# خدب — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AF%D8%A8/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%AF%D8%A8/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خدب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AF%D8%A8.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: خدب

خدبه بالسيف يخدبه خدبا ضربه، أو خدبه: قطعه، قاله أبو زيد، وأنشد:
  بيض بأيديهم بيض مـؤلـلة                      للهام خدب وللأعناق تطبيق وقيل: خدب إذا قطع اللحم دون العظم. في التهذيب: الخدب: الضرب بالسيف يقطع اللحم دون العظم أو هو أي الخدب: ضرب في الرأس ونحوه والخدب بالناب: شق الجلد مع اللحم، ولم يقيده في الصحاح بالناب، والخدب: العض وخدبته الحية تخدبه خدبا: عضته، والخدب: الكذب وقد خدب خدبا: إذا كذب والخدب: الحلب الكثير فيما يقال، نقله الصاغاني.

  وقد أصابته خادبة، أي شجة شديدة، وشجة خادبة: شديدة وضربة خدباء: هجمت على الجوف وطعنة خدباء، كذلك، وقيل: واسعة وحربة خدباء وخدبة كفرحة أي واسعة الجرح، ودرع خدباء: واسعة أو لينة قال كعب بن مالك الأنصاري:
  خدباء يحفزها نجـاد مـهـنـد                      صافي الحديدة صارم ذي رونق يحفزها: يدفعها، وعن ابن الأعرابي: ناب خدب، وسيف خدب، وضربة خدباء: متصلة طويلة، وسنان خدب، قال بشر:
  على خدب الأنياب لم يتثلم والخدباء: العقور من كل الحيوان، قاله ابن الأعرابي.
 والخدب محركة: الهوج والطول وفي لسانه خدب، أي طول، وهو خدب ككتف وأخدب ومتخدب أي أهوج، والمرأة خدباء، يقال: كان بنعامة خدب، وهو المدرك الثأر، أي كان أهوج، ونعامة لقب بيهس، والخدبة بالضم: الطول كالخدب.
 والخدب كهجف: الشيخ، والخدب: العظيم الجافي قال:
  خدب يضيق السرج عنه كأنما                      يمد ركابيه من الطول ماتـح وفي صثة عمر رضي الله عنه  خدب من الرجال كأنه راعي غنم  أي عظيم جاف، والخدب: الضخم من النعام وغيره يقال: رجل خدب أي ضخم، وجارية خدبة، ومنه قول أم عبد الله بن الحارث بن نوفل:
  لأنكحن ببه
  جارية خدبه وبعير خدب: شديد صلب ضخم قوي. وفي الأساس، ورجل وجمل خدب: كامل الخلق شديده. والخدب: الجمل الشديد الصلب الضخم القوي.
 والأخدب: الطويل والأهوج والذي لا يتمالك من الحمق، قال امرؤ القيس:
  ولست بطياخة في الرجال                      ولست بخزرافة أخدبـا الخزرافة: الكثير الكلام الخفيف الرخو، والأخدب: الذي يركب رأسه جراءة.
 والخيدب: الطريق الواضح، حكاه الشيباني، قال الشاعر:
  يعدو الجواد بها في خل خيدبة                      كما يشق إلى هدابه السرق وخيدب: ع من رمال بني سعد قال العجاج:
  بحيث ناصى الخبرات خيدبا والخيدبة: الطريقة، يقال: فلان على طريقة صالحة وخيدبة وخيدبتك: رأيك يقال: تركته وخيدبته، أي رأيه وأقبل على خيدبتك أي أمرك الأول قاله أبو زيد، كما يقال: خذ في هديتك وقديتك أي فيما كنت فيه.
 والخدب كالكتف: القاطع يقال: سيف خدب، وناب خدب، عن ابن الأعرابي.
 والتخدب: السير الوسط.
 وعن الأصمعي: من أمثالهم في الهلاك قولهم:  وقعوا في خدبات بكسر الدال وضبطه الصاغاني بفتحها، أي في الهلاك، أو يضرب في الخروج والانحياز عن القصد قاله الأصمعي أيضا، وقد تقدمت الإشارة إليه في ج ذ ب فراجعه.
 ومما يستدرك عليه: الخدباء: العقور من كل حيوان.
 والخندب، بالضم: السيئ الخلق.

### Türkçe

Onu kılıçla **خدبه** eder, onu **يخدبه** **خدبا**: onu vurdu; yahut **خدبه**: onu kesti; bunu Ebû Zeyd söyledi; ve şu beyti okudu:
  Ellerinde beyazlar, parlatılmış beyazlar                      başlara **خدب** ve boyunlara **تطبيق** (vardır) ve denildi: **خدب**: kemiğin altına (varmadan) eti kestiği zaman. **التهذيب**’de: **الخدب**: kılıçla vuruştur; kemiğin altına (varmadan) eti keser; yahut o, yani **الخدب**: başta ve benzerinde bir vuruştur; ve **الخدب** dişle: etle birlikte deriyi yarmaktır; **الصحاح**’ta onu dişle diye kayıtlamadı; ve **الخدب**: ısırmadır; ve yılan onu **خدبته** eder, onu **تخدبه** **خدبا**: onu ısırdı; ve **الخدب**: yalandır; ve **خدب** **خدبا**: yalan söylediği zaman; ve **الخدب**: denildiğine göre çok sağmadır; bunu es-Sâğânî nakletti.

