# خدج (خ-د-ج) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AF%D8%AC
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%AF%D8%AC

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: خ - د - ج
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AF%D8%AC/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الخاء والجيم والدال معهما
خ د ج مستعمل فقط
خدج:
خَدَجَتِ الناقة فهي خادِجٌ، وأخْدَجَتْ فهي: مُخْدِجٌ، إذا ألقت وَلَدَها وقد أستبان خلفه.
والولد: خديجٌ، ومُخْدَجٌ، ومَخْدوج، وأخْدَجَتِ الزَّنْدةُ إذا لم تور.
والخِداجُ: الأسم. وكل ذات منسمٍ أظلف تُخْدِيُج. وذات الحافرِ تُزْلِقُ.

##### Türkçe

باب **الخاء** ve **الجيم** ve **الدال** onlarla birlikte

خ د ج yalnızca kullanılmıştır.

**خدج**:

**خَدَجَتِ** deve; o hâlde o **خادِجٌ**dur; ve **أخْدَجَتْ**; o hâlde o: **مُخْدِجٌ**dur; (bu,) yavrusunu attığı zaman ve onun arka kısmı belirginleşmişken.

Ve yavru: **خديجٌ**dur, ve **مُخْدَجٌ**, ve **مَخْدوج**; ve **أخْدَجَتِ** **الزَّنْدةُ** (çakmak taşı) (şu zaman:) ateş çıkarmadığı zaman.

Ve **الخِداجُ**: isimdir. Ve her tırnaklı (toynaklı) olan, **أظلف** (tırnaklı) **تُخْدِيُج**. Ve nal sahibi olan **تُزْلِقُ**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AF%D8%AC/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

خَدَجَتِ الناقة تَخْدِجُ خِداجاً، فهي خادج والولد خديج، إذا ألقت ولدَها قبل تمام الأيام، وإن كانَ تامَّ الخَلْق. وفي الحديث: "كلُّ صلاةٍ لا يُقرأ فيها بأمِّ الكتاب فهي خِدَاجٌ"، أي نُقْصانٌ. وأخْدَجَتِ الناقةُ، إذا جاءت بولدها ناقصَ الخَلْقِ وإن كانت أيامه تامَّةً، فهي مُخْدِجٌ والولد مُخْدَجُ. وأخْدَجَتِ الشَتْوَةُ، أي قلَّ مطرُها.

##### Türkçe

**خَدَجَتِ** deve **تَخْدِجُ** **خِداجاً**; o hâlde o **خادج**’dir ve yavru **خديج**’dir; günlerin tamamlanmasından önce yavrusunu attığı zaman; yaratılışı tam olsa bile. Ve hadiste: “**كلُّ صلاةٍ لا يُقرأ فيها بأمِّ الكتاب فهي خِدَاجٌ**”; yani eksikliktir. Ve deve **أخْدَجَتِ**; günleri tam olduğu hâlde yaratılışı eksik bir yavru getirdiği zaman; o hâlde o **مُخْدِجٌ**’dir ve yavru **مُخْدَجُ**’dur. Ve yağmur mevsimi **أخْدَجَتِ**; yani yağmuru az oldu.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AF%D8%AC/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

خ ج د
خدج
استعمل منه : [ خدج ] .
خدج : قال الليث : خَدَجَتِ الناقة فَهِيَ خَادِجٌ ،
وأخدَجَتْ فهي مُخْدِحٌ ، والولَدُ خَدِيجٌ
مُخْدَجٌ مَخْدُوجٌ ، وذلك إذا ألْقَتْهُ وَقَدِ
اسْتَبَان خَلْقُه .
ويقال : إذا ألْقَتْهُ دَماً : قد خَدَجَتْ ، وإذا
أَلقَتْهُ قبل أن يَنْبُتَ شَعَرُهُ قيل : قد غَضَّنَتْ ،
وهو الْغِضَانُ ، وأنشد :
فَهُنَّ لاَ يَحْمِلْنَ إلاَّ خَدْجاً
والْخِدَاجُ : الاسْمُ من ذلك ، وذَاتُ
خَدَاجٍ : تُخْدِجُ كثيراً ، وأَخدَجَتِ الزَّنْدَةُ :
إذا لم تُورِ ناراً .
أبو عُبَيْدٍ عن الأصمعيِّ : خَدَجَت الناقةُ :
إذا ألْقت ولدَها قبل أَوَان النِّتَاج وإنْ كان
تامَّ الخَلْق ، وأَخدَجَتِ الناقةُ إذا ألْقت
ولدَها ناقِصَ الخَلْقِ ، وإن كان لِتَمامِ
الْحَمْلِ .
وقال أبو خَيْرَةَ : خدَجَتِ المرأةُ ولدَها
وأخدَجَتْهُ : بمعنىً واحدٍ .
وروى ثعلبٌ عن ابن الأعرابي : نَحواً منه .
وفي حديث النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ) ( كلُّ صَلاَةٍ
لَيْسَتْ فيهَا قِرَاءَةٌ فَهيَ خِدَاجٌ ) ( .
قال أبو عُبَيْدٍ : قال الأصمعيُّ : الْخِدَاجُ
النُّقْصَانُ ، وأصل ذلك من خِدَاج الناقة _
إذا وَلَدَتْ ولداً ناقصَ الْخَلْقِ ، أو لِغَير
تَمَام .
ويقال : أَخْدَجَ الرجلُ صَلاَتَه : فهو
مُخْدِجٌ ، وهي مُخدَجَةٌ ، ومنه قيل لذي
الثُّدَيَّةِ ، المقْتُولِ بالنهْرَوَانِ ؛ مُخدَجُ الْيَد
_ أي : نَاقِصُها .
وقال غَيْرُه : أَخْدَجَ فلانٌ أَمرَه _ إذا لم
يُحْكِمْه ، وأَنضَجَ أمْرَه _ إذا أَحْكَمَه ،
والأصْلُ في ذلك : إخْدَاجُ الناقة وَلَدَها
وإنضَاجُهَا إياه .

##### Türkçe

خ ج د
**خدج**
Ondan kullanılan: [ **خدج** ] .

**خدج** : Leys dedi: **خَدَجَتِ الناقة**; böylece o **خَادِجٌ**’dir,
ve **أخدَجَتْ**; böylece o **مُخْدِحٌ**’dır; ve yavru **خَدِيجٌ**’dir,
**مُخْدَجٌ** **مَخْدُوجٌ**; bu, onu atması ve hâlbuki
yaratılışının belirginleşmiş olması hâlindedir.

Ve denilir: onu kan olarak atarsa: “**قد خَدَجَتْ**”; ve eğer
onu, tüyü bitmeden önce atarsa: “**قد غَضَّنَتْ**” denilir;
ve o **الْغِضَانُ**’dır. Ve (şu beyit) okunmuştur:
فَهُنَّ لاَ يَحْمِلْنَ إلاَّ خَدْجاً

Ve **الْخِدَاجُ**: bunun ismidir. Ve **ذَاتُ خَدَاجٍ**: çokça **تُخْدِجُ** (yapar). Ve **أَخدَجَتِ الزَّنْدَةُ**:
ateş yakmadığı zaman.

Ebû Ubeyd, Asmaî’den: **خَدَجَت الناقةُ**:
doğum vaktinden önce yavrusunu attığı zaman; yaratılışı tam olsa bile. Ve **أَخدَجَتِ الناقةُ**:
yavrusunu yaratılışı eksik olarak attığı zaman;
hamlin tamamlığı için olsa bile.

Ebû Hayra dedi: **خدَجَتِ المرأةُ ولدَها**
ve **أخدَجَتْهُ**: tek bir mânâ ile.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: ona yakın bir (rivayet) aktardı.

Peygamberin ( صلى الله عليه وسلم ) hadisinde: şöyle dediği (rivayet edilmiştir): ) ( Her namaz ki
onda kıraat yoktur; o hâlde o **خِدَاجٌ**’dır ) ( .

Ebû Ubeyd dedi: Asmaî dedi: **الْخِدَاجُ**
eksikliktir; bunun aslı, devenin **خِدَاج**’ından (gelir) —
yaratılışı eksik bir yavru doğurduğu zaman; yahut
tamam olmaksızın.

Ve denilir: **أَخْدَجَ الرجلُ صَلاَتَه**; böylece o
**مُخْدِجٌ**’dir; ve o (namaz) **مُخدَجَةٌ**’dir. Ve ondan,
Nehrevân’da öldürülmüş olan **ذي الثُّدَيَّةِ** için: **مُخدَجُ الْيَد** denildi — yani: onun (elinin)
eksik olanı.

