# خثي (خ-ث-ي) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AB%D9%8A
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%AB%D9%8A

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: خ - ث - ي
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 8 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: خثى

## Sözlükler (8)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AB%D9%8A/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الخاء والثاء و و ا ي ء معهما
خ و ث، خ ث ي، ث و خ مستعملات خوث: خَوِثَتِ المرأة خَوَثا. وخَوَثُها: عظم بطنها.
ويقال: بل الخَوْثاء الحدثة الناعمة، ذات صدرة.
والجَوْثاء، بالجيم، العظيمةُ البَطْن عند السُرَّة.
ويقال: بل هو كبطن الحبلى.
والخَوثُ أيضا امتلاء البطن، قال أمية:
عَلِقَ القلبُ حُبَّها وهواها		وهي بِكْرٌ غَريرةٌ خَوْثاءُ
خثي: خَثَي البقر يَخْثي خَثْيا، وهو خِثْيُها، وجمعه أخْثاءٌ.
ثوخ: ثاخَتِ الإصبع في الشيء الرَّخْوِ تَثوخُ.

##### Türkçe

باب **الخاء** و**الثاء** و**و** و**ا** و**ي** و**ء** معهما
**خ و ث**، **خ ث ي**، **ث و خ** مستعملات. **خوث**: **خَوِثَتِ المرأة** **خَوَثا**. Ve **خَوَثُها**: karnının büyümesidir.
Ve denilir: bilakis **الخَوْثاء** yumuşak, taze genç kızdır; göğüslü.
Ve **الجَوْثاء**; **الجيم** ile; göbek yanında karnı büyük olan (kadın)dır.
Ve denilir: bilakis o, hamile karnı gibidir.
Ve **الخَوثُ** da karnın dolmasıdır. Ümeyye dedi ki:
Kalp onun sevgisine ve hevasına asıldı		o ise bakire, safdil, **خَوْثاءُ**dur.

**خثي**: **خَثَي** sığır **يَخْثي** **خَثْيا**; ve o, onun **خِثْيُها**sıdır; çoğulu **أخْثاءٌ**dur.

**ثوخ**: **ثاخَتِ الإصبع** yumuşak şeyin içinde **تَثوخُ**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AB%D9%8A/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

#### Madde başı: خثى

الخِثْيُ للبقر، والجمع أَخْثاءٌ. والخَثْي بالفتح: المصدر. تقول: خَثَى البقر يَخْثي خَثْياً.

##### Türkçe

**الخِثْيُ** sığır içindir; çoğulu **أَخْثاءٌ**’dur. **الخَثْي** (fetha ile): mastardır. Şöyle dersin: **خَثَى** sığır **يَخْثي** **خَثْياً**.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AB%D9%8A/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب الخاء والثاء
خوث ، ثاخ ، خثي ، وثخ ، خيث : مستعملة .
خوث : قال الليثُ : خَوِثَتِ المرأةُ تَخْوَثُ
خَوَثاً .
قال : وخَوَثُهَا عِظِمُ بطنها في اسْتِرْخاءٍ :
قال : ويقال : بَلِ الْخَوْثَاءُ : الْحَدَثَةُ
الناعمة . . ذاتُ صُدْرَةٍ .
والْجَوْثَاءُ _ بالجيمِ _ الْعَظِيمةُ البطن عند
السُّرَّةِ . ويقال : بل هو كَبطْنِ الْحُبْلَى .
وأنشد لأميَّةَ بْنِ حُرْثَانَ :
عَلِقَ الْقَلْبُ حُبَّهَا وهَوَاهَا
وَهْيَ بِكْرٌ غَرِيرَةٌ خَوْثَاءُ
قال : ويقالُ : الْخَوَثُ : امْتِلاَءُ الصَّدْرِ .
ورُوِيَ _ لابن السِّكِّيت أو غيرهِ عن أبي
زَيْد _ أَنُّهُ قال :
الْخَوْثَاءُ : الْحِفضَاجَةُ مِنَ النِّسَاءِ .
وقال ابن شميل _ في باب الخاء _ :
الْخَوْثَاءُ : النَّاعمةُ التَّارَّةُ .
قال : وقال أُمَيَّةُ بْنُ حُرْثَانَ :
وَهْيَ خَوْدٌ عَمِيمَةٌ خَوْثَاءُ
وقال ذُو الرُّمَّةِ :
بهَا كُلُّ خَوْثَاءِ الْحَشَا مَرَئِيَّةٍ
رَوَادٍ يَزِيدُ الْقُرْطَ سُوءاً قَذَالُها
قالوا : ) ( الْخَوْثَاء ) ( : الْمُسْتَرْخِيةُ الْحَشَا
و ) ( الرَّوَادُ ) ( : التي لا تستقِرُّ في مكانٍ . . إنَّما
تَجِيءُ وتَذْهَبُ .
قال أبو مَنْصُورِ : الْخَوْثَاءُ _ في بيت ابْن
حُرْثَانَ _ : صِفةٌ مَحْمُودةٌ وفي بيت ذِي
الرُّمَّةِ : صِفَةٌ مَذْمُومَةٌ .
خثى : أبو عبيد _ عن الفرَّاء والأصمعيِّ _
خَثَى الثَّوْرُ يَخْثِي خَثْياً . قال : وواحدُ
الأخْثَاءِ : خِثْيٌ .
وقال ابن الأعرابي : الْخِثْيُ : للثّوْر .
ثوخ : قال الليث : ثَاخَتِ الإصْبَع في الشيء
الوَارِم .
وقال غيرُه : ثَاخَ وَساخَ : بهذا المعنى .
وأنشد قولَه :
بِالنِّيِّ فَهْيَ تَثُوخُ فِيهِ الإصْبَعُ
وقال ابن السِّكِّيت : ثَاخَ وَساخَ في الأرض
السهلة _ إذا ذَهَبَ فيها سُفْلاً .
خيث : أبو العبَّاس _ عن عمرٍ و . . عن أبيه _
قال : التَّخَيُّثُ : عِظَمُ البطن ، واسترخاؤُه .
والتَّقَيُّثُ : الْجَمْعُ والمَنْعُ . والتَّهَيُّثُ :
الاعْطَاء .
وثخ : في النوادر ) ( :
يقال لِمَا اختلط مِنْ أجنَاس العُشْبِ
الْغَضِّ _ : وَثِيخَوةٌ ووَسِيغَةٌ _ بالغَيْنِ والخاء .
وقال ابنُ الأعرابيِّ : يقال : في الْحَوْضِ
بِلَّةٌ وَهِلَّةٌ ووَثَخَةٌ . . مِنْ ماءٍ .

