# ختن — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AA%D9%86/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%AA%D9%86/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ختن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AA%D9%86.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: ختن

خَتَنَ الغلامَ والجارية يَخْتِنُهما ويَخْتُنهما خَتْناً، والاسم الخِتانُ والخِتانةُ، وهو مَخْتون، وقيل: الخَتْن للرجال، والخَفْضُ للنساء. والخَتِين: المَخْتُونُ، الذكر والأُنثى في ذلك سواء. والخِتانة: صناعة الخاتن. والخَتْنُ: فِعْل الخاتن الغُلامَ، والخِتان ذلك الأَمْرُ كُلُّه وعِلاجُه. والخِتانُ: موضع الخَتْنِ من الذكر، وموضع القطع من نَواة الجارية. قال أَبو منصور: هو موضع القطع من الذكر والأُنثى؛ ومنه الحديث المرويُّ: إذا الْتَقَى الخِتانان فقد وجب الغسلُ، وهما موضع القطع من ذكر الغلام وفرج الجارية. ويقال لقَطْعهما الإعْذارُ والخَفْضُ، ومعنى التقائهما غُيُوبُ الحشفة في فرج المرأَة حتى يصير خِتانه بحذاء خِتَانِها، وذلك أَن مدخل الذكر من المرأَة سافل عن خِتانُها لأَن ختانها مستعلٍ، وليس معناه أَن يَمَاسَّ خِتانُه ختانها؛ هكذا قال الشافعي في كتابه. وأَصل الخَتْن: القطعُ. ويقال: أُطْحِرَتْ خِتانَتُه إذا اسْتُقْصِيَتْ في القَطْعِ، وتسمى الدَّعْوةُ لذلك خِتاناً، وخَتَنُ الرجلِ المُتزوِّجُ بابنته أَو بأُخته؛ قال الأَصمعي: ابن الأَعرابي: الخَتَنُ أَبو امرأَة الرجل وأَخو امرأَته وكل من كان من قِبَلِ امرأَته، والجمع أَخْتانٌ، والأُنثى خَتَنَة. وخاتَنَ الرجلُ الرجلَ إذا تَزَوَّجَ إليه. وفي الحديث: عليٌّ خَتَنُ رسول الله، صلى الله عليه وسلم، أَي زوجُ ابنته، والاسم الخُتُونة. التهذيب: الأَحْماءُ من قبل الزوج، والأَخْتانُ من قبل المرأَة، والصِّهْرُ يجمعهما. والخَتَنة: أُمُّ المرأَة وعلى هذا الترتيب. غيره: الخَتَنُ كل من كان من قبل المرأَة مثل الأَب والأَخ، وهم الأَخْتانُ، هكذا عند العرب، وأَما العامَّةُ فخَتَنُ الرجل زوجُ ابنته؛ وأَنشد ابن بري للراجز: وما عَلَيَّ أَن تكونَ جارِيهْ،
حتى إذا ما بَلَغَتْ ثَمانِيَهْ
زَوَّجْتُها عُتْبَةَ أَو مُعاوِيهْ،
أَخْتانُ صدقٍ ومُهورٌ عالِيَهْ.
وأَبو بكر وعمر، رضي الله عنهما، خَتَنا رسول الله، صلى الله عليه وسلم. وسئل سعيد بن جبير: أَيَنْظُر الرجل إلى شعر خَتَنَتِه؟ فقرأَ هذه الآية: ولا يُبْدِينَ زينتهن إلا لبعولتهن، حتى قرأَ الآية فقال: لا أَراه فيهم ولا أَراها فيهنَّ، أَراد بخَتَنَتِه أُمَّ امرأَته. وروى الأَزهري أَيضاً قال: سئل سعيد بن جبير عن الرجل يرى رأْس أُم امرأَته فتلا: لا جُناح عليهن، إلى آخر الآية، قال: لا أَراها فيهن. ابن المظفَّر: الخَتَن الصِّهْر. يقال: خاتَنْتُ فلاناً مُخاتَنةً، وهو الرجل المتزوّج في القوم، قال: والأَبوانِ أَيضاً خَتَنا ذلك الزوج. والخَتَنُ: زوجُ فتاة القوم، ومن كان من قِبَلِه من رجل أَو امرأَة فهم كلهم أَخْتانٌ لأَهل المرأَة. وأُمّ المرأَة وأَبوها: خَتَنانِ للزوج، الرجلُ خَتَنٌ والمرأَة خَتَنة. قال أَبو منصور: الخُتُونة المُصاهرة وكذلك الخُتون، بغير هاء؛ ومنه قول الشاعر:
رأَيتُ خُتونَ العامِ، والعامِ قَبْلَهُ،
كحائضةٍ يُزْنى بها غيرَ طاهِر.
أَراد رأَيت مصاهرة العام والعام الذي كان قبله كامرأَة حائض زني بها، وذلك أَنهما كانا عامَيْ جَدْبٍ، فكان الرجل الهَجِينُ إذا كثر ماله يَخْطُبُ إلى الرجل الشريف الحسيب الصريح النسب إذا قلّ مالُه حَريمتَه فيزوّجه إياها ليكفيه مؤونتها في جدوبة السنة، فيتشرف الهَجِينُ بها لشرف نسبها على نسبه، وتعيش هي بماله، غير أَنها تورث أَهلها عاراً كحائضة فُجِرَ بها فجاءها العار من جهتين: إحداهما أَنها أُتيت حائضاً، والثانية أَن الوطءَ كان حراماً وإن لم تكُن حائضاً. والخُتونة أَيضاً: تَزَوُّجُ الرجل المرأَةَ؛ ومنه قول جرير:
وما اسْتَعْهَدَ الأَقوامُ من ذي خُتُونةٍ
من الناسِ، إِلا مِنكَ أَو من مُحاربِ.
قال أَبو منصور: والخُتُونة تَجْمَعُ المُصاهرةَ بين الرجل والمرأَة، فأَهلُ بيتها أَخْتانُ أَهل بيت الزوج وأَهلُ بيتِ الزوج أَخْتانُ المرأَةِ وأَهلِها. ابن شميل: سميت المُخاتَنَة مُخاتنةً، وهي المصاهرة، لالتقاء الخِتانَيْنِ منهما. وروي عن عُيَيْنة بن حِصْنٍ: أَن النبي، صلى الله عليه وسلم، قال: إن موسى أَجَرَ نَفْسَه بعِفَّةِ فَرْجِهِ وشِبَعِ بَطْنِه، فقال له خَتَنُه: إن لك في غنمي ما جاءت به قالِبَ لَوْنٍ؛ قالِبَ لَوْنٍ: على غير أَلوان أُمهاتها، أَراد بالخَتَنِ أَبا المرأَة، والله أَعلم.

