# خجر — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AC%D8%B1/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%AC%D8%B1/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AC%D8%B1.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: خجر

باب الخاء والجيم والراء معهما
خ ج ر، خ ر ج، ج خ ر، ر خ ج مستعملات
خجر:
رجلٌ خِجَرٌّ، والجميع: خِجَرُّون ، وهو الشديد الأكل الجبانُ والصّدّادُ عن الحرب، وامرأة خِجَرَّةٌ.
خرج: الخُرُوجُ: نقيض الدُّخول، خرج يَخْرُج خُرُوجاً فهو خارجٌ.
واخْتَرجتُ الرجل، واستخرجتهُ سواء. وناقة مُخْتَرِجةٌ: خرجت على خلقة الجملِ.
والخُروجُ: السحاب أول ما يبدأ.
والخَرْجُ والخَراجُ: ما يُخْرُجُ من المال في السنة بقدرٍ معلوم.
والخُراجُ: ورم وقرح يَخْرُجُ من ذاته.
قال الخليل: والخُروجُ: الألف التي بعد الصلة في القافية، كقول لبيد:
عفت الديار محلها فمقامها
فالروي هو الميم، والهاء بعد الميم هي الصلة، لأنها اتصلت بالروى، والألف التي بعدها هي الخُروجُ.
والخَراُج والخَرِيجُ: مخارجةُ لعبةٍ لفتيان العرب.
والخُروجُ: خروجُ الأديب، والسائق ونحوهما، يُخَرَّجُ فيَخْرُجُ فهو خِرِّيجُ.
والخارجيّةُ: خيل ليس لها عرق في الجودة فَتُخَرَّجُ سواق.
والخارجيُّ: الذي لم يكن له شرف في آبائه فيخرُجْ ويشرف بنفسه.
والسحاب يُخْرِجُ السحاب. كما يُخرِجُ الليل ظلماً.
والأَخْرَجُ: المكاء. والأَخْرجُ: لون سواده أكثر من بياضه، كلون الرماد. والأَخْرَجُ من المعز والنعام والجبال ما كان على هذه الصفة. وقارة خَرْجاءُ: ذات لونين.
والخُرْجُ، والخِرَجَةُ جمعه: جُوَالِقٌ ذو أونين وللعرب بئر احتفرت في أصل جيلٍ أَخْرَج يسمونها: أَخْرَجّةَ، وبئر احتفرت في أصل جبلٍ أسود، يسمونها أسودة، اشتقوا لهما اسمين من نعت الجبلين. واخترجوه من السجن، أي استخرجوه.
وأرض مُخَرَّجةٌ، وتَخْرِيجهُا أن يكون نَبْتُها في مكانٍ دون مكانٍ، فترى بياضَ الأرض في خضرة النباتِ جخر: الجَخْراءُ: المنتنة الريح.
رخج: رُخَّج: اسم كورة معروف.

### Türkçe

باب **الخاء** ve **الجيم** ve **الراء** onlarla birlikte
**خ ج ر**، **خ ر ج**، **ج خ ر**، **ر خ ج** kullanımdadırlar

**خجر**:
Bir adam **خِجَرٌّ**; çoğulu: **خِجَرُّون**; o, şiddetli yiyen, korkak ve savaştan geri duran kimsedir. Ve bir kadın **خِجَرَّةٌ**.

**خرج**: **الخُرُوجُ**: **الدُّخول**’ün zıddı; **خرج** **يَخْرُج** **خُرُوجاً**; o hâlde o **خارجٌ**’dır.
Ve “**واخْتَرجتُ** adamı” ve “**استخرجتهُ**” eşittir. Ve bir dişi deve **مُخْتَرِجةٌ**: devenin yaratılışı üzere çıktı.
Ve **الخُروجُ**: bulutun ilk başladığı (hâl).
Ve **الخَرْجُ** ve **الخَراجُ**: maldan yılda bilinen bir miktar ile çıkarılan şey.
Ve **الخُراجُ**: kendiliğinden çıkan şişlik ve yara.
Halîl dedi: ve **الخُروجُ**: kafiyede **الصلة**’den sonra olan **الألف**; Lebîd’in sözü gibi:
عفت الديار محلها فمقامها
Böylece **الروي** **الميم**’dir; **الميم**’den sonra olan **الهاء** **الصلة**’dir; çünkü **الروى**’ye bağlandı; ondan sonra olan **الألف** ise **الخُروجُ**’dur.
Ve **الخَراُج** ve **الخَرِيجُ**: Arap delikanlıları için bir oyunun **مخارجةُ**’si.
Ve **الخُروجُ**: edip, sürücü ve benzerlerinin çıkışı; **يُخَرَّجُ** de **فَيَخْرُجُ**; o hâlde o **خِرِّيجُ**’dir.
Ve **الخارجيّةُ**: iyilikte soyu olmayan atlar; böylece sürücü olarak **فَتُخَرَّجُ**.
Ve **الخارجيُّ**: babalarında şeref olmayan kimse; böylece çıkar ve kendi nefsiyle şeref kazanır.
Ve bulut, bulutu **يُخْرِجُ**; gece de karanlıkları **يُخرِجُ** gibi.
Ve **الأَخْرَجُ**: **المكاء**. Ve **الأَخْرجُ**: siyahlığı beyazlığından daha çok olan renk; kül rengi gibi. Ve keçiden, devekuşundan ve dağlardan **الأَخْرَجُ** bu sıfat üzere olan şeydir. Ve bir kaya **خَرْجاءُ**: iki renkli olan.
Ve **الخُرْجُ**; çoğulu **الخِرَجَةُ**: iki renkli bir çuval. Ve Arapların, **أَخْرَج** bir dağın kökünde kazılmış bir kuyusu vardır; ona **أَخْرَجّةَ** derler. Ve siyah bir dağın kökünde kazılmış bir kuyu (vardır); ona **أسودة** derler; iki dağın niteliğinden onlar için iki isim türettiler. Ve onu hapisten **واخترجوه**; yani onu **استخرجوه**.
Ve bir yer **مُخَرَّجةٌ**; onun **تَخْرِيجهُا**: bitkisinin bir yerde olup bir yerde olmamasıdır; böylece bitkinin yeşilliği içinde yerin beyazlığını görürsün.

**جخر**: **الجَخْراءُ**: kokusu pis olan.

**رخج**: **رُخَّج**: bilinen bir bölgenin adı.
