُمَّ، واخْتَلَطَ ذِهْنُهُ من شُرْبِ اللَّبَنِ ونحوِهِ، ومَشَى مِشْيَةَ الكَسْلانِ. وخَتَرَتْ نَفْسُهُ خَبُثَتْ وفَسَدَتْ. وخَتَّرَهُ الشَّرابُ تَخْتِيراً أفسدَ نَفْسَهُ.
تاج العروس:
ختر
الخَتْرُ بفَتْح فَسُكُون : شِبْه الغَدْرِ وقِيلَ : هو الخَدِيعَةُ بعَيْنِها أَو هو أَقْبَحُ الغَدْر وأَسْوَؤُه كالخُتُورِ بالضَّمّ . والفِعْلُ خَتَرَ كضَرَبَ ونَصَرَ يَخْتُرُ فهو خَاتِر وخَتَّارٌ وخَتِيرٌ كأَمِير وخَتُورٌ كصَبُور وخِتِّيرٌ كسِكِّت . وفي التَّنْزِيل العَزِيز " كُلُّ خَتَّارٍ كفُور " وفي الحَدِيثِ : " ما خَتَر قَوْمٌ بالعَهْد إِلا سُلِّط عليهم العَدوُّ " . وفي خَبَرٍ آخَرَ " أَنْ تَمُدَّ لنا شِبْراً مِن غَدْر إِلاَّ مَدَدْنَا لك بَاعاً من خَتْر " . وقال شَيْخُنَا : وهَل الغَدْر والخَدِيعَةُ مُتَرَادِفَان أَو مُتَبَايِنَان أَو مُتَقَارِبَان أَوْ أَحَدُهما أَعَمُّ والآخَرُ أَخَصّ ؟ فيه نَظَرٌ . الخَتَر بالتَّحْرِيك مثْل الخَدَرُ يَحْصُل عِنْدِ شُرْبِ دَوَاءٍ أَو سَمٍّ حتى يَضْعُفَ ويَسْكَرَ . وتَخَتَّرَ الرجُل : تَفَتَّر واسْتَرْخَى وكَسِلَ وحُمَّ وفَتَرَ بَدَنُه من مَرَضٍ وغَيْره . تخَتَّر : اخْتَلَطَ ذِهْنُه مِنْ شُرْبِ اللَّبَنِ ونَحْوِه . يقال : شَرِبَ اللَّبنَ حتَّى تَخَتَّر . تَخَتَّرَ : مَشَى مِشْيَةَ الكَسْلاَنِ . عن ابْنِ الأَعْرَابِيِّ : خَتَرَتْ نَفْسُه : خَبُثَتْ وتَخَتَّرَت : استَرْخَت . قال غَيرُه : خَتَرَتْ إِذَا فَسَدَت . قال ابْنُ عَرَفَةَ : الخَترُ : الفَسَادُ يَكُون ذلِك في الغَدْرِ وغَيْرِه . يقال : خَتَّرهُ الشَّرَابُ تَخْتِيراً : أئَفْسَدَ نَفْسَه ونَصُّ ابْنِ عَرَفةَ : إِذا فَسَدَ بنَفْسِه وتَرَكَهُ مُسْتَرْخِياً . ومما يُسْتَدْرَك عليه : رجلٌ مُخَتَّرٌ كمُعَظَّم أَي مُسْتَرْخٍ

### Türkçe

ختر
**خَتَرَ - يَخْتِرُ - خَتَّار**
**خَتَرَ - يَخْتِرُ** + bir varlık + bir varlıkla veya bir şeyle: ona hainlik eder: bir iş veya bir varlık karşısında görev yönünden vefayı terk eder; yahut onu, doğruluğundan sonra inkâr ve küfür olarak bozar.
**خَتَرَ - يَخْتِرُ** + bir varlık + bir iş ile: ona hainlik eder: onu, doğruluğundan sonra inkâr ve küfür olarak bozar: içinde salah, kerem ve ihsan bulunan bir fiile; içinde nankörlük, eziyet, zarar ve fesat bulunan bir fiille karşılık verir.
**خَتَّار**: “فـَعـَّـال” vezni üzere, **خَتَرَ - يَخْتِرُ**’den mübalağa ism-i fâil: хتر’i çok yapan kimse.