##### Türkçe

باب **الخاء** و**الثاء**
**خوث** ، **ثاخ** ، **خثي** ، **وثخ** ، **خيث** : kullanımdadır.
**خوث** : **الليث** dedi: Kadın **خَوِثَتِ**; **تَخْوَثُ** **خَوَثاً**.
Dedi: Ve onun **خَوَثُهَا**’sı, gevşeklik içinde karnının büyümesidir:
Dedi: Ve denilir: Bilakis **الْخَوْثَاءُ**: yumuşak genç kızdır. . göğüslü.
Ve **الْجَوْثَاءُ** _ **الجيم** ile _ göbek deliği yanında karnı büyük olandır. Ve denilir: Bilakis o, hamilenin karnı gibidir.
Ve **أميَّةَ بْنِ حُرْثَانَ**’dan şu beyit okundu:
عَلِقَ الْقَلْبُ حُبَّهَا وهَوَاهَا
وَهْيَ بِكْرٌ غَرِيرَةٌ **خَوْثَاءُ**
Dedi: Ve denilir: **الْخَوَثُ**: göğsün doluluğudur.
Ve rivayet olundu _ **ابن السِّكِّيت**’e veya başkasına, **أبي زَيْد**’den _ ki o dedi:
**الْخَوْثَاءُ**: kadınlardan **الْحِفضَاجَةُ**’dır.
Ve **ابن شميل** _ **الخاء** babında _ dedi:
**الْخَوْثَاءُ**: yumuşak, gevşek olandır.
Dedi: Ve **أُمَيَّةُ بْنُ حُرْثَانَ** dedi:
وَهْيَ خَوْدٌ عَمِيمَةٌ **خَوْثَاءُ**
Ve **ذُو الرُّمَّةِ** dedi:
بهَا كُلُّ **خَوْثَاءِ** الْحَشَا مَرَئِيَّةٍ
**رَوَادٍ** يَزِيدُ الْقُرْطَ سُوءاً قَذَالُها
Dediler: ) ( **الْخَوْثَاء** ) ( : içi gevşek olan,
ve ) ( **الرَّوَادُ** ) ( : bir yerde yerleşip kalmayan. . ancak gelir ve gider.
**أبو مَنْصُورِ** dedi: **الْخَوْثَاءُ** _ **ابْن حُرْثَانَ**’ın beytinde _ övülen bir sıfattır; **ذِي الرُّمَّةِ**’nin beytinde ise yerilen bir sıfattır.
**خثى** : **أبو عبيد** _ **الفرَّاء** ve **الأصمعيِّ**’den _: Öküz **خَثَى** eder; **يَخْثِي** **خَثْياً**. Dedi: Ve **الأخْثَاءِ**’nın teki: **خِثْيٌ**.
Ve **ابن الأعرابي** dedi: **الْخِثْيُ**: öküz içindir.
**ثوخ** : **الليث** dedi: Parmak, şişkin şeyin içinde **ثَاخَتِ**.
Ve başkası dedi: **ثَاخَ** ve **ساخَ**: bu anlamladır.
Ve onun sözünü okudu:
بِالنِّيِّ فَهْيَ تَثُوخُ فِيهِ الإصْبَعُ
Ve **ابن السِّكِّيت** dedi: **ثَاخَ** ve **ساخَ** düz toprakta _ onda aşağıya gittiği zaman.
**خيث** : **أبو العبَّاس** _ **عمرٍ**’dan ve . . babasından _ dedi: **التَّخَيُّثُ**: karnın büyüklüğü ve onun gevşekliğidir.
Ve **التَّقَيُّثُ**: toplama ve men etmedir. Ve **التَّهَيُّثُ**: vermedir.
**وثخ** : nevâdirde ) ( :
Taze ot cinslerinden karışmış olana denilir: **وَثِيخَوةٌ** ve **وَسِيغَةٌ** _ **الغَيْن** ve **الخاء** ile.
Ve **ابنُ الأعرابيِّ** dedi: Denilir: Havuzda sudan . . **بِلَّةٌ** ve **وَهِلَّةٌ** ve **وَثَخَةٌ** vardır.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AB%D9%8A/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