### Türkçe

**خَتَنَ** oğlanı ve cariyeyi **يَخْتِنُهما** ve **يَخْتُنهما** **خَتْناً** (diye) sünnet eder; isim **الخِتانُ** ve **الخِتانةُ**’dır; o, **مَخْتون**’dur. Ve denildi ki: **الخَتْن** erkekler içindir, **الخَفْضُ** kadınlar içindir. Ve **الخَتِين**: **المَخْتُونُ**’dur; erkek ve dişi bunda eşittir. Ve **الخِتانة**: **الخاتن**’in sanatı(=mesleği)dir. Ve **الخَتْنُ**: **الخاتن**’in oğlana fiilidir; ve **الخِتان** o işin hepsi ve onun tedavisi(=uygulanışı)dır. Ve **الخِتانُ**: erkeklik uzvunda **الخَتْنِ**’in yeri ve cariyenin **نَواة**’sından kesmenin yeridir. Ebû Mansûr dedi: O, erkek ve dişiden kesmenin yeridir; ondan (da) rivayet olunan hadis: “**إذا الْتَقَى الخِتانان فقد وجب الغسلُ**”; ve ikisi, oğlanın erkeklik uzvundan ve cariyenin ferci(=cinsel uzvu)ndan kesmenin yeridir. Ve ikisinin kesilmesine **الإعْذارُ** ve **الخَفْضُ** denir; ve onların buluşmasının manası, haşefenin kadının fercinde kaybolmasıdır; ta ki onun **خِتان**’ı onun **خِتَان**’ının hizasına varıncaya kadar; ve bu, erkekliğin kadından giriş yerinin onun **خِتان**’ından aşağıda olmasıdır; çünkü onun **ختان**’ı yukarıdadır; ve manası, onun **خِتان**’ının onun **ختان**’ına dokunması değildir; Şâfiî kitabında böyle dedi. Ve **الخَتْن**’in aslı: kesmedir. Ve denir: Kesmede sonuna kadar gidildiği zaman onun **خِتانَتُه**’si **أُطْحِرَتْ**. Ve bunun için yapılan davete **خِتاناً** denir. Ve **خَتَنُ** erkeğin: kızıyla yahut kız kardeşiyle evlenilmiş olan (kimsedir). Asmaî dedi: İbnü’l-A‘râbî (dedi ki): **الخَتَنُ** erkeğin karısının babası ve karısının kardeşi ve karısı tarafından olan herkes; çoğulu **أَخْتانٌ**; dişisi **خَتَنَة**. Ve **خاتَنَ** adam adamı, ona (doğru) evlendiği zaman. Ve hadiste: “Ali, Resûlullah’ın **خَتَنُ**’udur, sallallahu aleyhi ve sellem”; yani kızının kocasıdır; isim **الخُتُونة**’dir.