Ve başkası dedi: **أَخْدَجَ فلانٌ أَمرَه** — onu sağlamlaştırmadığı zaman. Ve **أَنضَجَ أمْرَه** — onu sağlamlaştırdığı zaman.
Ve bunun aslı: devenin yavrusunu **إخْدَاجُ**’ı
ve onu **إنضَاجُ**’ıdır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AF%D8%AC/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الخاء والدال وما يثلثهما)
  (خدر) الخاء والدال والراء أصلان: الظُّلْمة والسَّتر، والبطء والإقامة.
  فالأولُ الخُدَارِيّ الليلُ المُظلِم. والخُدَاريَّة: العُقابُ، لِلونها. قال:
خُدَارِيَّةٍ فَتْخاءَ ألْثَقَ ريشَها *** سَحابةُ يومٍ ذي أهاضيبَ مَاطِرِ([1])  ويقال اليومُ خَدِرٌ. والليلة الخَدِرة: المظلِمة الماطرة وقد أَخْدَرْنا، إذا أظَلَّنا المطر. قال:
فيهِنَّ بَهْكَنَةٌ كأنّ جَبِينَها *** شَمْسُ النَّهار ألاحَها الإخْدارُ([2])  وقال:
  * ويَسْتُرُونَ النَّار من غير خَدَرْ([3]) *
  ومثله أو قريبٌ منه قول طرفة:
  * كالمَخَاض الجُرْبِ في اليَومِ الخَدِرْ([4]) *
  ومن الباب الخِدْرُ خِدر المرأة. وأسَدٌ خادر، لأنَّ الأجمةَ له خِدْرٌ.
  والأصل الثاني: أخْدَرَ فلانٌ في أهلِه: أقام فيهم. قال:
كأنَّ تحتِي بازِياً رَكَّاضا *** أَخْدَرَ خَمْساً لم يَذُقْ عَضَاضا([5])  ومن الباب خَدَرَ الظَّبْيُ: تخلَّف عن السِّرب([6]). ويقال الخادر المتحيِّر.
ومن الباب خَدِرت رِجْلُه. وخَدِر الرّجُل، وذلك مِن امْذِلالٍ يعتريه([7]).
قال طرفة:
جازَتِ اللَّيلَ إلى أرحُلِنا *** آخِرَ اللَّيل بيَعْفُورٍ خَدِرْ([8])  يقول: كأنَّه ناعِسٌ. ويقال للحُمُر بَنَاتُ أخدَرَ، وهي منسوبةٌ إليه، ولهذا تسمَّى الأخدريَّة.
  (خدش) الخاء والدال والشين أصلٌ واحد، وهو خَدْشُ الشيءِ للشيء. يقال خَدَشْتُ الشيءَ خدشاً؛ وجمع الخَدْش خُدُوش. ويقال لأطراف السَّفَا الخادشَة؛ لأنّها تَخْدِش. ويقال لكاهل البعير [مِخْدَش([9])]؛ لقلّة لحمِه، وتخديشِه فَمَ مُتَعرِّقِه.
  (خدع) الخاء والدال والعين أصلٌ واحد، ذكر الخليلُ قياسَه. قال الخليل. الإخداع إخفاءُ الشَّيء. قال: وبذلك سُمِّيت الخِزانة المُِخْدع. وعلى هذا الذي ذكر الخليلُ يجري البابُ. فمنه خَدَعْتُ الرَّجُلَ خَتَلْتُه. ومنه: "الحرب خُدَعَةٌ" و"خُدْعَةٌ"([10]). ويقال خَدَع الرِّيقُ في الفم، وذلك أنَّه يَخْفَى في الحَلْق وَيغِيب. قال:
  * طيِّبَ الرِّيق إذا الرِّيقُ خَدَعْ([11]) *
  ويقال: "ما خَدَعَتْ بِعَيْنَيْ نَعْسَةٌ"، أي لم يدخل المنامُ في عيني. قال:
أرِقْتُ فلم تَخْدَع بعينَيَّ نعْسةٌ *** ومن يَلْق ما لاقيتُ لابدَّ يأرَقِ([12])  والأخدع: عِرْقٌ في سالفة العُنُق. وهو خفيّ. ورجل مخدوعٌ: قُطع أخدَعُه. ولفلان خُلُقٌ خادِعٌ، إذا تخلَّق بغير خُلُقه. وهو من الباب؛ لأنه يُخفِي خلاف ما يُظهره. ويقال: إنَّ الخُدَعَة الدّهرُ، في قوله:
  * يا قوم مَنْ عاذِرِي مِن الخُدعَهْ([13]) *
  وهذا على معنى التَّمثيل، كأنّه يغَرّ ويَخدَع. ويقال: غُولٌ خَيْدَعٌ، كأنها تَغتال وتَخدع. وزعم ناسٌ أنّهم يقولون: دينارٌ خادع، أي ناقص الوزْن. فإنه كان كذا فكأنَّه أرَى التَّمامَ وأخفى النُّقصانَ حتَّى أظهره الوزنُ. ومن الباب الخَيْدَعُ، وهو السَّراب([14])، والقياس واحد.
  (خدف) الخاء والدال والفاء أصلٌ واحد. قال ابن دريد([15]): "الخَدْف السُّرْعة في المشْي، ومنه اشتقاق خِنْدِفَ".
  (خدل) الخاء والدال واللام أصلٌ واحدٌ يدلُّ على الدِّقَّة واللِّين. يقال امرأة خَدْلَةٌ، أي دقيقةُ العِظام وفي لحمها امتلاء، وهي بَيِّنَة الخَدَل والْخَدَالة. وذُكر عن السِّجستاني عِنَبَة خَدْلةٌ، أي ضَئِيلة([16]).
  (خدم) الخاء والدال والميم أصلٌ واحدٌ منقاس، وهو إطافة الشَّيء بالشيء. فالخَدَم *الخلاخيل، الواحد خَدَمة. قال:
  * يَبْحَثْنَ بَحْثَاً كمُضِلاَّتِ الخَدَمْ([17]) *
  والخَدْماء: الشَّاةُ تبيضُّ أوظِفَتُها. والمُخَدَّم: موضع الْخِدام من السَّاق. وفرسٌ مخدَّم، إذا كان تحجيلُه مستديراً فوق أَشاعِرِهِ. قال الخليل: الخَدَمةُ سيْرٌ محْكَم مثل الحَلقْة، تُشَدُّ في رُسْغ البعير ثم تشدُّ إليه سَرِيحة النّعْل. قال: وسمِّي الخلخال خَدَمَةً بذلك. والوَعِل الأرَحُّ المُخَدَّم: الواسع الأظلاف الذي أحاط البياضُ بأوظِفته. قال:
  * تُعيي الأرَحَّ المخدَّما([18]) *
  ومن هذا الباب الخِدْمة. ومنه اشتقاق [الخادم]؛ لأنَّ الخادمَ يُطيف بمخدومه.
  (خدن) الخاء والدال والنون أصلٌ واحد، وهو المصاحَبَة. فالخِدْن: الصّاحب. يقال: خادنْتُ الرّجُلَ مخادنَةً. وخِدْنُ الجارية محدِّثُها.
  قال أبو زيد: خادنت الرّجلَ صادقته. ورجل خُدَنةٌ: كثير الأخْدان.
  (خدب) الخاء والدال والباء أصلان: أحدهما اضطرابٌ في الشيء ولِينٌ، والآخَر شقٌّ في الشيء.
  فالأوّل الخَدَب وهو الهَوَج، وفي أخبار العرب: "كان بنَعامَةَ خَدَب([19])" أي هَوَج؛ ولعلَّ ذلك في حروبه، ويدلُّ على ما ذكرناه. ومنه بَعِيرٌ خِدَبٌّ، يكون ذلك في كثرةِ لَحمٍ وإذا كثُر اللَّحْمُ لان واضطرَبَ.
ويقال من الأوّل رجلٌ أخْدَبُ وامرأةٌ خَدْباء. وقال الأصمعيّ: دِرْعٌ خَدْباء: ليِّنة. قال:
  * خَدْباءُ يحْفِزُها نِجَادُ مُهنَّدٍ([20]) *
  ويقال خَدَبَ، إذا كَذَب؛ وذلك أنَّ في الكذِبِ اضطراباً، إذْ كان غيرَ مستقيم. وشيخ خِدَبٌّ، وُصِفَ بما وُصِفَ به البعير. قال بعضُهم: إنَّ في لسانه خَدَباً، أي طولا.
  وأمّا الأصل الآخر فالخَدْبُ بالنّاب: شقُّ الجِلْد مع اللحم. ويقال ضربة خَدْباء، إذا هَجَمَت على الجوف. والخَدْب: الحَلْب الشَّديد، كأنَّه يريد شقَّ الضَّرع بشدّة حَلْبه.
  ومما شذّ عن هذا الباب قولهم: "أَقْبِلْ على خَيْدَبتِك" أي طريقك الأوّل. قال الشيبانيّ: الخَيدب الطَّريق الواضح. وإن صحّ هذا فقد عاد إلى القياس؛ لأنّ الطريق يشق الأرض.
  (خدج) الخاء والدال والجيم أصلٌ واحدٌ يدلُّ على النقصان. يقال خَدَجَت الناقة، إذا ألقَتْ ولدَها قبل النِّتاج. فإنْ ألقَتْه ناقصَ الخَلْق ولِتمام الحَمْل فقد أخْدَجَت. قال ابنُ الأعرابيّ: أخْدَجَت الصَّيْفَةُ: قَلَّ مطرُها. وفي الحديث: "كلُّ صلاة لم يُقْرَأ فيها بفاتحة الكتاب فهي خِدَاجٌ".
---------------------------------------------------------------
([1]) البيت لسلمة بن الخرشب الأنماري، من قصيدة في المفضليات (1: 34-36).
([2]) البيت لعمارة، كما في اللسان (خدر 314). وفيه "أكلها الإخدار"، أي أبرزها. وقد روي عجزه في اللسان (خدر 313) برواية "ألاحها الإخدار" كما هنا.
([3]) في الأصل: "ويشترون"، صوابه في المجمل واللسان (خدر).
([4]) البيت في ديوانه 66 واللسان (خدر، عضض).
([5]) الرجز في المجمل واللسان (خدر).
([6]) في الأصل: "الترب".
([7]) الامذلال: الفترة والخدر.
([8]) ديوان طرفة 63 واللسان (خدر). وسيعيده في ص 372.
([9]) التكملة من اللسان.
([10]) ويقال أيضاً "خدعة" بالفتح.
([11]) لسويد بن أبي كاهل في المفضليات (1: 189) واللسان (خدع). وصدره:
* أبيض اللون لذيذاً طعمه *
([12]) هو أول قصيدة للممزق العبدي في الأصمعيات 47، وهو في اللسان (خدع).
([13]) صدر بيت للأضبط بن قريع، في المعمرين 8. وعجزه فيه:
* والمسى والصبح لا فلاح معه *
    وجعله في الخزانة ( 4: 579) نقلاً عن أمالي القالي ( 1: 108)، وكذا أمالي ثعلب 480 واللسان (خدع)، عجزاً لبيت للأضبط . وصدره في هذه المصادر:
* أذود عن حوضه ويدفعني *
([14]) في الأصل: "التراب" تحريف.
([15]) في الجمهرة (2: 201).
([16]) ذكر في القاموس ولم يرد في اللسان.
([17]) أضللن الخدم أي فقدنها. وقد سبق إنشاد البيت في ( بحث).
([18]) قطعة من بيت للأعشى في ديوانه 203 واللسان (خدم). وهو بتمامه:
ولو أن عز الناس في رأس صخرة *** ململمة تعيي الأرح المخدما([19]) نعامة: لقب بيهس الفزاري، أحد محمقي الحرب. انظر الحيوان (4: 413) والأغاني (21: 122) والخزانة (3: 272) والميداني في: "ثكل أرأمها ولدا".
([20]) لكعب بن مالك الأنصاري. وعجزه كما في اللسان (خدب):
* صافي الحديدة صارم ذي رونق *
ـ

