# ختو — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AA%D9%88/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%AA%D9%88/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ختو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AA%D9%88.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: ختو

: ( و ( *!خَتَا ) : أَهْمَلَهُ الجَوهرِيُّ .
وفي اللِّسانِ : خَتَا الرجُلُ ( *!يخْتُو ) *!خَتْواً : إذا رأَيْته ( انْكَسَرَ من حُزْنٍ أَو ) تَغَيَّر لَوْنَه مِن ( فَزَعٍ أَو مَرَضٍ فتَخَشَّعَ ) ؛ قالَهُ الليْثُ .
( *!كاخْتَتَى ) رُباعِيّاً .
( و ) قالَ ابنُ دُرَيْدٍ : خَتَا ( الثَّوْبُ ) خَتْواً ( فَتَلَ هُدْبَهُ ، فهو ) ثَوْبٌ ( *!مَخْتُوٌّ ) مَفْتُولٌ هُدْبَه .
( و ) خَتَا ( فلاناً ) خَتْواً : ( كَفَّهُ عن الأَمْرِ ) ورَدَعَهُ .
( *!وأخْتَى ) الرجُلُ : ( باعَ مَتاعَهُ كَسْراً ثَوْباً ثَوْباً .
( *!والمُخْتَتي : النَّاقِصُ ) ، وهو مِن خَتَا لَوْنُه إذا تَغَيَّر من فَزَعٍ أَو مَرَضٍ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!الخاتي : هو الخاتِلُ ، قالَ أَوْسُ :
يَدِبُّ إليه *!خاتِياً يَدَّرِي له
ليفْقِرَهُ في رَمْيِهِ وهو يُرْسِلُ وليلٌ *!خاتٍ : شديدُ الظُّلْمَةِ ؛ وبه فُسِّرَ قَوْلُ جريرٍ :
وخَطَّ المِنْقَرِيُّ بها فَخَرَّتْ
على أُمِّ القَفا والليلُ خاتِينَقَلَهُ ابنُ بَرِّي .
وقالَ الليْثُ : *!المُخْتَتِي الذَّلِيلُ .
وقالَ الأَصْمعيُّ في المَهموزِ : اخْتَتَأَ ذَلَّ ، وأَنْشَدَ لعامِرِ بنِ الطُّفَيْل :
ولا *!يَخْتَتِي ابنُ العَمِّ ما عِشْتُ صَوْلَتي
ولا *!أَخْتَتِي مِنْ صَوْلةِ المُتَهَدِّدِوإنِّي وإن أَوْعَدْتُه أَوْ وَعَدْتُه
لمُخْلِفُ إيعادِي ومُنْجِزُ مَوْعِدِي

وقالَ : إنَّما تركَ هَمْزَه ضَرُورَةً ، وقد سَبَقَ ذلِكَ في الهَمْزةِ ؛ وقالَ الشاعِرُ :
بَكَتْ جَزَعاً أنْ عَضَّهُ السَّيْفُ *!واخْتَتَتْ
سُلَيْمُ بنُ مَنْصورٍ لقَتْلِ ابنِ حازِمِ وخَتَا يَخْتُو خَتْواً : انْقَضَّ ، وهو مَقْلوبُ خات ؛ ومنه *!الخاتَيَةُ للعُقابِ إذا انْقَضَتْ .

### Türkçe

: ( ve ( **خَتَا** ) : el-Cevherî onu ihmâl etti.
Lisân’da: **خَتَا** adam ( **يخْتُو** ) **خَتْواً**: onu gördüğünde (hüzünden kırıldı yahut) (korkudan yahut hastalıktan rengi değişti de huşûlandı) ise; bunu Leys söylemiştir.
( **كاخْتَتَى** ) rubâî olarak.

( ve ) İbn Düreyd dedi: **خَتَا** (elbise) **خَتْواً** (saçağını büktü; o hâlde o) elbise ( **مَخْتُوٌّ** ) saçağı bükülmüş (olan)dır.
( ve ) **خَتَا** (falancayı) **خَتْواً**: (onu işten alıkoydu) ve onu men etti.
( **وأخْتَى** ) adam: (malını kırık olarak, elbise elbise sattı.
( **والمُخْتَتي : النَّاقِصُ** ), ve o, rengi korkudan yahut hastalıktan değiştiğinde “**خَتَا** rengi”nden (gelir).

Ve ondan istidrâk olunanlardandır:
**الخاتي**: o, hilekâr olandır; Evs dedi:
Ona doğru sürünür **خاتِياً**; ona karşı hile yapar
Onu atışında yoksullaştırmak için; o ise salar.

Ve **ليلٌ خاتٍ**: karanlığın şiddetlisidir; bununla Cerîr’in sözü tefsir edilmiştir:
Ve onunla **المِنْقَرِيُّ** çizdi de düştü
Ensenin anası üzerine; ve gece **خاتِين**.
Bunu İbn Berrî nakletti.

Leys dedi: **المُخْتَتِي** zelîldir.
Asmaî hemzeli (lafız) hakkında dedi: **اخْتَتَأَ** zelîl oldu; ve Âmir b. et-Tufeyl’e ait olarak inşâd etti:
Yaşadığım müddetçe amcaoğlu benim hücumumu **يَخْتَتِي** etmez
Ve tehdit edenin hücumundan **أَخْتَتِي** etmem
Ve ben, ona tehdit etsem yahut ona vaad etsem de
Tehdidimi bozan ve vaadimi yerine getirenim.

Ve dedi: Hemzesini ancak zaruret sebebiyle terk etti; bu, hemzede daha önce geçmiştir. Şair dedi:
Kılıç onu ısırdı diye sızlanarak ağladı ve **واخْتَتَتْ**
Süleym b. Mansûr, İbn Hâzim’in öldürülmesi için.

Ve **خَتَا** ( **يخْتُو** ) **خَتْواً**: saldırıp indi; ve o, **خات**’ın kalb edilmişidir; bundan da, kartal için, indiği zaman **الخاتَيَةُ** (vardır).