  Ve ona bir **خادبة** isabet etti; yani şiddetli bir yarık; ve **شجة خادبة**: şiddetli; ve **ضربة خدباء**: karna hücum etti; ve **طعنة خدباء** da böyledir; ve denildi: geniştir; ve **حربة خدباء** ve **خدبة** (kelimesi) **كفرحة** (vezninde): yani yara geniştir; ve **درع خدباء**: geniş yahut yumuşak; Ka‘b b. Mâlik el-Ensârî dedi:
  **خدباء**; onu **نجاد** (bir) **مهند** sevk eder                      demiri saf, keskin, parlak bir kılıç; **يحفزها**: onu iter; ve İbnü’l-A‘râbî’den: **ناب خدب** ve **سيف خدب** ve **ضربة خدباء**: bitişik, uzun; ve **سنان خدب**; Bişr dedi:
  Dişlerin **خدب**’ı üzerinde; körelmedi; ve **الخدباء**: her hayvandan ısırıcı (yaralayıcı) olandır; bunu İbnü’l-A‘râbî söyledi.
 Ve **الخدب** (harekeli): ahmaklık ve uzunluktur; ve onun dilinde **خدب** vardır; yani uzunluk; ve o, **خدب** (kelimesi) **ككتف** (vezninde) ve **أخدب** ve **متخدب**: yani ahmaktır; ve kadın **خدباء**’dır; denilir: **كان بنعامة خدب**; ve o, öcü alan (kişidir); yani ahmaktı; ve **نعامة** Bihes’in lakabıdır; ve **الخدبة** (ötre ile): **الخدب** gibi uzunluktur.
 Ve **الخدب** (kelimesi) **كهجف** (vezninde): ihtiyardır; ve **الخدب**: büyük, kaba olandır; dedi ki:
  **خدب**; eyer ona dar gelir; sanki                      uzunluktan iki üzengisini uzatır, su çeken (gibi); ve Ömer’in (Allah ondan razı olsun) sıfatında: “Erkeklerden bir **خدب**; sanki koyun çobanı” yani büyük, kaba; ve **الخدب**: devekuşundan ve başkasından iri olandır; denilir: **رجل خدب** yani iri; ve **جارية خدبة**; ve ondan, el-Hâris b. Nevfel’in oğlu Abdullah’ın annesinin sözü:
  Mutlaka onunla evleneceğim
  **جارية خدبه**; ve **بعير خدب**: şiddetli, sert, iri, güçlüdür. Ve **الأساس**’ta: ve **رجل** ve **جمل خدب**: yaratılışı tam, şiddetli olanıdır. Ve **الخدب**: şiddetli, sert, iri, güçlü devedir.
 Ve **الأخدب**: uzun, ahmak ve ahmaklıktan kendini tutamayan kimsedir; İmruü’l-Kays dedi:
  Erkekler içinde bir **طياخة** değilim                      ve çok konuşan bir **خزرافة** **أخدبا** değilim; **الخزرافة**: çok konuşan, hafif, gevşek olandır; ve **الأخدب**: cesaretle başına buyruk davranandır.
 Ve **الخيدب**: açık yoldur; bunu eş-Şeybânî rivayet etti; şair dedi:
  At onunla, bir **خل خيدبة** içinde koşar                      tıpkı hırsızın onun **هدابه**’sine doğru yarması gibi; ve **خيدب**: Benî Sa‘d kumlarından bir yer adıdır; el-A‘câc dedi:
  **الخبرات**’ın alın hizasında, **خيدبا**’nın bulunduğu yerde; ve **الخيدبة**: yoldur; denilir: falan, iyi bir yol ve **خيدبة** üzeredir; ve **خيدبتك**: senin görüşündür; denilir: onu ve **خيدبته**’yi terk ettim; yani onun görüşünü; ve senin **خيدبتك**’ne, yani ilk işine yöneldi; bunu Ebû Zeyd söyledi; nitekim “**خذ في هديتك وقديتك**” denilir; yani içinde bulunduğun şeye.
 Ve **الخدب** (kelimesi) **كالكتف** (vezninde): kesendir; denilir: **سيف خدب** ve **ناب خدب**; İbnü’l-A‘râbî’den.
 Ve **التخدب**: orta yürüyüştür.
 Ve el-Asma‘î’den: helâkte onların darbımesellerinden sözleri: “**وقعوا في خدبات**” (**الدال**’ın kesresiyle); es-Sâğânî onu fethayla ضبط etti; yani helâkte; yahut kasıttan çıkış ve ayrılışta darbımesel yapılır; bunu el-Asma‘î de söyledi; ve buna **ج ذ ب**’de işaret geçmişti; ona müracaat et.
 Ve ona ek olarak istidrâk edilenlerdendir: **الخدباء**: her hayvandan ısırıcı (yaralayıcı) olandır.
 Ve **الخندب** (ötre ile): kötü huyludur.