##### Türkçe

(خâ ve **الدال** babı ve ikisini üçlü kılan şey)
  (**خدر**) **الخاء** ve **الدال** ve **الراء** iki asıldır: karanlık ve örtme; ve yavaşlık ve ikamet.
  Birincisi: **الخُدَارِيّ** karanlık gecedir. Ve **الخُدَاريَّة**: rengi sebebiyle kartaldır. Dedi ki:
خُدَارِيَّةٍ فَتْخاءَ ألْثَقَ ريشَها *** سَحابةُ يومٍ ذي أهاضيبَ مَاطِرِ([1])  Ve denir: gün **خَدِرٌ**. Ve **الخَدِرة** gece: karanlık, yağmurlu olandır; ve **أَخْدَرْنا** (olduk), yağmur bizi gölgelediği zaman. Dedi ki:
فيهِنَّ بَهْكَنَةٌ كأنّ جَبِينَها *** شَمْسُ النَّهار ألاحَها الإخْدارُ([2])  Ve dedi ki:
  * Ve **خَدَرْ** olmaksızın ateşi örterler([3]) *
  Ve bunun benzeri yahut ona yakın olan, Tarafe’nin sözü:
  * **اليَومِ الخَدِرْ**’de uyuz doğum sancısı gibi([4]) *
  Ve babdandır: **الخِدْرُ** kadının **خِدر**’i. Ve **خادر** bir aslan; çünkü sık ağaçlık onun için bir **خِدْرٌ**’dür.
  İkinci asıl: falan kimse **أخْدَرَ** (etti) ailesinin içinde: onların içinde ikamet etti. Dedi ki:
كأنَّ تحتِي بازِياً رَكَّاضا *** أَخْدَرَ خَمْساً لم يَذُقْ عَضَاضا([5])  Ve babdandır: **خَدَرَ الظَّبْيُ**: sürüden geri kaldı([6]). Ve denir: **الخادر** şaşkın olan.
Ve babdandır: **خَدِرت** onun ayağı. Ve **خَدِر** adam; bu, kendisine arız olan bir **امْذِلالٍ**dandır([7]).
Tarafe dedi ki:
جازَتِ اللَّيلَ إلى أرحُلِنا *** آخِرَ اللَّيل بيَعْفُورٍ خَدِرْ([8])  Der ki: sanki o uykulu gibidir. Ve eşeklere **بَنَاتُ أخدَرَ** denir; o’na nispet edilmiştir; bu yüzden **الأخدريَّة** diye adlandırılır.
  (**خدش**) **الخاء** ve **الدال** ve **الشين** tek bir asıldır; o da bir şeyin bir şeyi çizmesidir. Denir: **خَدَشْتُ** şeyi **خدشاً** (çizdim); ve **الخَدْش**’in çoğulu **خُدُوش**tur. Ve **السَّفَا**’nın uçlarına **الخادشَة** denir; çünkü o, **تَخْدِش** eder. Ve devenin küreğine **مِخْدَش**([9]) denir; etinin azlığından ve terleyeninin ağzını çizmesinden dolayı.
  (**خدع**) **الخاء** ve **الدال** ve **العين** tek bir asıldır; Halîl onun kıyasını zikretti. Halîl dedi: **الإخداع** şeyin gizlenmesidir. Dedi: bununla **المُِخْدع** hazineye isim verilmiştir. Halîl’in zikrettiği üzere bab yürür. Ondandır: **خَدَعْتُ** adamı: onu **خَتَلْتُه** (aldattım). Ondandır: “**الحرب خُدَعَةٌ**” ve “**خُدْعَةٌ**”([10]). Ve denir: **خَدَع** tükürük ağızda; bu, onun boğazda gizlenip kaybolmasıdır. Dedi ki:
  * Tükürük **خَدَعْ** ettiği vakit tükürük hoş olur([11]) *
  Ve denir: “**ما خَدَعَتْ بِعَيْنَيْ نَعْسَةٌ**”, yani uyku gözümün içine girmedi. Dedi ki:
أرِقْتُ فلم تَخْدَع بعينَيَّ نعْسةٌ *** ومن يَلْق ما لاقيتُ لابدَّ يأرَقِ([12])  Ve **الأخدع**: boynun ön tarafında bir damardır. Ve o gizlidir. Ve **مخدوعٌ** bir adam: onun **أخدَعُه** kesilmiştir. Ve falanın **خادِعٌ** bir huyu vardır; kendi huyundan başka bir huyla huylandığı zaman. Ve o babdandır; çünkü gösterdiğinin tersini gizler. Ve denir: **الخُدَعَة** dehrdir, şu sözünde:
  * Ey kavm, **الخُدعَهْ**’den beni kim mazur görür([13]) *
  Ve bu, temsil manası üzeredir; sanki o aldatır ve **يَخدَع** eder. Ve denir: **خَيْدَعٌ** bir gûl; sanki o pusu kurar ve aldatır. Ve bir topluluk, onların şöyle dediklerini iddia etti: **دينارٌ خادع**; yani eksik tartılı. Şayet öyle ise, sanki tamlığı gösterdi ve eksikliği gizledi; ta ki tartı onu ortaya çıkarıncaya kadar. Ve babdandır: **الخَيْدَعُ**; o **السَّراب**dır([14]); ve kıyas birdir.
  (**خدف**) **الخاء** ve **الدال** ve **الفاء** tek bir asıldır. İbn Düreyd([15]) dedi: “**الخَدْف** yürüyüşte sürattir; ve ondan **خِنْدِفَ**’in اشتقاق’ı.”
  (**خدل**) **الخاء** ve **الدال** ve **اللام** tek bir asıldır; inceliğe ve yumuşaklığa delalet eder. Denir: **خَدْلَةٌ** bir kadın; yani kemikleri ince, etinde dolgunluk vardır; ve **الخَدَل** ve **الْخَدَالة**’si açık olandır. Sîcistânî’den **عِنَبَة خَدْلةٌ** zikredildi; yani küçük([16]).
  (**خدم**) **الخاء** ve **الدال** ve **الميم** kıyaslı tek bir asıldır; o da bir şeyi bir şeyle kuşatmaktır. O halde **الخَدَم** *halhallardır; teki **خَدَمة**. Dedi ki:
  * **الخَدَمْ**’i kaybedenler gibi ararlar([17]) *
  Ve **الخَدْماء**: ayak bilekleri beyazlayan koyundur. Ve **المُخَدَّم**: bacağın **الْخِدام** yeri. Ve **مخدَّم** bir at: eğer onun seki (beyazlığı) kıllarının üstünde yuvarlak olursa. Halîl dedi: **الخَدَمةُ** halka gibi sağlam bir kayıştır; devenin bileğine bağlanır, sonra ona nalın kayışı bağlanır. Dedi: halhala bu sebeple **خَدَمَةً** isim verilmiştir. Ve **الوَعِل الأرَحُّ المُخَدَّم**: tırnakları geniş olan, beyazlık ayak bileklerini kuşatan dağ keçisidir. Dedi ki:
  * **الأرَحَّ المخدَّما**’yı yorar([18]) *
  Ve bu babdandır: **الخِدْمة**. Ve ondan **الخادم**’in اشتقاق’ı; çünkü hizmetçi, hizmet edileni kuşatır.
  (**خدن**) **الخاء** ve **الدال** ve **النون** tek bir asıldır; o da arkadaşlıktır. O halde **الخِدْن**: arkadaştır. Denir: **خادنْتُ** adamı **مخادنَةً** (arkadaşlık ettim). Ve cariyenin **خِدْنُ**’ü: onun sohbet edenidir.
  Ebû Zeyd dedi: **خادنت** adamı: onunla dostlaştım. Ve **خُدَنةٌ** bir adam: çok **الأخْدان** sahibi.
  (**خدب**) **الخاء** ve **الدال** ve **الباء** iki asıldır: birisi şeyde çalkantı ve yumuşaklık; diğeri şeyde yarıktır.
  Birincisi: **الخَدَب**; o **الهَوَج**’dur. Ve Arapların haberlerinde: “**كان بنَعامَةَ خَدَب**([19])” yani **هَوَج**; belki bu onun savaşlarındadır; ve zikrettiğimize delalet eder. Ve ondan: **خِدَبٌّ** bir deve; bu, et çokluğunda olur; et çoğalınca yumuşar ve çalkalanır.
Ve denir birinciden: **أخْدَبُ** bir adam ve **خَدْباء** bir kadın. Asmaî dedi: **خَدْباء** bir zırh: yumuşak. Dedi ki:
  * **خَدْباءُ**; onu **نِجَادُ مُهنَّدٍ** harekete geçirir([20]) *
  Ve denir: **خَدَبَ**, yalan söylediği zaman; çünkü yalanın içinde çalkantı vardır; zira o düzgün değildir. Ve **خِدَبٌّ** bir ihtiyar; deve ile vasfedildiğiyle vasfedilmiştir. Bazıları dedi: onun dilinde **خَدَباً** vardır; yani uzunluk.
  Diğer asla gelince: **الخَدْبُ** azı dişle: etle birlikte deriyi yarmaktır. Ve **خَدْباء** bir darbe denir; iç boşluğa saldırdığı zaman. Ve **الخَدْب**: şiddetli sağmadır; sanki sağmasının şiddetiyle memeyi yarmak ister.
  Ve bu babdan şâz olan şeylerdendir onların sözü: “**أَقْبِلْ على خَيْدَبتِك**” yani ilk yolun. Şeybânî dedi: **الخَيدب** açık yoldur. Eğer bu sahihse kıyasa dönmüştür; çünkü yol, yeri yarar.
  (**خدج**) **الخاء** ve **الدال** ve **الجيم** tek bir asıldır; noksanlığa delalet eder. Denir: **خَدَجَت** deve; doğumdan önce yavrusunu attığı zaman. Eğer onu yaratılışı eksik olarak ve حمل’in tamamında atarsa, **أخْدَجَت** etmiştir. İbnü’l-A‘râbî dedi: **أخْدَجَت الصَّيْفَةُ**: yağmuru az oldu. Ve hadiste: “**كلُّ صلاة لم يُقْرَأ فيها بفاتحة الكتاب فهي خِدَاجٌ**”.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AF%D8%AC/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

