# خدج — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AF%D8%AC/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AE%D8%AF%D8%AC/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [خدج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%AF%D8%AC.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: خدج

خ ج د
خدج
استعمل منه : [ خدج ] .
خدج : قال الليث : خَدَجَتِ الناقة فَهِيَ خَادِجٌ ،
وأخدَجَتْ فهي مُخْدِحٌ ، والولَدُ خَدِيجٌ
مُخْدَجٌ مَخْدُوجٌ ، وذلك إذا ألْقَتْهُ وَقَدِ
اسْتَبَان خَلْقُه .
ويقال : إذا ألْقَتْهُ دَماً : قد خَدَجَتْ ، وإذا
أَلقَتْهُ قبل أن يَنْبُتَ شَعَرُهُ قيل : قد غَضَّنَتْ ،
وهو الْغِضَانُ ، وأنشد :
فَهُنَّ لاَ يَحْمِلْنَ إلاَّ خَدْجاً
والْخِدَاجُ : الاسْمُ من ذلك ، وذَاتُ
خَدَاجٍ : تُخْدِجُ كثيراً ، وأَخدَجَتِ الزَّنْدَةُ :
إذا لم تُورِ ناراً .
أبو عُبَيْدٍ عن الأصمعيِّ : خَدَجَت الناقةُ :
إذا ألْقت ولدَها قبل أَوَان النِّتَاج وإنْ كان
تامَّ الخَلْق ، وأَخدَجَتِ الناقةُ إذا ألْقت
ولدَها ناقِصَ الخَلْقِ ، وإن كان لِتَمامِ
الْحَمْلِ .
وقال أبو خَيْرَةَ : خدَجَتِ المرأةُ ولدَها
وأخدَجَتْهُ : بمعنىً واحدٍ .
وروى ثعلبٌ عن ابن الأعرابي : نَحواً منه .
وفي حديث النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ) ( كلُّ صَلاَةٍ
لَيْسَتْ فيهَا قِرَاءَةٌ فَهيَ خِدَاجٌ ) ( .
قال أبو عُبَيْدٍ : قال الأصمعيُّ : الْخِدَاجُ
النُّقْصَانُ ، وأصل ذلك من خِدَاج الناقة _
إذا وَلَدَتْ ولداً ناقصَ الْخَلْقِ ، أو لِغَير
تَمَام .
ويقال : أَخْدَجَ الرجلُ صَلاَتَه : فهو
مُخْدِجٌ ، وهي مُخدَجَةٌ ، ومنه قيل لذي
الثُّدَيَّةِ ، المقْتُولِ بالنهْرَوَانِ ؛ مُخدَجُ الْيَد
_ أي : نَاقِصُها .
وقال غَيْرُه : أَخْدَجَ فلانٌ أَمرَه _ إذا لم
يُحْكِمْه ، وأَنضَجَ أمْرَه _ إذا أَحْكَمَه ،
والأصْلُ في ذلك : إخْدَاجُ الناقة وَلَدَها
وإنضَاجُهَا إياه .

### Türkçe

خ ج د
**خدج**
Ondan kullanılan: [ **خدج** ] .

**خدج** : Leys dedi: **خَدَجَتِ الناقة**; böylece o **خَادِجٌ**’dir,
ve **أخدَجَتْ**; böylece o **مُخْدِحٌ**’dır; ve yavru **خَدِيجٌ**’dir,
**مُخْدَجٌ** **مَخْدُوجٌ**; bu, onu atması ve hâlbuki
yaratılışının belirginleşmiş olması hâlindedir.

Ve denilir: onu kan olarak atarsa: “**قد خَدَجَتْ**”; ve eğer
onu, tüyü bitmeden önce atarsa: “**قد غَضَّنَتْ**” denilir;
ve o **الْغِضَانُ**’dır. Ve (şu beyit) okunmuştur:
فَهُنَّ لاَ يَحْمِلْنَ إلاَّ خَدْجاً

Ve **الْخِدَاجُ**: bunun ismidir. Ve **ذَاتُ خَدَاجٍ**: çokça **تُخْدِجُ** (yapar). Ve **أَخدَجَتِ الزَّنْدَةُ**:
ateş yakmadığı zaman.

Ebû Ubeyd, Asmaî’den: **خَدَجَت الناقةُ**:
doğum vaktinden önce yavrusunu attığı zaman; yaratılışı tam olsa bile. Ve **أَخدَجَتِ الناقةُ**:
yavrusunu yaratılışı eksik olarak attığı zaman;
hamlin tamamlığı için olsa bile.

Ebû Hayra dedi: **خدَجَتِ المرأةُ ولدَها**
ve **أخدَجَتْهُ**: tek bir mânâ ile.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: ona yakın bir (rivayet) aktardı.

Peygamberin ( صلى الله عليه وسلم ) hadisinde: şöyle dediği (rivayet edilmiştir): ) ( Her namaz ki
onda kıraat yoktur; o hâlde o **خِدَاجٌ**’dır ) ( .

Ebû Ubeyd dedi: Asmaî dedi: **الْخِدَاجُ**
eksikliktir; bunun aslı, devenin **خِدَاج**’ından (gelir) —
yaratılışı eksik bir yavru doğurduğu zaman; yahut
tamam olmaksızın.

Ve denilir: **أَخْدَجَ الرجلُ صَلاَتَه**; böylece o
**مُخْدِجٌ**’dir; ve o (namaz) **مُخدَجَةٌ**’dir. Ve ondan,
Nehrevân’da öldürülmüş olan **ذي الثُّدَيَّةِ** için: **مُخدَجُ الْيَد** denildi — yani: onun (elinin)
eksik olanı.

Ve başkası dedi: **أَخْدَجَ فلانٌ أَمرَه** — onu sağlamlaştırmadığı zaman. Ve **أَنضَجَ أمْرَه** — onu sağlamlaştırdığı zaman.
Ve bunun aslı: devenin yavrusunu **إخْدَاجُ**’ı
ve onu **إنضَاجُ**’ıdır.