Ve lafız, “bir fiile başladıktan sonra onunla devam etmeme, geri dönme ve gerileme ve rücû etme ve yüzüstü bırakma ve görevden yahut bağlılıktan yahut yardımdan vazgeçme” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**نَكَفَ - يَنْكُفُ** (**نَكِفَ - يَنْكَفُ**)، **نَكَصَ - يَنْكِصُ**، **حَنِثَ - يَحْنَثُ**، **خَذَلَ - يَخْذُلُ**، **خَانَ - يَخُوْنُ**، **خَتَرَ - يَخْتِرُ**

ختار
﴿Ve onları gölgeler gibi bir dalga kapladığı zaman, dini O’na hâlis kılarak Allah’a dua ederler; onları karaya kurtarınca da onlardan bir kısmı orta yolu tutar; âyetlerimizi ancak her **خَتَّار** **كَفُور** inkâr eder (32)﴾ Lokman

Muhtârü’s-sıhâh
● [**ختر**] خ ت ر: **الخَتْرُ** hainliktir; ve onun bâbı **سرب**’dir; “**خَتَرهُ**” denir; o hâlde o, **خَتَّار**dır.

Kur’ânî ferâid sözlüğü:
خ  ت  ر
“**خَتَّارٍ**”, Yüce Allah’ın şu sözü içinde: “ وَمَا يَجْحَدُ بِآياتِنَا إِلاّ كُلُّ **خَتَّارٍ** كَفُورٍ” (32) Lokman.
**الخَتْرُ**: hainlikte ve başkasında fesattır. Ezherî dedi ki: **الختر** hainliğin en çirkini; ve **الختّار**: çok hain.

Râgıb
ختر
- **الختر**: insanın onunla hainlik ettiği bir hainliktir; yani: onda çabası sebebiyle zayıflar ve kırılır. Yüce Allah dedi ki: }كل **ختار** كفور{ [Lokman/32].

Lisân özeti
1. **الخَتْرُ**: hainlik; - **خَتَرَ يَخْتِر**; o hâlde o, **خاتِرٌ**; ve mübalağa için **خَتَّارٌ**.
2. **الخَتْرُ**: hainliğe ve hileye benzer; ve denildi ki: o, hilenin aynısıdır; ve denildi ki: o, hainliğin en kötüsü ve en çirkinidir. Aziz tenzilde: her **خَتَّارٍ** **كَفورٍ**. Ve “**خَتَرَهُ**” denir; o hâlde o, **خَتَّارٌ**dur. Ve hadiste: “Bir kavim ahitle **خَتَرَ** etmedi ki, üzerlerine düşman musallat kılınmış olmasın”;
3. **الخَتْرُ** fesattır; bu, hainlikte ve başkasında olur;
4. İçecek onu **خَتَّرَهُ**: kendi kendine bozulduğu ve onu gevşek bırakması hâlinde.
5. Ve **الخَتَرُ**: uyuşukluk gibidir; o, bir ilaç yahut zehir içildiğinde zayıflayıp sarhoş oluncaya kadar meydana gelen şeydir.
6. Ve **التَّختُّر**: gevşeme ve gevşekliktir; “süt içti, ta ki **تَخَتَّر** etti” denir. Ve **تَخَتَّر**: hastalıktan yahut başkasından bedeni gevşedi.
7. **خَتَرَتْ** nefsi: yani kötüleşti; ve **تَختَّرَتْ** ve bunun benzeri, **التاء** ile; yani gevşedi.

Lisânü’l-ʿArab
● - **ختر**: **الخَتْرُ**: hainliğe ve hileye benzer; ve denildi ki: o, hilenin aynısıdır; ve denildi ki: o, hainliğin en kötüsü ve en çirkinidir. Ve Aziz tenzilde: her **خَتَّارٍ** **كَفورٍ**. Ve “**خَتَرَهُ**” denir; o hâlde o, **خَتَّارٌ**dur. Ve hadiste: “Bir kavim ahitle **خَتَرَ** etmedi ki, üzerlerine düşman musallat kılınmış olmasın”; **الخَتْرُ**: hainliktir; **خَتَرَ يَخْتِر**; o hâlde o, **خاتِرٌ**; ve mübalağa için **خَتَّارٌ**. Ve haberde: “Bize hainlikten bir karış uzatmayacaksın ki, biz de sana **خَتْر**den bir kulaç uzatalım”; **خَتَرَ يَخْتُر** **خَتْراً** ve **خُتُوراً**; o hâlde o, **خاتر** ve **خَتَّار** ve **خَتِّيرٌ** ve **خَتُورٌ**. İbn ʿArafa: **الخَتْرُ** fesattır; bu, hainlikte ve başkasında olur; “içecek onu **خَتَّرَهُ**” denir; kendi kendine bozulduğu ve onu gevşek bıraktığı zaman. Ve **الخَتَرُ**: uyuşukluk gibidir; o, bir ilaç yahut zehir içildiğinde zayıflayıp sarhoş oluncaya kadar meydana gelen şeydir. Ve **التَّختُّر**: gevşeme ve gevşekliktir; “süt içti, ta ki **تَخَتَّر** etti” denir. Ve **تَخَتَّر**: hastalıktan yahut başkasından bedeni gevşedi. İbnü’l-Aʿrâbî: **خَتَرَتْ** nefsi: yani kötüleşti; ve **تَختَّرَتْ** ve bunun benzeri, **بالتاء**; yani gevşedi.