خ د ج
ناقة خادج‏:‏ ألقت ولدها قبل الوقت وإن تم خلقه ومخدج جاءت بـه ناقـص الخلـق وإن كـان لوقته ومخداج ذلك عادتها وهي ذات خداج وولد مخدج وخديج‏.‏
ومن المجاز‏:‏ خدج الرجل فهو خادج إذا نقص عضو منه وأخدجـه اللـه فهـو مخـدج وكـان ذو الثدية مخدج اليد‏.‏
وأخدج صلاته‏:‏ نقـص بعـض أركانهـا وصلاتـه مخدجـة وخادجـة وخـداج وصفاً بالمصدر‏.‏
وأخد أمره لم يحكمه وأنضجه أحكمه مستعار من إخداج الناقة وإنضاجها ولدهـا‏.‏
تقـول‏:‏ أنضـج رأيـك إنضاجـاً ولا تخدجـه إخداجاً وأخدجت الصيفة‏:‏ قل مطرها وكان نقصان في شيء يستعار له الخداج‏.‏

##### Türkçe

خ د ج
**ناقة خادج**: Vaktinden önce yavrusunu attı; eğer yaratılışı tamam olmuşsa. **ومخدج**: Eksik yaratılışla onu getirdi; eğer vakti gelmişse. **ومخداج**: Bu onun âdetidir; o, **ذات خداج**’dır. Ve **ولد مخدج** ve **خديج**.

Mecazdan: Adam **خدج** oldu; o **خادج**’dir, eğer ondan bir uzuv eksilirse. Ve Allah onu **أخدجـه**; o hâlde o **مخـدج**’dir. Ve **ذو الثدية** el bakımından **مخدج** idi.

Ve onun namazını **أخدج** etti: Onun rükünlerinden bir kısmını eksiltti. Ve onun namazı **مخدجـة** ve **خادجـة** ve **خـداج**dır; mastarla vasıf olarak.

Ve işini **أخدج** etti: Onu sağlamlaştırmadı. Ve onu **أنضجه**: Onu sağlamlaştırdı; bu, devenin **إخداج**’ından ve onun yavrusunu **إنضاج** etmesinden ödünç alınmıştır.

Dersin ki: Görüşünü **أنضـج** et, **إنضاجـاً**; ve onu **تخدجـه** etme, **إخداجاً**. Ve **الصيفة** **أخدجت**: Yağmuru az oldu. Ve bir şeyde eksilme olursa, ona **الخداج** ödünç alınır.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AF%D8%AC/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

خَدَجَتِ الناقةُ وكلُّ ذات ظِلْفٍ وحافِرٍ تَخْدُجُ وتَخدِجُ خِداجاً، وهي خَدُوجٌ وخادِجٌ، وخَدَجَتْ وخَدَّجَتْ، كلاهما: أَلقت ولدها قبل أَوانه لغير تمام الأَيام، وإِن كان تامَّ الخَلْق؛ قال الحسين بن مطير:لَمَّا لَقِحْنَ لِماءِ الفحْلِ أَعْجَلَها،
وقْتَ النكاحِ، فلم يُتْمِمْنَ تَخْديجُ
وقد يكون الخِداجُ لغير الناقة؛ أَنشد ثعلب:
يَومَ تَرَى مُرْضِعَةً خَلُوجا،
وكلَّ أُنْثَى حَمَلَتْ خَدُوجا
أَفلا تراه عَمَّ به؟
وفي الحديث: كلُّ صَلاةٍ لا يُقْرَأَ فيها بفاتحة الكتاب، فهي خِداجٌ أَي نُقصانٌ. وفي حديث النبي، صلى الله عليه وسلم، أَنه قال: كلُّ صَلاةٍ ليست فيها قراءَةٌ، فهي خِداجٌ أَي ذات خِداجٍ، وهو النقصان. قال: وهذا مذهبهم في الاختصار للكلام كما قالوا: عبدُ الله إِقبالٌ وإِدْبارٌ أَي مُقْبِلٌ ومُدْبِرٌ؛ أَحَلُّوا المصدر محلَّ الفعل.
ويقال: أَخْدَجَ الرجلُ صلاتَه، فهو مُخْدِجٌ وهي مُخْدَجَةٌ، ويقال: أَخْدَجَ فلانٌ أَمره إِذا لم يُحْكِمْه، وأَنْضَجَ أَمْرَهُ إِذا أَحكمه، والأَصلُ في ذلك إِخْداجُ الناقةِ ولدَها وإِنضاجُها إِياه. الأَصمعي: الخِداجُ النقصان، وأَصل ذلك من خِداجِ الناقةِ إِذا ولدت ولداً ناقص الخَلْقِ، أَو لغير تمام.
وفي حديث الزكاة: في كل ثلاثين بقرةً خَديج أَي ناقصُ الخَلْقِ في الأَصل؛ يريد تَبِيعٌ كالخَديجِ في صِغَرِ أَعْضائه ونقص قوَّتِه عن الثَنِيِّ والرَّباعِيِّ. وخَديجٌ، فعيل بمعنى مُفْعَل، أَي مُخْدَجٌ. وفي حديث سعد: أَنه أَتى النبي، صلى الله عليه وسلم، بِمُخْدَجٍ مقيم أَي ناقصِ الخَلْقِ. وفي حديث عليّ، رضوان الله عليه: ولا تُخْدِجِ التَّحِيَّةَ أَي لا تَنْقُصْها. قال ابن الأَثير: وإِنما قال في الصلاة: فهي خِداجٌ، أَو يكون قد وصفها بالمصدر نفسه مبالغةً، كما قالوا: فإِنما هي إِقبال وإِدبار. والولدُ خَديجٌ. وشاةٌ خَدُوجٌ، وجمعها خُدوجٌ وخِداجٌ وخَدائِجُ. وأَخْدَجَتْ، فهي مَخْدِجٌ ومُخْدِجَةٌ: جاءَت بولدها ناقصَ الخَلْقِ، وقد تَمَّ وقتُ حملها، والولد خَدُوجٌ وخِدْجٌ ومُخْدَجٌ ومَخْدُوجٌ وخَديجٌ: ومنه قول عليّ، رضوان الله عليه، في ذي الثُّدَيَّةِ: مُخْدَجُ اليد أَي ناقصُ اليد. وقيل: إِذا أَلقت الناقة ولدها تامَّ الخَلْق قبلَ وقت النَّتاج، قيل: أَخْدَجَتْ، وهي مُخْدِجٌ؛ فإِن رمته ناقصاً قبل الوقت قيل: خَدَجَتْ، وهي خادِجٌ؛ فإِن كان عادةً لها، فهي مِخْداجٌ فيهما. وقوم يجعلون الخِداجَ ما كان دماً، وبعضهم جعله ما كان أَمْلَطَ ولم يَنْبُت عليه شَعَرٌ، وحكى ثابتٌ ذلك في الإِنسان. وقال أَبو خَيْرةَ: خَدَجَت المرأَةُ ولدَها وأَخْدَجَتْه، بمعنى واحد، قال الأَزهري: وذلك إِذا أَلقته وقد استبان خَلْقُه، قال: ويقال إِذا أَلقته دماً؛ قد خَدَجَتْ، وهو خِداجٌ؛ وإِذا أَلقته قبل أَن ينبتَ شعره قيل: قد غَضَّنَتْ، وهو الغِضانُ؛ وأَنشد:فَهُنَّ لا يَحْمِلْنَ إِلاَّ خِدْجا
والخِداجُ: الاسم من ذلك. قال: وناقة ذاتُ خِداجٍ: تَخْدُجُ وتَخْدِجُ كثيراً.
وخَدَجَتِ الزَّنْدةُ: لم تُورِ ناراً. وفي التهذيب: أَخْدَجَتِ الزَّنْدَةُ.
وخَديجَةُ: اسْمُ امرأَة.
وخَدْجِ خَدْجِ:زَجْرٌ للغنم. ابن الأَعرابي: أَخْدَجَتِ الشَّتْوَةُ إِذا قلَّ مَطَرُها.