خ ث ي
عـز عليهم الحطب فلا يستوقدون إلا بالغثاء والأخثاء‏:‏ جمع خثي وهو رجيع البقر وقد خثت البقرة تخثي خثياً‏.‏

##### Türkçe

خ ث ي
Onlara odun aziz (kıt) geldi; bu yüzden ancak **بالغثاء** ve **الأخثاء** ile ateş yakarlar: **خثي**’nin cemidir; o, sığırın dışkısıdır. Ve inek **خثت**; **تخثي**; **خثياً**.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AB%D9%8A/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* خ ث ي * * الخِثْيُ * للبقر والجمع * أخْثاءٌ * مثل حلس وأحلاس و * خَثَى * البقر من باب رمى ألقى ذات بطنه

##### Türkçe

* خ ث ي * * **الخِثْيُ** * sığırlar içindir; çoğulu * **أخْثاءٌ** *; **حلس** ve **أحلاس** gibi. Ve * **خَثَى** * sığır, **رمى** bâbından: karnındakini attı.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AB%D9%8A/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( ى ( *!خَثَى البَقَرُ ) ؛ وفي بعضِ نسخِ الصِّحاحِ : الثَّوْرُ بَدَل البَقَر ؛ ( أَو الفِيلُ *!يَخْثِي *!خَثْياً : رَمى بذِي بَطنِهِ ) .
وخَصَّ أَبو عبيدٍ به الثَّوْرَ وَحْده دونَ البَقَرةِ .
( والاسْمُ : *!الخِثْيُ ، بالكَسْرِ ، ج *!أَخْثاءٌ ) ، مِثْل حِلْسٍ وأحْلاسٍ .

وقالَ ابنُ الأعْرابيِّ : الخِثْيُ للثّوْرِ ؛ وأَنْشَدَ :
عَلَى أنَّ أَخْثاءً لَدَى البَيْتِ رَطْبةً
*!كأَخْثاءِ ثَوْرِ الأَهْلِ عِنْدَ المُطَنّبِوفي حديثِ أَبي سُفْيان : ( فأَخَذَ مِنْ *!خِثْي الإِبْلِ فَفَتَّهُ ) ، أَي رَوْثِها ، وأَصْلُ الخِثْي لِلبَقَرِ فاسْتَعارَهُ للإِبِلِ .
وقالَ أَبو زيْدٍ في كتابِ خبأة البَعر للخُفِّ والظّلفِ ، والرَّوْث للحافِرِ ، *!والخِثْي والجَمْعُ الأخْثاءُ لكلِّ باعِر للخُفِّ والظّلْفِ إذا أَلْقاهُ مُجْتَمعاً ليسَ بسَلْح ولا بَعرٍ فالبَقَرَةُ *!تَخْثي والشَّاة تَخْثي وكلّ ذي ظلفٍ أَو خفَ .
( و ) يُجْمَعُ الخثْيُ أَيْضاً على ( *!خِثِىَ ) ، بكسْرَتَيْن وتَشْدِيدِ الياءِ ، ( *!وخُثِيَ ) ، بضمَ فكسْرٍ فتَشْديدٍ ، كِلاهُما عن الفرَّاء .
( *!وأَخْثَى ) الرَّجُلُ : ( أَوْقَدَها .
( *!والمِخْثاءُ ، بالكسْرِ ) والمدِّ : ( خَرِيطَةُ مُشْتَارِ العسلِ ) يَجْعَلُها تَحْتَ ضبنه .
وهو في التّكْمِلَةِ مَقْصورٌ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
الخِثْيُ ، بالكسْرِ : الجماعَةُ المُتَفَرِّقَةُ ؛ نَقَلَهُ الصَّاغانيُّ .

