# خثر — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AB%D8%B1/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%AB%D8%B1/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خثر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AB%D8%B1.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: خثر

الخُثُورَةُ: نقيض الرِّقَّةِ. والخُثُورَةُ: مصدر الشيء الخاثر، خَثَرَ اللبن والعسل ونحوهما، بالفتح، يَخْثُر. وخَثِرَ وخَثُرَ، بالضم، خَثْراً وخُثُوراً وخَثارَةً وخُثُورَةً وخَثَراناً؛ قال الفراء: خَثُرَ بالضم لغة قليلة في كلامهم؛ قال: وسمع الكسائي خَثِرَ، بالكسر؛ وأَخْثَرَه هو وخَثَّرَهُ. الأَصمعي: أَخْثَرْتُ الزُّبْدَ تركته خاثراً وذلك إِذا لم تُذِبْهُ. وفي المثل: ما يَدْرِي
(* قوله: «وفي المثل ما يدري إلخ»
يضرب للمتحير المتردد في الأَمر، وأَصله أَن المرأَة تسلأ السمن أَي تذيبه فيختلط خاثره أَي غليظه برقيقه فلا يصفو فتبرم بأَمرها فلا تدري أَتوقد تحته حتى يصفو وتخشى أَن هي أوقدت أَن يحترق فتحار لذلك، كذا في القاموس وشرحه). أَيُخْثِرُ أَم يُذِيبُ. وخُثارَةُ الشيء: بقيته. والخُثارُ: ما يبقى على المائدة. وخَثَرَتْ نفسه، بالفتح: غَثَتْ وخَبُثَتْ وثَقُلَتْ واخْتَلَطَتْ. ابن الأَعرابي: خَثَرَ إِذا لَقِسَتْ نفسه، وخَثِرَ إِذا استحيا. وفي الحديث: أَصبح رسولُ الله، صلى الله عليه وسلم، وهو خاثر النفس؛ أَي ثقيلها غير طَيِّبٍ ولا نَشِيطٍ؛ ومنه قال: يا أُمَّ سُلَيْمٍ ما لي أَرى ابْنَكِ خاثِر النَّفْسِ؟ قالت: ماتَتْ صَعْوَتُهُ. وفي حديث علي، كرم الله وجهه. فذكرنا له الذي رأَينا من خُثُورِه. وقومٌ خُثَراءُ الأَنْفُسِ وخَثْرَى الأَنفس أَي مختلطون. والخَاثِرُ والمُخْثِرُ: الذي يجد الشيء القليل من الوجع والفترة. وخَثِرَ فلان أَي أَقام في الحَيِّ ولم يخرج مع القوم إِلى المِيرةِ.

### Türkçe

**الخُثُورَةُ**: **الرِّقَّةِ**’nin zıddı. Ve **الخُثُورَةُ**: **الخاثر** olan şeyin masdarıdır; süt, bal ve benzerleri **خَثَرَ** oldu; fetha ile, **يَخْثُر**. Ve **خَثِرَ** ve **خَثُرَ**, damme ile; **خَثْراً** ve **خُثُوراً** ve **خَثارَةً** ve **خُثُورَةً** ve **خَثَراناً**; el-Ferrâ dedi ki: damme ile **خَثُرَ**, onların sözlerinde az bir dildir; dedi ki: el-Kisâî kesra ile **خَثِرَ** işitti; ve onu **أَخْثَرَه** ve onu **خَثَّرَهُ**. el-Asma‘î: **أَخْثَرْتُ الزُّبْدَ**: onu **خاثراً** bıraktım; bu, onu eritmediğin zamandır.

Ve meselde: “Bilmiyor
(* Sözü: «Ve meselde: bilmiyor …»; işte bu, işte kararsız, tereddütlü olana vurulur; ve aslı, kadının içyağını **تسلأ** etmesi, yani onu eritmesidir; böylece onun **خاثره**’i, yani kalını, onun incesiyle karışır da saflaşmaz; böylece işi ona ağır gelir de bilmez: altına ateş mi yakacak ki saflaşsın; ve korkar ki, eğer ateş yakarsa, yanar; bundan dolayı şaşırır; el-Kâmûs’ta ve şerhinde böyledir).”
**أَيُخْثِرُ أَم يُذِيبُ**.

Ve **خُثارَةُ**’t-şey’: onun artığı. Ve **الخُثارُ**: sofrada kalan şey. Ve nefsi **خَثَرَتْ**, fetha ile: **غَثَتْ** ve **خَبُثَتْ** ve **ثَقُلَتْ** ve **اخْتَلَطَتْ**. İbnü’l-A‘râbî: **خَثَرَ**; nefsi **لَقِسَتْ** olduğu zaman; ve **خَثِرَ**; utandığı zaman.

Ve hadiste: Allah’ın Resûlü, sallallahu aleyhi ve sellem, sabahladı; hâlbuki o **خاثر النفس** idi; yani onun nefsi ağırdı, hoş değil ve canlı değil; ve ondan dedi ki: “Ey Ümmü Süleym, bana ne oluyor da senin oğlunu **خاثِر النَّفْسِ** görüyorum?” Dedi: “Onun **صَعْوَتُهُ** öldü.”

Ve Ali’nin hadîsinde, Allah yüzünü keremli kılsın: Onun **خُثُورِه**’inden gördüğümüz şeyi ona zikrettik. Ve bir kavim **خُثَراءُ الأَنْفُسِ** ve **خَثْرَى الأَنفس**; yani karışık olanlar. Ve **الخَاثِرُ** ve **المُخْثِرُ**: az bir ağrı ve gevşeklikten şeyi bulan kimse. Ve falan **خَثِرَ**; yani mahallede kaldı ve kavimle birlikte **المِيرةِ**’ye çıkmadı.