Mekâyîsü’l-luğa:
(**ختر**) **الخاء** ve **التاء** ve **الراء**; gevşeklik ve fütûra delâlet eden bir asıldır. “Adam yürüyüşünde **تَخَتَّرَ** etti” denir; bu, tembelin yürüyüşüyle yürümesidir. Bâbdan olan **الخَتْر** de vardır; o, hainliktir; çünkü o, **خَتَر** ettiği zaman vefadan oturup kalmıştır. Ve **الخَتَّار**: çok hain. Yüce Allah dedi ki: ﴿وَمَا يَجْحَدُ بِآياتِنَا إلاَّ كُلُّ **خَتَّارٍ** كَفُورٍ﴾ [Lokman 32].

El-Kâmûsü’l-muhît:
**الخَتْرُ** hainlik ve hiledir; yahut hainliğin en çirkini; **الخُتُور** gibi; ve fiil, **ضَرَبَ** ve **نَصَرَ** gibi; o hâlde o, **خاتِرٌ** ve **خَتَّارٌ** ve **خَتِيرٌ** ve **خَتورٌ** ve **خِتِّيرٌ**dur. Ve harekeli olarak **الخَدَرُ**: bir ilaç yahut zehir içildiğinde meydana gelen uyuşukluk. Ve **تَخَتَّرَ**: gevşedi ve gevşekleşti; ve tembelleşti; ve ateşlendi; ve süt ve benzeri şeyleri içmekten zihni karıştı; ve tembelin yürüyüşüyle yürüdü. Ve **خَتَرَتْ** nefsi: kötüleşti ve bozuldu. Ve içecek onu **خَتَّرَهُ** **تَخْتِيراً**: kendi kendini bozdu.

Tâcü’l-ʿarûs:
ختر
**الخَتْرُ** fetha ile sonra sükûn ile: hainliğe benzer; ve denildi ki: o, hilenin aynısıdır; yahut o, **الخُتُورِ** (damme ile) gibi, hainliğin en çirkini ve en kötüsüdür. Ve fiil **خَتَرَ**; **ضَرَبَ** ve **نَصَرَ** gibi; **يَخْتُرُ**; o hâlde o, **خَاتِر** ve **خَتَّارٌ** ve **خَتِيرٌ** ( **أَمِير** gibi) ve **خَتُورٌ** ( **صَبُور** gibi) ve **خِتِّيرٌ** ( **سِكِّت** gibi)dir. Ve Aziz tenzilde: “küllü **خَتَّارٍ** kefûr”. Ve hadiste: “Bir kavim ahitle **خَتَر** etmedi ki, üzerlerine düşman musallat kılınmış olmasın.” Ve başka bir haberde: “Bize hainlikten bir karış uzatman dışında, sana **خَتْر**den bir kulaç uzattık.” Ve şeyhimiz dedi ki: Hainlik ve hile eşanlamlı mıdır, yoksa ayrık mıdır, yoksa yakın mıdır, yahut ikisinden biri daha genel, diğeri daha özel midir? Bunda nazar vardır. **الخَتَر** hareke ile, uyuşukluk gibidir; bir ilaç yahut zehir içildiğinde zayıflayıp sarhoş oluncaya kadar meydana gelir. Ve **تَخَتَّرَ** adam: gevşedi ve gevşekleşti ve tembelleşti ve ateşlendi; ve hastalıktan ve başkasından bedeni gevşedi. **تَخَتَّر**: süt ve benzerini içmekten zihni karıştı. “Süt içti, ta ki **تَخَتَّر** etti” denir. **تَخَتَّرَ**: tembelin yürüyüşüyle yürüdü. İbnü’l-Aʿrâbî’den: **خَتَرَتْ** nefsi: kötüleşti; ve **تَخَتَّرَت**: gevşedi. Başkası dedi ki: **خَتَرَتْ** bozulduğu zaman. İbn ʿArafa dedi ki: **الخَترُ** fesattır; bu, hainlikte ve başkasında olur. “İçecek onu **خَتَّرهُ** **تَخْتِيراً**” denir: kendi kendini bozdu. İbn ʿArafa’nın nassı: kendi kendine bozulduğu ve onu gevşek bıraktığı zaman. Ve ona istidrâk olunanlardandır: **رجلٌ مُخَتَّرٌ** ( **مُعَظَّم** gibi), yani gevşek.