##### Türkçe

: ( ى ( **خَثَى البَقَرُ** ) ; ve **الصِّحاح**’ın bazı nüshalarında: **الثَّوْرُ** **البَقَر** yerine; ( yahut **الفِيلُ** **يَخْثِي** **خَثْياً**: karnındakini attı ) .
Ve Ebû Ubeyd onu yalnız **الثَّوْرُ**’a, **البَقَرةِ**’yi hariç tutarak tahsis etti.
( İsim: **الخِثْيُ** , kesre ile, çoğulu **أَخْثاءٌ** ) , **حِلْسٍ** ve **أحْلاسٍ** gibi.

Ve İbnü’l-A‘râbî dedi: **الخِثْيُ** **للثّوْرِ**’dur; ve inşâd etti:
عَلَى أنَّ أَخْثاءً لَدَى البَيْتِ رَطْبةً
**كأَخْثاءِ ثَوْرِ الأَهْلِ عِنْدَ المُطَنّبِ**
Ve Ebû Süfyân hadîsinde: ( **خِثْي الإِبْلِ**’den aldı da onu ufaladı ) , yani onun **رَوْثِها**’sı; ve **الخِثْي**’nin aslı **لِلبَقَرِ**’dir; onu **للإِبِلِ** için ödünç aldı.
Ve Ebû Zeyd, “خبأة” kitabında: **البَعر** **للخُفِّ والظّلفِ** içindir, **الرَّوْث** **للحافِرِ** içindir; ve **الخِثْي** ve çoğulu **الأخْثاءُ** , **للخُفِّ والظّلْفِ** için her dışkılayan içindir; onu toplu halde attığında, **سَلْح** da değil **بَعرٍ** da değil; şu halde **البَقَرَةُ** **تَخْثي** ve **الشَّاة** **تَخْثي** ve her **ذي ظلفٍ** yahut **خفَ**.
( Ve ) **الخثْيُ** ayrıca ( **خِثِىَ** ) üzerine de toplanır; iki kesre ve **الياءِ**’nin şeddelenmesiyle; ve ( **وخُثِيَ** ) ; bir damme sonra bir kesre sonra şedde ile; ikisi de Ferrâ’dan.
( **وأَخْثَى** ) adam: ( onu yaktı.
( **والمِخْثاءُ** , kesre ile ) ve med ile: ( bal satın alanın torbası ) ; onu koltuğunun altına koyar.
Ve o, “التّكْمِلَة”de maksûrdur.
Ona istidrâk olunanlardandır:
**الخِثْيُ** , kesre ile: dağınık topluluk; Sâğânî onu nakletti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AB%D9%8A/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

#### Madde başı: خثى

خَثَى
1 خَثَى خثى خثي , aor. يَخْثِى, inf. n. خَثْىٌ, said of a beast of the ox-kind, (JK, S, Msb, K,) or of a bull, but not [خَثَتْ] of a cow, (A 'Obeyd, TA,) and of an elephant, (K,) He dunged. (JK, S, Msb, K.) [See also خِثْىٌ.]

اخثى
4 اخثى اخثى اخثي He (a man, TA) kindled [dry dung such as is called] خِثْى. (K.)

خِثْىٌ
خِثْىٌ خثى خثي Dung of a beast of the ox-kind; (JK, S, Mgh, Msb, K;) as also ↓ خَثًى: (Msb:) or of a bull: (IAar, TA:) and of the elephant: (K:) and metaphorically, of the camel; as used in a trad.: or, accord. to AZ, compact dung of a beast of the ox-kind, and of the sheep or goat, and of any cloven-hoofed animal, and of the camel: (TA:) pl. أَخْثَآءٌ [a pl. of pauc.] (JK, S, Mgh, Msb, K) and خَثِىٌّ, (CK, [a quasi-pl. n. like عَبِيدٌ,]) or خِثِىٌّ, (K accord. to the TA, [like حِنِىٌّ, q. v., a pl. of حِنْوٌ,]) and خُثِىٌّ [originally خُثُوىٌ], (K,) these two from Fr. (TA.) ― -b2- خِثْىٌ also signifies (assumed tropical:) A number of people in a state of dispersion: (Sgh, TA:) or so خِثْىٌ مِنَ النَّاسِ. (JK.)

