# ختل — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AA%D9%84/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%AA%D9%84/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ختل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AA%D9%84.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: ختل

الخَتْل: تَخادُعٌ عن غَفْلَةٍ. خَتَله يَخْتُله ويَخْتِله خَتْلاً وخَتَلاناً وخاتَله: خَدَعه عن غَفْلة؛ قال رويس:
دَهَاني بِسِتٍّ، كُلُّهنَّ حَبِيبةٌ
إِليَّ، وكان الموتُ ذا خَتَلانِ
والتَّخاتُلُ: التَّخادُع. أَبو منصور: يقال للصائد إِذا استتر بشيء ليَرْمِيَ الصيد دَرَى وخَتَل الصيد. والمُخاتَلة: مَشْيُ الصيّاد قليلاً قليلاً في خُفْية لئلا يسمع الصيدُ حِسَّه، ثم جُعل مثلاً لكل شيء وُرِّي بغيره وسُتِر على صاحبه؛ وأَنشد الفراء:
حَنَتْني حانياتُ الدَّهْرِ، حتى
كأَني خاتِل يَدْنو لصَيْد
قريب الخَطوِ يَحسَبُ مَن رآني،
ولَسْتُ مُقَيَّداً، أَني بقَيْد
أَي كَبِرت وضَعُفَتْ مِشْيتي. وفي الحديث: من أَشراط الساعة أَن تُعَطَّل السيوف من الجهاد وأَن تُخْتَلَ الدنيا بالدين أَي تطلب الدنيا بعمل الآخرة، من خَتَله إِذا خَدَعه. وفي حديث الحسن في طُلاَّب العلم: وصِنْف تَعَلَّموه للاستطالة والخَتْل أَي الخِدَاع. وفي الحديث: كأَني أَنظر إِليه يَخْتِل الرجل ليَطْعنه أَي يُدَاوِرُه ويَطْلُبه من حيث لا يَشْعُر. وخَتَل الذِّئبُ الصَّيدَ: تَخَفَّى له؛ وكلُّ خادع خاتلٌ وخَتُول؛ وقول تأَبَّط شرّاً:
ولا حَوْقَل خَطَّارة حَوْلَ بيته،
إِذا العِرْسُ آوى بَيْتُها كلَّ خَوْتَل
قيل في تفسيره: الخَوْتَل الظَّرِيف، ويجوز عندي أَن يكون من الخَتْل الذي هو الخَدِيعة بَنى منه فَوْعَلاً. ويقال للرجل إِذا تَسَمَّع لِسِرِّ قوم: قد اخْتَتَل؛ ومنه قول الأَعشى:
ولا تَرَاها لسِرِّ الجار تَخْتَتِل
وفي نوادر الأَعراب: هو يَمْشي الخَوْتَلَى إِذا مَشَى في شِقَّة؛ يقال: هو يَخْلِجُني بعينه ويَمْشي بي الخَوْتَلَى.

### Türkçe

**الخَتْل**: gaflet üzere bir aldatma. **خَتَله** **يَخْتُله** ve **يَخْتِله** **خَتْلاً** ve **خَتَلاناً** ve **خاتَله**: onu gaflet üzere aldattı; Ruveys dedi ki:

Dahânî bi-sittin, kulluhunna habîbetun
İleyye, ve kâne’l-mevtu zâ **خَتَلانِ**

Ve **التَّخاتُلُ**: aldatışma. Ebû Mansûr: avcı için, bir şeyle gizlendiği zaman, avı atmak için, “**دَرَى**” ve “**خَتَل الصيد**” denir. Ve **المُخاتَلة**: avcının, avın sesini işitmemesi için, gizlilikte az az yürümesidir; sonra, her şeye, başkasıyla üstü örtülen ve sahibine karşı gizlenen şeye, mesel kılındı; Ferrâ’ inşâd etti:

Hanetnî hâniyâtu’d-dehri, hattâ
Ke-ennî **خاتِل** yednû li-sayd
Karîbu’l-hatvi yahsebu men raânî,
Ve lestu mukayyeden, ennî bi-kayd

Yani: büyüdüm ve yürüyüşüm zayıfladı. Ve hadiste: kıyamet saatinin alâmetlerinden, kılıçların cihaddan atıl bırakılması ve dünyanın din ile **تُخْتَلَ** edilmesi; yani âhiret ameliyle dünya istenmesi; **خَتَله**’den, onu aldattığı zaman. Ve Hasan’ın ilim talebeleri hakkındaki hadisinde: ve bir sınıf, onu üstünlük taslamak ve **الخَتْل** için öğrendiler; yani aldatma. Ve hadiste: sanki ona bakıyorum, adamı **يَخْتِل** ediyor ki onu mızraklasın; yani onun etrafında dolaşır ve onun fark etmediği yerden onu arar. Ve **خَتَل الذِّئبُ الصَّيدَ**: ona gizlendi; ve her aldatıcı **خاتلٌ** ve **خَتُول**dür; ve Teebbata Şerran’ın sözü:

Ve lâ havkala hattâratun havle beytihî,
İzâ’l-‘irsu âvâ beytuhâ kulle **خَوْتَل**

Onun tefsirinde denildi: **الخَوْتَل** zarîf olandır; ve benim yanımda, **الخَتْل**den olması da câizdir; ki o aldatmadır; ondan **فَوْعَلاً** veznini bina etti. Ve bir adam için, bir kavmin sırrını dinlemeye çalıştığı zaman: “**قد اخْتَتَل**” denir; ve ondan A‘şâ’nın sözü:

Ve lâ terâhâ li-sirri’l-câri **تَخْتَتِل**

Ve A‘râb’ın nevâdirinde: o, bir şıkka içinde yürüdüğü zaman **الخَوْتَلَى** yürür; denir: o, gözüyle beni **يَخْلِجُني** eder ve beni **الخَوْتَلَى** yürütür.