##### Türkçe

**خَدَجَتِ** deve ve her tırnaklı ve toynaklı (hayvan) **تَخْدُجُ** ve **تَخْدِجُ**
**خِداجاً**; o **خَدُوجٌ** ve **خادِجٌ**dur; ve **خَدَجَتْ** ve **خَدَّجَتْ**; ikisi de: günlerin tamamlanması olmaksızın, vaktinden önce yavrusunu attı; yaratılışı tam olsa bile. Hüseyin b.
Mutayr dedi:
Erkeğin suyuna gebe kaldıklarında onu acele ettirdi,
çiftleşme vakti; böylece **تَخْديجُ** tamamlamadılar.

Ve **الخِداجُ** deve dışında için de olabilir; Sa‘leb şu beyti okudu:
O gün ki bir emzireni **خَلُوجا** görürsün,
ve her dişi ki taşıdı **خَدُوجا**.
Onun bununla genelleştiğini görmüyor musun?

Ve hadiste: İçinde Kitabın Fâtiha’sı okunmayan her namaz, o **خِداجٌ**dur;
yani eksikliktir. Ve Peygamberin, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, hadisinde, dediği rivayet edilmiştir: İçinde kıraat olmayan her namaz, o **خِداجٌ**dur; yani **ذات خِداجٍ** (خِداج sahibi)dir; o da eksikliktir. Dedi: Bu, onların sözü kısaltmadaki mezhebidir; nitekim dediler: Abdullah **إِقبالٌ** ve **إِدْبارٌ**dur; yani **مُقْبِلٌ** ve **مُدْبِرٌ**; masdarı fiilin yerine koydular.

Ve denir: Adam namazını **أَخْدَجَ** etti; o **مُخْدِجٌ**dir ve o (namaz) **مُخْدَجَةٌ**dir. Ve denir: Falan işini **أَخْدَجَ** etti; onu sağlam yapmadığı zaman. Ve işini **أَنْضَجَ** etti; onu sağlam yaptığı zaman. Bunun aslı, devenin yavrusunu **إِخْداجُ** etmesi ve onu **إِنضاجُ** etmesidir. Asmaî: **الخِداجُ** eksikliktir; bunun aslı, devenin **خِداجِ**ındandır; eksik yaratılışlı bir yavru doğurduğu zaman, yahut tamam olmaksızın.

Zekât hadîsinde: Her otuz sığırda bir **خَديج**; yani aslında eksik yaratılışlı; **الثَنِيِّ** ve **الرَّباعِيِّ**ye göre uzuvlarının küçüklüğünde ve kuvvetinin eksikliğinde **الخَديج** gibi bir **تَبِيعٌ** kasteder. Ve **خَديجٌ**, **مُفْعَل** mânasında **فعيل**dir; yani **مُخْدَجٌ**. Sa‘d hadîsinde: Peygambere, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, **بِمُخْدَجٍ** **مقيم** ile geldi; yani eksik yaratılışlı. Ali hadîsinde, Allah’ın rızası onun üzerine olsun: “Ve selâmı **تُخْدِجِ** etme”; yani onu eksiltme. İbnü’l-Esîr dedi: Namaz hakkında “o **خِداجٌ**dur” demesi ancak böyledir; yahut onu bizzat masdar ile nitelemiş olabilir, mübalağa olarak; nitekim dediler: “O ancak **إِقبال** ve **إِدبار**dır.”

Ve çocuk **خَديجٌ**dur. Ve koyun **خَدُوجٌ**dur; çoğulu **خُدوجٌ** ve **خِداجٌ** ve **خَدائِجُ**dür.

Ve **أَخْدَجَتْ**, o **مَخْدِجٌ** ve **مُخْدِجَةٌ**dir: yaratılışı eksik bir yavru ile geldi; hamlinin vakti tamam olmuşken. Ve yavru **خَدُوجٌ** ve **خِدْجٌ** ve **مُخْدَجٌ** ve **مَخْدُوجٌ** ve **خَديجٌ**dur. Bundan, Ali’nin, Allah’ın rızası onun üzerine olsun, **ذي الثُّدَيَّةِ** hakkında sözü: **مُخْدَجُ اليد**; yani eli eksik. Ve denildi: Deve, doğum vaktinden önce yaratılışı tam yavrusunu attığında, “**أَخْدَجَتْ**” denir; o **مُخْدِجٌ**dir. Eğer onu vakitten önce eksik olarak atarsa “**خَدَجَتْ**” denir; o **خادِجٌ**dir. Eğer bu ikisinde de onun âdeti ise, o **مِخْداجٌ**dır. Bir kavim **الخِداجَ**ı kan olan şey kılar; bazıları onu, tüysüz olup üzerinde kıl bitmemiş olan şey kıldı; Sâbit bunu insanda nakletti. Ebû Hayra dedi: Kadın yavrusunu **خَدَجَت** ve **أَخْدَجَتْه**; tek mânadadır. Ezherî dedi: Bu, onu yaratılışı belirginleşmişken attığı zamandır. Dedi: Onu kan olarak attığında “**خَدَجَتْ**” denir; o **خِداجٌ**dur. Ve onu, kılı bitmeden önce attığında “**غَضَّنَتْ**” denir; o **الغِضانُ**dır. Ve şu beyti okudu:
Onlar ancak **خِدْجا**dan başka taşımazlar.

Ve **الخِداجُ**: bunun ismidir. Dedi: **ذاتُ خِداجٍ** bir deve: çokça **تَخْدُجُ** ve **تَخْدِجُ** eder.

Ve **خَدَجَتِ الزَّنْدةُ**: ateş çıkarmadı. Ve **التهذيب**’de: **أَخْدَجَتِ الزَّنْدَةُ**.

Ve **خَديجَةُ**: bir kadının adıdır.

Ve **خَدْجِ خَدْجِ**: koyun için bir sürme (azarlama) sözüdür. İbnü’l-A‘râbî: **أَخْدَجَتِ الشَّتْوَةُ**; yağmuru az olduğunda.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AF%D8%AC/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* خ د ج * * خَدَجَتِ * الناقة * تَخْدِجُ * بالكسر * خِدَاجا * بالكسر فهي * خَادِجٌ * والولد * خَدِيجٌ * بوزن قتيل إذا ألقته قبل تمام الأيام وإن كان تام الخلق وفي الحديث ﴿كل صلاة لا يقرأ فيها بأم الكتاب فهي * خِدَاجٌ *﴾ أي نقصان و * أخْدَجَتِ * الناقة إذا جاءت بولدها ناقص الخلق وإن كانت أيامه تامة فهي * مُخْدِجٌ * والولد * مُخْدَجٌ

##### Türkçe

* **خ د ج** * **خَدَجَتِ** deve **تَخْدِجُ** (kesre ile) **خِدَاجا** (kesre ile); o hâlde o **خَادِجٌ**’dir. Ve yavru **خَدِيجٌ**, **قتيل** vezninde; günlerin tamamlanmasından önce onu atarsa, yaratılışı tam olsa bile. Hadiste: ﴿İçinde **أم الكتاب** okunmayan her namaz, o **خِدَاجٌ**’dır﴾ yani eksiklik. Ve deve **أخْدَجَتِ**; yavrusunu yaratılışı eksik olarak getirdiği zaman, günleri tam olsa bile; o hâlde o **مُخْدِجٌ**’dir. Ve yavru **مُخْدَجٌ**.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AF%D8%AC/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الخداج  ، بالكسر  :إلقاء الناقة ولدها قبل  أوانه لغير  تمام الأيام  وإن كان تام الخلق، يقال خدجت الناقة وكل ذات ظلف وحافر تخدج خداجا،  والفعل  خدجت  كنصر وضرب  ، وخدجت تخديجا قال الحسين بن مطير:
  لما لقحن لماء الفحل أعجلهاوقت النكاح فلم يتممن تخديج وقد يكون الخداج لغير الناقة، أنشد ثعلب:
  يوم ترى مرضعة خلوجا
  وكل أنثى حملت خدوجا

