# ختر — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AA%D8%B1/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%AA%D8%B1/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ختر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AA%D8%B1.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: ختر

باب الخاء والتاء والراء معهما
خ ت ر، خ ر ت، ر ت خ مستعملات ختر: الخَتْرُ: شِبْهُ الغَدْر، ورجل ختَارٌ: غدّار.
والخَتَرُ كالخَدَر، وهو ضَعْفٌ يأخُذُكَ منشُرب دَواءٍ أو سُمٍّ أو سكر، تقول: انخَتَرَتْ يدي.
خرت: الخُرْت: ثقبة الإبرة والحلقة والفأس ونحوه، وجمعه خُرْوت.
وجَمَلٌ مَخْروتٌ الأَنْفِ: خَرَتَه الخِشاش.
والخِرِّيتُ: الدليل وجمعه الخَرارت، قال:
يَعْيا على الدَّلامِزِ الخَرارِتِ
وبه سُمِّيَ لَسعَة المَفازةِ، ويُجْمَع خَراريتَ أيضاً، والدًَّلامِز: المواضي، وقال:
وبَلْدَةٍ ليسَ بها الخِرِّيتُ
وأخْراتُ المَزادة: راها بينها القَصَبة التي تحمل بها، والواحدة خُرْتَةٌ، هُذَليّةٌ.
رتخ: الرَّتْخ: قِطَعٌ صِغارٌ في الجلد خاصَةً. وإذا لم يُبالغِ الحَجّام في الشَّرْط. قالو: أَرْتَخَ إرْتاخاً، وهو شَقُّ أعلَى الجلد، وأراد أبو عَلْقَمةَ أن يَجْتَجِمَ فقال للحجّأم: انظر ما آمُرُك به فاصْنَعْه لا كَمَن أُمِرَ فضيِّعَه: اتق غسل المحاجم، واشتدد قصب الملازم وارهف ظبات المباضع، وشرشر الوضع، وأخف القطع، وائِّتِدْ ولا تُرْتِخْ، وليكُنْ مَصُّكَ لينا، وشرطك نهساً، ولا تردن آتياً ولا تُكرِهنَّ آبياً، حتى إذا الدم آل إلى غاية، وصرت من سكبه إلى نهاية فأحسن المسح، وقم عني فتنح، فقال الحجام: هذه صفة الحروب، ولم أقاتل قط، فحمل جونته وانصرف. وقرادٌ رَتْخٌ أي يابسٌ.

### Türkçe

باب **الخاء** ve **التاء** ve **الراء** onlarla birlikte

خ ت ر، خ ر ت، ر ت خ kullanılagelenlerdir. **ختر**: **الخَتْرُ**: **الغَدْر**’e benzer; ve **ختَارٌ** adam: çok hain.
Ve **الخَتَرُ**, **الخَدَر** gibidir; o, bir ilâç içmekten yahut bir zehirden yahut sarhoşluktan seni alan bir zayıflıktır; dersin ki: “**انخَتَرَتْ** elim.”

**خرت**: **الخُرْت**: iğnenin, halkanın, baltanın ve benzerinin deliği; çoğulu **خُرْوت**.
Ve burnu **مَخْروتٌ** olan deve: **الخِشاش** onu delmiştir.
Ve **الخِرِّيتُ**: kılavuz; çoğulu **الخَرارت**; dedi ki:
يَعْيا على الدَّلامِزِ الخَرارِتِ
Ve onunla **لَسعَة المَفازةِ** adlandırıldı; ve **خَراريتَ** olarak da toplanır; ve **الدًَّلامِز**: **المواضي**’dir; ve dedi ki:
وبَلْدَةٍ ليسَ بها الخِرِّيتُ
Ve **أخْراتُ المَزادة**: onun arasında, onunla taşıdığı kamış olan **القَصَبة**’yi görmektir; teki **خُرْتَةٌ**’dir; **هُذَليّةٌ**.

**رتخ**: **الرَّتْخ**: özellikle deride küçük parçalar. Ve **الحَجّام** kesmede aşırıya gitmediği zaman. Dediler ki: “**أَرْتَخَ** **إرْتاخاً**”; o, derinin üstünü yarmaktır. Ve Ebû **عَلْقَمةَ** hacamat yaptırmak istedi de hacamatçıya dedi ki: “Sana emrettiğime bak da onu yap; emrolunup da onu zayi eden gibi değil: hacamat kaplarını yıkamaktan sakın; ve **الملازم** kamışlarını sıkılaştır; ve **المباضع**’ın ağızlarını incelt; ve koymayı şırıl şırıl yap; ve kesmeyi hafiflet; ve ağır ol ve **تُرْتِخْ** etme; ve emişin yumuşak olsun; ve kesmen ısırma olsun; ve gelene geri çevirme ve gideni zorlamayasın; nihayet kan bir gayeye vardığı ve onu akıtmaktan bir nihayete ulaştığın zaman, silmeyi güzel yap; ve benden kalk da uzaklaş.” Hacamatçı dedi ki: “Bu, savaşların sıfatıdır; ben ise asla savaşmadım.” Böylece bohçasını taşıdı ve döndü. Ve **رَتْخٌ** kene: yani kuru.