**التهذيب**: **الأَحْماءُ** kocanın tarafından olanlardır; **الأَخْتانُ** kadının tarafından olanlardır; **الصِّهْرُ** ikisini bir araya getirir. Ve **الخَتَنة**: kadının annesidir; ve bu tertip üzerinedir. Başkası: **الخَتَنُ** kadının tarafından olan herkes, baba ve kardeş gibi; ve onlar **الأَخْتانُ**’dır; Araplarda böyledir. Amma avamda, erkeğin **خَتَنُ**’i kızının kocasıdır. Ve İbn Berrî recez söyleyenden şu beyti inşad etti:

Ve bana ne (zarar) ki bir cariye olsun,
ta ki sekize ulaşınca,
onu Utbe’ye yahut Muâviye’ye evlendirdim,
doğru **أَخْتانُ** ve yüksek mehirler.

Ve Ebû Bekir ve Ömer, radıyallahu anhümâ, Resûlullah’ın, sallallahu aleyhi ve sellem, **خَتَنا**’sıdır. Ve Saîd b. Cübeyr’e soruldu: Adam, **خَتَنَتِه**’nin saçına bakar mı? Şu âyeti okudu: “**ولا يُبْدِينَ زينتهن إلا لبعولتهن**”; ta ki âyeti okudu; sonra dedi: Onları onların içinde görmüyorum ve onu onların içinde görmüyorum; **خَتَنَتِه** ile karısının annesini kastetti. Ezherî de rivayet etti; dedi ki: Saîd b. Cübeyr’e, adamın karısının annesinin başını görmesi hakkında soruldu; “**لا جُناح عليهن**” (âyetini) sonuna kadar okudu; dedi: Onu onların içinde görmüyorum.

İbnü’l-Muzaffer: **الخَتَن** **الصِّهْر**’dür. Denir: “Falancayla **خاتَنْتُ** onu **مُخاتَنةً**”; ve o, kavim içinde evlenmiş olan adamdır. Dedi ki: Ve iki ebeveyn de o kocanın **خَتَنا**’sıdır. Ve **الخَتَنُ**: kavmin kızının kocasıdır; ve onun tarafından olan erkek yahut kadından kim varsa, onların hepsi kadının ehli için **أَخْتانٌ**’dır. Ve kadının annesi ve babası: koca için iki **خَتَنانِ**’dır; erkek **خَتَنٌ**, kadın **خَتَنة**. Ebû Mansûr dedi: **الخُتُونة** musâharadır; ve aynı şekilde **الخُتون** (da), هاء’sız. Ondan şairin sözü:

Gördüm yılın **خُتونَ**unu ve ondan önceki yılınkini,
zina edilen, temiz olmayan bir hayızlı gibi.

“Yılın ve ondan önceki yılın musâharasını, zina edilen bir hayızlı kadın gibi gördüm” demek istedi; ve bu, ikisinin iki kıtlık yılı olması sebebiyledir: böylece melez adam, malı çoğalınca, malı azalmış olan, şerefli, hasepli, soyca saf adamın haremliğini ister; onu onunla evlendirir ki kıtlık yılında onun masrafını üstlensin; böylece melez, onunla, onun nesebinin şerefiyle kendi nesebi üzerine şereflenmiş olur; o da onun malıyla yaşar; ancak o, ehline bir ayıp miras bırakır; zina edilmiş bir hayızlı gibi: ayıp ona iki yönden geldi: birincisi, hayızlı iken ona gelinmiş olması; ikincisi, hayızlı olmasa bile cinsel birleşmenin haram olması.

Ve **الخُتُونة** ayrıca: erkeğin kadınla evlenmesidir; ondan Cerîr’in sözü:

İnsanlardan **ذي خُتُونةٍ** olan kimseden kavimler ne ahit aldıysa,
ancak senden yahut Muhârib’den (aldı).

Ebû Mansûr dedi: Ve **الخُتُونة** erkek ile kadın arasındaki musâharayı toplar; böylece onun ev halkı, kocanın ev halkının **أَخْتانُ**’ıdır; ve kocanın ev halkı, kadının ve onun ehlinin **أَخْتانُ**’ıdır. İbn Şümeyl: **المُخاتَنَة**’ye **مُخاتنةً** denildi; o, musâharadır; ikisinden **الخِتانَيْنِ**’in buluşması sebebiyle. Ve **عُيَيْنة بن حِصْنٍ**’dan rivayet olundu: Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, dedi ki: “Mûsâ, ferci(=iffeti)nin iffetliği ve karnının doyması karşılığında kendini kiraladı.” Bunun üzerine onun **خَتَنُه** dedi ki: “Benim koyunlarımda, **قالِبَ لَوْنٍ**’un getirdiği (şey) senindir.” **قالِبَ لَوْنٍ**: annelerinin renklerinden başka renkler üzere (olan); **الخَتَنِ** ile kadının babasını kastetti; Allah daha iyi bilir.