  أفلا تراه عم به.  وهي خادج  وخدوج  والولد خديج  ، وشاة خدوج: وجمعها خدوج وخداج وخدائج. وفي حديث الزكاة  في كل ثلاثين بقرة خديج  أي ناقص الخلق في الأصل، يريد: تبيع كالخديج في صغر أعضائه ونقص قوته عن الثنى والرباعى. وخديج فعيل بمعنى مفعل أي مخدج.  وأخدجت الصيفة  ، ونص عبارة ابن الأعرابي  الشتوة  إذ  قل مطرها، و  هو مجاز، مأخوذ من: أخدجت  الناقة  إذا  جاءت بولد ناقص  الخلق  وإن كانت أيامه  ، أي أيام حملها إياه  تامة، فهي مخدج  ومخدجة، على صيغة اسم الفاعل  والولد  خدوج، وخدج، و  مخدج  ، ومخدوج، وخديج. وقيل: إذا ألقت الناقة ولدها تام الخلق قبل وقت النتاج، قيل: أخدجت وهي مخدج، فإن رمته ناقصا قبل الوقت قيل: خدجت، وهي خادج، فإن كان عادة لها فهي مخداج، فيهما. وزاد في الأساس: وذات خداج. وقوم يجعلون الخداج ما كان دما، وبعضهم جعله ما كان أملط ولم ينبت عليه شعر، وحكى ثابت ذلك في الإنسان وقال أبو خيرة: خدجت المرأة ولدها وأخدجته، بمعنى واحد، قال الأزهرى: وذلك إذا ألقته وقد استبان خلقه، قال: ويقال إذا ألقته دما: قد خدجت، وهو خداج، وإذا ألفته قبل أن ينبت شعره. قيل: قد غضنت وهو الغضان. والخداج الاسم من ذلك، قال: وناقة ذات خداج تخدج كثيرا. من المجاز:  صلاته خداج  ، وهو عبارة الحديث، قال:  كل صلاة لا يقرأ فيها بفاتحة الكتاب فهي خداج   أي نقصان  ، وفي آخر أنه قال  كل صلاة ليست فيها قراءة فهى خداج  أي ذات خداج وهي النقصان، قال: وهذا مذهبهم في الاختصار للكلام، كما قالوا: عبد الله إقبال وإدبار أي مقبل ومدبر، أحلوا المصدر محل الفعل. ويقال: أخدج الرجل صلاته فهو مخدح، وهي مخدجة. وقال الأصمعي: الخداج: النقصان، وأصل ذلك من خداج الناقة إذا ولدت ولدا ناقص الخلق أو لغير تمام. منه قولهم:  رجل مخدج اليد  ، أي  ناقصها  ، وهو قول سيدنا علي رضى الله عنه في ذي الثدية أنه  مخدج اليد  أي ناقصها، وفي حديث سعد  أنه أتى النبي صلى الله عليه وسلم بمخدج سقيم  أي ناقص الخلق. وفي حديث على، رضى الله عنه  ولا تخدج التحية  أي لا تنقصها.  ومخدح بن الحارث  ، عل صيغة المفعول  أبو بطن، منهم رفيع المخدجى  .
 ومما يستدرك عليه: يقال أخدج فلان أمره إذا لم يحكمه، وأنضح أمره، إذا أحكمه، والأصل في ذلك إخداج الناقة ولدها وإنضاجها إياه. وخدجت الزندة: لم تور نارا. وفي التهذيب: أخدجت الزندة. وفي الأساس: وكل نقصان في شىء يستعار له الخداج. ورافع بن خديج صحابى مشهور. وخديج بن سلامة البلوى شهد العقبة ولم يشهد بدرا، ويكنى أبا رشيد، قاله السهيلي في الروض. وخديجة اسم امرأة. وخدج خدج، زجر للغنم.

##### Türkçe

**الخداج** , esre ile: dişi devenin yavrusunu vaktinden önce, günlerin tamamlanması olmaksızın atmasıdır; yaratılışı tam olsa bile. Denir ki: dişi deve **خدجت**; ve her tırnaklı ve toynaklı **خداجا** **تخدج**. Fiil: **خدجت**; **نصر** ve **ضرب** gibi; ve **خدجت** **تخديجا**. **الحسين بن مطير** dedi ki:
  Erkek devenin suyuna gebe kaldıklarında, çiftleşme vakti onu acele ettirdi; böylece **تخديج**’den tamamlanmadılar.

Ve **الخداج** dişi deve dışında da olabilir; **ثعلب** inşad etti:
  Bir gün görürsün emziren birini **خلوجا**,
  Ve her dişi ki taşıdı, **خدوجا**.

Görmüyor musun, onunla genelleştirdi. O, **خادج** ve **خدوج**tur; yavru ise **خديج**tir. Ve **شاة خدوج**: çoğulu **خدوج** ve **خداج** ve **خدائج**tir. Zekât hadîsinde: “Her otuz sığırda bir **خديج**”; yani aslında yaratılışı eksik olan; muradı: uzuvlarının küçüklüğünde ve gücünün **الثنى** ve **الرباعى**’dan eksik oluşunda **الخديج** gibi bir **تبيع**. Ve **خديج** “**فعيل**” vezninde “**مفعل**” mânâsınadır; yani **مخدج**.

Ve **أخدجت الصيفة**; **ابن الأعرابي**’nin ibaresinin nassı: **الشتوة**; yağmuru az olduğunda; ve bu mecazdır; şundan alınmıştır: dişi deve, yavrusunu yaratılışı eksik olarak getirdiğinde — günleri, yani onu taşıdığı günler tam olsa bile — **أخدجت الناقة** denir; o hâlde o **مخدج** ve **مخدجة**dir; ism-i fâil sigası üzere. Yavru: **خدوج** ve **خدج** ve **مخدج** ve **مخدوج** ve **خديج**.

Ve denildi ki: dişi deve yavrusunu yaratılışı tam olarak, doğum vaktinden önce atarsa: **أخدجت** denir ve o **مخدج**dir; eğer onu vakitten önce eksik olarak atarsa: **خدجت** denir ve o **خادج**dir; eğer bu onun âdeti ise o **مخداج**dır; ikisinde de. Ve **الأساس**’ta artırdı: ve **ذات خداج**.

Bir kavim **الخداج**ı kan olan şey kılar; bazısı onu, tüysüz olup üzerinde kıl bitmemiş olan şey kıldı. **ثابت** bunu insanda nakletti. **أبو خيرة** dedi ki: kadın yavrusunu **خدجت** ve **أخدجته**; tek mânâ ile. **الأزهرى** dedi ki: bu, onu yaratılışı belirginleşmişken attığında olur. Dedi ki: onu kan olarak attığında “**قد خدجت**” denir; o da **خداج**dır; ve onu, kılı bitmeden önce attığında. Denildi ki: “**قد غضنت**” ve o **الغضان**dır. Ve **الخداج** bunun ismidir. Dedi ki: “Çokça **تخدج** eden **ذات خداج** bir dişi deve.”

Mecazdan: **صلاته خداج**; ve bu hadîsin ibaresidir. Dedi ki: “İçinde Fâtiha-i Kitap okunmayan her namaz, **خداج**dır”; yani noksanlıktır. Ve diğerinde: “İçinde kıraat olmayan her namaz, **خداج**dır”; yani **ذات خداج**dır; o da noksanlıktır. Dedi ki: bu, onların sözü kısaltmadaki mezhebidir; nitekim “**عبد الله إقبال وإدبار**” dediler; yani gelen ve giden; masdarı fiilin yerine koydular.

Ve denir ki: adam namazını **أخدج** etti; o hâlde o **مخدح**tır; o da **مخدجة**dir. **الأصمعي** dedi ki: **الخداج**: noksanlıktır; bunun aslı, dişi devenin yaratılışı eksik yahut tamamlanma olmaksızın bir yavru doğurması olan **خداج الناقة**dandır. Ondan onların sözü: **رجل مخدج اليد**; yani eli eksik olan. Bu, efendimiz Ali’nin (Allah ondan razı olsun) **ذي الثدية** hakkında sözüdür: “O **مخدج اليد**dir”; yani eli eksiktir. **سعد** hadîsinde: Peygamber’e (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) hasta bir **مخدج** getirdi; yani yaratılışı eksik. Ali hadîsinde (Allah ondan razı olsun): “**ولا تخدج التحية**”; yani onu eksiltme.

Ve **مخدح بن الحارث**; mef‘ûl sigası üzere; **أبو بطن**; onlardan **رفيع المخدجى**.

Ve ona müstedrek olanlardandır: denir ki, falan kimse işini **أخدج** etti; onu sağlam yapmadığında. Ve “işini **أنضح** etti”; onu sağlam yaptığında. Bunun aslı, dişi devenin yavrusunu **إخداج** etmesi ve onu **إنضاج** etmesidir. Ve **خدجت الزندة**: ateş çıkarmadı. **التهذيب**’de: **أخدجت الزندة**. **الأساس**’ta: bir şeydeki her noksanlık için **الخداج** ödünç alınır.

