# خجأ — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AC%D8%A3/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%AC%D8%A3/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خجأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AC%D8%A3.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: خجأ

خجأه بالعصا كمنعه: ضربه بها. وخجأ الليل، إذا مال، وعن شمر: خجأ الرجل خجوءا إذا انقمع. وخجأ المرأة خجأ: جامع. والخجأة، كهمزة: الرجل الكثير الجماع والفحل الكثير الضراب. وقال اللحياني: هو الذي لا يزال: قاعيا على كل ناقة، قالت ابنة الخس: خير الفحول البازل الخجأة. قال محمد ابن حبيب:
  وسوداء من نبهان تثني نطاقها                      بأخجى قعور أو جواعر ذيب والعرب تقول: ما علمت مثل شارف خجأة، أي ما صادفت أشد منها غلمة، والخجأة أيضا: المرأة المشتهية لذلك، أي كثرة الجماع. والخجأة أيضا: الرجل اللحم أي الكثير اللحم الثقيل. والخجأة: الأحمق المضطرب اللحم. وعن شمر: خجئ كفرح إذا استحيا. وخجئ خجأ، بالتحريك: تكلم بالفحش. وعن أبي زيد: أخجأه السائل إخجاء إذا ألح عليه في السؤال حتى أبرمه وأبلطه. والتخاجؤ في المشي: التباطؤ فيه. وقيل: هو مشية فيهل تبختر، قال حسان بن ثابت:
  دعوا التخاجؤ وامشوا مشية سجحا                      إن الرجال أولو عصب وتذكـير ووهم الجوهري في التخاجئ بالهمز، وإنما هو التخاجي، بالياء مع كسر الجيم، كالتناجي كما روى ذلك إذا ضم همز وإذا كسر ترك الهمز، وموضع ذكر هذه الرواية، باب الحروف اللينة، وستذكر ثم إن شاء الله تعالى، وقد أورده ابن بري والأزهري، قال: والصحيح التخاجؤ، لأن التفاعل في مصدر تفاعل حقه أن يكون مضموم العين، نحو التقابل والتضارب، ولا تكون العين مكسورة إلا في المعتل اللام، نحو التعادي والترامي. والتخاجؤ أن تورم استه ويخرج مؤخره إلى ما وراءه، ومنه رجل أخجى.

### Türkçe

**خجأ**’yı sopayla, **منعه** gibi: onunla vurdu. Ve gece **خجأ** etti, meylettiği zaman; ve Şemmer’den: adam **خجوءا** **خجأ** etti, kahrolup sindiği zaman. Ve kadını **خجأ** etti: cima etti. Ve **الخجأة**, **همزة** gibi: çok cima eden adam ve çok aşım yapan aygır. Lihyânî dedi: o, durmadan her deve üzerinde **قاعيا** olandır; Hıs’ın kızı dedi: “Aygırların hayırlısı, yaşını almış **البازل** **الخجأة**’dir.” Muhammed b. Habîb dedi:
  “Nabhân’dan bir siyah (kadın) ki kuşağını iki kat eder                      derin çukurlu bir **أخجى** ile yahut uluyan kurtların **جواعر**’i ile”
Ve Araplar der: “**شارف خجأة** gibi (bir şey) bilmedim”; yani ondan daha şiddetli azgınlıkta olanına rastlamadım. Ve **الخجأة** ayrıca: buna iştahlı kadın; yani çok cima (isteği). Ve **الخجأة** ayrıca: etli adam; yani eti çok, ağır. Ve **الخجأة**: ahmak, eti titreyen. Şemmer’den: **خجئ** ( **فرح** gibi) hayâ ettiği zaman. Ve **خجئ خجأ**, hareke ile: çirkin sözle konuştu. Ebû Zeyd’den: dilenci onu **إخجاء** ile **أخجأ** etti; ona soru sormada ısrar ettiği zaman, ta ki onu bıktırıp usandırdı ve onu sersemletti. Ve yürüyüşte **التخاجؤ**: onda ağırdan alma. Ve denildi: o, **فيهل** yürüyüşüdür; salınarak yürüme. Hassân b. Sâbit dedi:
  “**التخاجؤ**’u bırakın ve yumuşak bir yürüyüşle yürüyün                      çünkü erkekler sinir sahipleridir ve hatırlatmadır”
Ve Cevherî, **التخاجئ**’i hemze ile (yazmada) yanıldı; ancak o, **التخاجي**’dir; yâ ile ve cîm’in kesresiyle; **التناجي** gibi; bunu, hemze zamme edildiği zaman rivayet ettiği üzere; hemze kesre edildiği zaman hemze terk edilir. Ve bu rivayetin zikredildiği yer, yumuşak harfler babıdır; sonra, yüce Allah dilerse, zikredilecektir. Ve onu İbn Berrî ve Ezherî de nakletti. Dedi: doğru olan **التخاجؤ**’dur; çünkü **تفاعل**’in masdarında **تفاعل**’in hakkı, ayn’ın zamme olmasıdır; **التقابل** ve **التضارب** gibi. Ve ayn, ancak lâm’ı illetli olanda kesreli olur; **التعادي** ve **الترامي** gibi. Ve **التخاجؤ**, onun makatının şişmesi ve arkasının gerisine doğru çıkmasıdır; bundan da **أخجى** adam (denir).