خَثًى
خَثًى خثى خثي : see the next preceding paragraph.

مِخْثًى
مِخْثًى مخثى مخثي , (JK, TA,) so in the Tekmileh, (TA,) [or مِخْثًا accord. to the CK, there, with the article, written المِخْثا,] or ↓ مِخْثَآءٌ, (K accord. to the TA,) The [kind of pouch called] خَرِيطة, (JK, K,) and small [bag such as is termed] جِرَاب, (JK,) of the gatherer of  [wild] honey, (JK, K,) which he puts beneath the part between his armpit and his flank, (TA,) and in which he deposits the honey. (JK.)

مِخْثَآءٌ
مِخْثَآءٌ مخثآء : see what next precedes.

##### Türkçe

خَثَى
1 **خَثَى** خثى خثي, muzâri‘ **يَخْثِى**, mastar ismi **خَثْىٌ**, sığır-cinsinden bir hayvan hakkında, (JK, S, Msb, K,) yahut bir boğa hakkında, fakat bir inek hakkında [**خَثَتْ**] değil, (A ‘Obeyd, TA,) ve fil hakkında, (K,) Dışkıladı. (JK, S, Msb, K.) [Ayrıca **خِثْىٌ**’ye de bak.]

اخثى
4 **اخثى** اخثى اخثي O (bir adam, TA) **خِثْى** denilen [kuru dışkıyı] yaktı. (K.)

خِثْىٌ
**خِثْىٌ** خثى خثي Sığır-cinsinden bir hayvanın dışkısı; (JK, S, Mgh, Msb, K;) bunun gibi ayrıca ↓ **خَثًى**: (Msb:) yahut bir boğanın: (IAar, TA:) ve filin: (K:) ve mecazen, devenin; bir rivayette kullanıldığı üzere: yahut, AZ’ye göre, sığır-cinsinden bir hayvanın, ve koyunun yahut keçinin, ve her çift tırnaklı hayvanın, ve devenin sıkı dışkısı: (TA:) cem‘i **أَخْثَآءٌ** [azlık cem‘i] (JK, S, Mgh, Msb, K) ve **خَثِىٌّ**, (CK, [**عَبِيدٌ** gibi bir şibh-cem‘ isim,]) yahut **خِثِىٌّ**, (TA’ya göre K, [**حِنِىٌّ** gibi; bkz., **حِنْوٌ**’nun cem‘i,]) ve **خُثِىٌّ** [aslında **خُثُوىٌ**], (K,) bu ikisi Fr.’dendir. (TA.) ― -b2- **خِثْىٌ** ayrıca (farzedilen mecaz olarak:) Dağınıklık hâlinde bir topluluk sayısı demektir: (Sgh, TA:) yahut böyledir **خِثْىٌ مِنَ النَّاسِ**. (JK.)

خَثًى
**خَثًى** خثى خثي: bir sonraki önceki paragrafa bak.

مِخْثًى
**مِخْثًى** مخثى مخثي, (JK, TA,) Tekmileh’te böyle, (TA,) [yahut CK’ye göre orada **مِخْثًا**, artikel ile, **المِخْثا** yazılmış,] yahut ↓ **مِخْثَآءٌ**, (TA’ya göre K,) [**خَرِيطة** denilen] torba, (JK, K,) ve küçük [**جِرَاب** diye adlandırılan] çanta, (JK,) [yabani] bal toplayıcısının, (JK, K,) ki onu koltuk altı ile böğrü arasındaki kısmın altına koyar, (TA,) ve içine balı bırakır. (JK.)

مِخْثَآءٌ
**مِخْثَآءٌ** مخثآء: bir önce gelen şeye bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AB%D9%8A/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

خَثَى
خَثَى I ( n. ac. خَثْي 1 ),
a.  Dunged.

خِثْي
خِثْي [ 2 ] ,  خَثًى [ 4 ] , ( pl. خُثِيّ ,

أَخْثَآء
أَخْثَآء )
a.  Dung.

##### Türkçe

خَثَى
خَثَى I (isim-i masdar: **خَثْي** 1),
a. Gübreledi.

خِثْي
**خِثْي** [2], **خَثًى** [4], (çoğulu: **خُثِيّ**,

**أَخْثَآء**
**أَخْثَآء**)
a. Gübre.