Ve **رافع بن خديج** meşhur bir sahâbîdir. Ve **خديج بن سلامة البلوى** Akabe’ye şahit oldu, Bedir’e şahit olmadı; künyesi **أبا رشيد**’dir; bunu **السهيلي** **الروض**’da söyledi. Ve **خديجة** bir kadının adıdır. Ve **خدج خدج**: koyun için bir azarlamadır.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AF%D8%AC/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

خَدَجَتْ
1 خَدَجَتْ خدجت , aor. خَدِجَ (S, Msb, K) and خَدُجَ , (K,) inf. n. خِدَاجٌ, (S, K, *) or this is a simple subst., (Msb,) She (a camel, AZ, S, Msb, K, and any cloven-hoofed or solid-hoofed animal, AZ, Msb, TA, or sometimes another female, TA) cast her young one before the completion of the days of gestation, (AZ, IKt, S, Msb, K,) to which IKoot adds, (Msb,) even if it were completely formed; (S, Msb;) as also خَدَجَتْ وَلَدَهَا; (IKtt, Msb;) and ↓ خدّجت, inf. n. تَخْدِيجٌ: (TA:) or, as some say, she cast her young one when her pregnancy had become apparent, between the commencement of its formation and the period a little before the completion; as also ↓ اخدجت وَلَدَهَا; but see the latter verb below: (Msb:) or she (a camel) cast her young one in a defective state, before the time: or without any hair upon it: or miscarried, bringing forth merely blood: and Thلbit mentions the last but one of these significations as relating to a human being: (TA:) or you say of a woman, خَدَجَتْ وَلَدَهَا and ↓ أَخْدَجَتْهُ in one and the same sense, (Aboo-Kheyreh, TA,) meaning she cast her fœtus in such a state that its form had become apparent: and خَدَجَتْ she miscarried, bringing forth merely blood: when she has brought it forth before its hair has grown, one says of her غَضَنَتْ: so says Az. (TA.) ― -b2- And خَدَجَ (tropical:) He (a man) was, or became, deficient in a limb, or member. (A.) ― -b3- See also 4, in two places.

2 خَدَّجَ see 1.

اخدجت
4 اخدجت اخدجت She (a camel) brought forth her young one imperfectly formed, (S, Mgh, K,) even if the period of gestation were complete: (S, K:) or so اخدجت وَلَدَهَا: and the former, she brought forth her young one imperfectly formed at the completion of the period: (IKt, Msb:) or she brought forth her young one completely formed before the proper time of bringing forth. (TA.) See also 1, in two places. ― -b2- Hence, (TA,) اخدجت الشَّتْوَةٌ, (IAar, S,) or الصَّيْفَةُ, (K,) (tropical:) [The winter, or the spring or summer (but more probably the former),] had little rain. (IAar, S, K, TA.) And اخدجت الزَّنْدَةُ, (T, TA,) or ↓ خَدَجَت, (TA,) (tropical:) [The lower of the two wooden instruments for producing fire] failed to emit fire. (T, TA.) And اخدج (tropical:) He rendered a man defective in a limb, or member: said of God. (A.) And (tropical:) He performed incompletely his prayer; (Es-Sara- kustee, A, Msb;) or so ↓ خَدَجَ: (Msb:) and in like manner, (i. e. the former verb,) (assumed tropical:) a salutation: (TA, from a trad.:) and (tropical:) he performed unsoundly his affair: (A, TA:) and (tropical:) he formed unsoundly his opinion. (A.)

خِدْجٌ
خِدْجٌ خدج خديج : see مُخْدَجٌ.

خِدَاجٌ
خِدَاجٌ خداج inf. n. of 1 in the first of the senses explained above; (S, K; *) or a simple subst. therefrom; (Msb;) or a subst. from 4 in the first of the senses explained above. (Mgh.) See also مِخْدَاجٌ. ― -b2- And hence, (Msb,) (tropical:) Defect, or deficiency. (As, A, Mgh, Msb, TA.) ― -b3- صَلَاةٌ خِدَاجٌ, (S, A, Mgh, K,) in which the latter word is an inf. n. used as an epithet, (A,) or for ذَاتُ خِدَاجٍ, (Mgh, TA,) (tropical:) Prayer incompletely performed; (S, A, Mgh, K;) as also ↓ مُخْدَجَةٌ and ↓ خَادِجَةٌ: (A:) applied in a trad. to prayer in which the Fلtihah is not recited. (S, Mgh, TA.) And ↓ حَجٌّ اـِخْدَاجٌ, in which [likewise] the latter word is for ذُو اـِخْدَاجٍ, or is an inf. n. used as an epithet, (assumed tropical:) Pilgrimage incompletely performed. (Har p. 392.) -A2- Also a pl. of خَدُوجٌ. (TA.)

خَدُوجٌ
خَدُوجٌ خدوج : see خَادِجٌ: ― -b2- and see also مُخْدَجٌ.

خَدِيجٌ
خَدِيجٌ خديج The young one of a camel brought forth before the completion of the days [of gestation], (S, K,) even if it be completely formed; (S;) [and so, accord. to rule, ↓ مَخْدُوجٌ.] ― -b2- See also مُخْدَجٌ. ― -b3- It is applied in a trad. respecting the poor-rate to A calf one year old, or under, that still follows its mother; resembling a خَدِيج [properly so called] in the smallness of its limbs, and in its having less strength than a ثَنِّى or a رُباعِىّ. (TA.)

خَاِدجٌ
خَاِدجٌ خادج A she-camel (or a female of another kind, TA) casting her young one before the completion of the days [of gestation], (S, A, K,) even if it be completely formed; (S, A;) as also ↓ خَدُوجٌ, of which the pl. is خُدُوجٌ and خِدَاجٌ and خَدَائِجُ: or a she-camel casting her young one in a defective state, before the time. (TA. [See 1, of which it is the act. part. n. And see also مُخْدِجٌ.]) ― -b2- [Hence,] (tropical:) A man deficient in a limb, or member. (A. [See also مُخْدَجٌ.]) صَلَاةٌ خَادِجَةٌ: see خِدَاجٌ.

حَجٌّ اـِخْدَاجٌ
حَجٌّ اـِخْدَاجٌ حج اخداج : see خِدَاجٌ.

مُخْدَجٌ
مُخْدَجٌ مخدج The young one of a camel brought forth imperfectly formed, even if the period of gestation have been completed; (IKt, S, A, K;) as also ↓ مَخْدُوجٌ (TA) and ↓ خَدِيجٌ [q. v.] (A, TA) and ↓ خَدُوجٌ and ↓ خِدْجٌ: (TA:) or brought forth completely formed before the proper time of bringing forth. (TA.) ― -b2- (tropical:) A man made deficient in a limb, or member: (A:) or defective in make. (TA, from a trad. [See also خَادِجٌ.]) And مُخْدَجُ اليَدِ (tropical:) A man deficient in the arm, or hand. (S, A, Mgh, K.) صَلَاةٌ مُخْدَجَةٌ: see خِدَاجٌ.

مُخْدِجٌ
مُخْدِجٌ مخدج (S, A, K,) and مُخْدِجَةٌ (TA) A she-camel bringing forth her young one imperfectly formed, even if the period of gestation be complete: (S, A, K, TA:) or bringing forth her young one completely formed before the proper time of bringing forth. (TA. [See also خَادِجٌ.])

مِخْدَاجٌ
مِخْدَاجٌ مخداج and ↓ ذَاتُ خِدَاجٍ [A she-camel that usually casts her young before the completion of the days of gestation, even if completely formed: (see 1:) or] a she-camel that usually brings forth her young imperfectly formed, (A, TA,) even if at the proper time, (A,) or before the proper time: (TA:) or that usually brings forth her young completely formed before the proper time of bringing forth. (TA.)

مَخْدُوجٌ
مَخْدُوجٌ ١ : see خَدِيجٌ: and see also مُخْدَجٌ.

##### Türkçe

خَدَجَتْ
1 **خَدَجَتْ** خدجت, muzâri‘ı **خَدِجَ** (S, Msb, K) ve **خَدُجَ** , (K,) mastarı **خِدَاجٌ**, (S, K, *) yahut bu basit bir isimdir, (Msb,) O (bir deve, AZ, S, Msb, K, ve her yarık-toynaklı yahut tek-toynaklı hayvan, AZ, Msb, TA, yahut bazen başka bir dişi, TA) gebelik günlerinin tamamlanmasından önce yavrusunu attı, (AZ, IKt, S, Msb, K,) buna IKoot şunu ekler, (Msb,) tamamen şekillenmiş olsa bile; (S, Msb;) ve yine **خَدَجَتْ وَلَدَهَا**; (IKtt, Msb;) ve ↓ **خدّجت**, mastarı **تَخْدِيجٌ**: (TA:) yahut bazılarına göre, gebeliği belirgin hâle geldiğinde, onun teşekkülünün başlangıcı ile tamamlanmadan biraz önceki süre arasında yavrusunu attı; ve yine ↓ **اخدجت وَلَدَهَا**; fakat aşağıda son fiile bak: (Msb:) yahut o (bir deve) yavrusunu kusurlu bir hâlde, vakitten önce attı: yahut üzerinde hiç kıl olmaksızın: yahut düşük yaptı, yalnız kan çıkararak doğurdu: ve Thلbit bu anlamlardan sondan bir öncekini insanla ilgili olarak zikreder: (TA:) yahut bir kadın hakkında **خَدَجَتْ وَلَدَهَا** ve ↓ **أَخْدَجَتْهُ** dersin, bir ve aynı manada, (Aboo-Kheyreh, TA,) yani şekli belirgin hâle gelmiş bir durumda ceninini attı: ve **خَدَجَتْ** yalnız kan çıkararak düşük yaptı: onu, kılı bitmeden önce çıkardığında, onun hakkında **غَضَنَتْ** denir: Az böyle söyler. (TA.) ― -b2- Ve **خَدَجَ** (mecaz:) O (bir adam) bir uzuvda yahut organda noksan idi, yahut noksan oldu. (A.) ― -b3- Ayrıca 4’e, iki yerde, bak.

2 **خَدَّجَ**: 1’e bak.

اخدجت
4 **اخدجت** اخدجت O (bir deve) yavrusunu eksik şekillenmiş olarak doğurdu, (S, Mgh, K,) gebelik süresi tamam olsa bile: (S, K:) yahut **اخدجت وَلَدَهَا** böyledir: ve birincisi, gebelik süresinin tamamlanmasında yavrusunu eksik şekillenmiş olarak doğurdu: (IKt, Msb:) yahut yavrusunu, doğurmanın uygun vaktinden önce, tamamen şekillenmiş olarak doğurdu. (TA.) Ayrıca 1’e, iki yerde, bak. ― -b2- Bundan dolayı, (TA,) **اخدجت الشَّتْوَةٌ**, (IAar, S,) yahut **الصَّيْفَةُ**, (K,) (mecaz:) [Kış, yahut ilkbahar veya yaz (fakat daha muhtemel olan birincisidir),] az yağmurlu oldu. (IAar, S, K, TA.) Ve **اخدجت الزَّنْدَةُ**, (T, TA,) yahut ↓ **خَدَجَت**, (TA,) (mecaz:) [Ateş çıkarmak için kullanılan iki tahta âletten alttaki] ateş çıkarmada başarısız oldu. (T, TA.) Ve **اخدج** (mecaz:) O, bir adamı bir uzuvda yahut organda noksan kıldı: Allah hakkında söylenir. (A.) Ve (mecaz:) O, namazını eksik olarak eda etti; (Es-Sara- kustee, A, Msb;) yahut ↓ **خَدَجَ** böyledir: (Msb:) ve aynı şekilde, (yani birinci fiil,) (varsayılan mecaz:) bir selâm: (TA, bir hadisten:) ve (mecaz:) işini sağlam olmayan biçimde yaptı: (A, TA:) ve (mecaz:) görüşünü sağlam olmayan biçimde oluşturdu. (A.)

خِدْجٌ
**خِدْجٌ** خدج خديج : **مُخْدَجٌ**’a bak.

خِدَاجٌ
**خِدَاجٌ** خداج, yukarıda açıklanan manaların birincisinde 1’in mastarıdır; (S, K; *) yahut ondan türemiş basit bir isimdir; (Msb;) yahut yukarıda açıklanan manaların birincisinde 4’ten türemiş bir isimdir. (Mgh.) Ayrıca **مِخْدَاجٌ**’a bak. ― -b2- Ve bundan dolayı, (Msb,) (mecaz:) kusur, yahut noksanlık. (As, A, Mgh, Msb, TA.) ― -b3- **صَلَاةٌ خِدَاجٌ**, (S, A, Mgh, K,) burada ikinci kelime sıfat olarak kullanılan bir mastardır, (A,) yahut **ذَاتُ خِدَاجٍ** yerine, (Mgh, TA,) (mecaz:) eksik eda edilmiş namaz; (S, A, Mgh, K;) ve yine ↓ **مُخْدَجَةٌ** ve ↓ **خَادِجَةٌ**: (A:) Fâtiha’nın okunmadığı namaz hakkında bir hadiste namaza uygulanmıştır. (S, Mgh, TA.) Ve ↓ **حَجٌّ اـِخْدَاجٌ**, burada [yine] ikinci kelime **ذُو اـِخْدَاجٍ** yerine, yahut sıfat olarak kullanılan bir mastardır, (varsayılan mecaz:) eksik yapılmış hac. (Har p. 392.) -A2- Ayrıca **خَدُوجٌ**’un bir çoğuludur. (TA.)

خَدُوجٌ
**خَدُوجٌ** خدوج : **خَادِجٌ**’e bak: ― -b2- ve ayrıca **مُخْدَجٌ**’a da bak.

خَدِيجٌ
**خَدِيجٌ** خديج Devenin, günlerin [gebelik] tamamlanmasından önce doğurduğu yavru, (S, K,) tamamen şekillenmiş olsa bile; (S;) [ve kaideye göre bunun karşılığı ↓ **مَخْدُوجٌ**’dur.] ― -b2- Ayrıca **مُخْدَجٌ**’a bak. ― -b3- Fakirlik vergisiyle ilgili bir hadiste, annesini hâlâ takip eden bir yaşında yahut daha küçük bir buzağıya uygulanır; uzuvlarının küçüklüğünde ve bir **خَدِيجٌ** [asıl manasıyla böyle olan]dan daha az kuvvete sahip oluşunda bir **ثَنِّى** yahut bir **رُباعِىّ**’ye benzer. (TA.)

خَاِدجٌ
**خَاِدجٌ** خادج Gebelik günlerinin tamamlanmasından önce yavrusunu atan dişi deve (yahut başka bir türün dişisi, TA), (S, A, K,) tamamen şekillenmiş olsa bile; (S, A;) ve yine ↓ **خَدُوجٌ**, bunun çoğulu **خُدُوجٌ** ve **خِدَاجٌ** ve **خَدَائِجُ**’dir: yahut vakitten önce, kusurlu bir hâlde yavrusunu atan dişi deve. (TA. [1’e bak: bunun ism-i fâilidir. Ve ayrıca **مُخْدِجٌ**’e de bak.]) ― -b2- [Bundan dolayı,] (mecaz:) bir uzuvda yahut organda noksan olan adam. (A. [Ayrıca **مُخْدَجٌ**’a da bak.]) **صَلَاةٌ خَادِجَةٌ**: **خِدَاجٌ**’a bak.

حَجٌّ اـِخْدَاجٌ
**حَجٌّ اـِخْدَاجٌ** حج اخداج : **خِدَاجٌ**’a bak.

مُخْدَجٌ
**مُخْدَجٌ** مخدج Gebelik süresi tamamlanmış olsa bile, eksik şekillenmiş olarak doğurulan devenin yavrusu; (IKt, S, A, K;) ve yine ↓ **مَخْدُوجٌ** (TA) ve ↓ **خَدِيجٌ** [bk.] (A, TA) ve ↓ **خَدُوجٌ** ve ↓ **خِدْجٌ**: (TA:) yahut doğurmanın uygun vaktinden önce tamamen şekillenmiş olarak doğurulan. (TA.) ― -b2- (mecaz:) Bir uzuvda yahut organda noksan kılınmış adam: (A:) yahut yaratılışça kusurlu. (TA, bir hadisten. [Ayrıca **خَادِجٌ**’e de bak.]) Ve **مُخْدَجُ اليَدِ** (mecaz:) kolda yahut elde noksan olan adam. (S, A, Mgh, K.) **صَلَاةٌ مُخْدَجَةٌ**: **خِدَاجٌ**’a bak.

مُخْدِجٌ
**مُخْدِجٌ** مخدج (S, A, K,) ve **مُخْدِجَةٌ** (TA) Gebelik süresi tamam olsa bile yavrusunu eksik şekillenmiş olarak doğuran dişi deve: (S, A, K, TA:) yahut yavrusunu doğurmanın uygun vaktinden önce tamamen şekillenmiş olarak doğuran. (TA. [Ayrıca **خَادِجٌ**’e de bak.])

مِخْدَاجٌ
**مِخْدَاجٌ** مخداج ve ↓ **ذَاتُ خِدَاجٍ** [Gebelik günlerinin tamamlanmasından önce, tamamen şekillenmiş olsa bile, genellikle yavrusunu atan dişi deve: (1’e bak:) yahut] genellikle yavrusunu eksik şekillenmiş olarak doğuran dişi deve, (A, TA,) uygun vakitte olsa bile, (A,) yahut uygun vakitten önce: (TA:) yahut genellikle yavrusunu doğurmanın uygun vaktinden önce tamamen şekillenmiş olarak doğuran. (TA.)

مَخْدُوجٌ
**مَخْدُوجٌ** ١ : **خَدِيجٌ**’e bak: ve ayrıca **مُخْدَجٌ**’a da bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AF%D8%AC/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

خَدَجَ
خَدَجَ I ,  U ( n. ac. خِدَاْج 23 ),
a.  Miscarried.

أَخْدَجَ
أَخْدَجَ IV ,
a.  see I .

خِدَاْج
خِدَاْج 23 ,
a.  Incompleteness; that   which is incomplete, defective,

خَدِيْج
خَدِيْج 25 ,
a.  Abortion ( camel ).

##### Türkçe

خَدَجَ
**خَدَجَ** I , U (isim-aksiyon **خِدَاْج** 23 ),
a. Düşük yaptı.

أَخْدَجَ
**أَخْدَجَ** IV ,
a. I’e bak.

خِدَاْج
**خِدَاْج** 23 ,
a. Eksiklik; eksik, kusurlu olan şey,

خَدِيْج
**خَدِيْج** 25 ,
a. (deve) düşük.
